در سالهای اخیر، محصولات کانابیدیول (CBD) محبوبیت چشمگیری پیدا کردهاند و به عنوان راهحلی طبیعی برای بهبود افسردگی، اضطراب و حتی اختلالاتی جدیتر مانند تشنج استفاده میشوند. البته وقتی بهسراغ منابع علمی و پژوهشها میرویم، به تصویر دقیقتری از خواص و محدودیتهای این ماده میرسیم. اگر میخواهید بدانید که CBD در سلامت روان چه نقشی دارد، تا چه حدی به درمان اضطراب و افسردگی کمک میکند و عوارض جانبی آن چیست، ادامه این مطلب را از دست ندهید.
CBD چیست و چطور بر سلامت روان اثر میگذارد؟
کانابیدیول یا CBD یکی از ترکیبات شیمیایی گیاه کانابیس است. این ماده را میتوان از ماریجوانا یا شاهدانه استخراج کرد و برخلاف THC، غیرروانگردان است و باعث نشئگی نمیشود. CBD کاربردهای پزشکی متنوعی دارد و تحقیقات اولیه نشان میدهند میتواند در مدیریت درد مزمن، برخی اختلالات روانی و تشنج کودکان مفید باشد.
CBD در سلامت روان پتانسیل قابلتوجهی نشان داده و در پژوهشهای انجامشده، در درمان اختلالات زیر مؤثر بوده است:
- کاهش علائم اضطراب، برخی اضطرابهای اجتماعی و اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)؛
- بهبود برخی شاخصهای افسردگی؛
- کاهش علائم روانپریشی و بهبود نسبی وضعیت بیماران مبتلا به اسکیزوفرنی؛
- کمک به کاهش اضطراب و افسردگی در اختلالات مصرف مواد.
نکته: شواهد انسانی برای این فواید هنوز محدود است و اثرات کانابیدیول بر روی لیست کامل اختلالات روانی هنوز مشخص نیست. همچنین محصولات غیرمجاز و غیراستاندارد CBD میتوانند خطرناک باشند و باید این محصولات را از منابع معتبر و مجاز تهیه کنید.
مکانیسم اثر CBD در مغز
متخصصان هنوز در حال بررسی سازوکار کانابیدیول در مغز هستند. CBD برخلاف THC گیرندههای CB1 را فعال نمیکند؛ بلکه با تأثیر بر سایر گیرندهها روی مغز اثر میگذارد، از جمله:
- گیرندههای سروتونین: این گیرندهها در تنظیم خلق شما نقش دارند و CBD به این روش باعث کاهش علائم اضطراب و افسردگی میشود.
- گیرندههای GABA: این گیرندهها به تنظیم سیستم عصبی شما کمک میکنند. CBD فعالیت آنها را تقویت میکند و همین موضوع احتمالاً در اثرات ضداضطراب و ضدتشنج CBD نقش دارد.
- گیرندههای GPR55: به نظر میرسد این گیرندهها چندین نقش در بدن داشته باشند، از جمله مشارکت در التهاب، درد و فعالیت سیستم ایمنی. CBD این گیرنده را مهار میکند و به این طریق در کاهش التهاب و مدیریت بیماریهای خودایمنی نقش دارد.
- گیرندههای PPARγ: این گیرندهها در فرایند التهاب نقش دارند. CBD این گیرنده را فعال میکند و همین موضوع به کنترل التهاب کمک میکند. نقش کانابیدیول در مدیریت علائم بیماریهایی مانند مولتیپل اسکلروزیس (اماس) و بیماری آلزایمر ناشی از همین امر است.
- گیرندههای TRPV1: این گیرندهها در احساس درد و گرما نقش دارند. به نظر میرسد این از اصلیترین راههایی است که CBD باعث کاهش احساس درد میشود.
اثرات CBD بر اختلالات اضطرابی
کانابیدیول میتواند در مدیریت اضطراب مؤثر باشد، البته هنوز تحقیقات کافی برای اثبات آن موضوع انجام نشده است. برخی شواهد میگویند که CBD برای اختلالات اضطرابی زیر مفید است:
- اختلال اضطراب عمومی؛
- اختلال اضطراب اجتماعی؛
- پانیک یا حمله عصبی؛
- وسواس فکری عملی (OCD)؛
- اختلال استرس پس از سانحه (PTSD).
بهطور کلی، مصرف CBD برای اضطراب نمیتواند جایگزین درمانهای تجویزی شود و هنوز برای اثبات تأثیر آن به تحقیقات بیشتری نیاز است.
CBD و افسردگی
اضطراب و افسردگی معمولا با داروهای مشابهی درمان میشوند. بر همین اساس، اگر CBD برای اضطراب مفید باشد، میتواند در افسردگی هم نقش داشته باشد. با این حال، تعداد مطالعاتی که بهطور مشخص روی افسردگی تمرکز کردهاند، حتی از اضطراب هم کمتر است. دهها مطالعه حیوانی نشان دادهاند که CBD میتواند اثرات ضدافسردگی داشته باشد. علاوه بر این:
- دو مطالعه که در سال ۲۰۱۸ منتشر شدند، نشان دادند CBD میتواند علائم افسردگی ناشی از مصرف ماریجوانا را معکوس کند.
- در یک نظرسنجی روی بیش از ۲۰۰۰ نفر، بیش از یکنفر از هر شش نفر گفته بودند برای کنترل افسردگی از CBD استفاده میکنند و تقریبا دوسوم این افراد گزارش کرده بودند که CBD برای آنها «بسیار خوب» یا «تا حد متوسط» مؤثر بوده است.
- مطالعهای در سال ۲۰۲۲ برای بررسی نقش CBD روی کاهش علائم اضطراب انجام شد و همزمان نشان داد که افراد بهبود قابلتوجهی در علائم افسردگی نیز تجربه کردند.
جالب است بدانید که کانابیدیول روی بیش از ۶۵ نوع گیرنده در مغز اثر میگذارد و بعضی از آنها سطح سروتونین را تغییر میدهند که یکی از مواد شیمیایی کلیدی مغز در تنظیم خلق است. بسیاری از داروهای رایج ضداضطراب و ضدافسردگی هم با هدف افزایش سطح سروتونین عمل میکنند.
نقش CBD در اختلالات روانپریشی و اسکیزوفرنی
پژوهشهایی برای بررسی نقش CBD در درمان اسکیزوفرنی انجام شده است، اما شواهد کافی برای تأیید اثرگذاری آن وجود ندارد. یک مطالعه در سال ۲۰۲۱ نشان داد که CBD از نظر کارکرد شناختی ممکن است مفید باشد. در این پژوهش، ۴۲ فرد مبتلا به اسکیزوفرنی، یا با CBD درمان شدند یا با آمیسولپراید، که یک داروی ضدروانپریشی است.
هر دو درمان باعث بهبود عملکرد شناختی شدند، اما CBD عوارض جانبی کمتری داشت. البته در نظر داشته باشید که این مطالعه کوچک بود و عمده شرکتکنندگان را مردان جوان تشکیل میدادند؛ بنابراین، نمیتوان نتایج را به جامعهای بزرگتر تعمیم داد.
یک مرور سیستماتیک در سال ۲۰۲۱ که روی پژوهشهای مرتبط با CBD و روانپریشی تمرکز داشت، نشان داد در دو مورد از سه کارآزمایی بالینی، مصرف CBD با مقداری بهبود در علائم روانپریشی همراه بوده است. با این حال، این کارآزماییها کوچک بودند، بهطوریکه کوچکترین آنها ۳۶ نفر و بزرگترین آنها فقط ۸۸ نفر شرکتکننده داشت.
CBD و اختلالات مصرف مواد
CBD ممکن است در کاهش علائم مرتبط با مصرف مواد مفید باشد. کانابیدیول خودش باعث نشئگی نمیشود و بیشتر بهخاطر اثر روی درد، استرس و اضطراب کاربرد دارد؛ چرا که این عوامل میتوانند ولع مصرف و بازگشت به اعتیاد را تشدید کنند.
در پژوهشها شاهد این تأثیرات CBD بر اختلالات مصرف مواد بودهایم:
- در افراد مبتلا به سوءمصرف اوپیوئید، یک دوز بالای واحد از CBD توانسته اضطراب مرتبط با مواد و ولع برای اوپیوئید را تا حدود یک هفته کاهش دهد.
- کانابیدیول بهطور گسترده برای کاهش درد، تهوع و اضطراب استفاده میشود؛ علائمی که جزء شکایات اصلی در ترک اوپیوئیدها هستند و میتوانند ترک را بسیار دشوار کنند.
- در ترک نیکوتین، یک دوز CBD علائم ترک را مستقیماً کاهش نداده، اما لذتبخش بودن سیگار را کم کرده و از این مسیر میتواند به کاهش مصرف کمک کند.
- ترکیب CBD با کانابیس میتواند در کاهش تدریجی دوز مواد دیگر مثل اوپیوئیدها، بنزودیازپینها، محرکهایی مثل متآمفتامین یا کوکائین و الکل نقش داشته باشد؛ چون با مادهای که کمخطرتر محسوب میشود اثر مطلوب را تأمین میکند.
آیا استفاده از CBD برای سلامت روان امن است؟
معمولا CBD در دوزهای معقول برای اغلب افراد عوارض چندانی ندارد و بهطور کلی امن محسوب میشود. با اینحال، تقریبا همه متخصصان تأکید میکنند که شواهد درباره استفاده از CBD در سلامت روان، از جمله اختلالاتی مانند اضطراب و افسردگی، هنوز ناکافی هستند و نیاز است پژوهشهای بیشتری انجام شود. اگر میخواهید تحت نظر پزشک متخصص، محصولات CBD را به برنامه درمانی خود اضافه کنید، حتما نکات زیر را به خاطر داشته باشید:
- حتما از محصولات CBD معتبر و دارای مجوز استفاده کنید. در نمونههای غیراستاندارد ممکن است ترکیبات اعلامنشده، از جمله THC در محصول وجود داشته باشد.
- CBD میتواند با بعضی داروهای شناختهشده تداخل داشته باشد و بهخصوص در دوزهای بالا به کبد آسیب بزند. به همین خاطر، پیش از شروع مصرف باید حتما با پزشک مشورت کنید.
- مصرف کانابیدیول میتواند عوارضی مانند خوابآلودگی، کاهش اشتها، اسهال، بدخلقی و آسیب کبدی به همراه داشته باشد.
بیشتر بخوانید: تفاوت CBD و THC
کلام آخر دکتردکتر
شواهد فعلی میگویند که کانابیدیول میتواند برای بعضی افراد در کاهش اضطراب، بهبود خلق یا تحمل دوره ترک مفید باشد، اما هنوز جای درمانهای اصلی مثل رواندرمانی و داروهای استاندارد را نمیگیرد. اگر قرار است از CBD استفاده کنید، باید آن را زیر نظر بهترین دکتر روانشناس، با درمانهای علمی همراه کنید و هیچ یک از درمانهای تجویزشده خود را قطع نکنید. اینجا در دکتردکتر با وجود بهترین پزشکان و متخصصان سلامت روان در کنار شماییم تا با خیال راحت و پس از مشورت با پزشکان مجرب، این محصول را مصرف کنید. برای مشاوره آنلاین یا رزرو نوبت حضوری، همین جا اقدام کنید.
سوالات متداول
منابع
