کانابیدیول (CBD) و تتراهیدروکانابیول (THC) هر دو از گیاه کانابیس گرفته میشوند، اما دو دنیای کاملا متفاوت دارند. هر دوی آنها در رفع علائم یا حتی درمان برخی اختلالات پزشکی و سلامت روان نقش دارند، اما تأثیری که روی بدن و مغز شما میگذارند فرق دارد. در ادامه، تفاوت CBD و THC را زیر ذرهبین میبریم تا با کاربردهای پزشکی، اثرات روانی و عوارض جانبی هر کدام آشنا شوید.
THC چیست و چگونه عمل میکند؟
تتراهیدروکانابیول یا THC ترکیب روانگردان اصلی در گیاه کانابیس (ماریجوانا) است. مصرف این ترکیب در ماریجوانا باعث احساس نشئگی میشود. تأثیر اصلی THC و CBD، روی سیستم اندوکانابینوئید است که نقشی اساسی در حفظ همایستایی بدن دارد. دانشمندان همچنان در تلاشاند تا زیر و بم این سیستم پیچیده را بفهمند، اما تا اینجای کار پی بردهاند که روی عملکردهایی مانند حافظه، اشتها، خواب، خلقوخو و باروری تأثیر میگذارد.
اتصال THC به گیرندههای CB1 در مغز
THC میتواند به گیرندههای کانابینوئید، که در سرتاسر مغز و سیستم عصبی یافت میشوند، متصل شود. شواهد نشان میدهند که THC بهدلیل شباهت ساختار شیمیاییاش با آناندامید، که یکی از کانابینوئیدهای طبیعی بدن است، میتواند به گیرندههای اصلی کانابینوئیدی، بهویژه گیرندههای CB1، متصل شود.
این گیرندهها در تنظیم حرکت، دما و کارکردهای مغزی نقش دارند و تحریک آنها توسط THC، الگوی طبیعی فعالیت عصبی را تغییر میدهد. بخش اعظمی از تأثیرات ماریجوانا بر ذهن و بدن نیز از همین تعامل مستقیم با گیرندههای CB1 حاصل میشود.
چرا THC باعث ایجاد حالت نشئگی میشود؟
THC سیستم پاداشدهی مغز را فعال میکند. این فعالسازی باعث آزاد شدن دوپامین (یکی از ناقلهای عصبی مرتبط با لذت و خوشحالی) میشود و به همین دلیل، مصرفکننده احساس سرخوشی میکند.
فعال شدن مکرر این سیستم پاداش باعث میشود مغز یاد بگیرد رفتار منجرشده به سرخوشی را تکرار کند. همین سازوکار در شکلگیری اعتیاد نقش دارد. هر چه دوز مصرفی و مدت استفاده از THC بیشتر باشد، خطر وابستگی افزایش مییابد.
CBD چیست و چگونه عمل میکند؟
کانابیدیول یا CBD یکی از مهمترین ترکیبات شیمیایی گیاه کانابیس است. CBD را میتوان هم از ماریجوانا و هم از گیاه شاهدانه استخراج کرد.
نحوه تعامل CBD با سیستم اندوکانابینوئید
سیستم اندوکانابینوئید شبکهای از گیرندههای CB1 و CB2، اندوکانابینوئیدها و آنزیمهای تجزیهکننده آنهاست که به حفظ تعادل بدن کمک میکنند. THC مستقیماً به گیرندههای CB1 متصل میشود، اما CBD بیشتر بهطور غیرمستقیم عمل میکند. برای مثال، با مهار آنزیمهای FAAH و MAGL سطح اندوکانابینوئیدها را کمی بالا میبرد و بدون ایجاد نشئگی، به تنظیم بهتر استرس، خلق و همایستایی کمک میکند.
چرا CBD اثر روانگردان ندارد؟
CBD و THC ساختار مولکولی یکسانی دارند، اما تفاوت در چینش مولکولهایشان باعث شده است تا تأثیرهای متفاوتی روی مغز و بدن بگذارند. در واقع با اینکه هر دو ساختار اندوکانابینوئیدها را تقلید میکنند، با گیرندههای متفاوتی ترکیب میشوند. به همین دلیل است که کانابیدیول اثر روانگردان THC را ندارد.
مهمترین تفاوتهای CBD و THC
حال که با هر یک از این ترکیبات آشنا شدیم، در ادامه به بررسی مهمترین تفاوتهای آنها میپردازیم.
تفاوت CBD و THC در اثر روانگردان داشتن
اصلیترین تفاوت CBD و THC، در اثر روانگردان آنهاست:
- THC ترکیب اصلی روانگردان کانابیس است؛ با فعالکردن سیستم پاداش مغز، باعث آزادشدن دوپامین و ایجاد احساس سرخوشی میشود و میتواند اعتیادآور باشد.
- CBD در مقابل، غیرروانگردان است؛ یعنی حتی در دوزهای بالا هم باعث نشئگی یا سرخوشی نمیشود و بر اساس شواهد فعلی، پتانسیل وابستگی بسیار پایینی دارد.
پژوهشها نشان میدهند که هر دو ماده روی سیستم اندوکانابینوئید اثر میگذارند. با این حال، نوع اثر و پیامدهای آنها متفاوت است. البته توجه داشته باشید که برخی محصولات غیراستاندارد CBD ممکن است مقدار THC بیشتری نسبت به عدد درجشده روی برچسبشان داشته باشند.
تفاوت CBD و THC در اثرات روانی و مغزی
اصلیترین تفاوت CBD و THC در مغز چیست؟ روانگردان بودن THC؛ که یعنی میتواند عملکرد مغز را دگرگون کند. THC با فعالسازی سیستم پاداشدهی مغز، احساس نشئگی ایجاد میکند؛ درحالی که CBD این پاسخ را به همراه نخواهد داشت.
همچنین تحقیقات متعدد نشان میدهند که THC میتواند اثرات نامطلوبی روی مغز داشته باشد. این ترکیب با افزایش ریسک روانپریشی، اضطراب، اختلالات یادگیری و کاهش شکلگیری حافظه ارتباط دارد. از طرف دیگر، CBD میتواند با کاهش اضطراب، بهبود یادگیری و عملکرد ضدروانپریشی، با این عوارض مقابله کند.
تفاوت CBD و THC در کاربردهای پزشکی
هر دو ترکیب CBD و THC بهدلیل اثر بر سیستم اندوکانابینوئید و مسیرهای عصبی، برای درمان مشکلات جسمی و روانی مختلف کاربرد دارند. در کاربردهای پزشکی این دو، شباهتها و تفاوتهایی به چشم میخورد.
معمولاً از CBD برای کمک به درمان موارد زیر استفاده میشود:
- بیماری التهابی روده؛
- تشنجها؛
- افسردگی؛
- التهاب؛
- سایکوز یا سایر اختلالات روانپزشکی؛
- میگرن.
THC میتواند در درمان برخی از موارد زیر به کار برود:
- گلوکوم؛
- اسپاسم یا سفتی عضلات؛
- کاهش اشتها؛
- بیخوابی.
هم CBD و هم THC ممکن است برای کمک به درمان موارد زیر استفاده شوند:
- درد؛
- اضطراب؛
- تهوع.
ممکن است این پرسش مطرح شود که برای درد، CBD قویتر است یا THC؟ از آنجا که THC تأثیرات روانگردان دارد، میتواند سریعتر باعث رهایی از درد شود؛ اما CBD با کاهش التهاب، تأثیر بلندمدت دارد. یک پژوهش نشان داد که ترکیب این دو ماده برای کاهش درد، تأثیر بیشتری نسبت به استفاده هر یک بهتنهایی دارد.
تفاوت عوارض جانبی CBD و THC
تفاوت CBD و THC در عوارض این دو نیز نمایان میشود. کانابیدیول معمولا خطر کمتری دارد و میتواند این عوارض را به همراه داشته باشد:
- تهوع؛
- اسهال؛
- ناراحتی معده؛
- احساس خستگی؛
- سبکی سر؛
- تحریکپذیری یا بداخلاقی؛
- افت فشار خون.
البته در نظر داشته باشید که CBD همچنین با طیف گستردهای از داروها تداخل دارد، بهویژه با داروهایی که در کبد متابولیزه میشوند. برخی از تداخلات دارویی CBD شامل موارد زیر است:
- افزایش سطح داروهای ضدتشنج در بدن؛
- افزایش اثرات خوابآور الکل؛
- افزایش سطح داروهای ضدافسردگی و در نتیجه احتمال افزایش عوارض جانبی آنها؛
- افزایش خطر سمیت کبدی هنگام مصرف همزمان با استامینوفن.
این فهرست شامل داروهای بیشتری میشود و باید حتما پیش از مصرف محصولات حاوی CBD، با پزشک یا داروساز خود مشورت کنید.
از طرف دیگر، عوارض جانبی THC میتوانند بسیار جدی باشند و اغلب مغز را درگیر میکنند، برای مثال:
- مشکل در تمرکز، قضاوت و حافظه؛
- سرگیجه؛
- مشکلات تنفسی؛
- تپش یا افزایش سرعت ضربان قلب؛
- تهوع و استفراغ؛
- خوابآلودگی؛
- از دستدادن تعادل و اختلالات حرکتی؛
- تشنج؛
- اضطراب و ترس، بهویژه در صورت مصرف دوزهای بالا.
نکته: THC بهطور ویژه برای کودکان و نوجوانان خطرناک است، زیرا میتواند مسیرهای پاداش و استرس مغز در حال بلوغ را دگرگون کند و در نتیجه احتمال اعتیاد به مواد و روانپریشی را در آینده افزایش دهد.
تفاوت خطر وابستگی در CBD و THC
برای مقایسه فرق CBD و THC، باید احتمال وابستگی و اعتیاد را نیز در نظر بگیرید. CBD خواص روانگردان ندارد و نمیتواند باعث اعتیاد شود. اما THC، با فعالکردن سیستم پاداش مغز و ایجاد احساس لذت و سرخوشی، میل به مصرف مجدد و اعتیاد را فعال میکند. هرچه مصرف THC بالاتر باشد، احتمال اعتیاد نیز بیشتر است.
نکته: لازم است محصولات CBD را تنها از منابع معتبر و مجاز تهیه کنید، زیرا ممکن است سطح THC آنها بیشتر از میزان اعلامشده روی بستهبندی باشد و به عوارض جانبی و اعتیاد منجر شود.
کلام آخر دکتردکتر
CBD و THC هر دو از گیاه کانابیس گرفته میشوند، اما اثرات و کاربردهای بسیار متفاوتی دارند. THC خاصیت روانگردان دارد، میتواند باعث نشئگی و وابستگی شود و عوارض جانبی جدیتری به همراه دارد، در حالی که CBD غیرروانگردان است، اعتیادآور نیست و کاربردهای پزشکی گستردهتری از جمله کاهش اضطراب، کنترل درد و کمک به خواب دارد.
با این حال، هیچ یک از این ترکیبات نباید بدون مشورت با پزشک یا متخصص مصرف شوند. دوز مناسب، روش مصرف و وضعیت سلامت فرد میتواند نقش تعیینکنندهای در اثرگذاری و ایمنی این مواد داشته باشد. بنابراین پیش از هر اقدام درمانی با CBD یا THC، مشاوره پزشکی ضروری است تا هم اثرگذاری بهینه حاصل شود و هم خطر عوارض جانبی کاهش یابد. بهترین پزشکان در دکتردکتر منتظر شما هستند تا بهسادگی با مشاوره آنلاین یا رزرو نوبت حضوری، بتوانید از مشورت تخصصی بهرهمند شوید و بهترین تصمیم را بگیرید.
سوالات متداول
منابع
