در طول سالهای گذشته کمتر درباره بیماریهای مقاربتی که از طریق روابط جنسی منقل میشوند، صحبت میشد و به همین خاطر بیشتر مردم اطلاعات کافی و دقیقی درباره نحوه انتقال این دسته از بیماریها، نحوه تشخیص به موقع و حتی درمانشان نداشتند. خوشبختانه این روند رو به تغییر است و حالا مردم بیشتر از هر وقت دیگری نسبت به سلامت جنسی و روابطشان حساس و هوشیار هستند. بههمیندلیل هم شاید این روزها بیشتر از هر وقت دیگری درباره بیماری زگیل تناسلی hpv نحوه تشخیص و درمان آن شنیده باشید.
برای رسیدگی فوری به این بیماری مقاربتی، علاوهبر مراجعه به دکتر اورولوژ راههای دیگری هم وجود دارد که در ادامه این بحث به بررسی آن میپردازیم؛ اما امروز در این مطلب از مجله دکتردکتر از دید یک پزشک، به بررسی ماهیت زگیل تناسلی و راههای تشخیص آن میپردازیم؛ با ما همراه باشید.
محتوای پزشکی این مطلب توسط دکتر ناصر شمس، فلوشیپ جراحی درونبین کلیه، مجاری ادراری و تناسلی (اندویورولوژی) بررسی و تایید شده است.
زگیل تناسلی چیست؟
یکی از رایجترین و شایعترین بیماریهای مقاربتی جهان، زگیل تناسلی است که از طریق ویروسی به نام پاپیلومای انسانی یا همان hpv منتقل میشود. این ویروس از طریق تماس پوستی روابط جنسی منقل شده و معمولاً افرادی که زندگی جنسی پرمخاطره و پارتنرهای متعدد دارند، بیشتر در معرض ابتلا به این ویروس قرار دارند.
ویروس زگیل تناسلی انواع مختلفی دارد که در صورت عدم پیشگیری از زگیل تناسلی به یکی از آنها مبتلا خواهید شد. نوع اول این ویروس همانطوری که از نامش هم پیداست باعث ایجاد زخمهای در پوست ناحیه تناسلی یا حتی دیگر نقاط بدن میشود. این زخمها گوشتی و برجسته هستند و به رنگهای سفید، صورتی، قهوهای تیره و خاکستری دیده میشوند.
ویروس پاپیلومای انسانی در برخی موارد میتواند منجر به بروز انواع سرطان مثلاً سرطان دهانه رحم یا سرطان واژن در زنان یا بروز عفونتهای خطرناک در آقایان بهوسیله زگیل تناسلی مردان شود، به همین خاطر هم درمان و رسیدگی فوری به این بیماری توصیه میشود. نوع دوم ویروس hpv که به آن ویروس ۱۱ و ویروس ۶ میگویند؛ بر خلاف نوع قبلی منجر به بیماریهای خطرناک نشده و تقریباً خوشخیم است، در نتیجه با یک درمان ساده و فوری بهبود پیدا میکند. با این مقدمه بیایید با اولین روش تشخیص بیماری یعنی مراجعه به دکتر اورولوژی آشنا شویم.
معاینه زگیل تناسلی توسط پزشک
برای تشخیص ویروس hpv معمولا در اولین پیشفرض توصیه میشود که به متخصص زنان برای خانمها، متخصص پوست و متخصص اورولوژی برای آقایان مراجعه کنید. در مراجعه به متخصص اورولوژ اول از همه مجاری ادراری و سیستمی تولید و ذخیره ادرار معاینه شده و دکتر احتمال بروز هرگونه عفونت یا بیماری مشخصی را بررسی میکند. علاوهبراین متخصص کلیهها، مثانه و میزنای را نیز بررسی کرده و در صورت لزوم دارو تجویز میکند.
مراجعه به متخصص هم برای آن دسته از بانوانی که احتمال ابتلا به زگیل تناسلی زنان را دارند، لازم است. پزشک زنان از طریق معاینه و تست پاپاسمیر احتمال بروز ویروس hpv را بررسی کرده و در صورت لزوم واکسن را برای بیمار تجویز میکند.
متخصص پوست هم میتواند از طریق بررسی علائم ظاهری و بالینی زگیل تناسلی را تشخیص دهد که در قسمت بعد دربارهاش صحبت کردیم.
چگونه زگیل تناسلی را به کمک علائم این بیماری تشخیص دهیم؟
برای تشخیص زگیل تناسلی از روی علائم ظاهری باید به جزئیات خاصی توجه کرد که این ضایعات را از جوش یا حساسیتهای پوستی متمایز میکنند. در ادامه، به این نشانهها و جزئیات میپردازیم.
بررسی بافت و شکل ظاهری زائدهها
ضایعۀ زگیل تناسلی بافتی نرم و گوشتی دارد. ممکن است بهصورت دانههای ریز و تکی یا خوشههای متراکم و گلکلمی ظاهر شود. سطح این ضایعات معمولا صاف نیست و کمی زبر و ناهموار به نظر میرسد. درصورت مشاهده اینها، حتما از یک متخصص اورولوژی وقت بگیرید تا زخم را معاینه کند و برای انجام آزمایش یا مراجعه به متخصص دیگر، به شما مشاوره بدهد.
تغییرات بصری مثل رنگ پوست
ضایعات زگیل تناسلی لزوما رنگ ثابت و مشخصی ندارند؛ در برخی افراد زگیلها کاملا همرنگ پوست هستند و در برخی دیگر کمی تیرهتر، متمایل به قهوهای، صورتی یا قرمز. این ضایعات مرکز سفید و چرکین ندارند.
احساس فیزیکی در محل ضایعه
ضایعۀ زگیل تناسلی دردناک نیست، مگر آنکه در محلی قرار گرفته باشد که بر اثر اصطکاک با لباس یا رابطه جنسی تحریک شود. براساس تجربۀ بسیاری از بیماران، این ضایعات اندکی سوزشی و خارشی هستند و اگر در مجاری داخلی (مثل داخل واژن یا مجرای ادرار) ظاهر شوند، احتمال خونریزی بعد از رابطه جنسی وجود دارد.
ترشحات غیرعادی
ترشحات غیرطبیعی و بدبو واژن در بانوان و ترشحات غیرطبیعی آلت تناسلی در مردان از نشانههای ظاهری و آشکار زگیل تناسلی هستند.
محل تجمع و پراکندگی زائدهها
زگیلها بیشتر در نواحی مرطوب رشد میکنند. در آقایان، این ضایعات بیشتر روی کلاهک آلت، تنه آلت تناسلی و کیسه بیضه دیده میشوند، در زنان نیز روی لبههای واژن، دهانه رحم یا دیوارههای داخلی واژن. نواحی اطراف مقعد و کشاله ران از مکانهای شایع بروز ضایعات زگیل تناسلی در زنان و مردان بهشمار میروند.
نحوه تشخیص زگیل تناسلی چیست؟
در این بخش به رویکردهای پزشکی مؤثر برای تشخیص زگیل تناسلی اشاره خواهیم کرد.
انواع تست زگیل تناسلی
یکی از روشهای تشخیص زگیل تناسلی انجام تستهای مختلف است که معمولاً توسط پزشک اورولوژی برای مردان و پزشک زنان برای بانوان تجویز میشود. تستهای زگیل تناسلی انواع مختلفی دارند و تمامی این تستها برای تشخیص ویروس hpv و حتی احتمال ابتلا به بیماریهای بدخیمی مانند سرطان دهانه رحم، سرطان واژن و حتی سرطان مقعد لازم و ضروری هستند. به همین خاطر همیشه به بیماران توصیه میشود، برای اطمینان از سلامت جنسیشان با شروع روابط جنسی حتما بهصورت سالانه و مداوم توسط متخصص چکاپ شده و از سیسالگی به بعد نسبت به انجام آزمایشها و تستهای ضروری حساس باشند تا اگر درمان با لیزر زگیل تناسلی یا رویکردهای پزشکی دیگر ضروری است، پیگیری سریع و بهموقع باشد.
- تست HPV DNA: دقیقترین روش برای شناسایی سویههای پرخطر ویروس (مانند ۱۶ و ۱۸) قبل از بروز هرگونه تغییر سلولی؛
- پاپاسمیر: بررسی تغییرات سلولی دهانه رحم که ممکن است در اثر ویروس ایجاد شده باشد؛
- تست ترکیبی: انجام همزمان تست HPV و پاپاسمیر برای دستیابی به دقیقترین نتایج؛
- تست PCR: نمونهبرداری از سطح پوست آلت تناسلی یا ترشحات مجرا برای ردیابی ژنتیکی ویروس (در صورت نبود ضایعه).
آزمایش کولپوسکوپی برای تشخیص زگیل تناسلی در بانوان
در این تست تشخیص زگیل تناسلی در زنان و مردان، پزشک از دستگاهی به نام کولپوسکوپ برای مشاهده ضایعات استفاده میکند، چیزی شبیه یک میکروسکوپ یا ذرهبین قوی. این دستگاه ضایعاتی که با چشم غیرمسلح قابلتشخیص نیستند را به پزشک نشان میدهد و زمانی توصیه میشود که:
- ترشحات غیرعادی از واژن دفع شود؛
- فرد متوجه بوی بد واژن شود؛
- خونریزی واژن شدید و غیرقابلکنترل باشد؛
- فرد دچار درد شدید معده باشد؛
- فرد دچار تب و لرز (نشانه عفونت) شده باشد؛
- نتیجه تشخیص زگیل تناسلی با آزمایش پاپ اسمیر مشکوک باشد.
در این تست ۲۰دقیقهای، فرد روی تخت میخوابد و پزشک محلول اسید استیک (سرکه رقیق) یا محلول ید را به نواحی آلوده و مشکوک میزند. سپس بهکمک دستگاه کولپوسکوپ، نواحی سفید شده را بررسی میکند و درصورت نیاز، مقداری از بافت مشکوک را به آزمایشگاه میفرستد.
معاینه مقعد با آنوسکوپ
معاینه آنوسکوپی مقعد یک روش دیگر برای تشخیص زگیل تناسلی در مردان و زنان است. این روش ساده و سریع، برخلاف کولونوسکوپی که کل روده بزرگ را بررسی میکند، متمرکز بر چند سانتیمتر ابتدایی مقعد است و برای بررسی سریع و دقیق پوشش داخلی کانال مقعد و بخش انتهایی رکتوم بهکار میرود.
پزشک در این تست با دستگاهی به نام آنوسکوپ آثار بیماری و عفونت در راستروده و مقعد را بهدقت معاینه و بررسی میکند. در نتیجه، زخمهای گوشتی و گلکلمی در نواحی اطراف مقعد را آشکارا میبیند و ابتلا به زگیل تناسلی را تأیید خواهد کرد.یل تناسلی چیست؟
علاوهبر زگیل تناسلی، این تست برای تشخیص سرطان مقعد، هموروئید (بواسیر، تورم وریدهای اطراف مقعد و راستروده) و فیشر (شقاق یا همان پارگی بافت داخل مقعد) نیز کاربرد دارد.
آنوسکوپی معمولا دردناک نیست و بین ۲ تا ۵ دقیقه طول میکشد.
بیوپسی و تشخیص ویروس زگیل تناسلی
تست بعدی که انجام آن برای تشخیص بیماری زگیل تناسلی هم در زنان و هم در مردان مشترک است، تست بیوپسی است. بیوپسی یا بافتبرداری بهمعنی نمونهبرداری از نواحی مشکوک به عفونت است. طی این آزمایش تشخیصی، پزشک مقداری از بافت سلولی نواحی مشکوک را برمیدارد و برای بررسی بیشتر به آزمایشگاه میفرستد. این رویکرد پزشکی قطعیترین روش برای تشخیص ماهیت ضایعات پوستی و مخاطی است.
اگر ظاهر ضایعهها غیرعادی و تیرهتر از پوست اطراف، خونی، یا سفت باشند و با روشهای معمول مثل فریز کردن زگیل تناسلی درمان نشوند، پزشک برای بررسی تغییرات پیشسرطانی یا سرطانی این تست را تجویز و اجرا میکند.
فرایند بیوپسی با تزریق بیحسی انجام میشود و مصرف هرگونه داروی استروئیدی، ضدالتهاب و آسپیرین قبلاز آن ممنوع است.
تشخیص زگیل تناسلی با اسید استیک
استفاده از اسید استیک (سرکه سفید ۵ درصد) یکی از روشهای قدیمی برای شناسایی ضایعات مشکوک به زگیل تناسلی است. در این رویکرد، پزشک زخمها و ضایعات پوستی مشکوک به hpv را بررسی میکند. ابتدا محل ضایعه را آغشته به اسید استیک کرده و ده دقیقه بعد علائم را بررسی میکند. درصورتیکه ضایعه عفونی و بیمار مبتلا به زگیل تناسلی باشد، زخمها ظرف ۳ تا ۵ دقیقه سفید خواهند شد.
گفته نماند، این روشی برای تشخیص زگیل تناسلی در خانه نیست و باید توسط پزشک اجرا شود! هرچند که دیگر بهعنوان یک تست قطعی و استاندارد جایگاهی در جوامع پزشکی ندارد. علتش احتمال مثبت کاذب و منفی کاذب بالاست. هر تغییری به رنگ سفید لزوما زگیل نیست، برخی از انواع زگیلهای تناسلی نیز به اسید واکنش نشان نمیدهند و سفید نمیشوند.
تشخیص زگیل تناسلی با آزمایش پاپ اسمیر
پاپاسمیر یکی از معروفترین تستها برای معاینه تخصصی دهانه رحم، عفونتهای رحمی، بیماریهای مقاربتی و البته زگیل تناسلی است که پیشنهاد میشود بانوان از ۳۵سالگی به بعد با مراجعه به متخصص نسبت به انجام این تست اقدام کنند.
زمانی که به متخصص زنان مراجعه کرده و درخواست تجویز هرگونه واکسنی مانند واکسن گارداسیل برای ایمنی در برابر ویروس زگیل تناسلی را داشته باشید، پزشک اول با انجام تست پاپاسمیر از مخاط دهانه رحم نمونهبرداری کرده و نمونه را به آزمایشگاه تحویل میدهد. این نمونهبرداری بعد از بررسی در آزمایشگاه احتمال ابتلا به عفونت و دیگر بیماریهای مقاربتی را نشان میدهد تا در صورت ابتلا به hpv پزشک برایتان واکسن تجویز کند.
تست پاپاسمیر دردناک نیست و اگر به دکتر خوب و حاذقی مراجعه کرده باشید، عوارضی ندارد. ضمنا، این تست بهصورت سرپایی و ظرف کمتر از ۱ دقیقه انجام میشود. پس خیالتان بابت انجام آزمایش راحت باشد.
آیا آزمایش خون برای تشخیص ابتلا به زگیل تناسلی لازم است؟
متاسفانه بسیاری از بیماران گمان میکنند که تستهای مختلفی که سلامت جنسی و آلت تناسلی را بررسی کرده، برای تشخیص ویروس زگیل تناسلی ضروری نیست و با آزمایش خون هم میشود به احتمال ابتلا به این بیماری پی برد.
متأسفانه، این باور غلطی است که بسیاری از مردم درباره آن صحبت میکنند و بهتر است که بدانید آزمایش خون برای تشخیص ابتلا به زگیل تناسلی انجام نشده و اصلاً قابلیت تشخیص چنین بیماری و عفونتی را ندارد. در واقع این ویروس فقط با بررسی دقیق و نمونهبرداری از نواحی مشخص بدن قابلتشخیص است، در نتیجه بهتر است آقایان با مراجعه به دکتر مردان و بانوان با مراجعه به متخصص زنان و زایمان برای انجام تستهای معمول تشخیص زگیل تناسلی، بیماریهای مقاربتی و دیگر عفونتها اقدام کنند.
راه های تشخیص زگیل تناسلی پر خطر
تشخیص زگیلهای تناسلی پرخطر متفاوت از زگیلهای معمولی است، چون ویروسهای پرخطر ازجمله سویههای ۱۶ و ۱۸ معمولا با ضایعات پوستی برجسته همراه نیستند و صرفا ساختار سلول را در سطح میکروسکوپی تغییر میدهند.
روشهای تشخیص زگیل تناسلی انواع پرخطر عبارتاند از:
- آزمایش HPV DNA: آزمایش HPV DNA از سلولهای دهانه رحم یا نواحی مشکوک نمونه میگیرد تا وجود ماده ژنتیکی ویروس بررسی کند و این دقیقترین روش برای شناسایی ویروسهای پرخطر است. نتایج این آزمایش بهوضوح اعلام میکنند بدن فرد حامل سویههای سرطانزا است یا خیر.
- تست پاپاسمیر: این تست برای شناسایی مستقیم ویروس hpv نیست و صرفا تغییرات غیرطبیعی سلولی (پیشسرطانی) ناشی از فعالیت ویروسهای پرخطر را شناسایی میکند. اگر نتیجه پاپاسمیر غیرطبیعی باشد، احتمال وجود ویروس پرخطر بسیار زیاد است.
- کولپوسکوپی: اگر تست پاپاسمیر یا HPV مثبت شود، پزشک با دستگاهی به نام کولپوسکوپ و با دقت بسیار بالا دهانه رحم، واژن یا بیضهها را معاینه میکند تا تغییر بافتی که با چشم دیده نمیشود را پیدا کند.
- بیوپسی: اگر در کولپوسکوپی ناحیه مشکوکی مشاهده شود، پزشک تکه کوچکی از بافت را جدا کرده و به آزمایشگاه پاتولوژی میفرستد. بیوپسی نشان میدهد که ویروس وارد مرحله ایجاد سلولهای سرطانی شده یا خیر.
- تست پاپاسمیر مقعدی: اگر فردی در معرض خطر بالای ابتلا به سرطان مقعد ناشی از HPV پرخطر باشد، پزشک برای بررسی تغییرات سلولی از سلولهای داخل کانال مقعد او نمونهبرداری میکند.
تشخیص اشتباه زگیل تناسلی!
گاهی اوقات زائدهای که ظاهرا شبیه زگیل به نظر میرسد، در واقع یک ضایعه پوستی کاملا بیخطر یا یک بیماری دیگر است و اشتباها بهعنوان زگیل تناسلی تشخیص داده میشود. این تشخیصهای اشتباه باعث نگرانیهای بیمورد میشوند!
در ادامه، مواردی که معمولا با زگیل تناسلی اشتباه گرفته میشوند را بررسی میکنیم.
- پاپولهای مرواریدی آلت تناسلی. برجستگیهای کوچک، سفت و همرنگی که دور کلاهک آلت تناسلی مردان هستند، کاملا طبیعی بوده، بیماری محسوب نمیشوند و واگیردار نیستند.
- غدد فوردایس. غدد چربی کوچکی که بهصورت دانههای سفید یا زردرنگ روی بدنه آلت تناسلی یا لبههای واژن ظاهر میشوند، بخشی از ساختار طبیعی پوست بوده و نیازی به درمان ندارند.
- مولوسکوم کانتادیوزوم یا زگیل آبکی. یک عفونت ویروسی با دانههایی سفت، گرد و کوچک با یک حفره مرکزی که واگیردار است، ولی زگیل تناسلی نیست.
- منگولههای پوستی. آویزههای گوشتی کوچکی که بر اثر اصطکاک پوست ظاهر میشوند و برخلاف زگیل، ظاهری شبیه به گلکلم ندارند، بلکه با یک پایه ظریف به پوست وصل شدهاند.
- تبخال تناسلی. اشتباهگرفتن علائم این عارضه در مراحل اولیه با زگیل تناسلی بسیار رایج است. تبخال معمولا دردناک است و بهسرعت تبدیل به زخم باز و سوزناک میشود، درحالیکه زگیل معمولا سفت و بدون درد است.
- بیماریهای التهابی مثل پسوریازیس یا لیکن پلان. این بیماریهای خودایمنی باعث تشکیل پلاک یا برجستگی در ناحیه تناسلی میشوند و فرد را به اشتباه میاندازند.
- جوشهای زیرپوستی یا موهای زیرپوستی. التهاب ناشی از اصلاح موهای زائد باعث بروز برجستگیهای قرمز و دردناکی میشود که پس از چند روز یا تخلیه میشوند، یا خودبهخود از بین میروند.
آیا میتوان از زگیل تناسلی پیشگیری کرد؟
بله. با تزریق واکسن و استفاده از لوازم پیشگیری جنسی همچون کاندوم باعث پیشگیری یا پایین آمدن ریسک انتقال و احتمال ابتلا به این بیماری از طریق راه های انتقال hpv میشود. هرچند که توصیه میکنیم تا درباره تمامی روشهای نحوه انتقال زگیل تناسلی در دکتردکتر، بیشتر بخوانید و درباره آن آگاه شوید.
برای تشخیص زگیل تناسلی به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
برای تشخیص و درمان زگیل تناسلی خانمها، مراجعه به پزشک متخصص زنان و زایمان توصیه میشود. این پزشکان علاوهبر معاینه ظاهری، بررسی داخلی و تست پاپاسمیر برای تشخیص دقیق را انجام میدهند تا به تشخیص دقیق و مطمئن برسند. آقایان نیز باید به دکتر اورولوژي تهران (مجاری ادراری و تناسلی) مراجعه کنند.
با توجه به اینکه زگیل تناسلی یک ضایعه پوستی است، متخصصان پوست نیز تخصص کافی برای شناسایی این بیماری از سایر عارضههای پوستی را دارند. همچنین اگر آثار زگیل در نواحی اطراف مقعد مشاهده شود، مراجعه به جراح عمومی یا متخصص کولورکتال انتخابی هوشمندانه است.
تشخیص زگیل تناسلی را به پزشک متخصص بسپارید!
تا اینجا با انواع روشهای علمی و آزمایشهای دقیق برای تشخیص ابتلا به ویروس زگیل تناسلی hpv آشنا شدید. در صورتیکه روابط جنسی متعدد و بدون محافظ (کاندوم) دارید یا روابط اورال (دهانی) را تجربه کردید، بهتر است که نسبت به بررسی علائم زگیل تناسلی حساس باشید و برای معاینه هرگونه عفونت دیگری به متخصص مراجعه کنید تا در صورت لزوم واکسن تجویز شده یا درمان برایتان شروع شود. برای نوبت دهی دکتر و بهرهمندی از دانش علمی بهترین متخصصهای کشور هم میتوانید از طریق سایت دکتردکتر وقت خود را رزرو کنید و توسط پزشک موردنظرتان ویزیت شوید.
با آرزوی سلامتی، میتوانید هر سوالی که در این زمینه دارید را از مشاور سلامتی دکتردکتر بپرسید.
