علت پلاکت خون بالا یا ترومبوسیتوز چیست؟

  • 1398-09-14
  • 0

بیماری ترومبوسیتوز یا پلاکت خون بالا، عارضه‌ای است که در آن تولید پلاکت‌های خون بیش از حد عادی است. پلاکت‌ها یکی از اجزای سلولِ خون هستند که در مغز استخوان به‌ همراه سایر سلول‌های خونی ساخته می‌شوند.

در مقاله «علت پلاکت خون بالا یا ترومبوسیتوز چیست؟» می‌خوانیم:

پلاکت‌ها با عبور از رگ‌ها به‌هم می‌چسبند که به آن لخته شدن خون گفته می‌شود. لخته شدن، از اساسی‌ترین اقداماتی است که بدن برای جلوگیری از خونریزی در رگ‌های آسیب دیده انجام می‌دهد. به پلاکت، ترومبوسیت نیز گفته می‌شود و به همین ترتیب به لخته‌ی خون نیز «ترومبوز» گفته می‌شود. سطح عادی پلاکت‌های خون بین ۱۵۰ هزار تا ۴۵۰ هزار پلاکت در هر میکرولیتر خون است.

ترومبوسیتوز اساسی چیست؟

زمانی که علت پلاکت بالای خون مشخص نباشد به آن بیماری «ترومبوسیتوز اساسی (Essential thrombocythemia)» یا «تولید بیش‌ازحد پلاکت» گفته می‌شود. از این بیماری گاهی اوقات به نام «ترومبوسیتوز بنیادی» یا «ترومبوسیتمی اولیه» نیز یاد می‌شود.

این بیماری هنگامی بروز پیدا می‌کند که سلول‌های معیوب مغز استخوان، پلاکت‌های بالایی را تولید کنند. مغز استخوان بافت اسفنجی مانندی در حفره‌ی استخوانی است. سلول‌های مغز استخوان‌ حاوی سلول‌های بنیادی هستند که به گلبول‌های قرمز، سفید و پلاکت‌ها تبدیل می‌شوند. هنوز به لحاظ علمی، دلیل تولید بیش از حد پلاکت خون به درستی مشخص نیست. 

در بیماری ترومبوسیتوز اساسی، تعداد بالای پلاکت ممکن است خود به تنهایی یا به همراه سایر اختلالات سلول‌های خونی بروز پیدا کند. با این حال، ترومبوسیتوز اساسی چندان شایع نیست.

ترومبوسیتوز واکنشی یا ثانوی چیست؟

هنگامی که یک بیماری یا علل دیگر باعث تولید بیش از حد پلاکت در خون شوند اصطلاح پزشکی «ترومبوسیتوز» به کار می‌رود. به این بیماری «ترومبوسیتوز واکنشی یا ثانوی (Secondary or reactive thrombocytosis)» گفته می‌شود. ترومبوسیتوز ثانویه از ترومبوسیتوز اساسی شایع‌تر است.

در اکثر مواقع، در این بیماری پلاکت خون بالا هیچ علایم و نشانه‌ای ندارد. همین‌طور به ندرت پیش می‌آید که در بیماری علایم جدی یا وخیمی مانند لخته شدن خون و خونریزی بروز پیدا کند. اما در مقابل، افرادی که به ترومبوسیتوز اساسی مبتلا هستند، علایم بیشتری را تجربه می‌کنند. 

افراد مبتلا به ترومبوسیتوز اساسی که هیچ علایمی نیز ندارند، تا زمانی که وضعیت ثابتی داشته باشند نیاز به درمان خاصی ندارند. اما در همین حال، سایر کسانی که به این بیماری دچار شدند، ممکن است احتیاج به دارو و یا سایر درمان‌ها داشته باشند.

اکثر کسانی که مبتلا به ترومبوسیتوز اساسی هستند، عمر طبیعی دارند. سایر افرادی که این بیماری را دارند ممکن است برای درمان به دارو یا سایر درمان ها نیاز داشته باشند. بیشتر افرادی که ترومبوسیتمی اولیه دارند، طول عمر طبیعی خود را پشت سر می‌گذارند. اما دورنمای درمان بیماری ترومبوسیتوز ثانوی به علل آن بستگی دارد.

علل ابتلا به ترومبوسیتوز اساسی چیست؟

در این بیماری همان‌طور که گفتیم، سلول‌های بنیادی معیوبِ مغز استخوان، پلاکت‌ بیش از حد زیادی را تولید می‌کنند. علت این مشکل نیز هنوز به لحاظ پزشکی و علمی کاملا مشخص نشده است. هنگامی که مشکل پلاکت بیش از حد، بدون تأثیر سایر عوامل و اختلالات سلول‌های خونی رخ دهد به آن ترومبوسیتوز اساسی می‌گویند. 

یک نوع نادر از این بیماری نیز ممکن است ارثی باشد. یعنی بیماری از طریق‌ ژن‌های والدین به فرزندان منتقل شود. در موارد دیگری نیز ممکن است که یک جهش ژنی باعث بروز پلاکت خون بالا در فرد شود. 

در بیماری ترومبوسیتوز اساسی، علاوه بر اینکه مغز استخوان پلاکت‌های زیادی تولید می‌کند، خود پلاکت‌ها نیز معیوب هستند که ممکن است در صورت نارسایی باعث لخته شدن خون یا خونریزی در فرد شوند.

در همین حال، احتمال دارد خونریزی در فرد به دلیل بیماری به نام «فون‌ویلبراند (vWD)» نیز بروز پیدا کند. این عارضه روی لخته شدن خون تأثیر می‌گذارد و آسیب‌دیدگی مغز استخوان برای مدت طولانی ممکن است باعث بروز آن شود.

ترومبوسیتوز ثانویه

 این عارضه در حالتی بروز پیدا می‌کند که بیماری یا علل دیگری باعث پلاکت خون بالا در فرد شود. به عنوان مثال، ۳۵ درصد از کسانی که پلاکت خون بالا دارند، مبتلا به سرطان نیز هستند که بیشتر موارد این نوع سرطان‌ها را سرطان ریه، دستگاه گوارش، پستان، تخمدان و غدد لنفاوی (لنفوم) تشکیل می‌دهد.

گاهی‌اوقات پلاکت خون بالا اولین نشانه‌ی بروز سرطان در فرد است.

سایر بیماری‌ها یا عللی که می‌توانند باعث پلاکت خون بالا شوند عبارتند از:

  • کم‌خونی فقر آهن (کم‌خونی ناشی از کمبود آهن)
  • کم‌خونی همولیتیک (کم‌خونی ناشی از همولیز یا تخریب گلبول‌های قرمز)
  • کارکرد ناقص طحال یا عدم وجود طحال (به دلیل عمل جراحی برداشتن طحال یا اسپلنکتومی)
  • بیماری‌های التهابی یا عفونی مانند بیماری بافت همبند، بیماری التهابی روده و سل
  • واکنش‌ بدن به برخی داروها 

برخی بیماری‌ها و علل دیگر نیز می‌تواند باعث پلاکت خون بالا برای مدت زمان کمی شود. نمونه‌هایی از این علل شامل موارد زیر می‌شوند:

  • بهبودی از خونریزی بسیار شدید
  • بهبودی از پلاکت خون بسیار کم که می‌تواند ناشی از مصرف بی‌رویه‌ی الکل و کمبود ویتامین ب۱۲ و یا  فولیک اسید باشد
  • عفونت حاد (کوتاه مدت) یا التهاب
  • واکنش بدن به برخی فعالیت‌های جسمی

با اینکه پلاکت خون در بیماری ترومبوسیتوز ثانویه بالا است، برخلاف ترومبوسیتوز اساسی، تعداد پلاکت‌ها در خون در حد عادی و طبیعی است. به همین جهت، افرادی که ترومبوسیتوز ثانویه دارند، به خطر کمتری برای لخته شدن خون و خونریزی مواجه هستند.

منبع:

nhlbi.nih.gov

با امتیازدهیِ این صفحه به بهتر شدن محتوای ما کمک کنید

  • این نوشته را با دوستان خود به اشتراک بگذارید
  • linkedin
  • linkedin
  • linkedin

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

جدیدترین‌های پرسش و پاسخ

جدید‌ترین نظر‌های ثبت شده

پربازدیدترین‌های ماه

عضویت در خبرنامه دکتردکتر