نماد و علائم غلظت خون در آزمایش؛ روش تشخیص و درمان سریع

بعضی افراد بعد از دریافت نتیجه آزمایش خون‌شان متوجه می‌شوند که غلظت خون دارند. غلظت خون می‌تواند به دلایل مختلفی ازجمله افزایش تعداد گلبول‌های قرمز خون اتفاق بیفتد. این موضوع ممکن است احتمال ایجاد لخته خونی و مشکلات مربوط به آن را بالا ببرد. گاهی بعضی از این مشکلات زندگی شما را تهدید می‌کنند؛ بنابراین در این مطلب قصد داریم بیشتر به غلظت خون در آزمایش و نکات مهم مربوط به آن بپرداریم. تا انتهای مطلب با ما همراه باشید.

غلظت خون چیست؟

بیشتر افراد معمولا از اصطلاح غلظت خون برای بیان بیماری پلی‌سیتمی ورا (PV) استفاده می‌کنند، اما غلظت خون به دلایل مختلفی مثل تعداد زیاد سلول‌های قرمز در سیستم گردش خون یا عدم تعادل در سیستم انعقاد خون ایجاد می‌شود. وجود تعداد زیاد گلبول قرمز می‌تواند جریان خون را آهسته کند و در نتیجه حرکت اکسیژن، هورمون‌ها و مواد مغذی در سراسر بدن مختل شود، به‌طوری‌که این مواد به بافت‌ها و سلول‌ها نرسند. این موضوع ممکن است موجب کاهش سطح اکسیژن، عدم تعادل هورمونی و کمبودهای تغذیه‌ای شود.

غلظت خون یک بیماری مستقل نیست، بلکه به‌دلیل سایر مشکلات عروقی ایجاد می شود. از طرفی، غلظت خون به‌تنهایی علائمی ندارد، اما ممکن است لخته‌های خونی را ایجاد کند که معمولا موجب بروز علائم می‌شوند. زمانی که فردی غلظت خون دارد، خون او تمایل بیشتری به لخته شدن دارد، به‌طوری‌که حتی بدون خونریزی هم ممکن است لخته خون تشکیل شود. ایجاد لخته خونی (ترومبوز) در یک سرخرگ یا سیاهرگ ممکن است جریان خون به اندام‌های حیاتی مثل مغز، قلب یا ریه‌ها را مسدود کند. به همین دلیل، ایجاد لخته می‌تواند خطرناک باشد و زندگی شما را تهدید کند.

تشخیص غلظت خون

اگر پزشک به لخته شدن غیرعادی خون شما مشکوک شود، ممکن است معاینه فیزیکی انجام دهد، سابقه پزشکی‌تان را به‌طور دقیق بررسی کند و در نهایت چند آزمایش درخواست کند.

آزمایش های مختلفی برای تشخیص غلظت خون وجود دارند، از جمله:

• آزمایش‌های ژنتیکی: از آنجایی که ژنتیک نقش مهمی در غلظت خون دارد، پزشک شما تمایل دارد سابقه خانوادگی‌تان را بداند. به‌طور خاص، از شما درباره اقوامی که لخته خونی یا سقط جنین داشته‌اند سؤال می‌کند و ممکن است برایتان آزمایش ژنتیک تجویز کند.
• آزمایش‌ خون: این آزمایش‌ها به پزشک کمک می‌کنند تا هایپر کوآگولوپاتی (تمایل زیاد به لخته‌شدن خون) را شناسایی کند. این آزمایش‌ها شامل شمارش کامل خون (CBC)، آزمایش‌های انعقادی برای بررسی توانایی خون در لخته‌شدن و اندازه‌گیری مدت‌زمان آن و آزمایش بررسی میزان فیبرینوژن موجود در پلاسمای خون است. همچنین ممکن است آزمایش خون برای بررسی جهش‌های ژنی هم انجام شود.

از طرفی، برای شناسایی شرایط زمینه‌ای مشکوک ممکن است آزمایش‌های بیشتری انجام شود.

نماد غلظت خون در جواب آزمایش چیست؟

غلظت خون در جواب آزمایش معمولا به‌صورت HCT یا Hct نشان داده می‌شود. این نماد مخفف هماتوکریت (Hematocrit) یا درصد حجم گلبول‌های قرمز در خون است. این شاخص نشان‌دهنده نسبت گلبول‌های قرمز به کل حجم خون است و یکی از معیارهای اصلی برای بررسی غلظت خون به شمار می‌آید.

غلظت خون در آزمایش CBC

آزمایش هماتوکریت نسبت گلبول‌های قرمز در خون را اندازه‌گیری می‌کند. آزمایش هماتوکریت یک آزمایش خون ساده است که گاهی به آن آزمایش حجم سلول‌های فشرده هم گفته می‌شود. این آزمایش معمولا به‌عنوان بخشی از آزمایش شمارش کامل خون انجام می‌شود.

زمانی که مقدار هماتوکریت پایین باشد، یعنی نسبت گلبول‌های قرمز در خون کمتر از حد معمول است. این وضعیت می‌تواند نشان‌دهنده موارد مختلفی باشد، ازجمله:

• خون دارای تعداد کمی گلبول قرمز سالم است که به آن کم‌خونی (آنمی) می‌گویند؛
• بدن با کمبود ویتامین‌ها یا مواد معدنی مواجه است؛
• خون زیادی را از دست داده‌اید.

اگر غلظت خون دارید، معمولا نسبت گلبول‌های قرمز در خون بیشتر از حد نرمال است و هماتوکریت عدد بیشتری را نشان می‌دهد. این حالت می‌تواند نشان‌دهنده موارد مختلفی باشد، ازجمله:

• کم‌آبی بدن (دهیدراته شدن)؛
• ایجاد اختلالی که موجب تولید بیش‌از‌حد گلبول قرمز می‌شود مثل بیماری پلی‌سیتمی ورا؛
• وجود بیماری‌های ریه یا قلب؛
• زندگی در ارتفاعات بالا، مثل مناطق کوهستانی.

علت غلظت خون

عوامل مختلفی می‌توانند موجب غلظت خون شوند، ازجمله:

• وجود تعداد زیادی سلول خونی در گردش خون؛
• بیماری‌هایی که بر روند لخته شدن خون تأثیر می‌گذارند؛
• افزایش پروتئین‌های لخته‌کننده در خون.

از آنجایی که دلایل زیادی برای غلظت خون وجود دارد، پزشک تعریفی استاندارد و کلی برای غلظت خون ندارد بلکه این وضعیت را بر اساس هر بیماری یا شرایطی که موجب غلظت خون می‌شود تعریف می‌کند.

قرار گرفتن در معرض بعضی از هورمون‌ها، داروها و شرایط خاص می‌تواند در ایجاد غلظت خون نقش داشته باشد، ازجمله:

• جراحی؛
• بارداری؛
• داروهای ضدبارداری هورمونی؛
• درمان جایگزینی هورمونی؛
• سرطان؛
• بیماری‌های التهابی مثل لوپوس؛
• اختلالات خونی مثل پلی‌سیتمی ورا (افزایش تعداد گلبول‌های قرمز)؛
• عفونت؛
• مسمومیت با مونوکسید کربن؛
• ترومبوسیتوپنی ناشی از هپارین (کاهش تعداد پلاکت‌ها).

علائم غلظت خون در بدن

در بیشتر موارد، غلظت خون علائمی ندارد. بیشتر افراد بعد از تشخیص لخته خونی متوجه می‌شوند که خون‌شان غلیظ است. با این حال، گاهی اوقات غلظت خون می‌تواند علائمی مرتبط با لخته‌های خونی ایجاد کند. این علائم به محل تشکیل لخته در بدن بستگی دارد و ممکن است شامل موارد مختلفی باشد، ازجمله:

• درد قفسه سینه؛
• تنگی نفس؛
• علائم حمله قلبی، مثل مورمورشدن یا درد در بازو، پشت یا فک؛
• سردرد؛
• لکنت زبان یا سختی در صحبت کردن؛
• سرگیجه؛
• مشکل در درک حرف های دیگران؛
• درد یا قرمزی در قسمت پایین پا

علائم عمومی غلظت خون

افزایش گلبول های قرمز می‌تواند علائم مختلفی ایجاد کند، ازجمله:

• تاری دید؛
• سرگیجه؛
• کبودی آسان؛
• خونریزی شدید قاعدگی؛
• نقرس؛
• سردرد؛
• فشار خون بالا؛
• خارش پوست؛
• کمبود انرژی؛
• تنگی نفس.

علائم غلظت خون در پاها

علائم غلظت خون در پاها معمولا به‌دلیل ایجاد لخته‌های خونی یا اختلال در جریان خون ظاهر می‌شوند و ممکن است شامل موارد مختلفی باشد، ازجمله:

• تورم در یک یا هر دو پا؛
• درد یا احساس سنگینی و فشار در پاها؛
• قرمزی یا تغییر رنگ پوست پاها؛
• احساس گرما در ناحیه‌ای از پا؛
• درد هنگام راه رفتن یا خم کردن پا؛
• گرفتگی عضلات، به‌خصوص در ساق پا؛
• کبودی آسان در ناحیه پا؛
• احساس بی‌حسی یا سوزش در پاها.

اندازه نرمال غلظت خون در برگه آزمایش

نتایج آزمایش هماتوکریت به‌صورت درصدی از سلول‌های خونی گزارش می‌شود که گلبول‌های قرمز را تشکیل می‌دهند. محدوده‌های طبیعی با توجه به نژاد، سن و جنسیت افراد به‌طور قابل توجهی متفاوت است. از طرف دیگر، تعریف محدوده طبیعی گلبول‌های قرمز ممکن است بین مراکز پزشکی مختلف کمی متفاوت باشد، زیرا هر آزمایشگاه محدوده سلامت را براساس جمعیت منطقه خودش تعیین می‌کند.

محدوده نرمال هماتوکریت (HCT)

به‌طور کلی، محدوده طبیعی هماتوکریت معمولا در گروه‌های مختلف متفاوت است، ازجمله:

• مردان: ببن ۳۸٫۳ تا ۴۸٫۶ درصد؛
• زنان: بین ۳۵٫۵ تا ۴۴٫۹ درصد.

محدوده طبیعی برای کودکان زیر ۱۵ سال، با توجه به سن و جنسیت متفاوت است. با این حال، به‌صورت کلی این‌چنین است:

• نوزادان: ۴۵ تا ۶۱ درصد؛
• شیرخواران: ۳۲ تا ۴۲ درصد.

آزمایش هماتوکریت تنها بخشی از اطلاعات مربوط به سلامت شما را ارائه می‌دهد. درباره معنی نتیجه آزمایش‌تان با پزشک صحبت کنید.

چه زمانی غلظت خون غیرطبیعی است؟

غلظت خون زمانی غیرطبیعی محسوب می‌شود که هماتوکریت یا نسبت گلبول‌های قرمز به حجم کل خون از محدوده طبیعی خارج شود، یعنی خیلی بالا یا خیلی پایین باشد، ازجمله:

• هماتوکریت بالا (غلظت خون زیاد): زمانی است که درصد گلبول‌های قرمز بیشتر از حد طبیعی باشد، خون غلیظ‌تر شده و جریان آن کند می‌شود. این حالت ممکن است به دلیل بیماری‌هایی مثل پلی‌سیتمی ورا، کم‌آبی بدن، بیماری‌های ریوی یا مشکلات قلبی ایجاد شود.
• هماتوکریت پایین (غلظت خون کم): زمانی است که درصد گلبول‌های قرمز کمتر از حد طبیعی باشد که معمولا ناشی از کم‌خونی، خونریزی، کمبود ویتامین‌ها یا بیماری‌های مزمن است.

دقت نتیجه آزمایش چقدر تأثیرگذار است؟

در بعضی موارد، مقدار هماتوکریت خارج از محدوده طبیعی است، اما این موضوع حتما به معنی وجود بیماری نیست. عوامل مختلفی می‌توانند بر نتیجه آزمایش هماتوکریت تأثیر بگذارند، ازجمله:

• زندگی در ارتفاعات بالا (افزایش هماتوکریت)؛
• بارداری (کاهش هماتوکریت)؛
• از دست دادن خون زیاد (کاهش هماتوکریت)؛
• تزریق خون (افزایش هماتوکریت)؛
• کم‌آبی شدید بدن (افزایش هماتوکریت).

پزشک در زمان تفسیر نتایج آزمایش هماتوکریت، این عوامل احتمالی را در نظر می‌گیرد. اگر نتایج با سایر اطلاعات پزشکی شما تناقض داشته باشند یا غیرمنتظره باشد، ممکن است پزشک بخواهد آزمایش هماتوکریت را تکرار کند یا آزمایش‌های خون دیگری هم انجام دهید.

درمان سریع غلظت خون

درمان سریع غلظت خون به علت و شدت آن بستگی دارد. اگر غلظت خون به‌دلیل بیماری‌هایی مثل پلی‌سیتمی ورا یا مشکلات جدی دیگر باشد، انجام اقدامات فوری توسط پزشک لازم است.

روش‌های پزشکی برای کاهش غلظت خون

درمان غلظت خون متفاوت است. این درمان به این موضوع بستگی دارد که آیا پزشک می‌خواهد وضعیت اضطراری ناشی از لخته فعال را مدیریت کند یا تلاش می‌کند تا از لخته‌شدن خون در آینده جلوگیری کند. با توجه به این موضوع، روش درمان می‌تواند متفاوت باشد، ازجمله:

• ترومبولیتیک‌ها: این داروها لخته‌های خونی را در شرایط اورژانسی مانند حمله قلبی، سکته مغزی، آمبولی ریه و ترومبوز ورید عمقی حل می‌کنند.
• رقیق‌کننده‌های خون (ضدانعقادها): پزشک برای پیشگیری از ایجاد لخته ممکن است داروهایی مانند وارفارین یا هپارین تجویز کند. این داروها عملکرد پروتئین‌های خونی مسئول انعقاد را مهار می‌کنند و می‌توانند به شکل قرص، آمپول یا تزریق وریدی مصرف شوند.
• داروهای خاص برای کمبودهای مادرزادی: افرادی که کمبود آنتی‌ترومبین III دارند، ممکن است آنتی‌ترومبین دریافت کنند. همچنین در افراد با کمبود پروتئین C، پزشک ممکن است پروتئین C تجویز کند تا از تشکیل لخته جلوگیری شود.

روش‌های خانگی و تغییر سبک زندگی برای کاهش غلظت خون

انجام کارهای ساده و تغییر سبک زندگی می‌تواند به کاهش غلظت خون کمک کند، ازجمله:

• درمان بیماری‌هایی که می‌توانند موجب لخته‌شدن بیش از حد خون شوند؛
• ترک سیگار؛
• کاهش وزن؛
• پرهیز از مصرف داروهای حاوی استروژن؛
• حرکت دادن مکرر پاها برای افزایش جریان خون در سفرهای طولانی.

برای غلظت خون چه بخوریم و چه نخوریم؟

مصرف بعضی از مواد غذایی و همچنین منع مصرف بعضی موارد دیگر می‌تواند به کاهش غلظت خون کمک کند. البته به یاد داشته باشید که مصرف این مواد طبیعی نباید جایگزین داروهای تجویزی رقیق‌کننده خون شود. بعضی از این مواد ممکن است با داروهای رقیق‌کننده تداخل داشته باشند و خطر خونریزی را افزایش دهند. همیشه قبل از شروع مصرف هر نوع مکمل یا ماده طبیعی جدید با پزشکتان مشورت کنید.

مواد غذایی مفید برای رقیق شدن خون

بعضی مواد غذایی می‌توانند به بهبود گردش خون کمک کنند، اما باید توجه داشت که ممکن است با داروهای رقیق‌کننده خون تداخل داشته باشند. بنابراین، قبل از مصرف این مواد، مشورت با پزشک ضروری است، ازجمله:

• زردچوبه: زردچوبه حاوی کورکومین است که به‌عنوان یک ضدانعقاد طبیعی عمل می‌کند. مطالعات نشان داده‌اند که کورکومین می‌تواند با مهار اجزای مسیر انعقاد، از تشکیل لخته‌های خونی جلوگیری کند.
• زنجبیل: زنجبیل حاوی سالیسیلات است که در بسیاری از گیاهان یافت می‌شود. سالیسیلات‌ها به‌عنوان پیش‌ساز آسپرین عمل می‌کنند و می‌توانند از تشکیل لخته‌های خونی جلوگیری کنند.
• دارچین: دارچین حاوی کومارین است که در بعضی داروها به‌عنوان ضدانعقاد قوی عمل می‌کند. با این حال، مصرف زیاد دارچین ممکن است موجب آسیب کبدی شود.
• فلفل کاین: فلفل کاین حاوی سالیسیلات است و می‌تواند اثر رقیق‌کنندگی بیشتری نسبت به زنجبیل داشته باشد. همچنین می‌تواند فشار خون را کاهش دهد و گردش خون را بیشتر کند.
• ویتامین ای (E): ویتامین E به‌عنوان یک ضدانعقاد خفیف شناخته می‌شود. مصرف منابع غذایی سرشار از ویتامین E مثل روغن زیتون، بادام، اسفناج و گوجه‌فرنگی می‌تواند به بهبود گردش خون کمک کند.
• غذاهای غنی از فلاونوئیدها و فنول‌ها: غذاهایی مثل انگور، گیلاس، سیب، آلو، گلابی، مرکبات، غلات کامل، چای سیاه یا سبز و مغزها ممکن است به پیشگیری از لخته شدن خون کمک کنند.
• غذاهای حاوی فیتواستروژن‌ها: غذاهایی مثل حبوبات و محصولات سویا ممکن است با کاهش سطح کلسترول بد و افزایش سطح کلسترول خوب از بیماری‌های قلبی پیشگیری کنند.
• ترکیبات ارگانوسولفور: ترکیباتی مثل پیاز، سیر و تره‌فرنگی ممکن است با کاهش تولید کلسترول در کبد از بیماری‌های قلبی پیشگیری کنند.
• هیدراسیون مناسب: مصرف مایعات کافی برای گردش خون مناسب ضروری است. کم‌آبی باعث غلظت خون می‌شود که می‌تواند منجر به لخته شدن خون شود.

دشمنان غلظت خون یا خوراکی‌های مضر

اگر قصد دارید خطر تشکیل لخته خون را کاهش دارید یا قبلا به لخته دچار شده‌اید، رژیم غذایی نقش بسیار مهمی دارد. بعضی از مواد غذایی می‌توانند مشکل را بدتر کنند یا با داروهای شما تداخل داشته باشند. درباره مدیریت رژیم غذایی حتما با پزشک یا متخصص تغذیه در دکتردکتر مشورت کنید. در ادامه به بعضی از موادی که باید در مصرف آنها احتیاط کنید اشاره شده است.

۱. غذاهای فراوری‌شده و تصفیه‌شده

از مصرف غذاهای فراوری‌شده خودداری کنید، ازجمله:

• نان سفید؛
• غلات شیرین‌شده؛
• کراکرها؛
• برنج سفید؛
• شیرینی‌ها و کیک‌ها؛
• تنقلات بسته‌بندی‌شده؛
• سیب‌زمینی سرخ‌کرده؛
• فست‌فودها.

این مواد غذایی می‌توانند موجب التهاب مزمن در بدن ‌شوند که به رگ‌های خونی آسیب می‌زند و احتمال لخته‌شدن را افزایش می‌دهد. همچنین موجب افزایش وزن می‌شوند که یکی از عوامل خطر برای ترومبوز ورید عمقی است.

۲. نوشیدنی‌ها و خوراکی‌های شیرین

مصرف زیاد قند به رگ‌های خونی آسیب می‌زند و می‌تواند موجب دیابت و مشکلات قلبی شود که هر دو خطر لخته را بالا می‌برند. بنابراین، بهتر است از مصرف مواد حاوی قند خودداری کنید، ازجمله:

• نوشابه‌های گازدار؛
• نوشیدنی‌های انرژی‌زا؛
• شکلات و آب‌نبات؛
• دسرهای پر قند.

به‌جای آنها آب، دمنوش‌های گیاهی یا آب‌میوه مصرف کنید.

۳. چربی‌های ترانس و اشباع‌شده

این چربی‌ها کلسترول بد یا ال.دی.ال (LDL) را افزایش می‌دهد و التهاب را تحریک می‌کنند که هر دو موجب افزایش خطر لخته می‌شوند. از مصرف مواد حاوی چربی ترانس خودداری کنید، ازجمله:

• مارگارین؛
• کره گیاهی؛
• محصولات پخته بسته‌بندی‌شده؛
• غذاهای سرخ‌شده؛
• گوشت قرمز؛
• گوشت‌های فراوری شده مثل بیکن، سوسیس و هات‌داگ.

به‌جای آن‌ها از چربی‌های سالم مثل روغن زیتون، مغزها و دانه‌ها استفاده کنید.

۴. غذاهای پرنمک یا مصرف زیاد نمک

نمک با افزایش حجم خون، فشار خون را بالا می‌برد و باعث می‌شود بدن آب بیشتری را نگه دارد. این فشار اضافی به رگ‌ها آسیب می‌زند و جریان خون را مختل می‌کند. بنابراین از مصرف مواد حاوی نمک زیاد خودداری کنید، ازجمله:

• سوپ‌های کنسروی؛
• نودل‌های فوری؛
• چیپس؛
• خیارشور؛
• غذاهای منجمد؛
• گوشت‌های آماده؛
• فست‌فود.

بیشتر بزرگسالان باید روزانه کمتر از ۲۳۰۰ میلی‌گرم سدیم مصرف کنند. برچسب مواد غذایی را بخوانید و در صورت امکان گزینه های کم‌نمک یا بدون نمک را انتخاب کنید.

۵. الکل زیاد

مصرف زیاد الکل تعداد پلاکت‌های خون را افزایش می‌دهد و خون را غلیظ‌تر می‌کند که احتمال لخته‌شدن را بالا می‌برد. همچنین ممکن است با داروهای رقیق‌کننده خون تداخل ایجاد کند.

۶. غذاهای غنی از ویتامین کا (K) در کنار داروی رقیق‌کننده خون

ویتامین K به انعقاد خون کمک می‌کند و مصرف زیاد آن می‌تواند اثر داروهای رقیق‌کننده مثل وارفارین را کاهش دهد. بنابراین در صورت مصرف داروهای رقیق کننده بهتر است در مصرف مواد غذایی حاوی ویتامین K احتیاط کنید، ازجمله:

• کلم؛
• اسفناج؛
• کلم بروکلی؛
• چای سبز؛
• مایونز.

لازم نیست این غذاها را به‌طور کامل حذف کنید، اما باید به طور منظم و در مقادیر ثابت مصرف شوند تا تأثیر دارو تغییر نکند.

۷. مکمل‌های روغن ماهی و امگا-۳

روغن ماهی می‌تواند خون را رقیق کند. اگر داروی رقیق‌کننده خون مصرف می‌کنید، ممکن است خطر خونریزی را افزایش دهد. خوردن ماهی را متوقف نکنید، اما قبل از مصرف مکمل‌ها حتما با پزشک مشورت کنید.

۸. مصرف زیاد کافئین

کافئین در مقادیر متعادل معمولا مشکل‌ساز نیست، اما مصرف زیاد آن باعث کم‌آبی بدن می‌شود که خون را غلیظ‌تر می کند و احتمال لخته‌شدن را افزایش می‌دهد. کافئین زیاد ممکن است در بعضی افراد مشکلات قلبی ایجاد کند. بنابراین بهتر است روزانه ۱ تا ۲ فنجان قهوه مصرف کنید و از خوردن نوشیدنی‌های انرژی‌زا با کافئین زیاد خودداری کنید.

۹. گوشت قرمز و گوشت‌های فراوری‌شده

این گوشت‌ها پر از چربی اشباع هستند. از طرف دیگر با التهاب و آسیب رگ‌های خونی هم مرتبط‌اند؛ مخصوصا گوشت‌های فراوری‌شده مثل سالامی و ژامبون مضرند. مصرف گوشت قرمز را به یک یا دو بار در هفته محدود کنید و در صورت امکان گوشت فراوری‌شده را کاملا حذف کنید.

۱۰. مصرف بیش از حد کالری

اضافه وزن خطر ترومبوز عروق وریدی را افزایش می‌دهد. خوردن بیش از حد غذا، فارغ از نوع آن، موجب افزایش وزن می‌شود و در نتیجه احتمال تشکیل لخته را افزایش می‌دهد. مراقب اندازه وعده‌ها باشید و از خوردن غذاهای حجیم در شب یا مصرف زیاد میان‌وعده‌ها پرهیز کنید.

بیماری‌های مرتبط با غلظت خون

غلظت خون می تواند ارثی یا ژنتیکی باشد و در طول زمان اتفاق بیفتد. در ادامه به معرفی بیماری‌های مرتبط با غلظت خون می‌پردازیم.

۱. پلی‌سیتمی ورا

پلی‌سیتمی ورا (PV) نوعی اختلال خونی است که در مغز استخوان (بخش مرکزی و نرم استخوان که محل تولید سلول‌های خونی جدید است) آغاز می‌شود. در این بیماری، مغز استخوان بیش از حد معمول گلبول‌های قرمز، سفید و پلاکت تولید می‌کند که باعث غلیظ‌شدن خون می‌شود. در این شرایط گاهی لخته‌های خونی تشکیل می‌شوند، اما کند شدن جریان خون می‌تواند موجب بروز علائم دیگری هم شود، ازجمله:

• خستگی؛
• سردرد؛
• سرگیجه؛
• ضعف؛
• تعریق، به‌خصوص در شب؛
• خارش پوست؛
• تاری دید و وزوز گوش؛
• احساس پری یا نفخ در شکم به دلیل بزرگ شدن طحال.

به عقیده کارشناسان پلی‌سیتمی ورا ناشی‌از تغییرات ژنتیکی است که بعد از لقاح ایجاد می‌شود. این بیماری معمولا به صورت ارثی منتقل نمی‌شود، اما تغییرات ژنتیکی به تدریج و در طول سال‌ها اتفاق می‌افتند. طبق اطلاعات سازمان ملی بیماری‌های نادر، پلی‌سیتمی ورا بین ۴۴ تا ۵۷ نفر در هر ۱۰۰,۰۰۰ نفر را مبتلا می‌کند و معمولا بعد از ۶۰ سالگی ظاهر می‌شود.

۲. ماکروگلوبولینمی والدنستروم

ماکروگلوبولینمی والدنستروم نوع نادری از لنفوم غیرهوچکین است. در این بیماری بدن مقدار زیادی از پروتئین آنتی‌بادی به نام ایمونوگلوبولین ام (M) تولید می‌کند که می‌تواند موجب غلظت خون شود و علائم مختلفی را ایجاد کند، ازجمله:

• خونریزی بینی؛
• خونریزی در لثه‌ها و شبکیه چشم به دلیل آسیب رگ‌های کوچک؛
• کم‌خونی؛
• گزگز و بی‌حسی در انگشتان دست و پا.

بر اساس آمار انجمن سرطان آمریکا، سالانه حدود ۱۰۰۰ تا ۱۵۰۰ مورد جدید از ماکروگلوبولینمی والدنستروم در ایالات متحده تشخیص داده می‌شود.

۳. کمبود پروتئین‌های سی (C)، اس (S) و آنتی‌ترومبین

بدن انسان با تولید بعضی از ضدانعقادهای طبیعی مثل پروتئین‌های C، S و آنتی‌ترومبین به جلوگیری از غلظت خون کمک می‌کند. سطح این موارد در بعضی افراد پایین است. این موضوع خطر تشکیل لخته‌های خونی را افزایش می دهد. این کمبودها ممکن است ارثی باشند یا به مرور زمان ایجاد شوند.

معمولا تشکیل یک لخته خونی علامت اولیه بیماری است که ممکن است با انجام آزمایش‌های مختلف کشف شود. اگر لخته در یک ورید عمیق تشکیل شود، پزشک آن را ترومبوز ورید عمقی (DVT) تشخیص می‌دهد. اگر این لخته جدا شده و به ریه‌ها برسد و موجب انسداد شود، آمبولی ریه (PE) نامیده می‌شود که بسیار خطرناک است.

شیوع کمبود پروتئین C حدود ۱ نفر در هر ۲۰۰ تا ۵۰۰ نفر، کمبود پروتئین S حدود ۱ نفر در هر ۵۰۰ نفر و کمبود آنتی‌ترومبین حدود ۱ نفر در هر ۲۰۰۰ تا ۵۰۰۰ نفر است.

۴. جهش ژنی پروترومبین ۲۰۲۱۰A

افرادی با این مشکل ژنتیکی، مقدار زیادی پروتئین فاکتور۲ (II) یا پروترومبین دارند. پروترومبین یکی از عوامل انعقاد خون است، اما مقدار زیاد آن می‌تواند خطر تشکیل لخته‌ از جمله لخته‌های عامل ترومبوز ورید عمقی و آمبولی ریه را افزایش دهد.

۵. فاکتور ۵ (V) لایدن

این اختلال ناشی از یک تغییر ژنتیکی است که خطر لخته‌شدن خون، به‌خصوص در وریدهای عمقی را افزایش می‌دهد. در افراد سالم، پروتئینی به نام پروتئین C فعال، فعالیت فاکتور V را کنترل می‌کند. در افراد مبتلا به این اختلال، پروتئین C نمی‌تواند فاکتور V را کنترل کند. این موضوع موجب غلظت خون و افزایش خطر لخته‌شدن خون می‌شود.

۶. سایر بیماری‌ها

بیماری‌های دیگر هم می‌توانند موجب غلظت خون شوند، ازجمله:

• انواع سرطان‌؛
• لوپوس، موجب تولید آنتی‌بادی‌های آنتی‌فسفولیپید اضافی در بدن می‌شود. این آنتی‌بادی‌ها می‌توانند موجب لخته‌شدن خون شوند؛
• کمبود پروتئین C؛
• کمبود پروتئین S.

غلظت خون و سرطان

پلی‌سیتمی ورا نوعی سرطان خون است که به آن نئوپلاسم‌ میلوپرولیفراتیو (MPN) می گویند. نئوپلاسم‌های میلوپرولیفراتیو گروهی از بیماری‌ها هستند که بعضی از آن‌ها موجب تولید بیش از حد سلول‌های خونی مختلف می‌شوند. پلی‌سیتمی ورا ناشی از جهش ژنی است که به دلایل نامشخص و معمولا در طول زندگی فرد اتفاق می‌افتد. این بیماری بسیار آهسته پیشرفت می‌کند و معمولا تا بعد از ۶۰سالگی تشخیص داده نمی‌شود. این نوع سرطان معمولا به‌تنهایی کشنده نیست، بلکه خطر اصلی آن ناشی از عوارض مربوط به لخته‌شدن خون یا احتمال تبدیل‌شدن به انواع دیگر سرطان خون است.

عوارض طولانی‌مدت غلظت خون بالا

غلظت خون می‌تواند فرد را بیشتر در معرض خطر لخته خونی قرار دهد. لخته‌های خونی می‌توانند مشکلات جدی برای سلامتی ایجاد کنند که در ادامه به هر کدام از آنها می پردازیم.

۱. ترومبوز ورید عمقی

وقتی لخته خون در یکی از وریدهای عمقی تشکیل شود، پزشک ممکن است ترومبوز ورید عمقی را تشخیص دهد. این لخته‌ها معمولا در وریدهای بزرگ پاها ایجاد می‌شوند، اما ممکن است در ران‌ها، بازوها، شکم یا لگن هم شکل بگیرند. معمولا در ناحیه‌ای که لخته تشکیل شده، درد و مشکلات گردش خون دیده می‌شود. همچنین این موضوع با علائم مختلفی همراه است، ازجمله:

• تورم، قرمزی و گرما در ناحیه مورد نظر؛
• شروع ناگهانی یا تدریجی درد؛
• درد در پا هنگام خم شدن یا کشش؛
• گرفتگی عضلات ساق پا؛
• تغییر رنگ پوست به‌صورت کبودی یا رنگ‌پریدگی در سایر نقاط بدن.

۲. آمبولی ریوی

آمبولی ریوی زمانی اتفاق می‌افتد که قسمتی از لخته خون جدا‌شده و به‌سمت قلب یا ریه‌ها حرکت کند. این قطعه می‌تواند باعث ایجاد لخته جدید، مسدود کردن جریان خون و اختلال در تبادل گازهای ریه شود. آمبولی ریوی یک وضعیت اورژانسی و تهدیدکننده زندگی است و با علائم مختلفی همراه است، ازجمله:

• تنگی نفس و تنفس سریع؛
• تپش قلب سریع؛
• درد هنگام تنفس عمیق؛
• وجود خون هنگام سرفه؛
• درد قفسه سینه.

۳. سایر عوارض لخته‌های خونی

لخته‌شدن خون ممکن است عوارض دیگری هم داشته باشد، ازجمله:

• سکته مغزی؛
• حمله قلبی؛
• آسیب به کلیه‌ها؛
• مشکلات بارداری؛
• بیماری شریان محیطی.

کلام آخر دکتردکتر

بسیاری از افراد مبتلا به غلظت خون زیاد معمولا هیچ عارضه‌ای را تجربه نمی‌کنند اما در بعضی افراد، درمان می‌تواند به‌طور مؤثری از بروز شرایط جدی مثل حمله قلبی، سکته مغزی، ترومبوز ورید عمقی و آمبولی ریه جلوگیری کند. با این حال، ممکن است مصرف این داروها با عوارض جانبی همراه باشد. به‌عنوان مثال، افرادی که از رقیق‌کننده‌های خون استفاده می‌کنند، بیشتر در معرض خطر خونریزی هستند. در مورد غلظت خون و انجام آزمایش‌های لازم با پزشکتان مشورت کنید. اگر به هر دلیلی توضیحات پزشک برایتان کافی نبود یا هر سؤال دیگری داشتید می‌توانید از تیم حرفه‌ای دکتردکتر کمک بگیرید. همچنین می‌توانید برای انجام آزمایش غلظت خون در منزل از خدمات آزمایش در منزل دکتردکتر استفاده کنید.

سوالات متداول

منابع

verywellhealth healthline medicalnewstoday clevelandclinic clevelandclinic mayoclinic mayoclinic healthline bloodclot starhealth