دیسفاژی چیست و چگونه تشخیص داده می‌شود؟

دیسفاژی

«اختلال در بلع غذا یا اختلال بلع (Difficulty in Swallowing)»، به عدم توانایی بلع مواد غذایی یا مایعات گفته می‌شود. افراد که در بلع غذا مشکل دارند، ممکن است هنگام خوردن غذا یا مایعات دچار خفگی شوند.

در نوشته دیسفاژی چیست؟ شناخت علل و عوامل، درمان، می‌خوانید:

«دیسفاژی (Dysphagia)» نام پزشکی اختلال در بلع است. با این حال، اختلال در بلع همیشه نمی‌تواند نشانگر یک بیماری یا شرایط بغرنج باشد. بلکه، ممکن است مشکل فرد در بلع غذا موقتی باشد و به مرور و خود به خود رفع شود. اما برخی موارد اختلال در بلع، می‌توانند خود علائم مشکلی حادتر باشند.

چه عواملی باعث بروز دیسفاژی یا اختلال بلع می‌شود؟

در بدن هر فرد، ۵۰ جفت عضله و عصب برای کمک به بلع وجود دارد. به عبارت دیگر، در بدن ما نارسایی‌های زیادی می‌تواند باعث اختلال در بلع غذا شود. برخی از این نارسایی‌ها عبارتند از:

بازگشت اسید به مری یا «ریفلاکس گاستروازوفاژیال (Gastroesophageal Reflux)»: بازگشت اسید به مری وقتی اتفاق می‌افتد که محتویات معده به مری برمی‌گردد و باعث علائمی مانند سوزش سر دل یا سوزش معده، درد معده و باد گلو می‌شود.

«سوزش سر دل (Heartburn)»: سوزش سر دل به احساس سوزش در قفسه‌ سینه گفته می‌شود که غالبا با طعم تلخی در گلو و دهان بیمار همراه است.

«التهاب اپیگلوت (Epiglottitis)»: مشخصه‌ی اصلی التهاب اپیگلوت، تورم در اپیگلوت فرد است. اپیگلوت، زبانه‌ای در بخش فوقانی حنجره است که از ورود مواد غذای به نای جلوگیری می‌کند. این نارسایی می‌تواند کُشنده نیز باشد. این وضعیت به لحاظ پزشکی وضعیت اضطراری تشخیص داده می‌شود و نیاز به مراقبت‌های پزشکی فوری دارد.

«گواتر (Goitre)»: تیروئید غده‌ای در گردن فرد است. گواتر به بزرگ‌شدگی غیرطبیعی این غده گفته می‌شود.

التهاب مری یا «ازوفاژیت (Esophagitis)»: التهاب مری در اثر سوزش سر دل یا داروهای خاصی بروز پیدا می‌کند.

سرطان مری: سرطان مری هنگامی رخ می‌دهد که یک تومور بدخیم سرطانی در مری فرد شکل می‌گیرد و می‌تواند باعث اختلال در بلع شود.

سرطان معده: سرطان معده نیز هنگامی بروز پیدا می‌کند که سلول‌های سرطانی روی پوشش معده ایجاد می‌شوند. از آنجایی که تشخیص بیماری سرطان معده دشوار است، اغلب تا زمان پیشرفت بیماری،  تشخیص داده نمی‌شود.

دیسفاژی چیست و چگونه تشخیص داده می‌شود؟
Male suffering from stomachache pain,A man stomachache for pain and healthy concept.

Herpes Esophagitis: هرپس ازوفاژیت یا هرپس مری، نوعی ویروسی التهاب مری است که بر اثر ویروسی به نام «تب‌خال یا هرپس سیمپلکس نوع ۱ (HSV-1) بروز پیدا می‌کند. این عفونت می‌تواند باعث درد در قفسه ‌سینه و مشکل در بلع شود.

«تب‌خال لب و دهان (Orolabial)»: یک عفونت در ناحیه دهان است که بر اثر ویروس تبخال سیمپلکس ایجاد می‌شود.

«ندول تیروئید (Thyroid Nodule)»: ندول تیروئید، توده‌ای است که می‌تواند در غده تیروئید فرد ایجاد شود. این توده می‌تواند جامد یا پر مایع باشد. در همین حال، ندول تیرویید ممکن است منفرد باشد یا ممکن است مولتی ندولار یا مجموعه ای از چند ندول باشد.

«مونو نوکلئوز عفونی (Infectious Mononucleosis)»: مونو نوکلئوز عفونی  به برخی علائم گفته می‌شود که معمولا در اثر ویروس «اپشتین بار (Epstein-Barr Virus)» به وجود می‌آیند.

نیش مار: نیش مار سمی همواره نیاز به فوریت‌های پزشکی دارد و در اکثر موارد کُشنده است. حتی نیش مار بی‌ضرر نیز می‌تواند در فرد موجب بروز واکنش‌های آلرژیک یا عفونی شود.

انواع دیسفاژی

عمل بلع در چهار مرحله انجام می‌شود: مرحله پیش-دهانی، دهانی، حلقی و مروی. اختلال در  بلع را می‌توان به دو دسته تقسیم کرد: «حلقی دهانی ( Oropharyngeal dysphagia )» که شامل سه مرحله اول می‌شود و مروی (esophageal disphagia).

حلقی دهانی

دیسفاژی حلقی دهانی بر اثر نارسایی در اعصاب و عضلات گلو به وجود می‌آید. این نارسایی‌ها باعث تضعیف عضلات می‌شود و عمل بلعیدن را برای  فرد به ‌شدت مشکل می‌کند. عوامل بروز دیسفاژی حلقی دهانی نارسایی‌هایی هستند که در وهله‌ی اول بر دستگاه عصبی فرد تاثیر می‌گذارند، این موارد عبارتند از:

  • «مولتیپل اسکلروزیس (Multiple sclerosis)» یا به اختصار «ام‌اس (MS)»
  • «بیماری پارکینسون (Parkinson)»
  • آسیب عصبی بر اثر عمل جراحی یا پرتودرمانی
  • «سندرم پس از فلج اطفال (Post-polio Syndrome)»

دیسفاژی حلقی دهانی همچنین می‌تواند ناشی از سرطان مری و سرطان سر یا گردن باشد. این مشکل ممکن است در اثر ایجاد مانعی در قسمت فوقانی گلو به وجود بیاید.

دیسفاژی مری

دیسفاژی مری درست مانند این می‌ماند که چیزی در گلوی فرد گیر کرده باشد. این وضعیت بر اثر عوامل زیر به وجود می‌آید:

  • اسپاسم یا انقباض و گرفتگی ممتد و غیرارادی عضلانی در قسمت تحتانی مری مانند اسپاسم منتشر مری یا عدم توانایی شل کردن دریچه‌ی مری
  • سفتی در قسمت تحتانی مری به دلیل تنگی متناوب حلقه‌ی مری
  • باریک شدن مری به دلیل رشد توده
  • گیر کردن اشیای خارجی در مری یا گلو
  • تورم یا تنگ شدن مری بر اثر التهاب مری
  • رشد توده یا بافتی در مری به دلیل التهاب مزمن یا پرتودرمانی

تشخیص دیسفاژی

کسانی که دچار دیسفاژی می‌شوند، علائم خاصی دارند که ممکن است همراه با اختلال در بلع باشد. این علائم عبارتند از:

  • خارج شدن غیرارادی بزاق از دهان
  • گرفتگی صدا
  • حس گیر کردن شی‌ای در گلو
  • برگشت غذا به دهان یا استفراغ
  • کاهش وزن غیرطبیعی
  • سوزش سر دل
  • سرفه یا احساس خفگی هنگام بلع
  • درد هنگام بلع غذا
  • مشکل در جویدن غذاهای جامد
دیسفاژی چیست و چگونه تشخیص داده می‌شود؟

این مشکلات باعث می‌شود فرد از غذا خوردن دست بکشد یا اینکه برخی وعده‌های خاصی را کاملا حذف کند و یا اینکه اشتهای خود را از دست بدهد.

کودکانی که هنگام خوردن غذا در بلع مشکل دارند ممکن است با این موارد مواجه شوند.

  • خودداری از خوردن برخی غذاهای خاص
  • بیرون آمدن مواد غذایی یا مایعات از دهان
  • استفراغ در هنگام خوردن غذا
  • مشکل تنفسی در هنگام غذا خوردن
  • کاهش بدون دلیل وزن

مشکل بلع چگونه تشخیص داده می‌شود؟

بیمار پس از مراجعه به پزشک، می‌تواند در مورد علايم و زمان شروعشان با پزشک صحبت کند. پزشک برای تشخیص مشکل بیمار، ابتدا به معاینه بدنی بیمار اکتفا می‌کند و حفره‌ی دهان را برای یافتن ناهنجاری‌ها یا تورم‌های خاص در این ناحیه بررسی می‌کند. در همین حال، ممکن است، تشخیص دیسفاژی به سادگی امکان‌پذیر نباشد و نیاز به آزمایش‌های تخصصی‌تری باشد. و پزشک مجبور شود آزمایش‌های تخصصی‌تر را برای یافتن علت دقیق مشکل بیمار انجام دهد.

آزمایش «اشعه Barium X-ray »

آزمایش اشعه Barium X-ray در اکثر مواقع برای ارزیابی ناهنجاری‌ یا انسداد در نواحی داخل مری به کار می‌رود. در طی این معاینه، یک مایع یا قرص حاوی رنگینه به بیمار خورانده می‌شود که روی اشعه ایکس شکمی به وضوح قابل مشاهده است. پزشک هنگامی که بیمار مایع یا قرص را بلعید به بررسی تصاویر اشعه ایکس می‌پردازد تا عملکرد مری را ارزیابی کند.

«ویدیو فلورسکوپی (Videofluorscopic)» بلع، یک معاینه رادیولوژی است که از نوعی اشعه ایکس به نام فلوروسکوپی استفاده می‌کند. این آزمایش مراحل دهانی، حلقی و مروی را در پرتوی ایکس نشان می‌دهد. در طی این معاینه، انواع غذاهای جامد و مایعات رقیق و غلیظ به بیمار خورانده می‌شود. این نوع معاینه به پزشک کمک می‌کند تا فرایند مصرف مواد غذایی و مایعات در مری را تشخیص دهد. پزشکان می‌توانند از اطلاعات حاصل از این آزمایش برای تشخیص ضعف و عملکرد عضلات استفاده کنند.

«آندوسکوپی (Endoscopy)»

ممکن است از آندوسکوپی برای بررسی تمام نواحی مری استفاده شود. در طی این معاینه، پزشک لوله‌ای بسیار نازک را که به سر آن دوربینی کوچک متصل است به داخل مری بیمار وارد می‌کند. آزمایش آندوسکوپی به پزشک این امکان را می‌دهد که مری را با جزئیات بالا مشاهده کند و نارسایی‌های موجود را به دقت ارزیابی کند.

«مانومتری (Manometry)»

مانومتری آزمایش دیگری است که نیازی به عمل جراحی ندارد و می‌تواند برای بررسی بخش داخلی گلوی فرد مورد استفاده قرار گیرد. این آزمایش فشار عضلات موجود در گلو را هنگام بلع بررسی می‌کند. پزشک لوله‌ای را وارد مری فرد می‌کند تا فشار در عضلات فرد را هنگام انقباض اندازه‌گیری کند.

درمان اختلال در بلع

  • رژیم غذایی را اصلاح کنید
  • تمرینات بلع دهانی برای تقویت عضلات انجام دهید
  • روﯾﮑردهای جبرانی بلع
  • تغییرات حرکتی هنگام خوردن

اما اگر اختلال در  بلع ماندگار باشد، می‌تواند منجر به سوء تغذیه و کمبود آب بدن به‌ خصوص در افراد جوان و مسن شود. امکان بروز عفونت‌های تنفسی و «آسپیراسیون ریوی (Aspiration Pneumonia)» نیز وجود دارد.

همه‌ی این عوارض جدی و خطرناک هستند و باید به طور کامل درمان شوند. اگر اختلال بلع ناشی از سفت شدن مری باشد، ممکن است روشی به نام «اتساع مری (Esophageal Dilation)» برای باز کردن راه مری استفاده شود. در طی این روش، یک کیسه هوای کوچک در مری بیمار قرار داده می‌شود تا مری فرد گشادتر شود و سپس کیسه هوا برداشته می‌شود.

اگر رشد غیرطبیعی توده در مری وجود داشته باشد، ممکن است انجام عمل جراحی ضروری باشد. همچنین ممکن است از جراحی برای از بین بردن توده در مری‌ استفاده شود. اگر فرد دچار بازگشت اسید به مری یا زخم معده باشد، ممکن است برای او داروهای خاص یا رژیم غذایی جهت جلوگیری از بازگشت اسید به مری تجویز شود.

در موارد شدید، ممکن است نیاز باشد بیمار در بیمارستان بستری شود تا بتواند در آنجا از طریق لوله‌ی مخصوصی تغذیه شود. این لوله‌ی مخصوص از راه دهان و مری مستقیما به معده فرد فرستاده می‌شود. اصلاح رژیم غذایی هم می‌تواند در درمان مشکل بلع غذا یا اختلال بلع لازم باشد تا فرد دچار کم‌آبی بدن و سوء تغذیه نشود.

اگر فکر می‌کنید دچار اختلال در عمل بلع هستید، پیش از هر گونه اقدامی به به متخصص داخلی یا فوق تخصص گوارش مراجعه کنید.

منبع:
healthline

محتوای این مقاله صرفا برای افزایش اطلاعات عمومی شماست و به منزله تجویز پزشکی نیست.
در همین خصوص بخوانید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

70 دیدگاه در “دیسفاژی چیست و چگونه تشخیص داده می‌شود؟

  • سلام خسته نباشید من آندوسکوپی کردم اما هیچ مشکلی نداشتم اختلال بلع شدید دارم خیلی میترسم از اینکه خفه شم قرص اعصاب خوردم مشاوره رفتم بی تاثیر بوده دیگ خسته شدم از این وضعیت لطفا کمک کنید

    پاسخ
    • سلام به متخصص گوارش مراجعه كنيد تا فشار مريتونو توسط مانومتري اندازه بگيرن

      پاسخ
  • سلام من در بلعیدن غذاهای جامد مشکل دارم و به طور سختی بلع میشه چن روزی اینطوری شدم و احساس خفک
    گی حتی در حالت عادی هم میکنم و همینطور اب دهانم خود به خود میاد مشکل چیه

    پاسخ
    • سلام
      اگه ادامه داره بایددآندوسکوپی بدین

      پاسخ
  • سلام وقت بخیر ،ببخشید منچند مدتها سوزش معده شدید دارم و اکثرا نفخ درد درسمت راست شکم دارم

    پاسخ
    • سلام
      میتونه ریفلاکس باشه، یک‌دوره ۲ هفته ای داروی ضد اسید معده مثل فاموتیدین بخورین اگه خوب نشدین باید برای بررسی بیشترو

      برای معاینه کامل و تجویز دارو، به صورت حضوری به متخصص گوارش مراجعه کنید.

      پاسخ
  • سلام من ۲۳ سالم هستش فقط هنگامی که بعد غذا آب میخورم دچار خفگی میشم وبعد احساس درد سوزش میکنم و گاهی اوقات هم احساس میکنم نمیتونم به راحتی نفس بکشم میشه راهنمایی بفرمائید که دچار چه مشکلی هستم؟

    پاسخ
    • سلام
      یک‌دوره ۲ هفته ای داروی ضد اسید معده مثل فاموتیدین بخورین اگه خوب نشدین

      برای معاینه کامل و تجویز دارو، به صورت حضوری به متخصص گوارش مراجعه کنید.

      پاسخ
  • سلام من شبها موقع خواب و صبحا بیدار شدنم همراه با حالت ورم معده و تنگی نفس هست و بعد بیدار شدن و راه رفتن سر ۱۰ دقیقه خوب میشه

    پاسخ
    • سلام
      یک‌دوره ۲ هفته ای داروی ضد اسید معده مثل فاموتیدین بخورین اگه خوب نشدین

      برای معاینه کامل و تجویز دارو، به صورت حضوری به متخصص گوارش مراجعه کنید.

      پاسخ
  • سلام من ۱۷سالمه واز سال پیش دچار اختلال بلع شدم وگاهی شدید میشه ونمیتونم اصلا چیزی بخورم دکتر رفتم قرص دادن اسید معده رو کم کنه تا هفته اول خوب بودولی بعدش بی فایده شد حتی گفتار درمانی هم رفتم ولی بعد چند وقت کاملا برگشت وچند وقتی هم هست که کلا بی اشتها شدم وتمایلی به غذا خوردن ندارم.میشه راهنماییم کنید؟

    پاسخ
    • سلام
      عزیزم اختلال بلع دو دسته داره که منشا اوروفارنژیال یعنی درگیری عضلات حلق و دهان میتونه باشه یا درگیری مری
      باید آندوسکوپی شین اول

      با توجه به موارد ذکر شده، بهتر است به صورت حضوری به متخصص گوارش مراجعه کنید.

      پاسخ
  • سلام خسته نباشید.من درنوشیدن مایعات مشکل دارم و یکسالی هست که متاسفانه اواخر شدید شده و اب هم مشکل دارم.دکتر رفتم قرص دادن که اسید معده رو کم کنه ولی از زمانی که اون قرص رو خوردم نوشیدن مایعات برام بد تر شده.
    ممنون میشم

    پاسخ
    • سلام
      اگه با دارو خوب نشدین آندوسکوپی شوید

      با توجه به موارد ذکر شده، بهتر است به صورت حضوری به متخصص گوارش مراجعه کنید.

      پاسخ
  • سلام
    دوست عزیز شما باید آندوسکوپی بشین
    تا حالا اقدام نکردین؟؟

    پاسخ
  • سلام من مشکل بلع غذاهایرجامد بخصوص نان و برنج داشتم به این صورت که غذا از دهان پس از جویدن به سختی فرو میرود و حس میکنم عمل بلع قوی نیست…به متخصص گوارش مراجعه کردم آندو انجام دادم اما سالم بود داروی پنتو ۴۰ و اون قرص سبز که واسه اعصاب معده هستش تجویز کردن اما باز مشکلم پابرجاست ..اما کم و زیاد میشه باید چکار کنم؟؟

    پاسخ
    • سلام
      اگه هنگام خود بلع و به اصطلاح در ابتدای بلع مشکل دارین و احساس ضعف دارین و مشکل درد یا گیر کردن در مری ندارین باید

      با توجه به موارد ذکر شده، بهتر است به صورت حضوری به متخصص مغز و اعصاب مراجعه کنید.

      پاسخ
  • سلام هیچی نمی‌تونم بخورم ۱۳ سال هستم

    پاسخ
    • سلام بايد از نظر هليكوباكتر معده بررسي شيد و

      برای معاینه کامل و تجویز دارو، به صورت حضوری به متخصص گوارش مراجعه کنید.

      پاسخ
گفتگو
جدیدترین‌ها
پریشانی عاطفی چیست و چگونه می‌توان آن را تشخیص داد
پریشانی عاطفی چیست و چگونه می‌توان آن را تشخیص داد
توصیف بسیاری از تجربیات و احساساتی که در طول زندگی با آن‌ها...
معرفی بهترین داروها برای درمان یبوست شدید در بزرگسالان
معرفی بهترین داروها برای درمان یبوست شدید در بزرگسالان
یبوست از بیماری‌های شایع است که گاهی برای بسیاری از افراد مشکل...
عوارض آندوسکوپی ریه و روش جایگزین آن
عوارض آندوسکوپی ریه و روش جایگزین آن
آندوسکوپی ریه، آزمایشی است که به پزشکان امکان بررسی ریه‌ها و مجاری...
علائم کیست تخمدان چپ چیست؟
علائم کیست تخمدان چپ چیست؟
تخمدان‌ها بخشی از دستگاه تناسلی زنان هستند. آن‌ها در قسمت پایین شکم...
آیا بیماری پسوریازیس واگیردار است؟
آیا بیماری پسوریازیس واگیردار است؟
پسوریازیس یک اختلال خود ایمنی است، که باعث ایجاد التهاب در نواحی...