بلوک قلبی چیست؟ بررسی کامل علائم، درجات و روش‌های درمان

بلوک قلبی چیست؟ انواع بلوک قلبی چیست؟ در این مقاله به بررسی کامل بلوک قلبی و راه‌های درمان آن می‌پردازیم؛ در ادامه با ما همراه باشید.

بلوک قلبی یا بلوک شاخه‌ای بر سیستم الکتریکی قلب تأثیر می‌گذارد. این بیماری با بیماری عروق کرونر، که بر رگ‌های خونی قلب تأثیر می‌گذارد، متفاوت است.

بلوک قلبی چیست و چگونه ایجاد می‌شود؟

قلب انسان سالم در هر دقیقه حدود 60 تا 100 بار می‌زند. ضربان قلب، یکی از انقباض‌های عضلات قلب است که باعث ایجاد فشار خون در اطراف بدن می‌شود. به طور معمول، هر انقباض عضله قلب توسط سیگنال‌های الکتریکی کنترل می‌شود که از دهلیزها یا محفظه‌های فوقانی قلب به بطن‌ها یا محفظه‌های تحتانی منتقل می‌شوند.

بلوک جزئی قلب زمانی اتفاق می‌افتد که تکانه‌های الکتریکی به تأخیر بیفتد یا متوقف شود و از ضربان قلب به طور منظم جلوگیری کند. بلوک کامل قلب زمانی رخ می‌دهد که سیگنال‌های الکتریکی کاملاً متوقف می‌شوند و ضربان قلب در هر دقیقه به حدود 40 بار کاهش می‌یابد.

حتی تغییر در تکانه‌ها که فقط کسری از ثانیه طول می‌کشد می‌تواند باعث بلوک قلبی شود. گاهی اوقات، بلوک قلبی باعث می‌شود که قلب به درستی خون را از طریق سیستم گردش خون پمپاژ نکند؛ بنابراین عضلات و اندام‌ها، از جمله مغز، اکسیژن کافی برای عملکرد صحیح را دریافت نمی‌کنند.

بلوک قلبی به طور معمول باعث سبکی سر، غش و تپش قلب می‌شود. بسته به شدت بلوک قلبی، این عامل می‌تواند خطرناک باشد. به عنوان مثال، بلوک قلبی درجه سه می‌تواند بیماری‌های قبلی مانند نارسایی قلبی را بدتر کند؛ که در نهایت باعث از دست دادن هوشیاری و حتی ایست ناگهانی قلب شود.

درد قفسه سینه نیز در این شرایط وجود دارد. از طرف دیگر، بیماری کرونر قلب هنگامی اتفاق می‌افتد که ماده‌ای مومی به نام پلاک در عروق کرونر جمع شود. بیماری کرونر قلبی می‌تواند باعث قلب درد یا درد قفسه سینه، معروف به آنژین یا حمله قلبی شود که به آن سکته قلبی (MI) نیز گفته می‌شود.

انواع بلوک قلبی

سه نوع بلوک قلبی وجود دارد که در ادامه به معرفی آنها می‌پردازیم.

بلوک قلبی درجه یک

بلوک قلبی نوع ۱ شامل اختلالات جزئی ضربان قلب، مانند ضربان‌های پرشی شده است. این نوع بلوک قلبی خیلی جدی نیست و به طور کلی نیازی به درمان ندارد.

بلوک قلبی درجه دو

بلوک قلبی نوع ۲ زمانی اتفاق می‌افتد که برخی از سیگنال‌های الکتریکی هرگز به قلب نرسند و باعث ضربات پایین یا پرشی شوند. بیمار ممکن است احساس سرگیجه کند و ممکن است به ضربان‌ساز قلب نیاز داشته باشد. ممکن است بطن منقبض نشود، زیرا ضربه دهلیزی به بطن‌ها نرسیده است.

بلوک قلبی درجه سه یا بلوک کامل قلبی

بلوک کامل قلبی درجه 3 Complete Heart Block یا همان chb چیست؟! این نوع بلوک قلبی زمانی رخ می‌دهد که سیگنال‌های الکتریکی بین محفظه بالا و پایین قلب حرکت نمی‌کنند. این نوع از بیماری بیشتر در بیماران مبتلا به بیماری قلبی دیده می‌شود. بدون ضربان‌ساز قلب، خطر جدی حمله قلبی وجود دارد.

علل ایجاد بلوک قلبی

در قلب سالم، تکانه‌های الکتریکی که داخل عضله قلب حرکت می‌کنند، به او دستور می‌دهند که منقبض شود یا بتپد. تکانه‌ها در امتداد یک مسیر، از محفظه فوقانی قلب، از طریق گره دهلیزی بطنی (AV)، به محفظه‌های تحتانی حرکت می‌کنند.

در امتداد این مسیر، خوشه‌ای از الیاف قلب وجود دارد. این بخش بلوک شاخه‌ای قلب نیز نامیده می‌شود. این بخش به دو شاخه بسته راست و چپ تقسیم می‌شود. این بخش‌ها، تکانه‌های الکتریکی را به بطن‌های قلب منتقل می‌کنند. هر بطن نیز یک شاخه دارد.

صدمه به یکی از شاخه‌ها می‌تواند باعث انقباضات غیر هماهنگ بطنی شود و یک ضربان قلب غیر طبیعی ایجاد کند. سیگنال مسدودشده در سمت راست قلب معمولاً جدی نیست، اما انسداد در سمت چپ می‌تواند نشان‌دهنده خطر بیشتر بیماری عروق کرونر، یا برخی از مشکلات قلبی دیگر باشد.

علائم بلوک قلبی

اگر فردی دچار بلوک قلبی باشد، ممکن است موارد زیر را تجربه کند:

• ضربان قلب یا تپش قلب آهسته یا نامنظم؛
• تنگی نفس؛
• سبکی سر و غش کردن؛
• درد یا ناراحتی در قفسه سینه؛
• سختی در انجام ورزش به‌دلیل کمبود خون.

افرادی که دچار بلوک قلبی هستند شاید سالم به نظر برسند، اما ممکن است یک مشکل جدی قلبی داشته باشند.

عوامل خطر بلوک قلبی

شایع‌ترین علت بلوک قلبی، زخم شدن بافت قلبی با افزایش سن است. برخی از افراد با بلوک قلبی متولد می‌شوند، اما افراد مسن با سابقه بیماری قلبی یا سیگار کشیدن بیشتر در معرض خطر هستند.

شرایط زیر خطر ابتلا به بلوک قلبی را افزایش می‌دهد:

• کاردیومیوپاتی؛
• ترومبوز کرونر؛
• میوکاردیت، یا التهاب عضله قلب؛
• آندوکاردیت یا التهاب دریچه‌های قلب؛
• بافت اسکار در قلب، به دنبال جراحی یا حمله قلبی.

بلوک قلبی حاد یا ناگهانی نیز ممکن است پس از حمله قلبی یا یک عمل قلبی رخ دهد. همچنین می‌تواند به عنوان یک عارضه از بیماری لایم رخ دهد.

تشخیص بلوک قلبی

پزشک علائم را با بیمار در میان می‌گذارد و به ریتم قلب او گوش می‌دهد. بسته به سن و سابقه پزشکی فرد، پزشک ممکن است به بیماری قلبی مشکوک باشد و بیمار را به یک متخصص قلب ارجاع دهد.

تعدادی آزمایش تستی تشخیصی برای بلوک قلبی وجود دارد.

• نوار قلب (ECG) رایج‌ترین آزمایش برای تشخیص بلوک قلبی است که فعالیت قلب را ثبت می‌کند. کاوشگرهایی که روی پوست قفسه سینه قرار می‌گیرند، تکانه‌های الکتریکی را از طریق قلب به عنوان الگوهای موجی نشان می‌دهند. ناهنجاری‌های موج ممکن است نشان‌دهنده بلوک قلبی باشد. نوار قلب همچنین می‌تواند شاخه چپ یا راست را تحت تأثیر قرار دهد.
• نوار هولتر یک وسیله قابل حمل است که تمام ضربان‌های قلب بیمار را ضبط می‌کند. بیمار آن را زیر لباس خود می‌پوشد و اطلاعات مربوط به فعالیت الكتریكی قلب را در حالی كه فرد فعالیت‌های عادی خود را به مدت 1 تا 2 روز انجام می‌دهد، ثبت می‌كند. با بروز علائم، بیمار دکمه‌ای را فشار می‌دهد. این یک رکورد از ریتم قلب است که در آن لحظه وجود دارد.
• اکوکاردیوگرام اسکن سونوگرافی است که به پزشک این امکان را می‌دهد که عضلات قلب و دریچه‌ها را ببیند.
• آزمایش الکتروفیزیولوژی، از شوک‌های الکتریکی ریز برای تعیین علت ریتم غیرطبیعی و مکان قلب استفاده می‌کند.
• آزمایش میز شیب‌دار، بیمار روی تختی دراز می‌کشد که موقعیت خود را تغییر می‌دهد. این کار می‌تواند آریتمی قلبی یا ضربان‌های غیر طبیعی قلب را تحریک کند.

درمان بلوک قلبی

هیچ درمان خاصی برای بلوک قلبی وجود ندارد. اکثر افراد مبتلا به بلوک شاخه چپ قلب یا بلوک شاخه ای راست در نوار قلب علائمی ندارند و نیاز به درمان هم ندارند. فقط هر یک از علل زمینه‌ای مانند فشار خون بالا، نیاز به درمان دارد.

اگر فردی با بلوک شاخه بسته چپ دچار حمله قلبی شود، ممکن است برای برقراری مجدد جریان خون از طریق رگ‌های مسدودشده و جلوگیری از سنکوپ قلبی، خون‌رسانی مجدد انجام شود. این کار را می‌توان با استفاده از یک عامل ضد لخته شدن، مانند استرپتوکیناز، برای حل شدن لخته‌های خون و افزایش جریان خون در قلب انجام داد. با این حال، داروهای ضد لخته شدن خطر خونریزی را افزایش می‌دهند.

یک ضربان‌ساز مصنوعی، دستگاهی کوچک و با استفاده از باتری، ممکن است در بیمار با سابقه غش در زیر پوست کاشته شود. طی یک عمل جراحی به مدت 1 تا 2 ساعت، تحت بی‌حسی موضعی، در نزدیکی استخوان گردن قرار می‌‎گیرد.

می‌توان تنظیم کرد که بسیاری از دستگاه‌های ضربان‌ساز، ضربان الکتریکی را فقط در صورت نیاز تولید کنند. اگر قلب از ضربان قلب متوقف شود، برخی می‌توانند حس کنند و برای راه‌اندازی مجدد آن یک الکتریسیته تولید کنند. باتری آن نیز می‌تواند سال‌ها عمر کند.

ضربان‌سازها تحت تأثیر تلفن‌های همراه، استریوهای شخصی یا وسایل خانگی قرار نمی‌گیرند، اما شخصی که دارای ضربان‌ساز قلب برای درمان بلوک شاخه چپ قلب است نباید تحت تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI) قرار گیرد.

عوارض بلوک قلبی

افراد مبتلا به بلوک قلبی سمت چپ در مقایسه با افرادی که بلوک سمت راست دارند، بیشتر در معرض خطر هستند. عوارض احتمالی آن عبارتند از:

• آریتمی یا ضربان قلب نامنظم؛
• برادی کاردی، یا ضربان قلب پایین؛
• انقباض ناکافی؛
• ایست قلبی و نارسایی گردش خون؛
• مرگ ناگهانی قلبی ظرف یک ساعت از شروع علائم کشنده.

جلوگیری از بلوک قلبی

بلوک قلبی همیشه قابل اجتناب نیست، اما می‌توان با داشتن یک رژیم غذایی سالم، انجام ورزش منظم، به حداقل رساندن مصرف الکل و پرهیز از تنباکو، خطر بیماری قلبی را کاهش داد.

چه کسانی در معرض بلوک قلبی قرار می گیرند؟

بلوک قلبی زمانی رخ می‌دهد که سیگنال‌های الکتریکی کنترل‌کنندۀ ضربان قلب به‌درستی از حفره‌های بالایی (دهلیزها) به حفره‌های پایینی (بطن‌ها) منتقل نشوند. می‌پرسید چه افرادی بیشتر در معرض خطرند؟

• سالمندان (افراد بالای ۶۵ سال) به‌دلیل فرسودگی، سفت‌شدگی و تخریب طبیعی بافت‌های سیستم الکتریکی قلب با کهولت سن؛
• افراد با سابقۀ سکته قلبی به‌دلیل آسیب‌دیدن عضلات قلب و قطع خون‌رسانی به مسیرهای هدایت الکتریکی؛
• افراد با سابقۀ بیماری‌های قلبی از‌جمله مبتلایان به نارسایی قلبی، تنگی عروق کرونر، ضخیم شدن دیواره قلب و مشکلات دریچه‌ای (به‌ویژه دریچه آئورت)؛
• بیماران پس‌از انواع جراحی قلب از‌جمله عمل قلب باز، تعویض دریچه، ابلیشن به‌دلیل آسیب ناخواستۀ ساختار الکتریکی قلب؛
• مصرف‌کنندگان داروهای کنترل فشار یا ضربان قلب مانند بتابلاکرها، بلوک‌کننده‌های کانال کلسیم و دیگوکسین (به‌ویژه در دوزهای بالا)؛
• نوزاد مادر مبتلا به بیماری‌ خودایمنی نظیر لوپوس یا سندرم شوگرن به‌دلیل آسیب‌ قلبی جنین ناشی از آنتی‌بادی‌های بدن مادر؛
• نوزادان دارای نقص مادرزادی قلب اعم از هرگونه ناهنجاری در ساختار یا سیستم الکتریکی قلب؛
• مبتلایان به بیماری‌های عفونی نظیر بیماری لایم (ناشی از گزش کنه)، تب روماتیسمی یا عفونت دریچه قلب (اندوکاردیت)؛
• مبتلایان به بیماری‌های التهابی و نفوذی مانند سارکوئیدوز یا آمیلوئیدوز به‌دلیل تخریب بافت قلب با رسوبات غیرعادی؛
• مبتلایان به اختلالات شدید الکترولیتی مثل کمبود یا زیادبود پتاسیم و منیزیم در خون؛
• افراد با سبک زندگی پرخطر مثل مبتلایان به دیابت کنترل‌نشده، فشار خون بالا و سیگاری‌ها.

زندگی بعد از ابتلا به بلوک قلبی چطور است؟

بیشتر افراد، به‌خصوص کسانی که به‌موقع اقدام به تشخیص و درمان می‌کنند، بعداز ابتلا به بلوک قلبی می‌توانند همچنان زندگی فعال و باکیفیتی داشته باشند. نوع خفیف این بیماری (بلوک درجه یک) معمولا نیازی به درمان ندارد و تأثیر چندانی بر زندگی روزمره نمی‌گذارد، اما در گرید‌های شدیدتر (درجه دو و سه) که ضربان قلب به‌شدت کند می‌شود، ممکن است پزشک یک دستگاه کوچک به نام پیس‌میکر یا همان باتری قلب در بدن بیمار بگنجاند.

پس از کاشت پیس‌میکر، علائمی مثل سرگیجه، خستگی مفرط و تنگی نفس برطرف می‌شوند و فرد می‌تواند پس از یک دوره نقاهت کوتاه، به کار، ورزش، مسافرت و فعالیت‌های عادی خود بازگردد. البته این سبک زندگی جدید نیازمند چکاپ‌های منظم پزشکی، تعهد به مصرف داروها و مراقبت‌های خاص در مواجهه با میدان‌های مغناطیسی قوی است.

آیا بلوک قلبی خطرناک است؟

توضیح اینکه ایا بلوک قلبی خطرناک است یا خیر، به درجه و شدت این عارضه وابسته است. می‌توان با خیال نسبتا راحت گفت که درجات خفیف این عارضه بی‌خطرند، علامتی ندارند و به درمان هم نیاز ندارند. اما در درجات پیشرفته وضعیت کاملا برعکس و خطرناک می‌شود.

در بلوک قلبی کامل، ارتباط الکتریکی بین دهلیزها و بطن‌ها کلا قطع می‌شود و ضربان قلب به‌شدت افت می‌کند. این حالت یک فوریت پزشکی است که اگر به‌موقع مدیریت نشود، به عوارض جبران‌ناپذیر مثل غش‌ ناگهانی، نارسایی شدید قلبی و حتی ایست قلبی ناگهانی منجر خواهد شد.

سخن آخر

در بلوک قلبی، ضربان قلب به طور نامنظم و آهسته‌تر از حد معمول است و به طور بالقوه تا 20 ثانیه در هر بار متوقف می‌شود. این توقف به دلیل تاخیر‌، انسداد یا اختلال در طول مسیریست که تکانه‌های الکتریکی از آن عبور می‌کنند تا ضربان قلب را ایجاد کنند؛ که می‌تواند در اثر آسیب به عضله یا دریچه‌های قلب باشد. انسداد قلب به خودی خود معمولاً به درمان مستقیم احتیاج ندارد، اما بیماری‌های زمینه‌ای مربوط به آن نیاز به درمان دارند.

منبع:

medicalnewstoday