اختلالات بویایی؛ وقتی حس بویایی شما دچار اشتباه می‌شود!

اختلالات-بویایی

ما در طول روز به وسیله حس بینایی، شنوایی و لامسه با جهان اطراف خود ارتباط برقرار می‌کنیم. اما افرادی که به دلایلی مانند عفونت یا آلرژی شدید دچار انسداد بینی شده‌اند، کاملا این را درک می‌کنند که دنیای اطرافمان بدون داشتن یکی از اولیه‌ترین احساس‌هایمان چگونه خواهد بود. اختلال‌ بویایی یکی از مشکلات بزرگ برای افراد مختلف است.

حس بویایی برای حیوانات کاربردهای بسیاری دارد که از میانشان می‌توان به اهمیت‌ برای زنده ماندن، تولیدمثل و تربیت فرزندان اشاره کرد. با این‌که انسان‌ها قادرند بدون حس بویایی به حیات خود ادامه دهند؛ اما تحقیقات نشان داده که از دست دادن این حس و ایجاد اختلال بویایی، اثری منفی بر کیفیت زندگی داشته و حتی برخی را به کلینیک‌های درمان افسردگی می‌کشاند. ما نیز مانند حیوانات از این حس برای آگاهی از خطرات و تشخیص دود ناشی از آتش‌سوزی، نشتی گاز طبیعی در خانه و بوی غذاهای فاسد شده استفاده می‌کنیم.

اختلالات بویایی چیست؟

در یک روز عادی حس بویایی بسیاری از تجربیات ما را شکل می‌دهد و بخشی جدایی‌ناپذیر از رویدادها و خاطرات سال‌های گذشته عمر ما را در ذهنمان ثبت می‌کند. خاطرات به جا مانده از عطر استفاده شده توسط همسرتان و یا بوی نان خانگی پخته شده توسط مادربزرگ هنگامی که کودک بودید، برای دهه‌ها در حافظه‌تان باقی می‌مانند و معمولا احساسات دیگر را هم برمی‌انگیزند.

طعم یک غذا تا حد زیادی به توانایی بویایی وابسته است و بدون این حس خوردن غذا تنها به وسیله‌ای برای رفع گرسنگی تبدیل می‌شود. با نگاهی گذرا به فعالیت‌های اجتماعی خود که اکثرا در رستوران‌ها و کافه‌ها انجام می‌شوند، می‌توان تا حدودی به این موضوع پی برد که چرا از دست دادن حس بویایی منجر به افسردگی می‌شود.

تاثیر اختلالات بویایی

آمارها نشان می دهد که ۱۹% از جمعیت بالای ۲۰ سال و ۲۵% از جمعیت بالای ۵۳ سال در معرض اختلالات بویایی قرار دارند. اگر ما تنها از دست دادن قدرت بویایی به دلیل افزایش سن را درنظر بگیریم، یک نفر از هشت نفر بین ۵۳ تا ۹۱ سال در دوره‌ای بیش از پنج ساله با این مشکل درگیر هستند. اثر مخربی که از دست دادن بویایی بر طعم غذا می‌گذارد می‌تواند شدیدا جمعیت سالخورده را که به رژیم غذایی و تغذیه سالم و حساب‌شده نیازمندند، متضرر کند.

حس بویایی به میلیون‌ها سلول عصبی خاص که در نقاط عمیق و حفاظت‌شده حفره‌های تنفسی بینی قرار دارند، وابسته است. این سلول‌ها به طور کلی در طول عمرمان می‌میرند و مجددا جایگزین می‌شوند. از این‌رو سیستم بدن امکان جبران آسیب وارد به خود را دارد‌؛ اما این روند همیشه امکان‌پذیر و کامل نیست.

تاثیر-اختلالات-بویایی

 

از جمله شایع‌ترین دلایل از دست دادن طولانی‌مدت حس بویایی که یکی از حادترین اختلال‌های بویایی به حساب می‌آید، می‌توان به عفونت‌های تنفسی داخلی، آسیب‌های وارده به سر، بیماری‌های سینوسی مزمن و پیری اشاره کرد. علاوه بر این موارد، بیماری‌های دیگری مانند آلزایمر، پارکینسون و تومورهای مغزی هم می‌توانند با از دست دادن حس بویایی در ارتباط باشند.

در برخی موارد از دست دادن حس بویایی به طور کامل روی می‌دهد که به آن آنوزمیا می‌گویند. بروز اختلال بویایی به شکل مقطعی و جزئی، با نام هایپوزمیا مطرح می‌شود. در اکثر مواردی که حس بویایی از دست می‌رود، بوهای باقی مانده نیز دچار اختلال می‌شوند. این تغییرات روی داده در بوهای گوناگون، با آنچه به عنوان بیماری پاروزمیا یا فانتوزمیا که حس کردن بوهای غیر واقعی است، تفاوت چشم‌گیری دارد.

شاید اگر بوهای حس شده دلپذیر بودند، آنقدرها هم این اختلال‌ها بد به نظر نمی‌رسیدند. اما در اکثر موارد بیماران تجربه بوهای نامطبوعی مانند بوی دود، باتلاق، زباله، کپک و یا مواد شیمیایی را احساس می‌کنند. از آنجایی که بوی حس شده شبیه هیچ‌کدام از بوهای تجربه شده در گذشته نیست، معمولا افراد به سختی قادر به توصیف آن‌ها هستند.

درمان اختلالات بویایی

در مواردی که اختلالات سینوسی منجر به از دست دادن حس بویایی و ایجاد اختلال بویایی می‌شود؛ تا حدودی در درمان آن راهکارهای متعدد و موفقی پیش روی ما است. معمولا استروئیدهای موضعی و دهانی تا حدودی به رفع مشکل کمک می‌کنند. گاهی برای از میان برداشتن موانع منتهی به سلول‌های عصبی بویایی، نیاز به عمل جراحی است. بیماری سینوسی معمولا به توجه طولانی‌مدت احتیاج دارد و بروز اختلال‌های کوتاه‌مدت در حس بویایی افراد مبتلا به این بیماری اجتناب‌ناپذیر است.

بر خلاف التهاب مزمن سینوسی، شانس درمان موفقیت‌آمیز افرادی که به دلیل آسیب سر، عفونت تنفسی داخلی و یا کهولت سن به اختلال بویایی دچار شده‌اند کم است. توانایی طبیعی سیستم بویایی در ترمیم خودش، این امکان را فراهم می‌کند تا برخی از بیماران پس از کاهش عفونت و یا بهبود آسیب وارد شده به سر، حس بویایی خود را بازیابند.

این دوره بهبود ممکن است بیش از یک سال به طول انجامد و گاهی روند بازیابی به قدری تدریجی رخ می‌دهد که فرد بیمار متوجه تغییرات و درمان خود نمی‌شود. نمی‌توان به طور قطع تشخیص داد که آیا در این موارد بهبودی حاصل خواهد شد یا خیر؛ اما اگر در بازه زمانی کمتر از یک سال شاهد پیشرفت درمان باشیم، شانس بهبود کامل فرد افزایش می‌یابد.

باید هرگاه که تغییر ماندگاری در حس بویایی خود احساس کردید، سریعا به منظور ارزیابی آن به پزشک خود مراجعه کنید. برخی از اختلال‌های نادر در بویایی به دلیل وجود تومورهای مغزی، بیماری‌های عصبی و یا عفونت ایجاد می‌شوند. این موارد باید به طور دقیق تشخیص داده شوند تا روند مراقبت و درمان آن‌ها به شکل صحیح انجام شود. به علاوه پزشک شما باید درباره خطراتی مانند افسردگی و نگرانی‌های تغذیه‌ای که ممکن است به دلیل از دست دادن حس بویایی ایجاد شوند، با شما صحبت کند.

درمان-اختلالات-بویایی

با وجود اینکه در حال حاضر روش‌های درمانی کمی وجود دارد، اما این امید وجود دارد که در آینده شاهد پیشرفت‌هایی باشیم. در حال حاضر پژوهش‌های علمی برای بررسی چگونگی جایگزین شدن سلول‌های عصبی بویایی جدید به جای سلول‌های عصبی رو به نابودی در بینی، در حال انجام است. در آینده قادر خواهیم بود با انجام عملیاتی این سلول‌ها را به ساخت نورون‌های بیشتر ترغیب کنیم و یا سلول‌های اصلی از بین رفته را جایگزین کنیم تا به ترمیم نورون‌ها بپردازند.

روش‌هایی نیز در حال بررسی هستند تا با استفاده از یک ابزار مصنوعی قرار داده شده در بدن و به کمک الکتریسیته، حس بویایی را به وجود آوریم. با ادامه پیشرفت در این حوزه‌ها، ما در آینده قادر خواهیم بود این حس حیاتی را در بیماران بدشانسی که به اختلال بویایی دچار شده‌اند؛ بازگردانیم و توانایی بوییدن محیط و تجربه دوباره جهان اطرافشان را بار دیگر برایشان امکان‌پذیر سازیم.

منبع: Harvard Health Publishing

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *