PCT یکی از فاکتورهای آزمایش خون است که میزان پروکلسیتونین را در نمونه خون شما نشان میدهد. این آزمایش معمولا برای بیمارانی با عفونت باکتریایی شدید و احتمال بروز سپسیس تجویز میشود. برای آشنایی بیشتر با آزمایش PCT تا انتهای مطلب با ما همراه باشید.
PCT در آزمایش خون چیست؟
آزمایش PCT یا همان آزمایش پروکلسیتونین میزان پروکلسیتونین را در نمونه خون شما اندازهگیری میکند. پروکلسیتونین مادهای است که توسط انواع سلولهای بدن تولید میشود. بهطور طبیعی، مقدار پروکلسیتونین در خون بسیار کم است و معمولا در پاسخ به عفونتهای باکتریایی یا آسیب بافتی بیشتر میشود. بالا بودن سطح پروکلسیتونین در خون میتواند نشانهای از یک عفونت شدید یا سپسیس باشد.
سپسیس پاسخ التهابی شدید، گسترده و گاهی تهدیدکننده زندگی به یک عفونت باکتریایی است. معمولا سیستم ایمنی عفونت را محدود نگه میدارد، اما بعضی از عفونتها بعد از ورود به خون در بخشهای دیگر بدن میشوند. در سپسیس بدن واکنش التهابی وسیعی نشان میدهد که میتواند باعث تغییرات شدید دمای بدن، افزایش ضربان قلب و تنفس و کاهش فشار خون شود. آزمایش PCT در تشخیص سپسیس ناشی از عفونت باکتریایی یا احتمال ایجاد سپسیس به پزشک کمک میکند تا از وخیم شدن شرایط جلوگیری کند.
تفاوت PCT با سایر شاخصهای خون
آزمایشPCT دقیقترین شاخص برای عفونتهای باکتریایی شدید مثل سپسیس و پنومونی است. آزمایشهایی مثل CRP و ESR غیراختصاصی هستند و در موارد التهاب زیاد تجویز میشود. همچنین آزمایش WBC یک شاخص کلی است و همیشه میزان آن در زمان ابتلا به عفونت بالا نیست. آزمایش لاکتات هم برای بررسی اکسیژن بافتی استفاده میشود و برای تشخیص عفونت مناسب نیست.
آزمایش PCT برای چه مواردی استفاده میشود؟
آزمایش PCT بیشتر زمانی انجام میشود که فرد بهشدت بیمار است و پزشک احتمال عفونت سیستمیک (عفونتی که سراسر بدن را درگیر میکند) را در نظر گرفته است. از طرفی این آزمایش به تشخیص عفونت باکتریایی یا ویروسی از هم کمک میکند. این تشخیص برای تجویز درمان مناسب مهم است. به عنوان مثال، آنتیبیوتیکها برای عفونتهای باکتریایی تجویز میشوند، اما برای عفونتهای ویروسی مفید نیستند.
ممکن است آزمایش PCT برای موارد دیگری هم تجویز شود، ازجمله:
- تعیین شدت عفونت سپسیس؛
- تعیین نوع درمان؛
- بررسی میزان پاسخدهی به درمان؛
- تشخیص عفونت کلیه در کودکان مبتلا به عفونت ادراری؛
- برای تعیین خطر پیشرفت سپسیس بهسمت سپسیس شدید یا شوک سپتیک.
آزمایش PCT برای چه افرادی مناسب است؟
این آزمایش معمولا برای بیماران بدحالی که در بیمارستان بستری هستند و علائم سپسیس دارند تجویز میشود، ازجمله:
- تب یا لرز؛
- پوست سرد، مرطوب یا عرقکرده؛
- گیجی؛
- درد شدید؛
- تپش قلب؛
- تنگی نفس یا احساس کمبود هوا؛
- فشار خون پایین؛
- کاهش حجم ادرار.
سپسیس یک اورژانس پزشکی است. اگر شما یا عزیزتان با وجود درمان بهتر نمیشوید یا وضعیت بدتر میشود، بلافاصله به پزشک مراجعه کنید. افرادی با عفونت باکتریایی شدید که احتمال ایجاد سپسیس در آنها بالا است، باید آزمایش PCT انجام دهند.
نحوه انجام آزمایش PCT
آزمایش PCT بخشی از آزمایش خون است که میزان پروکلسیتونین خون را بررسی میکند. برای این آزمایش نیازی به آمادگی خاصی ندارید. نمونه خون معمولا از رگ بازوی شما گرفته میشود و کمتر از پنج دقیقه طول میکشد. در زمان ورود یا خروج سوزن ممکن است کمی احساس سوزش داشته باشید. برای انجام آزمایش خون در منزل میتوانید از خدمات آزمایش در منزل دکتردکتر استفاده کنید.
میزان نرمال PCT در بزرگسالان و کودکان
میزان نرمال PCT ممکن است با توجه به سن، جنسیت، سابقه بیماری و آزمایشگاه مرجع کمی متفاوت باشید. تفسیر این آزمایش باید توسط پزشک انجام شود، اما معمولا نتایج به صورت میکروگرم بر لیتر (µg٫L) گزارش میشود، ازجمله:
- نرمال: بین ۰ تا ۰٫۰۵ میکروگرم بر لیتر؛
- خطر کم سپسیس: کمتر از ۰٫۵ میکروگرم بر لیتر؛
- احتمال سپسیس: بین ۰٫۵ تا ۲ میکروگرم بر لیتر؛
- خطر متوسط تا بالا: بین ۲ تا ۱۰ میکروگرم بر لیتر؛
- سپسیس شدید: ۱۰ میکروگرم بر لیتر یا بیشتر.
عدد نرمال PCT در کودکان
میزان نرمال PCT در کودکان تقریبا شبیه بزرگسالان است، اما نوزادان در چند روز اول تولد استثنا هستند و PCT آنها بهطور طبیعی بالاتر است.
بهطور طبیعی PCT در نوزادان تازهمتولدشده افزایش موقت دارد، ازجمله:
- ۶ تا ۱۲ ساعت بعد از تولد: حدود ۲ تا ۳ نانوگرم بر میلیلیتر؛
- ۳۶ ساعت بعد از تولد: ممکن است به ۵ تا ۱۰ نانوگرم بر میلیلیتر هم برسد که کاملا طبیعی است؛
- بعد از ۴۸ تا ۷۲ ساعت: سریع کم میشود و نزدیک به مقدار PCT در بزرگسالان است.
بنابراین در سه روز اول زندگی، PCT بالا لزوما نشانه عفونت نیست.
علت بالا بودن PCT در آزمایش خون
PCT خیلی بالا ممکن است به دلایل مختلفی ایجاد شود، ازجمله:
- ابتلا به سپسیس؛
- احتمال ابتلا به سپسیس شدید و شوک سپتیک (حالتی تهدیدکننده زندگی که در آن اندامها خون کافی دریافت نمیکنند)؛
- ابتلا به عفونت باکتریایی سیستمیک شدید که خطر سپسیس را افزایش میدهد.
هرچقدر مقدار پروکلسیتونین بالاتر باشد، خطر سپسیس و شوک سپتیک بیشتر است.
سطوح متوسط تا کمی بالا ممکن است نشانه دهنده موضوعات مختلف باشد، ازجمله:
- مراحل اولیه یک عفونت باکتریایی سیستمیک؛
- عفونت کلیه در کودکان؛
- شرایطی غیر از عفونت مثل آسیب بافتی ناشی از ضربه، سوختگی شدید، جراحی، سکته قلبی شدید.
اگر PCT شما فقط کمی از حالت نرمال بیشتر است، احتمال سپسیس کم میشود. اما ممکن است بیماری عفونی داشته باشید، ازجمله:
- عفونت باکتریایی موضعی؛
- عفونت ناشی از ویروس؛
- شروع یک عفونت باکتریایی سیستمیک.
اگر برای عفونت باکتریایی تحت درمان هستید، کاهش یا پایین بودن پروکلسیتونین نشانه مؤثر بودن درمان است.
عوامل دیگر هم ممکن است موجب بالا رفتن PCT شود، از جمله:
- آسیب شدید؛
- سوختگی؛
- جراحی؛
- پانکراتیت (التهاب لوزالمعده)؛
- شوک کاردیوژنیک (مربوط به حمله قلبی)؛
- رد پیوند عضو؛
- عفونتهای تومورهای جامد (شامل بعضی از انواع سرطان).
علت پایین بودن PCT در آزمایش خون
پایین بودن PCT در آزمایش خون بیمار ممکن است به دلایل مختلفی مشاهده شود، ازجمله:
- احتمال پایین برای بروز سپسیس یا پیشرفت آن به سمت سپسیس شدید و شوک سپتیک؛
- عامل غیرباکتریایی برای عفونت مثل عفونت ویروسی؛
- عفونت موضعی که هنوز منتشر نشده؛
- عفونت سیستمیک که کمتر از ۶ ساعت از شروع آن گذشته است.
چگونه تغییرات PCT بر سلامت بدن تأثیر میگذارد؟
PCT نوعی شاخص تشخیصی است که بهطور مستقیم وضعیت سیستم ایمنی و وجود یا شدت عفونت باکتریایی را نشان میدهد. در PCT نرمال بدن آرام و بدون التهاب است و عفونت باکتریایی جدی وجود ندارد. هرچقدر میزان PCT بیشتر از رنج نرمال باشد، وجود عفونت و احتمال ایجاد سپسیس و شوک سپتیک بیشتر است. به یاد داشته باشید که PCT وضعیت بدن شما را نشان میدهد و به طور مستقیم نقشی در سلامت شما ندارد.
چه زمانی باید آزمایش PCT انجام شود؟
آزمایش PCT در موارد مختلفی تجویز میشود، ازجمله:
- وجود علائم عفونت سیستمیک یا سپسیس؛
- وجود علائم عفونت باکتریایی دارید و تجویز آنتیبیوتیک توسط پزشک؛
- بررسی میزان اثربخشی درمان آنتیبیوتیکی.
حتما در مورد نتیجه آزمایش با پزشک صحبت کنید. پیشنهاد میکنیم از طریق ویزیت آنلاین یا حضوری با پزشکان مجرب دکتردکتر مشورت کنید.
چه آزمایشهای دیگری همراه با PCT درخواست میشود؟
سایر آزمایشهایی که ممکن است همراه با پروکلسیتونین درخواست شوند شامل CRP، کشت خون و ادرار، بررسی لاکتات، گازهای خون، شمارش کامل خون (CBC) و آنالیز مایع مغزینخاعی (CSF) است.
سایر نکات مربوط به آزمایش PCT
برای آشنایی بیشتر با آزمایش PCT و کاربردهای آن بهتر است چند نکته دیگر هم بدانید، ازجمله:
- میزان بسیار بالای پروکلسیتونین ممکن است در سرطان مدولاری تیروئید دیده شود، اما این آزمایش برای تشخیص یا پیگیری این سرطان استفاده نمیشود؛
- آزمایش پروکلسیتونین جایگزین آزمایشهای دیگر نیست. این آزمایش تنها اطلاعات تکمیلی مهمی ارائه میدهد تا درمان مناسب سریعتر شروع یا تمام شود؛
- شناسایی زودتر عفونتهای باکتریایی سیستمیک مثل ذاتالریه باکتریایی و مننژیت اهمیت زیادی دارد. این عفونتها میتوانند زندگی شما را تهدید کنند، اما با درمان سریع قابل کنترل هستند؛
- استفاده نابجا از آنتیبیوتیک در شرایط غیرباکتریایی میتواند درمان را بهتعویق بیندازد و به مقاومت آنتیبیوتیکی منجر شود.
چه افرادی در معرض خطر سپسیس هستند؟
سپسیس بیشتر در نوزادان، کودکان خردسال و سالمندان دیده میشود، اما افراد دیگر هم در معرض خطر هستند، از جمله:
- بیماران بعد از جراحی؛
- افرادی که وسایل پزشکی داخلی مثل کاتتر دارند؛
- افراد مبتلا به بیماریهای مزمن مثل دیابت؛
- افرادی با ضعف سیستم ایمنی؛
- زنان باردار.
چه نوع عفونتهایی میتواند موجب سپسیس شوند؟
عفونتهای مختلف اگر بدون درمان رها شود ممکن است موجب سپسیس شوند، ازجمله:
- عفونت ریه (ذاتالریه)؛
- عفونت دستگاه ادراری؛
- عفونت پوست؛
- عفونت دستگاه گوارش.
کلام آخر دکتردکتر
آزمایش PCT میزان پروکلسیتونین خون شما را نشان میدهد و برای تمایز بین عفونتهای باکتریایی و ویروسی و تعیین درمان مناسب استفاده میشود. این آزمایش معمولا در موارد حاد تجویز میشود بنابراین حتما در مورد نتیجه با پزشک صحبت کنید. اگر هر سؤالی دارید یا توضیحات پزشک برایتان کافی نبود میتوانید با گرفتن ویزیت آنلاین یا نوبت حضوری با پزشکان باتجربه تیم دکتردکتر در ارتباط باشید. همچنین برای انجام آزمایش PCT میتوانید از خدمات آزمایش در منزل دکتردکتر استفاده کنید.
