پیلوگرام داخل وریدی یا IVP از روشهای تصویربرداری از دستگاه ادراری است که برای بررسی کلیهها، حالبها و مثانه استفاده میشود. در این آزمایش، پزشک با کمک ماده حاجب و تصویربرداری با اشعه ایکس میتواند ساختار و عملکرد بخشهای مختلف دستگاه ادراری را ارزیابی کند. اگرچه امروزه روشهایی مثل سیتیاسکن و سونوگرافی بیشتر کاربرد دارند، ممکن است پزشک IVP را در صورت مشاهده خون در ادرار یا درد پهلو تجویز کند. در ادامه با نحوه انجام، تفسیر نتایج، کاربردها و نکات ایمنی این آزمایش آشنا میشویم.
پیلوگرام داخل وریدی چیست؟
پیلوگرام داخل وریدی یا Intravenous Pyelogram نوعی تصویربرداری با اشعه ایکس است که با تزریق ماده حاجب (کنتراست) انجام میشود. در طول این آزمایش، رادیولوژیست ماده حاجب را داخل ورید تزریق میکند و تصاویر اشعه ایکس حرکت آن را در کلیهها، حالبها و مثانه به نمایش میگذارند.
اگر میخواهید بدانید که پیلوگرافی معکوس یا پیلوگرافی رتروگراد چیست، در نظر داشته باشید که این آزمایش با IVP تفاوت دارد. در روش رتروگراد، ماده حاجب ازطریق مجرای ادرار و با استفاده از سیستوسکوپ وارد حالب میشود، نه ازطریق تزریق وریدی. این روش معمولاًً زمانی استفاده میشود که انجام IVP امکانپذیر نباشد یا به تصاویر دقیقتری نیاز باشد.
کاربردهای بالینی پیلوگرام داخل وریدی
آزمایش IVP رایج نیست و معمولاً بهجای آن از تستهایی مثل سیتی اسکن، MRI یا سونوگرافی برای تشخیص سنگ کلیه در کودکان و بزرگسالان یا سایر مشکلات دستگاه ادراری استفاده میشود. آزمایش پیلوگرام داخل وریدی در صورتی تجویز میشود که پزشک متوجه علائم اختلالات مجاری ادراری شود؛ ازجمله:
- درد کلیه سمت چپ، راست، پهلو یا کمر؛
- درد ناگهانی (تیر کشیدن) در شکم، پهلو، کشاله ران یا کمر؛
- خون در ادرار؛
- ادرار کدر یا بدبو؛
- درد یا سوزش هنگام ادرار؛
- تکرر ادرار؛
- تهوع و استفراغ؛
- ورم پا؛
- تب و لرز.
در ادامه، تفسیر نتیجه آزمایش معمولاً به تشخیص عارضههای زیر منجر میشود:
- وجود سنگ کلیه یا سنگ حالب؛
- انسداد مجاری ادراری؛
- کیستها، تومورها یا ناهنجاریهای ساختاری؛
- بزرگی پروستات (هایپرپلازی خوشخیم پروستات)؛
- خون در ادرار؛
- عفونتهای مکرر دستگاه ادراری؛
- بررسی آسیبهای واردشده به دستگاه ادراری.
تفسیر نتایج پیلوگرام داخل وریدی
تفسیر پیلوگرام داخل وریدی براساس نحوه عبور ماده حاجب در دستگاه ادراری انجام میشود. پزشک تصاویر گرفتهشده را بررسی میکند تا مشخص شود کلیهها و مسیر ادرار عملکرد طبیعی دارند یا خیر. در نتایج طبیعی IVP معمولاًً موارد زیر مشاهده میشود:
- اندازه و شکل طبیعی کلیهها
- عبور مناسب ماده حاجب از حالبها
- تخلیه طبیعی ادرار به مثانه
- نبود انسداد یا توده غیرعادی
اگر مشکلی مانند انسداد، سنگ، تورم یا ناهنجاری وجود داشته باشد، در تصاویر نمایش داده خواهد شد و میتوانید درباره علل ایجاد سنگ کلیه نیز مطالعه کنید یا از پزشک خود بپرسید. پزشک برای تفسیر نتایج IVP معمولاً علائم بیمار و سایر آزمایشها را در نظر میگیرد.
روش انجام آزمایش پیلوگرام داخل وریدی
آزمایش پیلوگرام داخل وریدی یک آزمایش سرپایی است که در بخش رادیولوژی بیمارستان یا مراکز تصویربرداری انجام میشود. برای آمادگی پیشاز آزمایش IVP، لازم است قدمهای زیر را دنبال کنید:
- همه آلرژیهای خود، مخصوصا آلرژی به ید یا ماده حاجب را به پزشک خود اطلاع دهید.
- در صورت بارداری یا احتمال بارداری، پزشک خود را در جریان بگذارید.
- برای این آزمایش باید ناشتا باشید و از شب قبل چیزی نخورید یا ننوشید.
- ممکن است پزشک از شما بخواهد شب قبل آزمایش یک ملین خفیف مصرف کنید و رودههای خود را خالی کنید.
- گاهی این آزمایش با مثانه خالی انجام میشود و گاهی لازم است پیشاز آخرین عکسبرداری مثانه خود را خالی کنید تا عملکرد مثانه در تخلیه ادرار بررسی شود.
در ادامه، مراحل انجام IVP را شرح میدهیم.
تزریق ماده حاجب و تصویربرداری
در طول آزمایش تصویربرداری لازم است به پشت روی تخت دراز بکشید. دستگاه اشعه ایکس بالای شکم شما تنظیم میشود و در ادامه، مراحل زیر را پیشِ رو دارید:
- پیشاز تزریق ماده حاجب، یک تصویر اشعه ایکس از دستگاه ادراری گرفته میشود.
- ماده حاجب به صورت وریدی ازطریق بازو تزریق میشود.
- ماده رنگی حاجب در کلیهها، حالبها و مثانه جریان مییابد و تصاویر در بازههای زمانی مختلف ثبت میشوند.
- نزدیک به پایان عکسبرداری، ممکن است از شما خواسته شود مثانه خود را خالی کنید.
- پساز بازگشت به تخت، یک تصویر دیگر از مثانه خالی ثبت میشود.
مدتزمان و نحوه انجام تصویربرداری
مدتزمان پیلوگرام داخل وریدی معمولاً بین ۳۰ دقیقه تا یک ساعت است. در طول این آزمایش روی تخت دراز میکشید و دستگاه تصاویر متعددی از سیستم ادراری شما ثبت میکند. توصیه میشود پساز انجام آزمایش مقادیر زیادی آب بنوشید تا ماده حاجب سریعتر دفع شود.
عوارض و نکات ایمنی IVP
عوارض IVP کلیه در بیشتر افراد خفیف و موقتی است، اما مانند هر روش پزشکی دیگر، احتمال بروز برخی مشکلات وجود دارد.
شایعترین عوارض پیلوگرام داخل وریدی شامل موارد زیر است:
- تهوع خفیف؛
- احساس گرما یا گرگرفتگی؛
- طعم فلزی در دهان؛
- خارش یا بثورات پوستی خفیف.
در برخی موارد نادر، ماده حاجب میتواند باعث واکنش آلرژیک شدید شود، که علائم زیر را به همراه خواهد داشت:
- تنفس دشوار؛
- افت فشار خون؛
- بثورات پوستی؛
- التهاب حفره دهان یا گلو.
در نظر داشته باشید که معمولاً پزشک این آزمایش را برای افراد مبتلا به بیماری کلیوی، دیابت یا مشکلات شدید کلیه توصیه نمیکند، زیرا ماده حاجب میتواند در برخی بیماران روی عملکرد کلیه اثر بگذارد. همچنین، ازآنجاکه در IVP از اشعه ایکس استفاده میشود، زنان باردار باید قبلاز انجام آزمایش حتماً پزشک را در جریان بگذارند.
کلام آخر دکتردکتر
آزمایش پیلوگرام داخل وریدی میتواند به تشخیص مشکلات دستگاه ادراری کمک کند، اما در حال حاضر آزمایشهای دیگری هستند که فرایند آسانتری دارند و تصاویر دقیقتری ثبت میکنند. اگر پزشک تشخیص دهد که آزمایش IVP لازم است، جای نگرانی نیست. این آزمایش در بیشتر موارد عوارضی ندارد و بهصورت سرپایی انجام میشود. تفسیر نتایج پیلوگرام داخل وریدی نیز باید حتماً توسط پزشک انجام شود. برای دریافت پاسخ سؤالات خود میتوانید همینحالا با نوبتدهی دکتردکتر، یک نوبت ویزیت آنلاین یا مراجعه حضوری به پزشک متخصص دریافت کنید.
