در کنار درمانهای دارویی، رژیم غذایی مناسب نقش مهمی در کاهش علائم، محافظت از مخاط معده و تسریع روند بهبود زخم دارد. انتخاب غذاهای مناسب میتواند از تحریک بیشتر معده جلوگیری کند، درحالیکه مصرف برخی خوراکیها ممکن است درد و التهاب را تشدید کند. در این مقاله با اصول رژیم غذایی برای زخم معده آشنا میشوید و فهرستی از غذاهای مفید و مضر برای این عارضه را بررسی میکنیم. همچنین نکاتی درباره نحوه غذا خوردن، نوشیدنیهای مناسب و مواد غذایی که بهتر است از آنها پرهیز شود ارائه خواهیم داد تا بتوانید با مدیریت تغذیه، به کنترل علائم و بهبود سلامت دستگاه گوارش خود کمک کنید.
رژیم غذایی برای زخم معده چیست؟
رژیم غذایی مشخص و اجباری برای افراد مبتلا به زخم معده وجود ندارد. هرچند انتخاب مواد غذایی بهتنهایی باعث ایجاد زخم معده نمیشود و آن را بدتر نمیکند، پژوهشهای کنونی درباره رژیم غذایی زخم معده بر شواهدی استوارند که نشان میدهند عفونت ناشی از باکتری هلیکوباکتر پیلوری (Helicobacter pylori) در ایجاد زخم معده نقش دارد. برخی مواد غذایی حاوی ترکیباتی هستند که میتوانند با این باکتری مقابله کنند.
زخم معده معمولاً به ترکیبی از داروها، از جمله آنتیبیوتیکها، نیاز دارد. بااین حال، شواهد رو به افزایشی وجود دارد که نشان میدهد مصرف برخی مواد غذایی نیز میتواند به از بین بردن زخم معده یا دستکم کاهش علائم آن کمک کند.
رژیم غذایی مناسب برای زخم معده به شما کمک میکند از مصرف غذاهایی که معده را تحریک میکنند یا باعث افزایش تولید اسید معده میشوند، مانند مرکبات، کافئین و غذاهای سرخکردنی، پرهیز کنید. در مقابل، بهتر است غلات کامل، انواع توتها، سبزیجات برگدار و گوشتهای کمچرب را انتخاب کنید تا به بهبود زخم و پیشگیری از بروز علائم کمک شود.
انتخاب مواد غذایی میتواند بر شدت علائم از جمله خونریزی معده تأثیر بگذارد. رژیم غذایی برای زخم معده با اهداف زیر طراحی میشود:
- جبران کمبودهای تغذیهای که در بروز علائم و تشدید بیماری نقش دارند.
- تأمین پروتئین و سایر مواد مغذی موردنیاز بدن برای ترمیم مخاط و بهبود زخم.
- کمک به پرهیز از غذاهایی که زخم معده را تحریک میکنند.
- کمک به کاهش اسید معده و رفلاکس معده.
- کمک به کنترل بیماریهای مرتبط مانند بیماری کرون، سلیاک یا برخی عفونتهای باکتریایی.
البته هرچند رژیم غذایی برای درمان زخم معده مفید است ممکن است بهتنهایی باعث بهبود کامل زخم معده نشود و در بسیاری از موارد به درمانهای دارویی نیز نیاز است. بنابراین بهتر است درباره رژیم غذایی و سایر روشهای درمانی با پزشک مشورت کنید. در ادامه ببینیم برای زخم معده چی بخوریم چی نخوریم.
لیست غذاهای مفید برای زخم معده
علاوه بر مصرف داروهای تجویزشده، افراد میتوانند مواد غذایی زیر را نیز در رژیم غذایی برای زخم معده بگنجانند.
پروبیوتیکها برای زخم معده
عفونت ناشی از هلیکوباکتر پیلوری میتواند تعادل باکتریهای روده را بر هم بزند. مصرف پروبیوتیکهایی مانند لاکتوباسیلوس (Lactobacillus) که بهطور طبیعی در روده وجود دارد، ممکن است به بازگرداندن این تعادل کمک کند.
مروری مطالعات بالینی در سال ۲۰۱۴ نشان داد که مصرف پروبیوتیکها در کنار داروهای تجویزشده میتواند اثربخشی درمان بیماری های معده را افزایش دهد. همچنین عوارض جانبی داروها در افرادی که پروبیوتیک مصرف میکردند کمتر بود.
برخی پژوهشها نیز نشان میدهند که مصرف سویههای خاصی از پروبیوتیکها میتواند عوارض جانبی مرتبط با آنتیبیوتیکها را کاهش دهد، تعادل باکتریهای روده را بهبود بخشد و موفقیت درمان را افزایش دهد.
افراد میتوانند پروبیوتیکها را بهصورت مکمل یا از طریق غذاهای تخمیرشده دریافت کنند. بااینحال، باید توجه داشت که بیشتر مطالعات روی مکملهای پروبیوتیکی انجام شدهاند، نه رژیمهای غذایی سرشار از پروبیوتیک.
غذاهای تخمیرشده برای زخم معده
عوامل مختلفی ممکن است تعادل میکروبهای روده را تحت تأثیر قرار دهند؛ از جمله رژیم غذایی ناسالم، برخی بیماریها و بعضی داروها.
غذاهای تخمیرشده منابع غنی از میکروارگانیسمهایی مانند باکتریها، مخمرها و قارچها هستند. مصرف این مواد غذایی میتواند به بازگرداندن تعادل میکروبیوم روده کمک کند. نمونههایی از غذاهای تخمیرشده عبارتاند از:
- میسو؛
- کلمترش؛
- کیمچی؛
- کفیر؛
- تمپه.
بروکلی برای زخم معده
بروکلی و جوانه بروکلی حاوی سولفورافان هستند؛ ترکیبی گیاهی که رشد باکتری هلیکوباکتر پیلوری را مهار میکند.
در مطالعهای در سال ۲۰۱۷ روی افراد مبتلا به عفونت هلیکوباکتر پیلوری، مصرف روزانه ۷۰ گرم جوانه بروکلی باعث کاهش التهاب معده و کاهش قابلتوجه شاخصهای عفونت در مقایسه با مقادیر اولیه شد.
سولفورافان در سایر سبزیجات چلیپایی مانند گلکلم، کلم و کلم کیل نیز وجود دارد. برای حفظ حداکثری این ترکیب، بهتر است این سبزیجات بهصورت خام یا بخارپز ملایم (حداکثر ۳ دقیقه) مصرف شوند.
عسل برای زخم معده
عسل یکی از غذاهای مفید برای زخم معده در طب سنتی، از دوران باستان هم بهعنوان ماده غذایی و هم بهعنوان دارو مورد استفاده قرار میگرفته است. عسل بهطور طبیعی دارای خواص ضدمیکروبی است و برخی انواع آن، مانند عسل مانوکا و عسل بلوط، اثرات قویتری دارند.
در مطالعهای در سال ۲۰۱۵ روی ۱۵۰ فرد مبتلا به سوءهاضمه، افرادی که حداقل هفتهای یک بار عسل مصرف میکردند، شیوع کمتری از عفونت هلیکوباکتر پیلوری داشتند.
روغن زیتون برای زخم معده
مطالعات آزمایشگاهی نشان دادهاند که روغن زیتون میتواند رشد هلیکوباکتر پیلوری را مهار کند، اما این اثر در مطالعات انسانی چندان قوی نبوده است.
در مطالعهای در سال ۲۰۱۲، افراد مبتلا به عفونت هلیکوباکتر پیلوری به مدت ۱۴ روز مقادیر مختلفی از روغن زیتون را بهصورت روزانه مصرف کردند. نتایج متفاوت بود، اما پژوهشگران نتیجه گرفتند که روغن زیتون ممکن است تا حدی در درمان این عفونت مؤثر باشد.
استفاده از روغن زیتون در پختوپز، تهیه سالاد و انواع سسها میتواند برای افراد مبتلا به زخم معده مفید باشد.
پروتئینهای کمچرب
منابع مناسب پروتئین کمچرب عبارتاند از:
- مرغ و بوقلمون بدون پوست؛
- گوشت گاو کمچرب؛
- ماهی؛
- تخممرغ؛
- توفو؛
- تمپه؛
- لوبیا و نخود خشک.
ماهیهای چرب مانند سالمون، خالمخالی و ساردین نیز حاوی اسیدهای چرب امگا ۳ هستند که میتوانند التهاب را کاهش دهند و احتمال ایجاد زخمهای جدید را کم کنند.
برخی پژوهشها نشان میدهند عفونت هلیکوباکتر پیلوری و التهاب مزمن ممکن است در بروز بیماریهای دیگری مانند بیماریهای قلبی نیز نقش داشته باشند و امگا ۳ میتواند در این زمینه نیز مفید باشد.
غلات کامل برای زخم معده
نانهای تهیهشده از غلات کامل و غلاتی مانند جو دوسر، کینوا، فارو، ارزن و سورگوم منابع خوبی از فیبر هستند و به حفظ سلامت دستگاه گوارش و کاهش التهاب کمک میکنند.
شیرین بیان برای زخم معده
یکی دیگر از غذاهای مفید برای زخم معده در طب سنتی ریشه گیاه شیرینبیان است که هزاران سال است برای اهداف درمانی استفاده میشود. در طب سنتی چین، از ریشه شیرینبیان برای درمان بسیاری از بیماریها از جمله مشکلات گوارشی، مالاریا، بیخوابی و عفونتها استفاده شده است.
ریشه شیرینبیان اغلب بهعنوان شیرینکننده در نوشیدنیها، آبنباتها و داروها به کار میرود. این ماده حدود ۵۰ برابر شیرینتر از شکر است، اما برخلاف شکر دارای فواید سلامتی است. ریشه شیرینبیان بیش از ۳۰۰ ترکیب شیمیایی و فلاونوئید دارد.
گلیسیریزین، فعالترین ترکیب شیمیایی موجود در شیرینبیان، برای خواص دارویی آن مورد مطالعه قرار گرفته است. این فیتوشیمیایی قوی نشان داده است که میتواند به کاهش چربی بدن، بهبود زخم معده و مقابله با عفونتها کمک کند.
زنجبیل برای زخم معده
از میان غذاهای مفید برای زخم معده در طب سنتی، زنجبیل سابقه طولانی در کاربردهای دارویی دارد. میتوانید ریشه زنجبیل را از فروشگاه تهیه کرده و از آن بهعنوان ادویه، چای یا مادهای در اسموتیها استفاده کنید. زنجبیل همچنین در اشکال مختلفی مانند چای آماده، کپسول و قرص نیز موجود است.
زنجبیل حاوی جینجرول است؛ یک ترکیب زیستفعال که اثرات ضدالتهابی و تسکیندهنده درد دارد.
پژوهشها نشان میدهند زنجبیل ممکن است به درمان درد معده و زخمهای پپتیک کمک کند، اما میتواند عوارض خفیفی ایجاد کند، بهویژه در صورت مصرف دوزهای بالا. این عوارض شامل موارد زیر است:
- سوزش معده؛
- اسهال؛
- تحریک گلو؛
- ناراحتی معده.
کتیرا برای زخم معده
یکی دیگر از غذاهای مفید برای زخم معده در طب سنتی کتیرا است. کتیرا دو بخش اصلی دارد: ترگاکانثین (Tragacanthin) که بخش محلول در آب است و یک کلوئید مخاطی (مادهای ژلمانند) تشکیل میدهد؛ و باسورین (Bassorin) که بخش کمتر محلول یا متورمشونده است و خاصیت ژلسازی ایجاد میکند (و معمولاً بخش عمده ترکیب را تشکیل میدهد).
کتیرا رژیم غذایی برای زخم معده ممکن است به تنظیم حرکات روده کمک کند و یبوست خفیف را کاهش دهد. همچنین خاصیت لعابدار آن میتواند بهطور ملایم سطح دستگاه گوارش از جمله معده را پوشانده و مخاطی محافظتی ایجاد کند که ممکن است تحریک را کاهش داده و به نیز عبور روانتر مدفوع کمک کند.
ماست برای زخم معده
درحالیکه ماست برای هضم مفید است، ماهیت اسیدی آن ممکن است برای افرادی که مشکلات معده دارند نگرانیهایی ایجاد کند. اما متخصصان تأیید میکنند که ماست برای افراد مبتلا به زخم معده مفید است، زیرا باعث رشد باکتریهای سالم در دستگاه گوارش میشود. ماست حاوی پروبیوتیکهایی است که دفاع بدن را در برابر باکتریهای مضر تقویت میکنند. علاوه بر این، پروبیوتیکهای موجود در ماست ممکن است با آرام کردن معده به کاهش علائم ریفلاکس معده به مری کمک کنند. مصرف ماست در رژیم غذایی برای درمان زخم معده همچنین میتواند به عبور سریعتر غذا به سمت رودهها کمک کند.
سوپ برای زخم معده
سوپها بهطور کلی برای زخم معده گزینه مناسبی هستند، زیرا هضم آنها آسان است؛ اما نوع سوپ اهمیت زیادی دارد. آب گوشت یا مرغ رقیق، آب مرغ و سوپهای سبزیجات پورهشده برای معده ملایم هستند، درحالیکه سوپهای خامهای، سوپ گوجهفرنگی یا پرادویه ممکن است باعث ترشح بیشتر اسید معده و تحریک مخاط روده شوند.
میوههای مفید برای زخم معده
میوههای تازه سرشار از فیبر و آنتیاکسیدان هستند. همچنین بسیاری از میوهها حاوی پلیفنولها هستند که میتوانند به روند بهبود زخم کمک کنند. بنابر است آنها را در رژیم غذایی برای زخم معده بگنجانید.
انواع توتها در رژیم غذایی برای زخم معده
میوهها فواید زیادی برای سلامتی دارند، اما به نظر میرسد انواع توتها در کاهش عفونت هلیکوباکتر پیلوری نقش ویژهای داشته باشند.
در یک مطالعه آزمایشگاهی قدیمی، عصاره انواع مختلف توتها توانست رشد این باکتری را در محیط آزمایشگاهی مهار کند. همچنین شواهدی وجود دارد که نشان میدهد آب زغالاخته ممکن است در درمان عفونت هلیکوباکتر پیلوری مفید باشد.
با وجود امیدوارکننده بودن این نتایج، برای مشخص شدن تأثیر مصرف توتها بر زخم معده به تحقیقات بیشتری نیاز است. توتهای مفید برای رژیم غذایی زخم معده عبارتاند از:
- تمشک؛
- توتفرنگی؛
- کرنبری (زغالاخته قرمز)؛
- آقطی؛
- بلوبری؛
- قرهگیله (بیلبری).
موز برای زخم معده
یکی از بهترین گزینهها در رژیم غذایی برای درمان زخم معده موز است. موز بهطور طبیعی خاصیت قلیایی دارد، مانند یک آنتیاسید طبیعی عمل میکند و با ایجاد لایهای محافظ روی مخاط معده، به کاهش تحریک و سوزش کمک میکند.
خربزه، طالبی و هندوانه
در گنجاندن انواع میوه در رژیم غذایی برای زخم معده، انتخاب میوههای غیراسیدی مهم است. این میوهها اسیدی نیستند و به دلیل داشتن آب فراوان، بدن را بهخوبی هیدراته میکنند و برای معده بسیار ملایم و قابلتحمل هستند.
سیب و گلابی
این میوههای منابع خوبی از فیبر و پکتین هستند. پکتین میتواند به پوشاندن دیواره معده و کاهش اسیدیته کمک کند. اگر پوست این میوهها باعث حساسیت یا ناراحتی معده میشود، بهتر است آنها را بدون پوست مصرف کنید.
دیگر میوههای مفید
برخی دیگر از میوههای مناسب عبارتاند:
- پاپایا؛
- انگور؛
- انار.
پاپایا حاوی آنزیمی به نام پاپائین است که به هضم غذا کمک میکند و میتواند التهاب دستگاه گوارش را کاهش دهد.
اگر مرکبات یا آبمیوههایی مانند آب پرتقال و آب گریپفروت باعث رفلاکس یا افزایش اسید معده میشوند، بهتر است از مصرف آنها خودداری کنید.
صبحانه مناسب برای زخم معده
صبحانه در رژیم غذایی برای زخم معده اهمیت دارد چون معده در طول شب برای چندین ساعت خالی میماند اما ترشح اسید همچنان ادامه پیدا میکند. وقتی فرد صبحانه را حذف میکند، این اسید بدون وجود غذا برای خنثی شدن باقی میماند و همین وضعیت میتواند باعث افزایش تحریک دیواره معده، تشدید سوزش و حتی درد ناشی از زخم شود. بههمین دلیل، شروع روز با یک وعده غذایی ملایم میتواند از نظر فیزیولوژیک به کاهش تماس مستقیم اسید با مخاط آسیبدیده کمک کند.
از طرف دیگر، در زخم معده درد اغلب با گرسنگی و ناشتا بودن تشدید میشود و مصرف صبحانه میتواند این الگو را تعدیل کند و به کاهش نوسانات علائم کمک کند. همچنین خوردن یک وعده صبحگاهی منظم به تنظیم ریتم ترشح اسید و عملکرد دستگاه گوارش کمک میکند، بهطوریکه معده کمتر در وضعیت تحریکپذیر قرار بگیرد و روند هضم در طول روز پایدارتر شود.
صبحانههای سبک برای کاهش اسید معده
صبحانه مناسب در رژیم غذایی برای زخم معده باید کمچرب، کمادویه، غیراسیدی، نرم و زودهضم باشد. برخی از گزینههای مناسب عبارتاند:
- اوتمیل (جو دوسر پخته)؛
- نان تست ساده + تخممرغ آبپز؛
- موز رسیده؛
- ماست ساده (در صورت تحمل)؛
- فرنی یا حریره بادام؛
- برنج ساده یا شیربرنج سبک.
بهتر است این موارد حذف یا محدود شوند:
- قهوه و چای پررنگ ناشتا؛
- غذاهای تند یا سرخشده؛
- مرکبات ترش (مثل آب پرتقال ناشتا)؛
- شیرینیهای خیلی چرب یا صنعتی.
دمنوشها و عرقیات مفید برای زخم معده
در کنار غذاها و میوه های مفید برای زخم معده برخی دمنوشها و عرقیات سنتی هم ممکن است در کاهش علائم و درمان زخم معده مؤثر باشند.
چای زردچوبه
ماده فعال زردچوبه کورکومین است که دارای خواص ضدالتهابی و آنتیاکسیدانی میباشد. پژوهشها نشان میدهند کورکومین ممکن است به تعدیل باکتریهای روده در افراد مبتلا به سندرم روده تحریکپذیر (IBS) کمک کند.
دمنوش یا عرق بابونه
برخی افراد از گل بابونه و چای بابونه برای درمان اضطراب خفیف، اسپاسمهای رودهای و التهاب استفاده میکنند.
مطالعات نشان میدهند که عرق بابونه ممکن است خواص ضدزخممعده نیز داشته باشد. برخی پژوهشگران معتقدند که این گیاه میتواند زخم معده را مهار کرده و زمان بهبود آن را کاهش دهد.
بااینحال، بخش زیادی از این تحقیقات بر اساس مطالعات حیوانی انجام شده است و هنوز مشخص نیست که آیا بابونه در انسانها نیز همین اثرات را دارد یا خیر.
آلوئهورا
زخمهای معده ممکن است باعث التهاب در دیواره معده یا روده باریک شوند و در نتیجه درد و مشکل در غذا خوردن ایجاد کنند. آلوئهورا دارای خواصی است که به پوشش دادن لایه داخلی معده و کاهش التهاب در دستگاه گوارش کمک میکند. تحقیقات نشان دادهاند که آلوئهورا ممکن است به کاهش علائم التهاب در افراد مبتلا به کولیت اولسراتیو نیز کمک کند.
دیگر دمنوشهای مفید در رژیم غذایی زخم معده
چای زنجبیل: نوشیدن چای زنجبیل ممکن است به کاهش تهوع، استفراغ و التهاب کمک کند.
آب گرم با عسل مانوکا: عسل مانوکا ممکن است حاوی پراکسید هیدروژن و پروتئینهای دفنسین-۱ باشد که به از بین بردن باکتریهای مضر کمک میکنند.
چای کالاندولا: سرشار از آنتیاکسیدانهاست و ممکن است به تسریع روند ترمیم کمک کند.
دمنوش شیرین بیان: گلیسیریزین موجود در شیرینبیان در درمان زخم معدع مؤثر است.
غذاهای مضر برای زخم معده
زخم معده با تجمع و افزایش اسید در دستگاه گوارش ارتباط دارد. برخی غذاها و نوشیدنیها تولید اسید معده را افزایش میدهند و ممکن است علائم زخم معده را تشدید کنند. بههمین دلیل، بهتر است مصرف مواد غذایی زیر محدود یا از آنها اجتناب شود.
الکل
نوشیدنیهای الکلی مانند آبجو، شراب و نوشیدنیهای تقطیری میتوانند پوشش داخلی معده را ملتهب و تحریک کنند. مصرف زیاد الکل با افزایش علائم زخم معده ارتباط دارد.
غذاهای سرخشده
غذاهایی که در روغن و دمای بالا سرخ میشوند میتوانند زخم معده را تحریک کرده و به لایه محافظ طبیعی دستگاه گوارش آسیب بزنند. این موارد را در رژیم غذایی برای زخم معده تا جای ممکن محدود کنید.
این غذاها معمولاً چربی و نمک بالایی نیز دارند و در برخی رستورانها ممکن است در روغنی تهیه شوند که چندین بار مورداستفاده قرار گرفته است. نمونههایی از غذاهای سرخشده عبارتاند از:
- چیپس سیبزمینی؛
- سیبزمینی سرخکرده؛
- پیاز سوخاری؛
- مرغ سوخاری؛
- دونات.
غذاهای اسیدی
برخی مواد غذایی بهطور طبیعی اسیدی هستند و با وجود داشتن فواید سلامتی، ممکن است برای افراد مبتلا به زخم معده مناسب نباشند. برخی دیگر نیز بار اسیدی بالایی دارند؛ یعنی میتوانند محیط بدن را اسیدیتر کنند.
مواد غذایی که ممکن است نیاز به محدود کردن آنها در رژیم غذایی برای زخم معده داشته باشید شامل موارد زیر است:
- گوجهفرنگی؛
- مرکبات مانند لیمو، پرتقال و گریپفروت؛
- کربوهیدراتهای تصفیهشده مانند نان سفید، برنج سفید و غلات فرآوریشده؛
- نوشابههای گازدار.
غذاهای فراوریشده
پرهیز از غذاهای فرآوریشده، پرچرب، پرنمک و شیرین میتواند به کاهش علائم زخم معده کمک کند.
بسیاری از افراد مبتلا به زخم معده فیبر و آنتیاکسیدان کافی دریافت نمیکنند. انتخاب غذاهای پرفیبر و کمفرآوری میتواند هضم غذا را کندتر کرده و غلظت اسیدهای صفراوی را کاهش دهد؛ موضوعی که ممکن است به کاهش نفخ و درد کمک کند.
کافئین
بهتر است مصرف قهوه، چای پرکافئین و نوشابههای کافئیندار را کاهش دهید یا متوقف کنید، زیرا این نوشیدنیها میتوانند تولید اسید معده را افزایش دهند.
البته برخی شواهد نشان میدهند که فلاونوئیدهای موجود در چای سبز ممکن است در پیشگیری از زخم معده نقش داشته باشند.
برخی انواع گوشت
بهتر است از مصرف موارد زیر خودداری کنید:
- گوشتهای پرادویه؛
- گوشتهای فرآوریشده؛
- سوسیس و کالباس؛
- انواع گوشتهای آماده و بستهبندیشده.
همچنین مصرف زیاد گوشت قرمز میتواند التهاب دستگاه گوارش را افزایش دهد. در صورت مصرف گوشت قرمز، بهتر است از قسمتهای کمچرب استفاده یا چربیهای قابلمشاهده را قبل از پخت جدا کنید.
غذاهای پرچرب
مصرف زیاد چربیهای افزوده ممکن است تولید اسید معده را افزایش داده و باعث رفلاکس شود. برخی مطالعات نیز نشان دادهاند که رژیم غذایی پرچرب میتواند روند ترمیم زخم معده را کند کند.
مواد غذایی که بهتر است در رژیم غذایی برای زخم معده محدود شوند عبارتاند از:
- غذاهای سرخشده؛
- بیکن؛
- سوسیس؛
- سسهای چرب؛
- سوپهای خامهای؛
- سسهای سالاد پرچرب.
البته چربیهای سالم موجود در مواد غذایی مانند مغزها و آووکادو معمولاً انتخابهای مناسبی هستند.
غذاهای تند
غذاهای تند بهطور مستقیم باعث ایجاد زخم معده نمیشوند، اما ممکن است زخم موجود را تحریک کرده و علائم را بدتر کنند. بهتر است مصرف موارد زیر را محدود کنید:
- فلفل چیلی؛
- ترب کوهی؛
- فلفل سیاه؛
- سسها و چاشنیهای تند.
غذاهای پرنمک
پژوهشها نشان دادهاند که مصرف زیاد نمک میتواند رشد باکتری هلیکوباکتر پیلوری را تسهیل کند.
برخی مواد غذایی پرنمک عبارتاند:
- خیارشور؛
- زیتون شور؛
- سبزیجات شور یا تخمیرشده.
با افزایش خطر زخم معده مرتبط با هلیکوباکتر پیلوری ارتباط دارند.
شکلات
شکلات ممکن است تولید اسید معده را افزایش داده و علائم رفلاکس را تشدید کند. کاهش مصرف آن ممکن است به کاهش تحریک معده کمک کند.
بررسی غذاهای بحثبرانگیز در زخم معده
در مورد گنجاندن برخی غذاها در رژیم غذایی برای زخم معده تردید دارید. در ادامه درباره برخی از این موارد بیشتر میخوانید.
گیاهان معطر و ادویهها برای معده مفیدند؟
اگرچه معمولاً غذاهای بسیار تند در رژیم غذایی برای زخم معده توصیه نمیشوند، اما برخی ادویهها ممکن است در مهار رشد هلیکوباکتر پیلوری نقش داشته باشند. از میان ادویهها و گیاهان مفید برخی از غذاهای مفید برای زخم معده در طب سنتی عبارتاند:
- میخک؛
- گشنیز؛
- رازیانه؛
- زردچوبه؛
- دارچین؛
- زنجبیل؛
- سیر.
این مواد علاوه بر خواص ضدمیکروبی، دارای اثرات آنتیاکسیدانی و ضدالتهابی نیز هستند.
همچنین مادهای به نام تیمول که در آویشن و پونه کوهی وجود دارد، ممکن است اثر محافظتی در برابر زخم معده داشته باشد، اما برای تأیید این فواید به مطالعات انسانی بیشتری نیاز است.
آیا شیر برای زخم معده مفید است؟
در گذشته از شیر برای درمان زخم معده استفاده میشد، اما پژوهشهای جدیدتر نشان دادهاند که ممکن است شیر تولید اسید معده را افزایش دهد. به همین دلیل معمولاً توصیه میشود مصرف آن محدود شود.
آیا چای سبز برای زخم معده خوب است؟
همانطور که پیشتر اشاره شد شواهد علمی وجود دارند مبنی بر اینکه فلاونوئیدهای موجود در چای سبز ممکن است در پیشگیری از زخم معده نقش داشته باشند.
آیا سبزی خوردن برای زخم معده ضرر دارد؟
هضم سبزیجات خام نسبت به سبزیجات پخته دشوارتر است. حتی برخی سبزیجات برگسبز که معمولاً در سالاد استفاده میشوند ممکن است در بعضی افراد باعث ناراحتی گوارشی شوند.
اگر سبزیجات خام علائم شما را تشدید میکنند، بهتر است آنها را بهصورت پخته یا بخارپز مصرف کنید.
آیا خرما برای زخم معده خوب است؟
مطالعات انسانی قوی که نشان دهد خرما در درمان زخم معده مؤثر است، وجود ندارد. اما خرما بهخاطر داشتن پلیفنولها و فلاونوئیدها ممکن است در کاهش التهاب مؤثر باشد.
آیا برنج برای زخم معده مفید است؟
برنج بهطور کلی برای زخم معده مضر نیست. برنج به دلیل ماهیت ملایم، هضم آسان و توانایی کمک به مقابله با اسید اضافی معده، یک افزودنی ارزشمند به رژیم غذایی برای زخم معده محسوب میشود. برنج نرم و کاملاً پخته میتواند برای دستگاه گوارش آرامبخش باشد. با این حال، نوع برنج و نحوه آمادهسازی آن اهمیت دارد.
رژیم غذایی روزانه برای زخم معده
برنامه هفتگی برای رژیم غذایی زخم معده:
| روز | صبحانه | ناهار | شام | میانوعده |
| ۱ | اوتمیل موز و دارچین | مرغ و برنج + هویج | ماهی کاد (یا قزلآلا، سفید یا شوریده) + سیبزمینی شیرین | ماست + عسل + بادام |
| ۲ | تخممرغ + اسفناج + نان | رپ بوقلمون و آووکادو | مرغ + کینوا + لوبیا سبز | ماست + هلو + موز |
| ۳ | اسموتی ماست و بری | سوپ سبزیجات + مرغ | سالمون + سیبزمینی + بروکلی | طالبی + کره بادامزمینی |
| ۴ | فرنچتست + گلابی | سالاد تن ماهی | کوفته بوقلمون + پاستا | تخممرغ + میوه |
| ۵ | برنج + تخممرغ + سبزیجات | سوپ مرغ و نودل | مرغ + سیبزمینی | ماست + گلابی |
| ۶ | پنکیک موز | سالاد کینوا و مرغ | ماهی سفید + سبزیجات | سیب + کره بادامزمینی |
| ۷ | اوتمیل گلابی | رپ تخممرغ | گوشت کمچرب + سبزیجات | ماست + انگور |
نکات مهم در رژیم غذایی زخم معده
هنگام پیروی از رژیم غذایی برای زخم معده، بهتر است به روشهای پخت غذا و برخی محدودیتهای غذایی نیز توجه داشته باشید:
- بهجای سرخ کردن، از روشهای پخت کمچرب مانند کباب کردن، گریل کردن، بخارپز کردن یا پخت آرام استفاده کنید.
- مصرف کره و روغن را تا حد امکان محدود کنید، زیرا هضم چربیها ممکن است برای معده دشوارتر باشد.
- در طول روز آب و مایعات کافی بنوشید تا به بهبود عملکرد دستگاه گوارش کمک شود.
- اگر مبتلا به بیماری سلیاک هستید، از غلات حاوی گلوتن مانند گندم، جو و چاودار پرهیز کنید و برچسب محصولات غذایی را با دقت بررسی کنید.
- اگر به بیماریهای التهابی روده مبتلا هستید، ممکن است نیاز باشد مصرف مواد غذایی حاوی لاکتوز را محدود کنید.
- از نوشابههای گازدار دوری کنید و در صورت نیاز غذاهای کمفیبرتر را انتخاب کنید.
- در برخی افراد، پیروی از رژیم غذایی کمفودمپ (FODMAP) نیز میتواند به کاهش علائم گوارشی کمک کند.
پایبندی به رژیم غذایی زخم معده
رعایت رژیم غذایی برای زخم معده زمانی که غذاهای خود را در خانه تهیه میکنید معمولاً آسان است. بااینحال، در سفر، مهمانیها یا مناسبتهای خاص ممکن است پایبند ماندن به آن دشوارتر شود.
اگر گاهی نمیتوانید از خوردن یک تکه کیک یا نوشیدن یک لیوان نوشیدنی موردعلاقه خود صرفنظر کنید، بهتر است مقدار آن را کم نگه دارید و در مصرف آن زیادهروی نکنید.
پرهیز از خوردن در ساعات نزدیک به خواب
حداقل ۳ ساعت قبل از خواب غذا خوردن را تمام کنید و پس از صرف غذا چند ساعت در وضعیت نشسته یا ایستاده بمانید. این کار به بهبود هضم و کاهش رفلاکس اسید معده کمک میکند. پیادهروی سبک پس از غذا نیز میتواند مفید باشد.
خوردن وعدههای کوچک و مکرر
سعی کنید بهجای سه وعده غذایی بزرگ، روزانه پنج تا شش وعده غذایی کوچک مصرف کنید. وعدههای غذایی حجیم برای هضم به اسید معده بیشتری نیاز دارند و این موضوع میتواند باعث تحریک معده شود. همچنین غذا را بهخوبی بجوید و آرام غذا بخورید.
توجه به تنوع غذایی
تا زمانی که در رژیم غذایی برای زخم معده تنوع غذایی مناسبی داشته باشید، حذف غذاهایی که باعث تحریک زخم معده میشوند معمولاً مانع دریافت مواد مغذی موردنیاز بدن نخواهد شد.
افزایش مصرف غذاهای سرشار از پلیفنولها و فیبر و در عین حال کاهش مصرف غذاهای چرب، میتواند رژیم غذایی شما را حتی مغذیتر از قبل کند. این تغییرات ممکن است به کاهش وزن، احساس سلامتی بیشتر و افزایش سطح انرژی نیز کمک کنند.
اجتناب از استرس
هرچند پژوهشها نشان میدهند که بین استرس و زخم معده ارتباط وجود دارد، بیشتر متخصصان معتقدند که استرس بهتنهایی عامل مستقیم ایجاد زخم معده نیست؛ هرچند میتواند شرایط را برای بروز یا تشدید آن فراهم کند.
اگرچه استرس لزوماً علت اصلی زخم معده نیست، بدون شک به بهبود آن کمکی نمیکند. یادگیری روشهای مؤثر برای مدیریت استرس میتواند به سلامت جسمی و روانی بهتر کمک کند. برای کاهش استرس میتوانید راهکارهای زیر را امتحان کنید:
- تمرین تکنیکهای آرامسازی مانند مدیتیشن؛
- انجام منظم فعالیت بدنی و ورزش؛
- داشتن خواب کافی و باکیفیت.
اگر احساس میکنید استرس و فشارهای زندگی بهطور مداوم شما را تحت تأثیر قرار میدهند، بهتر است با پزشک یا رواندرمانگر مشورت کنید.
کلام آخر دکتردکتر
رژیم غذایی نقش مهمی در مدیریت علائم زخم معده دارد، هرچند بهتنهایی جایگزین درمان دارویی نیست. انتخاب غذاهای ملایم، کمچرب و کمتحریک مانند برنج ساده، سوپهای رقیق، اوتمیل، موز، سیب پخته و ماست ساده میتواند به کاهش تماس اسید با مخاط آسیبدیده و در نتیجه کاهش درد و سوزش کمک کند. در مقابل، غذاهای تند، اسیدی، چرب، سرخشده، نوشیدنیهای کافئیندار و الکل معمولاً علائم را تشدید میکنند و بهتر است محدود شوند.
مهمتر از تهیه «لیست غذاهای مفید برای زخم معده»، رعایت الگوی تغذیهای منظم و قابلتحمل برای هر فرد است. مصرف وعدههای کوچک و منظم، پرهیز از ناشتا ماندن طولانی، توجه به واکنش بدن به هر غذا و کاهش استرس میتواند به کنترل بهتر علائم کمک کند. بنابراین، رژیم غذایی برای زخم معده باید انعطافپذیر، فردمحور و در کنار درمان پزشکی دنبال شود تا هم به بهبود علائم کمک کند و هم روند ترمیم مخاط معده را حمایت کند. برای این منظور میتوانید در دکتردکتر از متخصص وقت ویزیت آنلاین یا حضوری بگیرید.
