راهنمای جامع ویروس HIV و ایدز

ایدز-چیست؟

HIV ویروسی است که به سیستم ایمنی بدن آسیب می­‌رساند. سیستم ایمنی  بدن در مقابل عفونت­‌ها از بدن محافظت می­‌کند.

ویروس HIV سلول‌های ایمنی به نام CD4 که به سلول‌های T معروف هستند را به مرور زمان از بین می‌­برد و احتمال عفونت و سرطان‌های مختلف در بدن را بالا می‌برد. HIV از طریق مایع‌های درون بدن می‌‌تواند منتقل شود:

  • خون
  • مایع منی
  • مایع‌های مقعدی و واژنی
  • شیر سفید (شیر مادر)

ارتباط-HIV-و-ایدز

 

این ویروس از طریق آب و هوا یا حتی برخورد ناگهانی منتقل نمی­‌شود. HIV هیچ درمانی ندارد و مادام‌العمر است ولی می­‌توان از طریق درمان دارویی مشخص برای سالیان زیاد با ویروس به زندگی خود ادامه داد.

اگر ویروس HIV پیشرفت کند، می‌تواند به شرایط جدی‌تری به نام ایدز (AIDS) تبدیل شود. در این شرایط، سیستم ایمنی بدن به قدری ضعیف می‌شود که در برابر بیماری‌ها و عفونت‌های دیگر نیز نمی­‌تواند مقاومت کند. امید به زندگی برای شخص مبتلا به ایدز در صورت درمان نشدن سه سال است ولی از طریق درمان‌های دارویی می­‌تواند کنترل شود و شخص به اندازه یک فرد معمولی عمر کند.

ایدز چیست؟

بیماری ایدز در افرادی که مبتلا به ویروس HIV هستند، بروز می­‌کند. پیشرفته‌­ترین مرحله ویروس HIV، بیماری ایدز است ولی هر شخصی که ویروس HIV دارد به این معنی نیست که مبتلا به بیماری ایدز شده است. افراد سالم بین ۵۰ تا ۱۵۰۰، CD4 در هر میلی­‌مترمکعب دارند. در فرد مبتلا به HIV ممکن است تعداد CD4 در هر میلی­‌مترمکعب به زیر ۲۰۰ برسد و در نتیجه مبتلا به بیماری ایدز می‌شود.

دلیل دیگری که احتمال دارد شخص به بیماری ایدز مبتلا شود، داشتن سرطان یا عفونتی مانند ذات‌الریه به همراه ویروس HIV است. ویروس HIV اگر تحت درمان صورت نگیرد، در طول یک دهه به بیماری ایدز تبدیل می‌شود که آن نیز غیرقابل درمان است و تنها از طریق درمان دارویی می­‌تواند کنترل شود. اگر ایدز درمان نشود، سیستم ایمنی بدن به قدری ضعیف می‌شود که در برابر اکثر بیماری‌ها نمی‌تواند مقاومت کند، از جمله:

  • ذات‌الریه
  • بیماری سل
  • برفک دهان (عفونت قارچی در دهان یا گلو)
  • ویروس‌هایی که منجر به تبخال می‌شوند.
  • سرطان

 HIV و ایدز؛ چه ارتباطی با یکدیگر دارند؟

برای پیشرفت بیماری ایدز شخص باید مبتلا به ویروس HIV شود ولی داشتن ویروس HIV به معنی داشتن ایدز نیست. ویروس HIV سه مرحله دارد:

مرحله اول: چند هفته اول که فرد تازه مبتلا شده است.

مرحله دوم: پیشرفت بیماری

مرحله سوم: ایدز

سرعت پیشرفت برای رسیدن به مرحله سوم در هر شخصی متفاوت است. اگر درمان نشود در حدود یک هفته زمان می‌برد ولی اگر از طریق دارو کنترل شود، فرد هیچ‌گاه به ایدز مبتلا نمی­‌شود.

انتقال ویروس HIV

ویروس HIV از طریق راه‌های زیر می‌تواند از فردی به فرد دیگری منتقل شود:

  • از طریق رابطه جنسی (به خصوص رابطه جنسی فرد با فرد)
  • از طریق سوزن یا سرنگ­‌هایی که برای تزریق دارویی صورت گرفته است.
  • از طریق ابزار تتو بدون استرلیزه کردن آن
  • از طریق زایمان مادر که به بچه منتقل می­‌شود.
  • از طریق شیردادن به کودک
  • جویدن غذای کودک و قرار دادن در دهان او
  • در معرض خون شخصی که مبتلا به HIV است قرار گرفتن
  • این ویروس از طریق انتقال خون یا اهدای عضو نیز می‌تواند منتقل شود ولی به دلیل آزمایش­‌هایی که قبل از این کار صورت می‌­گیرد احتمالش خیلی­ کم است.

تشخیص-ایدز

از طریق راه­‌های زیر نیز HIV می‌­تواند منتقل شود ولی احتمال آن خیلی­ کم است:

  • از طریق بوسیدن (در صورتی که لثه شخص خونی باشد یا زخم بازی در دهانش وجود داشته باشد.)
  • توسط شخصی که مبتلا به HIV است، گاز گرفته شوید (در صورتی که آب دهان خونی باشد یا زخم بازی در دهانش وجود داشته باشد.)
  • تماس با پوست آسیب دیده، زخم و خون شخصی که مبتلا به ایدز است.

ویروس HIV از طریق راه‌­های زیر انتقال پیدا نمی­‌کند:

  • تماس پوستی
  • بغل کردن، دست دادن یا بوسیدن
  • هوا یا آب
  • به اشتراک گذاشتن غذا یا نوشیدنی
  • آب دهان، اشک یا عرق (مگر اینکه به خون شخصی مبتلا به ایدز آمیخته شده باشد.)
  • نیش‌­زدگی

علت HIV چیست؟

به عقیده­ دانشمندان منشا HIV کشور آفریقاست. در حدود سال ۱۹۲۰، ویروس HIV از شامپانزه به انسان منتقل شد که احتمالا ناشی از شکار و خوردن گوشت شمپانزه­‌هایی که حامل ویروس SIV که ویروس سیار نزدیک به HIV است، بوده است. این ویروس به مرور زمان بین مردم آفریقا منتقل شد و نهایتا به قاره‌های دیگر جهان نیز انتقال یافت.

علت ایدز چیست؟

علت ایدز مبتلا­ شدن به ویروس HIV و پیشرفت این ویروس است که به بیماری ایدز تبدیل می‌­شود.

چه آزمایش‌­هایی برای شناسایی HIV انجام می­‌شود؟

آشنایی با آزمایش‌های مختلفی که برای تشخیص بیماری HIV  نیاز است، کمک می‌کند تا شما برای روند تشخیص بیماری سریع‌تر اقدام کنید.

  • تست‌های آنتی‌ژن

این تست‌ها جواب مثبت را طی ۱۸ تا ۴۵ روز بعد از اینکه شخص مبتلا به ویروس HIV شد، بیان می‌­کند. این تست خون را از طریق پادتن و آنتی‌ژن بررسی می­‌کند. پادتن پروتئینی است که بدن برای مقابله با عفونت تولید می­‌کند و آنتی‌ژن بخشی از ویروس است که سیستم ایمنی بدن را فعال می­‌کند.‌

  • تست‌های پادتن

این تست‌ها خون را برای پادتن به تنهایی بررسی می­‌کند و بین ۲۳ تا ۹۰ روز بعد از انتقال ویروس از طریق خون یا بزاق دهان قابل شناسایی است. این تست‌ها از طریق آزمایش خون یا آزمایش آب دهان صورت می­‌گیرد و نتیجه کمتر از نیم­ ساعت حاضر است.

دوره‌­ی شناسایی HIV چیست؟

از زمانی که فرد به ویروس مبتلا می­‌شود و ویروس در بدن منتشر می­‌شود، سیستم ایمنی شخص با آنتی‌­ژن (که قسمتی از ویروس است)، از طریق تولید پادتن (سلولی که با ویروس می­‌جنگد) مقابله می‌کند. مدت زمانی که شخص به ویروس HIV آلوده می­‌شود تا زمانی که ویروس در بدن قابل مشاهده است را دوره­ شناسایی می­‌گویند که معمولا بین ۲۳ تا ۹۰ روز است.

اگر شخصی در این دوره آزمایش انجام دهد به احتمال زیاد جواب منفی است ولی امکان انتقال ویروس به شخص دیگری در این دوران وجود دارد. باید آزمایش را در چند ماه دیگر نیز تکرار کرد تا نتیجه درست مشخص شود.

اگر شخص در دوران شناسایی آزمایش دهد، نتیجه منفی بگیرد، می‌تواند از روش‌های پیشگیری بعد از ابتلا (Post Exposure Prophylaxis = PEP) استفاده کند. یعنی از داروهایی برای پیشگیری از مبتلا شدن به HIV استفاده می‌­کند.

این روش نباید بیشتر از ۷۲ ساعت بعد از مبتلا شدن صورت گیرد.  از روش پیشگیری قبل از مبتلا شدن ( Pre Exposure Prophylaxis = PREP ) نیز می­‌توان استفاده کرد. مهم‌ترین نکته برای عدم ابتلا به ایدز، توجه به تشخیص سریع HIV است.

علائم اولیه­ HIV

چند هفته اولیه‎ای که شخص مبتلا به ویروس می­‌شود، اولین مرحله این بیماری است که برای بعضی اشخاص علائم خاصی ندارد. همچنین برای برخی دیگر علائم مانند بیماری­‌های ویروسی فصلی مثل سرماخوردگی است. به همین دلیل ممکن است به ویروس HIV پی­ نبرند.

علائم اولیه HIV شامل:

  • تب
  • احساس سردی
  • غده­‌های چرکی و ورم کرده
  • دردهای عمومی و کلی
  • جوش یا ضایعه‌­ی پوستی (راش)
  • گلودرد
  • سردرد
  • حالت تهوع
  • دل‌­درد

پس از گذشت چند ماه از مبتلا شدن، فرد وارد مرحله دوم این بیماری می‌شود که باز هم برای بعضی افراد می‌تواند علائمی نداشته باشد یا علائمی که به نظر مربوط به HIV نیستند. در این دوران ویروس می‌­تواند به دیگران منتقل شود و مهم است که شخص آزمایش دهد. علائم HIV در این دوران می­‌تواند موقتی باشد یا حتی به قدرت پیشرفت کند. شخص مبتلا شده به ویروس باید درمان دارویی را آغاز کند تا بیماری را کنترل کند.

علائم-بیماری-ایدز

 

آیا جوش (راش) جزء علائم HIV است؟

حدود نود درصد افرادی که مبتلا به ویروس HIV هستند، تغییراتی در پوستشان ایجاد می‌شود که به شکل دانه‌های قرمز و برجسته هستند. این جوش­‌ها در اثر خوردن داروهای مربوط به HIV نیز می‌تواند ایجاد شود. افراد به دلیل حساسیت دارویی که معمولا با مشکلات تنفس، تورم و تب همراه است، نیز می­توانند با این مشکل مواجه شوند. در بسیاری از موارد این جوش­ها و ضایعات پوستی مربوط به ویروس HIV و داروهای آن هستند ولی باید به این نکته توجه داشت که این مدل جوش­ها می توانند دلایل دیگری نیز داشته باشند.

علائم HIV در آقایان؛ آیا تفاوتی وجود دارد؟

علائم این ویروس بین خانم‌ها و آقایان مشترک است ولی دردهای مربوط به آلت تناسلی در مردان رایج‌تر از خانم‌هاست. اگر چه خانم‌ها مراقبت‌های دارویی را بیشتر جدی می‌گیرند.

علائم HIV در خانم‌ها؛ آیا تفاوتی وجود دارد؟

احتمال مبتلا شدن خانم‌ها و آقایان به عفونت­‌های انتقالی­‌ جنسی (sexually transmitted infections) زیاد است ولی برعکس آقایان درد و ضایعات پوستی بر آلت­ تناسلی خانم‌ها کمتر است به­ علاوه خطر افزایش موارد زیر در زنان مبتلا به HIV بیشتر است:

  • عفونت­‌های قارچی آلت­ تناسلی
  • عفونت­‌های دیگر آلت­ تناسلی مانند رشد باکتری­‌ها
  • بیماری التهابی لگن
  • تغییرات چرخه قاعدگی
  • ویروس پاپیلوم انسانی (HPV) که می­‌تواند منجر به زگیل آلت تناسلی و سرطان رحم شود. همچنین زنان در دوران بارداری امکان انتقال ویروس به جنین را دارند ولی از طریق درمان دارویی احتمال آن کاهش می­‌یابد. به علاوه در دوران شیردهی نیز این ویروس از طریق شیرمادر می­‌تواند به نوزاد منتقل شود که توصیه می­‌شود در این شرایط مادر به نوزاد شیر ندهد.

علائم ایدز چیست؟

اگر ویروس HIV کنترل نشود و پیشرفت کند، تبدیل به ایدز می­شود. علائم ایدز شامل:

  • تب
  • غدد تورمی و چرکی به خصوص در زیر بغل، گردن و کشاله ران
  • خستگی
  • عرق کردن
  • جوش و ضایعات پوستی
  • درد و لکه یا زخم در دهان، زبان، آلت­تناسلی
  • کاهش وزن شدید
  • نگرانی و افسردگی

درمان HIV

درمان این ویروس باید از زمانی که شخص مبتلا شده است، شروع شود. درمان به صورت داروهای روزانه است که مانع از افزایش ویروس در بدن می‌­شود و از سلول‌های  CD4 محافظت می­‌کند و سیستم ایمنی بدن را محکم و قوی نگه می­‌دارد.

اگر مصرف دارو قطع شود، ویروس دوباره شروع به انتشار می­‌کند. اگر درمان موثر باشد، ویروس دیگر در آزمایش‌ها قابل مشاهده نیست ولی همچنان در بدن فرد وجود دارد. با درمان دارویی احتمال انتقال ویروس به دیگران نیز کاهش می­‌یابد.

سعی کنید درمان دارویی و هر نوع درمان دیگر HIV و ایدز را جدی بگیرید. عدم توجه به روش‌های درمانی می‌تواند مشکلات شما را بیشتر کند.

داروهای HIV

داروهای این ویروس به شش طبقه تقسیم می­‌شوند:

  • مهارکننده­ ترانس کریپتاز معکوس نوکلئوزیدی (NRTIS)
  • مهارکننده ترانس کریپتاز معکوس غیرنوکلئوزیدی (NNRTI)
  • مهارکننده پروتئاز (Protease inhibitors)
  • مهارکننده ترکیب (Fusion inhibitors)
  • مهارکننده ورود (Entry inhibitors)
  • مهارکننده انتقال اینتگرایز (integrase strand transfer inhibitors)

گزینه­‌های بالا ترکیبی از سه نوع دارو است که دو دسته بالا را شامل می­‌شود و شخص باید روزانه مصرف کند. این داروها حتما باید با توجه به نسخه پزشک مصرف شوند. انجام آزمایش خون در کنار مصرف این داروها میزان کنترل بیماری را مشخص می‌­کند.

واکسن-ایدز

 

اثرات جانبی مصرف دارو

مصرف این داروها ممکن است عوارض مانند حالت تهوع، سردرد یا سرگیجه داشته باشد ولی به مرور زمان کمتر شود. اثرات شدید آن شامل تورم دهان و زبان و همچنین آسیب‌های ریوی و کلیوی است. اگر عوارض مصرف این داروها به مرور زمان کم نشد، حتما به پزشک خود مراجعه کنید.

جلوگیری از HIV

هنوز روش‌هایی برای مقابله با HIV و جلوگیری از آن پیدا نشده­ ولی با انجام کارهای زیر می‌­توانید ریسک مبتلا شدن را کاهش داد.

  • رابطه جنسی امن‌تر: یک راه رایج مبتلا شدن به ویروس در اثر رابطه­ جنسی است. به هنگام رابطه جنسی حتما از وسایل جلوگیری مناسب استفاده کنید و شریک‌های رابطه­ خود را محدود کنید.
  • از به اشتراک گذاشتن سوزن یا سرم‌­های مربوط به داروها جلوگیری کنید.
  • اگر مبتلا به HIV هستید، حتما از روش‌های PEP و PREP استفاده کنید و داروهای مربوطه را مصرف کنید.

زندگی با ویروس HIV و نکات کاربردی

حدود یک میلیون از مردم آمریکا مبتلا به این ویروس هستند و با آن زندگی می‌کنند. نکته مهم این است که داروهای خود را مصرف کنید.

راه­‌های دیگر برای ارتقای سلامتی به همراه HIV:

  • در زندگی سلامت خود را اولویت اول قرار دهید.
    • رژیم سالم داشته باشید.
    • ورزش کنید.
    • به اندازه کافی استراحت کنید.
    • از مصرف دخانیات پرهیز کنید.
  • به سلامت روانی خود توجه کنید.
  • رابطه‌­ی جنسی امن­‌تری داشته باشید.
  • دور خود را با دوستانی که دوستشان دارید، پر کنید.
  • در گروه‌­های حفاظتی مرتبط با HIV شرکت کنید تا از تجربیات افرادی دیگری که این ویروس را دارند، مطلع شوید.

امید به زندگی با ویروس HIV:

به دلیل پیشرفت علم و داروهای جدید یک فرد مبتلا به ویروس به اندازه یک آدم عادی می‌تواند عمر کند، اگر داروهای خود را مصرف کند. در نتیجه توجه به داروها برای کنترل بیماری بسیار مهم و حائز اهمیت است و نمی‌توان از آن به سادگی عبور کرد. سعی کنید به طور منظم داروهای خود را مصرف کنید؛ لطفا داروهای HIV و ایدز را با داروهای سرماخوردگی مقایسه نکنید.

موارد دیگری که در میزان افراد مبتلا تاثیر دارد، شامل:

  • تعداد سلول­‌های CD4
  • ظرفیت ویروسی
  • مصرف دارو
  • سیگار
  • سن
  • شرایط سلامتی دیگر

مکانی که شخص زندگی می­‌کند نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. افرادی که در کشورهای پیشرفته زندگی می­‌کنند به دلیل دسترسی بیشتر و بهتر به دارو زندگی طولانی‌تر و سالم‌تری دارند.

آیا واکسنی برای ویروس HIV وجود دارد؟

با وجود مطالعات گسترده‌­ای که در این باره صورت گرفته است، هنوز هیچ واکسنی برای این بیماری کشف نشده است. ویروس HIV خیلی پیچیده است و به سرعت تغییر می­‌کند. تحقیقاتی در آفریقای جنوبی بر روی ۵۴۰۰ مرد و زن صورت گرفته است که واکسنی بر آنها آزمایش کنند که نتایج در سال ۲۰۲۱ ارائه خواهد شد؛ ولی در حال حاضر هیچ واکسنی برای این بیماری وجود ندارد. اما افراد مبتلا می‌­توانند از واکسن‌های دیگر برای جلوگیری از مبتلا شدن به بیماری­‌های دیگر استفاده کنند:

  • آنفولانزا
  • هپاتیت A و B
  • ذات الریه

آمارهای مربوط به HIV و ایدز در سال ۲۰۱۶ حدود ۷/۳۶ میلیون نفر در جهان مبتلا به ویروس HIV بوده‌اند که حدود ۱/۲ میلیون نفر از آنها کودکان زیر ۱۵ سال بوده‌اند.

در سال ۲۰۱۷ تنها ۹/۲۰ میلیون نفر از افراد مبتلا از درمان دارویی استفاده کرده‌­اند. در سال ۲۰۱۷، یک میلیون نفر در اثر بیماری­‌های مربوط به ایدز مردند. حدود ۱۸۰۰۰۰ زن آمریکایی مبتلا به این ویروس هستند. در هر ۵/۹ دقیقه، یک نفر در کشور آمریکا مبتلا به این ویروس می‌شود.

منبع: Healthline

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *