فیبروز ریه چیست؟ علائم، درمان، خطرناک بودن و امید به زندگی بعد از کرونا

شرایط محیطی، بیماری‌های زمینه‌ای و آلاینده‌های صنعتی و شیمیایی باعث آسیب‌های جبران‌ناپذیر ریوی می‌شوند که یکی از شایع‌ترین آن‌ها فیبروز ریه است. فیبروز به‌معنای زخم است و بنابراین در این بیماری، بافت‌های ریه دچار زخم‌هایی خواهد شد که ممکن است هرگز ترمیم نشوند. فیبروز ریوی انواع مختلفی دارد و عوامل متعددی باعث ابتلای افراد به این بیماری می‌شوند. باتوجه‌به اینکه تشخیص زودهنگام تاثیر زیادی در کنترل علائم و کاهش سرعت پیشرفت بیماری دارد؛ در این مقاله از مجله سلامت دکتردکتر به بررسی این موضوع می‌پردازیم که علائم فیبروز ریه چیست و آیا این بیماری درمان قطعی دارد یا باعث مرگ می‌شود.

فیبروز ریه چیست و چگونه ایجاد می‌شود؟

Pulmonary به‌معنای «ریوی» و Fibrosis به‌معنای «زخم» است؛ بنابراین فیبروز ریوی (Pulmonary Fibrosis) نوعی بیماری ریه است که در آن بافت ریه آسیب دیده یا به‌عبارتی زخم می‌شود. این بافت ضخیم و سفت عامل اصلی افت عملکرد ریه بوده و تنفس عمیق را سخت‌تر می‌کند.

فیبروز ریه در واقع نوعی بیماری بینابینی ریه است که روی بافت‌های بین کیسه‌های هوایی در ریه‌ها (آلوئول‌ها) تاثیر می‌گذارد. بافت‌هایی که در این بیماری درگیر شده‌اند، سفت‌ و سخت شده و آن‌طور که باید منبسط نمی‌شوند؛ در چنین شرایطی است که فرد دچار تنگی نفس می‌شود.

متأسفانه این بیماری دائمی است و به‌تدریج وخیم‌تر می‌شود؛ اما سرعت بدتر شدن آن برای هر فردی متفاوت است. فیبروز ریه بعد از کرونا نیز یکی از مشکلات شایع کسانی است که در این بازه زمانی به ویروس کووید-19 مبتلا شدند.

طبق آخرین تحقیقات، فیبروز ریه ممکن است به‌دلایل اصلی زیر رخ دهد:

• ایدیوپاتیک (بدون علت شناخته‌شده)؛
• ناشی از بیماری‌های خودایمنی؛
• عوامل محیطی؛
• ناشی از مصرف برخی داروها.

علائم بیماری فیبروز ریه

علائم فیبروز ریه و شدت آن‌ها به علت فیبروز ریوی بستگی دارد؛ بنابراین هر فردی ممکن است علائم متفاوتی را تجربه کند. شایع‌ترین علائم علائم فیبروز ریه شامل که در میان گروه بزرگی از بیماران ثبت‌شده، به ۲ دسته اصلی زیر تقسیم می‌شوند:

تنگی نفس

افراد مبتلا به فیبروز ریوی، معمولا در اوایل بیماری متوجه این موضوع خواهند شد که هنگام فعالیت و ورزش، راحت‌تر و سریع‌تر دچار تنگی نفس می‌شوند. به‌مرور زمان و با بدتر شدن بیماری، حتی اگر فعالیت سنگینی انجام ندهید نیز نفس کشیدن سخت خواهد بود.

سرفه خشک

افراد مبتلا به این بیماری دچار حمله‌های سرفه‌ای می‌شوند، به‌طوری که قادر به جلوگیری از آن نیستند. این حمله‌ها به‌مرور زمان شدیدتر و بدتر خواهند شد.

سایر علائم فیبروز ریوی به شرح زیر هستند:

• خستگی؛
• ضعف؛
• درد قفسه سینه؛
• درد و کوفتگی عضلات و مفاصل؛
• چماقی شدن انگشتان (گِردتر و پهن‌تر شدن انگشتان دست و پا)؛
• کاهش وزن آهسته، ناخواسته و بدون دلیل؛
• تنفس‌های سطحی‌تر (تنفس کوتاه‌تر و کم‌عمق‌تر)؛
• تنفس‌های سریع‌تر؛
• سیانوز (پوست مایل به آبی، خاکستری یا سفید اطراف لب‌ها، چشم‌ها یا ناخن‌ها).

علت فیبروز ریه

پزشکان و متخصصان معتقدند که فیبروز ریوی زمانی اتفاق می‌افتد که بافت‌های ریه بعد از آسیب، به‌درستی بهبود پیدا نمی‌کنند؛ در واقع جای زخم و اسکار روی بافت‌های ریه باقی می‌ماند. از جمله دلایل خاص ابتلا به این بیماری می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

۱. عوامل محیطی

نوع کاری که انجام می‌دهید و محل زندگی یا محل کار، بخشی از علت یا عامل اصلی فیبروز ریوی است. تماس مداوم و مکرر با سموم یا آلاینده‌ها (مواد آسیب‌رسان به آب و هوا و خاک) به ریه‌های شما آسیب می‌رسانند؛ به‌ویژه اگر از تجهیزات محافظتی مانند ماسک استفاده نکنید.

عوامل محیطی مختلف باعث التهاب و زخم پنوموکونیوز و پنومونیت می‌شوند که هر ۲ التهاب با خطر فیبروز ریه همراه هستند. از جمله عوامل خطر این نوع التهابات ریه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

عوامل محیطی التهاب و زخم پنوموکونیوز

این نوع التهاب ریه به‌دلیل استنشاق طولانی‌مدت و مکرر گردوغبارهای صنعتی زیر رخ می‌دهد:

• گردوغبار سیلیس؛
• الیاف آزبست؛
• گردوغبار بریلیم؛
• گردوغبار فلزات سخت؛
• گردوغبار چوب، زغال‌سنگ و غلات.

عوامل محیطی التهاب و زخم پنومونیت

این نوع التهاب به‌دلیل حساسیت بیش‌ازحد ریه به عفونت‌های باکتریایی، ویروسی و قارچی رخ می‌دهد که عوامل محیطی آن به شرح زیر هستند:

• هاگ‌های کپک‌های خاص؛
• باکتری‌ها و ویروس‌ها؛
• گردوغبار ناشی از فضولات پرندگان و حیوانات.

۲. بیماری گرانولوماتوز

بیماری گرانولوماتوز اصطلاحی است که از آن برای توصیف بیماری‌های تشکیل‌دهنده گرانولوم‌ها (توده‌های التهابی) در بافت‌ها استفاده می‌شود. این بیماری‌ها شامل سارکوئیدوز و هیستیوسیتوز سلول لانگرهانس و به شرح زیر هستند:

• سارکوئیدوز: نوعی بیماری التهابی است که باعث تشکیل توده‌های بافتی گرانولوم می‌شود. علت اصلی این بیماری، واکنش بیش‌ازحد سیستم ایمنی بدن به عوامل ناشناخته (مانند ویروس‌ها و باکتری‌ها) است.
• هیستیوسیتوز سلول لانگرهانس: نوعی اختلال نادر است که در آن سلول‌های ایمنی خاصی از بدن، بیشتر از حد معمول رشد کرده و به بافت‌های مختلف آسیب رسانده و باعث ایجاد ضایعات در این بافت‌ها می‌شوند. علت ابتلا به این بیماری، اغلب جهش‌های ژنتیکی در سلول‌های ایمنی است.

هر دو بیماری اندام‌های مختلفی مانند ریه، استخوان‌ها، غدد لنفاوی و پوست را درگیر خواهند کرد.

۳. عفونت‌های باکتریایی و ویروسی

عفونت‌‌های ویروسی ناشی از موارد زیر، خطر ابتلا به فیبروز ریه را افزایش می‌دهند:

• هپاتیت C؛
• آدنوویروس (عفونت خفیف تا شدید در سراسر بدن)؛
• ویروس تبخال.

۴. داروها

بسیاری از داروها می‌توانند به بافت ریه آسیب برسانند که از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
داروهای شیمی‌درمانی؛

• داروهای قلبی (به‌ویژه داروهای درمان ضربان نامنظم قلب)؛
• برخی آنتی‌بیوتیک‌ها؛
• داروهای ضدالتهاب.

۵. روش‌های درمانی

گروهی از افراد برای کمک به درمان برخی از سرطان‌ها مانند سرطان ریه یا پستان، تحت پرتودرمانی قفسه سینه قرار می‌گیرند؛ در این شرایط ممکن است ماه‌ها یا حتی سال‌ها بعد از درمان، علائم آسیب ریوی مشاهده شود. شدت آسیب بافت‌های ریه در این حالت به عوامل زیر بستگی دارد:

• بخش‌های ریه در معرض پرتودرمانی؛
• کل مقدار پرتودرمانی انجام شده؛
• انجام شیمی‌درمانی هم‌زمان با پرتودرمانی.

۶. ژنتیک

طبق گزارش بنیاد فیبروز ریوی، یکی یا چند نفر از اعضای خانواده حدود ۳٪ تا ۲۰٪ از افراد مبتلا به فیبروز ریوی بینابینی به فیبروز ریه مبتلا هستند. در این موارد به این بیماری، «فیبروز ریوی خانوادگی» یا «ذات‌الریه بینابینی خانوادگی» می‌گویند.

۷. ابتلا به بیماری‌های زمینه‌ای

ابتلا به برخی بیماری‌های زمینه‌ای و خودایمنی ممکن است باعث آسیب به بافت‌های ریه شده و خطر فیبروز ریه را افزایش دهد که به شرح زیر هستند:

۸. دلایل ناشناخته

در برخی موارد، پزشک متخصص نمی‌تواند علت فیبروز ریوی را دقیقا تشخیص دهد که در این شرایط به آن «فیبروز ریوی ایدیوپاتیک» می‌گویند. این نوع فیبروز معمولا در بزرگسالان و افراد مسن رخ داده اما ممکن است برخی از کودکان و نوجوانان نیز به آن مبتلا شوند. لازم است بدانید که فیبروز ریوی در کودکان و نوزادان نیز مشاهده شده است؛ اما رایج نیست.

عوامل خطر فیبروز ریوی

علاوه‌بر علت فیبروز ریه که در بخش‌ قبلی بررسی شد (شامل بیماری‌های زمینه‌ای و شرایط محیطی و داروها و روش‌های درمانی)؛ عوامل دیگری نیز می‌توانند خطر ابتلا به این بیماری را افزایش دهند که به شرح زیر هستند:

سیگار کشیدن

کسانی که اکنون سیگار می‌کشند یا سیگار را ترک کرده‌اند، بیشتر از سایرین در معرض خطر ابتلا به فیبروز ریوی قرار دارند. لازم است بدانید که سیگار کشیدن اغلب باعث ابتلای افراد به آمفیزم ریوی می‌شود که در آن دیواره‌های کیسه‌های هوایی کوچک ریه (آلوئول‌ها) آسیب دیده و تخریب می‌شوند. پس سیگار کشیدن به‌صورت مستقیم باعث ابتلا به انواع فیبروز ریوی خواهد شد.

ژنتیک و تغییرات DNA

برخی از انواع فیبروز ریوی در خانواده‌ها ارثی هستند؛ بنابراین ممکن است ژن‌ها در ابتلا به این بیماری نقش داشته باشند. از طرفی ابتلا به بیماری‌های خاص ناشی از تغییرات DNA مانند دیسکراتوز مادرزادی (نوعی نادر از نارسایی مغز استخوان) خطر ابتلا به فیبروز ریه را افزایش می‌دهند.

انواع خاصی از مشاغل

تماس مداوم یا مکرر با آلاینده‌ها، مواد شیمیایی و ذرات گردوغبار در مشاغل زیر خطر ابتلا به انواع فیبروز ریه را افزایش می‌دهد:

• کار در معدن (به‌ویژه معدن ذغال‌سنگ)؛
• کشاورزی (غلات و پنبه)؛
• ساخت‌وساز؛
• کارخانه‌های تولید مواد شیمیایی.
• از دیگر عوامل خطر این بیماری می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
• سن بالاتر از ۶۵ سال؛
• سابقه خانوادگی؛
• جنسیت مذکر.

انواع فیبروز ریه

فیبروز ریوی (زخم ریه) ویژگی‌ ثابت بسیاری از بیماری‌های بینابینی ریه (ILDs) است؛ بنابراین این بیماری می‌تواند به دسته‌های مختلفی تقسیم شود. اما پزشکان، فیبروز ریه را به ۲ دسته اصلی «فیبروز ریوی ایدیوپاتیک» و «فیبروز ریوی غیرایدیوپاتیک» تقسیم می‌کنند که در زیرمجموعه آن‌ها، انواع دیگری از فیبروز ریه قرار می‌گیرد.

۱. فیبروز ریوی ایدیوپاتیک (IPF)

شایع‌ترین نوع فیبروز ریه، «فیبروز ریوی ایدیوپاتیک» است. ایدیوپاتیک اصطلاحی پزشکی و به‌مفهوم «علت ناشناخته» است؛ بنابراین علت این نوع فیبروز معمولا ناشناخته باقی مانده و ممکن است شامل موارد زیر نیز باشد.

فیبروز ریوی ایدیوپاتیک خانوادگی

زمانی‌که یک یا چند عضو خانواده به فیبروز ریوی ایدیوپاتیک مبتلا باشند به آن «فیبروز ریوی ایدیوپاتیک خانوادگی» می‌گویند.

ذات‌الریه بینابینی غیراختصاصی (ایدیوپاتیک NSIP)

بیماران مبتلا به ذات‌الریه بینابینی غیراختصاصی معمولا جوان‌تر از افراد مبتلا به فیبروز ریوی ایدیوپاتیک بوده و با احتمال بیشتر زن هستند.

۲. فیبروز ریوی غیر ایدیوپاتیک

برخلاف فیبروز ریوی ایدیوپاتیک، علت فیبروز ریوی غیر ایدیوپاتیک توسط پزشک متخصص شناسایی شده و بر اساس علت بیماری، به‌دسته‌های زیر تقسیم می‌شود:

فیبروز ریوی مرتبط با کووید-19

برخی از بیماران مبتلا به کووید-19 شدید در معرض خطر فیبروز ریه قرار دارند.

فیبروز ریوی ناشی از دارو

برخی از داروها باعث التهاب و زخم ریه می‌شوند که بیشتر افراد مسن را تحت‌تاثیر قرار می‌دهد.

پنومونیت ناشی از حساسیت

در این بیماری، ریه‌ها به استنشاق مکرر گردوغبار که معمولا به‌دلیل شرایط خاص است؛ حساسیت نشان داده و بافت ریه زخم می‌شود. این شرایط خاص معمولا شامل تماس مکرر و مداوم با فضولات پرندگانن حیوانات است.

پنوموکونیوز (فیبروز ریه ناشی از محرک محیطی)

معمولا در اثر تنفس گردوغبار در محل کار ایجاد می‌شود؛ بنابراین هرچقدر مدت‌زمان بیشتری در معرض گردوغبار باشید، خطر ابتلا به پنوموکونیوز بیشتر می‌شود. از جمله شایع‌ترین انواع پنوموکونیوز می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

فیبروز ریوی مرتبط با سارکوئیدوز

سارکوئیدوز جایی است که سلول‌های ایمنی به‌یکدیگر می‌چسبند و تکه‌های کوچکی از بافت متورم به‌نام «گرانولوما» ایجاد می‌کنند؛ تکه‌های کوچک از بافت‌های متورم منجر به زخم شده که عامل اصلی فیبروز ریه است. سارکوئیدوز بیشتر در ریه‌ها و پوست رخ داده و علت اصلی آن نیز عملکرد نامناسب سیستم ایمنی بدن است.

فیبروز ریوی مرتبط با اسکلروز سیستمیک (بیماری‌های بافت همبند)

اسکلروز سیستمیک نوعی بیماری خودایمنی و نادر است که بیشتر زنان بین سن ۲۵ تا ۵۵ سال را تحت‌تاثیر قرار داده و منجر به فیبروز ریوی می‌شود.

باتوجه‌به اینکه تشخیص و درمان زودهنگام تاثیر زیادی در کاهش سرعت پیشرفت بیماری و کنترل علائم فیبروز ریه دارد؛ بنابراین توصیه می‌شود از خدمات ویزیت آنلاین دکتردکتر برای بررسی علائم استفاده کرده و در صورت نیاز از دکتردکتر وقت ویزیت حضوری بگیرید.

مراحل فیبروز ریوی

هیچ‌گونه سیستم مرحله‌بندی برای فیبروز ریه وجود ندارد و تنها برخی از متخصصان، این بیماری را به دسته‌های زیر تقسیم می‌کنند:

• فیبروز ریوی خفیف؛
• فیبروز ریوی متوسط؛
• فیبروز ریوی شدید یا بسیار شدید.

آیا فیبروز ریه خطرناک و کشنده است؟

فیبروز ریه بیماری خطرناک و کشنده‌ای خواهد بود اگر به‌موقع برای تشخیص و درمان اقدام نشود. باتوجه‌به اینکه بافت‌های آسیب‌دیده ریه در این بیماری ترمیم نمی‌شوند؛ بنابراین روش‌های درمانی تنها می‌توانند علائم را تسکین داده و از شدت بیماری کم کنند. در چنین مواردی عوامل متعددی روی میزان خطر بیماری و عمر بیمار تاثیر دارند که در ادامه بررسی خواهند شد.

عمر بیماران فیبروز ریه

عمر بیمارانی که به فیبروز ریه مبتلا می‌شوند به عوامل متعددی به شرح زیر بستگی دارد:

• شدت بیماری؛
• علت بیماری؛
• سن؛
• سلامت کلی فرد؛
• سرعت پیشرفت بیماری؛
• زمان تشخیص بیماری؛
• ابتلا به بیماری‌های زمینه‌ای؛
• زمان شروع درمان؛
• روش‌های درمانی؛
• سبک زندگی؛
• محیط زندگی.

بنابراین امید به زندگی در بیماران مبتلا به فیبروز ریوی متفاوت است؛ اما امید به ‌زندگی کسانی که به فیبروز ایدیوپاتیک (شایع‌ترین نوع فیبروز) مبتلا می‌شوند، بعد از تشخیص معمولا بین ۳ تا ۵ سال تخمین زده می‌شود.

سن شروع فیبروز ریه

طبق آخرین مطالعات، بیشتر موارد فیبروز ریوی در افراد ۶۵ سال به‌بالا تشخیص داده می‌شود؛ اما نباید شرایطی مانند آلاینده‌های محیط کار و زندگی را نادیده گرفت که عامل مهمی در کاهش سن ابتلا به این بیماری هستند.

عوارض فیبروز ریه

ریه‌ها وظیفه انتقال اکسیژن به خون را بر عهده دارند و اکسیژن دریافتی نیز توسط جریان خون به تمامی بدن می‌رسد. وقتی بافت‌های ریه آسیب ببینند؛ این عضو مهم برای رساندن اکسیژن به جریان خون و سایر اندام‌های بدن با مشکل مواجه می‌شود؛ در چنین شرایطی قلب سخت‌تر کار می‌کند. بنابراین، عوارض فیبروز ریه تنها محدود به ریه نبوده و باعث مشکلاتی در اندام‌های مهم دیگر بدن نیز خواهد شد که به شرح زیر هستند:

هیپوکسی و هیپوکسی بافت

هیپوکسی به‌مفهوم «کمبود اکسیژن در خون» و هیپوکسی بافت به‌معنای «کمبود اکسیژن بافت‌های بدن» است که هر ۲ از عوارض فیبروز ریوی هستند.

فشار خون ریوی (فشار خون بالا در ریه‌ها)

این نوع فشار خون بالا که به آن «فشار خون ریوی» می‌گویند؛ شریان‌های ریه را تحت‌تاثیر قرار می‌دهد. شریان‌های سفت و ضخیم، جریان خون در ریه‌ها را کُند و حتی گاهی مسدود می‌کنند؛ در چنین شرایطی، فشار داخل شریان‌های ریوی و حفره پایین سمت راست قلب (بطن راست) افزایش پیدا می‌کند.

نارسایی قلب سمت راست

نارسایی قلبی یکی از عوارض جدی فیبروز ریه است و زمانی رخ می‌دهد که حفره راست قلب تا حدی مسدود شده که سخت‌تر از حد معمول خون را پمپاژ می‌کند. وظیفه حفره راست، انتقال خون از طریق شریان‌های ریوی است؛ بنابراین زمانی‌که مسدود شود، انتقال خون با مشکل مواجه خواهد شد.

نارسایی تنفسی

نارسایی تنفسی اغلب آخرین مرحله از بیماری طولانی‌مدت ریه است و زمانی رخ می‌دهد که سطح اکسیژن خون به‌طور خطرناکی پایین می‌آید.

سرطان ریه

فیبروز ریوی طولانی‌مدت، خطر ابتلا به سرطان ریه را افزایش می‌دهد.

سایر مشکلات ریوی

با گذشت زمان و وخیم‌تر شدن بیماری، فیبروز ریه باعث مشکلات جدی‌تری به شرح زیر خواهد شد:

• لخته‌شدن خون در ریه‌ها؛
• عفونت‌های ریه؛
• متلاشی شدن ریه (فروپاشی ریه).

روش‌های تشخیص فیبروز ریه

برای تشخیص فیبروز ریوی به آزمایش‌های مختلف و تصویربرداری نیاز است؛ بنابراین پزشک ابتدا معاینه بالینی را انجام داده و سپس روش‌های تشخیصی که در ادامه بررسی می‌شوند را تجویز خواهد کرد. اما باید دید با تشخیص زودهنگام، فیبروز ریه خوب میشه؟

روش‌های تشخیص این بیماری به شرح زیر هستند:

معاینه بالینی و بررسی سابقه خانوادگی

اولین اقدام پزشک متخصص برای تشخیص فیبروز ریه، معاینه بالینی و بررسی سابقه پزشکی و خانوادگی است. گوش دادن به ریه‌ها هنگام تنفس یکی از اصلی‌ترین بخش‌های معاینه بالینی است؛ چون فیبروز ریوی اغلب با صدای ترق‌تروق در پایه ریه‌ها همراه است. در ادامه پزشک سوالات زیر را می‌پرسد:

• سوالاتی درباره سابقه خانوادگی ابتلا به بیماری‌های ریوی و فیبروز ریه؛
• سوالاتی درباره شغل و محل زندگی (بررسی امکان تماس مکرر و مداوم با آلاینده‌ها، گردوغبار، مواد شیمیایی و گازها)؛
  سوال درباره داروهای مصرفی و برخی روش‌های درمانی مانند پرتودرمانی و شیمی‌درمانی.

آزمایش خون

پزشک متخصص، آزمایش خون را برای بررسی عملکرد کبد و کلیه‌ها تجویز می‌کند؛ علاوه‌براین، آزمایش خون به بررسی و رد برخی از بیماری‌های زمینه‌ای نیز کمک خواهد کرد.

آزمایش‌های تصویربرداری

آزمایش‌های تصویربرداری نقش بسیار موثری در تشخیص بیماری فیبروز ریه دارند؛ این آزمایش‌ها به شرح زیر هستند:

عکس‌برداری از قفسه سینه

عکس‌برداری از قفسه سینه، بافت اسکار را که معمولا بخشی از فیبروز ریوی است؛ نشان می‌دهد. البته گاهی ممکن است این روش هیچ‌گونه تغییری در بافت‌های ریه را نشان ندهد اما همچنان فرد به فیبروز ریوی مبتلا باشد. در چنین شرایطی، برای تشخیص دلیل اصلی تنگی نفس و علائم فیبروز ریه، باید آزمایش‌های دیگری نیز انجام شود.

اسکن توموگرافی کامپیوتری (سی‌تی‌اسکن)

سی‌تی‌اسکن، تصاویر اشعه ایکس گرفته‌شده از زوایای مختلف را ترکیب کرده و در نتیجه تصویر واضح‌تری از ساختارهای بدن ارائه می‌کند؛ بنابراین این روش با وضوح بالاتری نسبت به تصویربرداری ساده می‌تواند به تشخیص فیبروز ریوی و تعیین میزان آسیب وارده کمک کند؛ چون برخی از انواع این بیماری، الگوهای خاصی دارند که در سی‌تی‌اسکن قابل مشاهده است.

اکوکاردیوگرام

اکوکاردیوگرام از امواج صوتی برای بررسی قلب استفاده می‌کند؛ بنابراین این روش تصاویری از ساختارهای قلب را ارائه خواهد کرد. هدف از اکوکاردیوگرام در تشخیص فیبروز ریوی، بررسی میزان فشار در شریان‌های ریه‌ها و سمت راست قلب است.

آزمایش‌های عملکرد ریه

آزمایش‌های عملکرد ریه مهم‌ترین و اصلی‌ترین بخش از روش‌های تشخیص فیبروز ریه هستند؛ البته از این آزمایش‌ها برای بررسی وضعیت بیمار در طو‌ل‌زمان و مشاهده نحوه عملکرد روش‌های درمانی نیز استفاده می‌شود.

اسپیرومتری

در این آزمایش باید به سرعت و با فشار از طریق لوله‌ای متصل به دستگاه، نفس بکشید؛ دستگاه نیز موارد زیر را ارزیابی و اندازه‌گیری خواهد کرد:

• میزان نگه‌داشتن هوای ورودی به ریه‌ها توسط ریه؛
• سرعت ورود و خروج هوا به ریه‌ها.

آزمایش حجم ریه

در این آزمایش، میزان هوایی که ریه‌ها در زمان‌های مختلف و هنگام دم و بازدم در خود نگه‌می‌دارند را اندازه‌گیری می‌کنند.

آزمایش انتشار ریه

آزمایش انتشار ریه نشان می‌هد که بدن چقدر خوب می‌تواند اکسیژن و دی‌اکسیدکربن را بین ریه‌ها و خون جابه‌جا کند.

پالس اکسیمتری

درصد اکسیژن موجود در خون، «اشباع اکسیژن» نامیده می‌شود. در آزمایش پالس اکسیمتری، از دستگاه کوچکی که روی یکی از انگشتان دست قرار می‌گیرد؛ برای اندازه‌گیری میزان اکسیژن خون استفاده می‌کنند. در برخی موارد ممکن است پزشک آزمایش پیاده‌روی ۶ دقیقه‌ای را به‌همراه بررسی اشباع اکسیژن توصیه کند.

تست استرس ورزشی

تست استرس ورزشی روی تردمیل یا دوچرخه ثابت انجام شده و از آن برای نظارت بر عملکرد قلب و ریه حین فعالیت بدنی استفاده می‌کنند.

آزمایش گاز خون شریانی

در آزمایش گاز خون شریانی، نمونه‌ای از خون که معمولا از شریان مچ دست گرفته می‌شود؛ آزمایش شده و سطح اکسیژن و دی‌اکسیدکرین موجود در نمونۀ خون اندازه‌گیری می‌شود.

نمونه‌برداری از بافت ریه‌

اگر سایر روش‌های تشخیص بیماری فیبروز ریوی نتوانند علت دقیق بیماری را مشخص کنند؛ پزشک متخصص نمونه‌برداری از بافت ریه را تجویز خواهد کرد که به آن «بیوپسی» می‌گویند. نمونه بیوپسی بافت ریه برای تشخیص فیبروز یا رد سایر بیماری‌ها در آزمایشگاه بررسی خواهد شد. روش‌های نمونه‌برداری از بافت ریه به شرح زیر هستند:

بیوپسی جراحی

بیوپسی جراحی روشی تهاجمی است و عوارض بالقوه‌ای دارد؛ اما در برخی موارد تنها روش برای تشخیص صحیح فیبروز ریه است. بیوپسی جراحی ممکن است به روش‌های زیر انجام شود:

• جراحی توراکوسکوپی با کمک ویدیو (VATS): در طول این روش نمونه‌برداری کم‌تهاجمی، جراح از ابزار جراحی و دوربینی کوچک برای برداشتن نمونه بافت ریه استفاده می‌کند. دوربین از طریق ۲ یا ۳ برش کوچک بین دنده‌ها وارد بدن بیمار شده و جراح می‌تواند حین برداشتن نمونه‌هایی از بافت ریه، ریه‌ها را نیز روی مانیتور ببیند.
• توراکوتومی: توراکوتومی روش جراحی باز برای برداشتن نمونه بافت ریه است؛ بنابراین در این روش، جراح از طریق برشی که در قفسه سینه و بین‌ دنده‌ها باز می‌کند، نمونه بافت را برمی‌دارد.

برونکوسکوپی

در برونکوسکوپی، نمونه‌های بافتی بسیار کوچکی از ریه برداشته می‌شود که معمولا کوچک‌تر از ۱ سنجاق هستند. در این روش نمونه‌برداری، لوله‌ای کوچک و انعطاف‌پذیر به‌نام برونکوسکوپ از طریق دهان یا بینی وارد ریه‌ها می‌شود تا نمونه‌ها خارج شوند.

در برخی موارد، نمونه‌های برونکوسکوپی برای تشخیص صحیح فیبروز ریه بسیار کوچک هستند؛ اما این نوع بیوپسی روشی مناسب برای رد سایر بیماری‌ها خواهد بود.

درمان فیبروز ریه چیست؟

آسیب ریوی ناشی از فیبروز ریه قابل ترمیم نیست و داروها و روش‌های درمانی تنها می‌توانند سرعت پیشرفت بیماری و علائم آن را کاهش داده و کیفیت زندگی بیمار را بهبود دهند. بنابراین در پاسخ به این سوال که «فیبروز ریه درمان دارد؟» باید گفت که روش‌های درمانی تسکین‌دهنده درد و مانعی برای پیشرفت سریع بیماری هستند و نمی‌توان فیبروز ریوی را کاملا درمان کرد.

از آنجایی‌که پزشک متخصص نمی‌تواند جای زخم و اسکار ریه را برطرف کند، روش‌های درمانی به بهبود تنفس بیمار و کاهش سرعت پیشرفت بیماری محدود شده و به شرح زیر هستند:

داروها

اگر فیبروز ریوی ایدیوپاتیک (فیبروز ریه با عامل ناشناخته) داشته باشید، پزشک متخصص داروهای زیر را تجویز خواهد کرد:

• پیرفنیدون؛
• نینتدانیب.

نینتدانیب همچنین برای کمک به درمان انواع دیگر فیبروز ریوی نیز تجویز شده و از حملات ناگهانی و بدتر شدن علائم جلوگیری می‌کند؛ اما این داروها عوارضی نیز دارند که به شرح زیر است:

اگر علائم فیبروز ریوی شامل رفلاکس معده به مری باشد؛ پزشک متخصص داروهای ضداسید را تجویز خواهد کرد.

اکسیژن‌درمانی با دستگاه اکسیژن‌ساز در خانه

اکسیژن‌درمانی یا دریافت اکسیژن اضافی که با نام «اکسیژن مکمل» نیز شناخته می‌شود؛ یکی از روش‌های کاهش علائم تنگی نفس در بیماران مبتلا به فیبروز ریوی است. این روش نمی‌تواند آسیب ریه را متوقف کند یا کاهش دهد و مهم‌ترین کاربرد آن موارد زیر هستند:

• تنفس را آسان‌تر می‌کند.
• بیمار اکسیژن کافی دریافت کرده و از هیپوکسی جلوگیری می‌شود.
• فعالیت‌های روزانه آسان‌تر خواهد شد.
• فشار روی سمت راست قلب کاهش پیدا می‌کند.
• خواب بیمار بهبود پیدا می‌کند.

توجه کنید که نرخ جریان اکسیژن دستگاه اکسیژن‌ساز و مدت‌زمان استفاده از آن را پزشک متخصص تعیین خواهد کرد.

توان‌بخشی ریوی

توان‌بخشی ریه به مدیریت علائم کمک کرده و توانایی فرد در انجام فعالیت‌های روزانه را بهبود می‌دهد. برنامه‌های توان‌بخشی ریوی روی موارد زیر متمرکز هستند:

• ورزش برای بهبود سطح توانایی بدنی؛
• تکنیک‌های تنفسی برای بهبود میزان استفاده ریه از اکسیژن ورودی؛
• مشاوره تغذیه؛
• مشاوره و پشتیبانی عاطفی؛
• آموزش‌های اولیه درباره وضعیت فعلی.

اکسیژن‌درمانی در بیمارستان

وقتی علائم فیبروز ریه ناگهان بدتر می‌شوند؛ به آن «تشدید حاد» می‌گویند؛ در چنین شرایطی، بیمار به اکسیژن مکمل بیشتری نیاز دارد، چون تنفس سخت‌تر از قبل خواهد شد.

در برخی موارد، وقتی علائم فیبروز ریه ناگهان شدیدتر می‌شوند؛ علاوه‌بر تهویه مکانیکی در بیمارستان، لوله‌ای به داخل ریه‌ها هدایت می‌شود تا به تنفس بهتر کمک کند. هم‌زمان با این روش دریافت اکسیژن، پزشک متخصص داروهایی مانند آنتی‌بیوتیک‌ها و داروهای کورتیکواستروئیدها (داروهای ضدالتهاب) را تجویز خواهد کرد.

پیوند ریه

پیوند ریه در بسیاری از افراد مبتلا به فیبروز ریوی، آخرین گزینه درمانی است. این روش نه‌تنها کیفیت زندگی فرد را بهبود داده، بلکه منجر به افزایش طول‌عمر بیمار نیز خواهد شد؛ اما پیوند ریه معمولا با عوارض زیر همراه است:

• رد پیوند ریه؛
• عفونت.

علاوه‌براین، فردی که پیوند ریه انجام داده باید تا پایان عمر خود، دارو مصرف کند.

نکاتی برای مدیریت فیبروز ریه در خانه

در کنار تمامی روش‌های درمانی که بررسی شد، تغییراتی در سبک زندگی می‌تواند به بهبود علائم کمک کنند؛ این تغییرات به شرح زیر هستند:

• دوری از دود سیگار و ترک سیگار؛
• داشتن رژیم غذایی متعادل؛
• فاصله گرفتن از محیط‌های آلوده صنعتی و غیرصنعتی؛
• ورزش منظم؛
• استراحت کافی در طول شبانه‌روز.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

باتوجه‌به اینکه تشخیص و درمان زودهنگام فیبروز ریه می‌تواند سرعت پیشرفت بیماری و شدت علائم را کاهش دهد؛ بنابراین مراجعه به‌موقع به پزشک نقش تعیین‌کننده‌ای در سلامتی بیمار خواهد داشت. در شرایط زیر باید هرچه‌سریع‌تر به پزشک متخصص مراجعه کنید:

تنگی نفس؛

• خسته‌شدن زودتر و راحت‌تر از قبل با انجام کارهای روزانه؛
• ابتلا به بیماری‌های بافت همبند یا گرانولوماتوز؛
• مشکل شدید یا ناگهانی در تنفس؛
• درد قفسه سینه؛
• گیجی یا تغییر در وضعیت روانی؛
• کبودی پوست، لب‌ها یا ناخن‌ها.

کلام آخر دکتردکتر

میزان آسیب‌دیدگی ریه‌ها در فیبروز ریه متفاوت است؛ اما نکته اصلی اینجاست که آسیب‌های وارده برگشت‌پذیر نیستند. در چنین شرایطی تنها با روش‌های مختلف می‌توان سرعت پیشرفت بیماری و شدت علائم را کاهش داد. باتوجه‌به اینکه تشخیص و درمان زودهنگام تاثیر بسیاری زیادی در میزان پیشرفت بیماری و شدت و نوع علائم دارد؛ بنابراین پیشنهاد می‌شود از خدمات مشاوره پزشکی آنلاین دکتردکتر برای بررسی علائم استفاده کرده و در صورت نیاز از دکتردکتر نوبت ویزیت حضوری بگیرید.

سوالات متداول

منابع

lung

mayoclinic

my.clevelandclinic

webmd

healthline

mayoclinic