ایست قلبی یعنی چه؟ بررسی کامل علت‌ها، علائم و روش‌های درمان

احتمالاً ایست قلبی زیاد به گوشتان خورده است و شاید حتی شنیده‌اید که اطرافیان و اقوام هم چنین تجربه‌ای را از سر گذرانده‌اند اما می‌دانید که این مشکل چرا به‌ وجود می‌آید؟ دلیلش چیست؟ بازایستادن قلب مشکلی جدی است و با وجود آن، این عضو از تپیدن می‌ایستد. برای رسیدگی به این وضعیت نیاز به مراجعه به پزشک متخصص در حوزه قلب و عروق دارید. در مقاله پیش رو درباره این مشکل به طور مفصل برایتان می‌گوییم. با دکتردکتر همراه باشید.

ایست قلبی چیست؟

ضربان قلب از سوی تکانه‌ها یا همان پالس‌های الکتریکی کنترل می‌شود. با تغییر الگوی این تکانه‌ها، ضربان غیرعادی و نامنظم می‌شود و با توقف ریتم منظم قلب، ایست رخ می‌دهد. به عبارت بهتر، ایست قلبی زمانی رخ می‌دهد که قلب دیگر نمی‌تپد یا آن‌قدر سریع می‌تپد که امکان پمپاژ خون به اعضای دیگر بدن وجود ندارد. بدون گردش خون در بدن، بیهوش می‌شوید و نبض نخواهید داشت. ایست قلبی یا ارست قلبی (cardiac arrest) می‌تواند در عرض چند دقیقه باعث مرگ شود.

در طول ایست قلبی، معمولاً افراد بیهوش می‌شوند و نمی‌توانند واکنشی از خود نشان بدهند. نشانه‌های ایست هم بدون هشدار اولیه بروز می‌کنند. اگر به‌موقع برای نجات بیمار اقدام نشود، احتمال مرگ وجود دارد. برای همین است که باید در هنگام بروز چنین مشکلی، عملیات CPR یا همان احیای قلبی-ریوی را شروع کنید و سریعاً با مرکز فوریت‌های پزشکی (اورژانس) تماس بگیرید. هر چقدر سریع‌تر دست به کار شوید، امکان درمان و بهبود بیمار بیشتر می‌شود.

ایست قلبی شاهد و غیر شاهد چیست؟

ایست قلبی بسته به اینکه در حضور دیگران رخ دهد یا در تنهایی، به دو نوع شاهد و غیر شاهد تقسیم می‌شود. این موضوع تعیین‌کننده زمان شروع عملیات نجات و میزان شانس بقای بیمار است. فرق این دو حالت اختلاف نرخ بقا به‌دلیل واکنش اطرافیان خواهد بود:

• ایست قلبی شاهد: زمانی که فرد در حضور دیگران ناگهان روی زمین می‌افتد و لحظه ایست قلبی پیش چشم دیگران رخ می‌دهد. در این حالت به‌دلیل شروع فوری ماساژ قلبی و تماس با اورژانس، شانس نجات بیمار بالاست.
• ایست قلبی غیر شاهد: زمانی که فرد تنها بوده و کسی بیهوشی بعد از ایست قلبی را ندیده است. متأسفانه به‌دلیل تأخیر زیاد در کشف بیمار و نرسیدن اکسیژن به مغز، شانس احیای موفق بسیار کم است.

علائم ایست قلبی چیست؟

می‌پرسید علائم ایست قلبی ریوی چیست یا مشتاقید بدانید علائم ایست قلبی تنفسی چیست؟ مهم‌ترین آنها عبارتند از:

• تپش قلب؛
• سرگیجه؛
• سبکی‌سر یعنی حالت گیجی و احساس غش.

غش‌کردن می‌تواند نشانه‌ای اولیه از بروز چنین مشکلی باشد. پیش از غش‌کردن ناشی از ایست قلبی، علامت‌های دیگری هم بروز می‌کنند:

• درد قفسه سینه؛
• تهوع و استفراغ؛
• تنگی نفس.

بعضی از افراد، پیش از بیهوشی ناشی از ایست قلبی دچار درد در قفسه سینه می‌شوند. باید بدانید که با این وجود، در زمان بیهوشی دردی در بدن به وجود نمی‌آید.

اگر می‌خواهید بدانید غیر از ایست قلبی، علت حالت تهوع و علت تنگی نفس چیست، این دو مقالۀ راهنما را در مجله دکتردکتر بخوانید.

چرا دچار ایست قلبی می‌شویم؟

در زمان وقوع ایست قلبی، تکانه‌ها یا همان پالس‌های سریع و غیرعادی الکتریکی بر پالس‌هایی غلبه می‌کنند که باعث ضربان قلب می‌شوند. زمانی که قلب به درستی نتپد، راهی برای انتقال خون حاوی اکسیژن به اعضای بدن باقی نمی‌ماند.

دو دلیل عمده ایست قلبی هم به شرح زیر هستند:

• فیبریلاسیون بطنی (Ventricular Fibrillation)؛
• فیبریلاسیون دهلیزی (Atrial Fibrillation).

فیبریلاسیون بطنی (Ventricular Fibrillation)

قلب ۴ حفره دارد. دو حفره پایینی بطن هستند. در فیبریلاسیون از نوع بطنی، کنترل این بطن‌ها از دست می‌رود. در نتیجه ریتم قلب به طور قابل‌توجهی تغییر می‌کند و بطن‌ها شروع به پمپاژ غیرمؤثر خون می‌کنند. خونی که در این وضعیت پمپاژ می‌شود، اصلاً مقدار مناسبی ندارد. در بعضی از موارد، گردش خون هم به طور کامل متوقف می‌شود و چنین چیزی می‌تواند باعث مرگ قلبی ناگهانی شود. اصلی‌ترین عامل ایست قلبی هم معمولاً همین فیبریلاسیون بطنی است.

فیبریلاسیون دهلیزی (Atrial Fibrillation)

قلب می‌تواند در اثر ضربان غیرعادی ناشی از به هم‌خوردن ریتم در حفره‌های فوقانی هم بایستد. به حفره‌های بالایی یا فوقانی‌اش دهلیز می‌گویند. فیبریلاسیون دهلیزی زمانی رخ می‌دهد که گره سینوسی دهلیزی (SA) پالس‌ها یا تکانه‌های الکتریکی درستی نمی‌فرستد. گره سینوسی دهلیزی در دهلیز راست قرار دارد و به تنظیم سرعت پمپاژ خون در قلب کمک می‌کند. زمانی که فیبریلاسیون دهلیزی رخ می‌دهد، امکان پمپاژ درست خون از سوی بطن‌ها به اندام‌های بدن وجود ندارد.

برای آگاهی بیشتر و عمیق‌تر دراین‌باره، راهنمای عوامل ابتلا به قلب درد در دکتردکتر را از دست ندهید.

انواع ایست قلبی

امکان دارد که ایست قلبی به دلایل مختلفی رخ بدهد. در ادامه می‌گوییم رایج‌ترین علت های ایست قلبی چیست و چه شرایطی ممکن است چنین مشکلی را به وجود بیاورند.

ایست قلبی با دارو

مصرف بعضی از داروها می‌تواند با خطر ایست قلبی همراه باشد. برخی از داروهایی که برای تنظیم ریتم قلب استفاده می‌شوند در مواردی، ایست قلبی به وجود می‌آورند. حتی مصرف دوز نرمال از این داروها هم گاهی با خطر ایست همراه است. تغییرات قابل‌توجه سطح پتاسیم یا منیزیم خون هم می‌تواند خطر ایستادن قلب را افزایش بدهد. برای مثال، مصرف برخی از داروهای ادرارآور با چنین نتیجه‌ای همراه است.

ایست قلبی حین عمل

در طول عمل‌های جراحی، معمولا مشکلی برای قلب پیش نمی‌آید. قلب در حین عمل‌های مختلف به پمپاژکردن خون به نواحی مختلف بدن ادامه می‌دهد. در موارد بسیار نادری، امکان توقف تپش قلب در طول عمل‌های توأم با بیهوشی وجود دارد. این مورد مبنای جسمی ندارد اما معمولا در طول عمل قلب پیش می‌آید.

ارست قلبی در خواب

امکان بروز ایست قلبی در خواب هم وجود دارد. محققان مشکوک به آپنه خواب یا وقفه تنفسی در این زمینه هستند. آپنه یا وقفه تنفسی می‌تواند باعث کاهش سطح اکسیژن شود. با بسته‌شدن راه هوایی فوقانی در سیستم تنفسی، فشار بر قفسه سینه تغییر می‌کند و به قلب فشار مکانیکی وارد می‌شود. در این شرایط، امکان بروز ایست قلب وجود دارد.

ایست قلبی در زنان

زنان هم به دلایل مشابهی با مردان دچار ایستادن قلب از حرکت و تپیدن می‌شوند. با این حال، باید یادتان باشد که ایست قلبی در زنان کمتر از مردان رخ می‌دهد. شواهد و آمارها نشان می‌دهند که بروز نشانه‌های اولیه ایست در زنان کمی متفاوت است و باید حواسشان به علامت‌ها باشد. در واقع، هرگونه مشکلی که برای قلب پیش می‌آید و آشفتگی غیرعادی در این زمینه باید از سوی زنان جدی گرفته شود تا از ایست جلوگیری به عمل بیاید.

ایست در جوانان

جوانان هم دچار ایست قلبی می‌شوند. علت ایست قلبی در جوانان بیشتر ریشه در فیبریلاسیون بطنی دارد. هر مشکل و شرایط دیگری که به قلب فشار وارد کند یا باعث تخریب بافت‌هایش شود هم می‌تواند ایست قلبی را همراه داشته باشد. ضخیم‌شدن ماهیچه قلب در جوانان، وجود اختلالات در ریتم قلبی، ضربه شدید به قفسه سینه و عوامل مادرزادی از دلایل ایست در جوانان هستند.

ایست در کودکان

امکان بروز ایست قلبی در کودکان هم وجود دارد. آسیب‌دیدگی شدید، مسمومیت، مشکلات تنفسی، بیماری‌های عفونی و بیماری‌های قلبی مادرزادی مثل آريتمی‌ قلبی از جمله دلایل بروز ایست قلبی هستند. این وضعیت‌ها می‌توانند باعث کاهش سطح اکسیژن خون یا کم‌شدن حجم خون شوند. در نتیجه، قلب هم به خوبی عمل نمی‌کند و امکان ایست قلبی در کودکان بالا می‌رود.

ایست قلبی در جنین

امکان بروز ارِست قلبی در دوران بارداری و مرگ مادر و جنین هم وجود دارد. اگر اقدامات اولیه نجات به‌موقع صورت بگیرد، هر دو می‌توانند نجات پیدا کنند.

ایست قلبی در حین فوتبال

واردشدن فشار و ضربه‌ای شدید به قفسه سینه بازیکنان فوتبال در طول بازی می‌تواند یکی از دلایل ایست قلبی در این افراد باشد. در واقع، ضربه‌ای شدید که به سینه وارد می‌شود، می‌تواند ریتم قلب را نامنظم و غیرعادی کند.

ارست قلبی بعد از کرونا

ویروس کرونا بیشتر روی ریه‌ها اثر منفی می‌گذارد اما امکان دارد که مشکلات قلبی جدی هم به همراه داشته باشد. تخریب‌هایی که ویروس در ناحیه ریه به وجود می‌آورد، مانع از رسیدن اکسیژن به ماهیچه قلب می‌شود. این موضوع می‌تواند اختلالاتی در عملکرد قلب به وجود بیاورد و شاید در نتیجه نارسایی‌های موجود، مشکلاتی برای قلب به وجود بیاید. امکان بروز بیماری‌های قلبی در اثر ابتلا به کرونا وجود دارد.

ایست قلبی بعد از واکسن

شایعات بسیاری پیرامون مشکلات بعد از تزریق واکسن کرونا وجود دارد اما واقعیت چیست؟ برای مثال، آیا امکان بروز ایست قلبی بعد از تزریق این واکسن بیشتر می‌شود؟ تحقیقات و مشاهدات نشان می‌دهند که چنین چیزی رخ نخواهد داد. ضمن اینکه باید بدانید، این ابتلا به بیماری کووید-۱۹ است که احتمال ایست قلبی را زیاد می‌کند و مشکلی بابت تزریق واکسن این ویروس وجود ندارد.

متادون و ایست قلبی

اگر می‌پرسید ترکیب چه قرصی باعث ایست قلبی می شود، باید بگوییم مواد افیونی از رایج‌ترین دلایل بروز ایست قلبی هستند. مصرف موادی مانند متادون حتی در زمانی که بیش از حد استفاده نشده باشند هم می‌تواند باعث بروز ایست قلبی شود. 

این دارو می‌تواند ریتم طبیعی ضربان قلب را به هم بریزد و باعث نوعی آریتمی یا تپش قلب شدید و خطرناک شود. اگر متادون بدون نسخه پزشک، در دوزهای بالا، یا هم‌زمان با برخی داروهای ناسازگار (مثل بعضی آنتی‌بیوتیک‌ها) مصرف شود، ریسک ایست قلبی ناگهانی را به شدت بالا می‌برد.

حتی اگر این دسته از مواد برای اهداف درمانی به کار می‌روند هم نیاز است که بیمار تحت مراقبت و نظارت قرار داشته باشد تا مشکلی پیش نیاید. 

ایست قلبی در عمل بینی

ایست قلبی در عمل بینی اتفاقی نادر است، اما وقتی رخ می‌دهد معمولا ناشی از واکنش شدید بدن به داروهای بیهوشی، افت ناگهانی اکسیژن خون یا نوسان شدید فشار خون است. گاهی اوقات هم بیمار از یک مشکل قلبی پنهان در بدن خود خبر ندارد و استرس عمل، این مشکل را رو می‌آورد. دقیقاً به همین خاطر است که پزشکان قبل از عمل، آزمایش‌های خون و نوار قلب را اجباری می‌کنند تا از وضعیت دقیق سلامت فرد باخبر شوند.

تفاوت ایست قلبی و سکته قلبی چیست؟

ایست قلبی با سکته قلبی متفاوت است:

• ایست در زمانی رخ می‌دهد که تکانه‌های سریع یا غیرعادی در قلب به وجود می‌آید و ریتم طبیعی‌اش به هم می‌خورد. این مشکل در نتیجه به هم‌خوردن سازِکار الکتریکی پالس‌های قلبی به وجود می‌آید.
• سکته یا حمله قلبی زمانی رخ می‌دهد که رگی در قلب دچار گرفتگی می‌شود و امکان گردش خون در این عضو از بین می‌رود. در نتیجه بروز ایست قلبی، امکان وقوع حمله قلبی هم شکل می‌گیرد. در واقع، حمله قلبی از شایع‌ترین دلایل ایست قلبی است.

پس به تفاوت ایست قلبی و سکته قلبی دقت کنید. این دو با یکدیگر متفاوت‌اند.

تشخیص ایست قلبی چگونه است؟

در طول بروز ایست قلبی یعنی زمانی که این عضو دیگر به طور مؤثر نمی‌تپد، نیاز به رسیدگی‌های پزشکی وجود دارد. مراقبت و درمان باعث می‌شود که جریان خون به بدن بازگردد و جلوگیری از سکته قلب شود. پزشکان برای تشخیص و ارزیابی وضعیت از نوار قلبی یا الکترودیاگرام (electrocardiogram) استفاده کنند.

با نوار قلبی مشخص می‌شود که ریتم غیرعادی قلب از چه نوعی است. برای درمان وضعیت هم از دستگاه شوک قلبی استفاده می‌کنند. شوک الکتریکی می‌تواند باعث بازگشت قلب به ریتم طبیعی شود.

آزمایش‌ها و روش‌های تشخیصی دیگر هم به شرح زیر هستند:

• آزمایش‌های خون؛ با این آزمایش‌ها نشانه‌های حمله قلبی بررسی می‌شوند. اندازه‌گیری سطح منیزیم و پتاسیم هم در تشخیص مهم است و با آزمایش‌های خون ممکن می‌شود.
• آزمایش اکو قلب یا عکس‌برداری با اشعه ایکس از قفسه سینه؛ با این تصویر امکان بررسی بیماری‌ها و مشکلات قلبی دیگر به وجود می‌آید.

شیوه تشخیص بیماری‌های قلبی در رسیدن به درمان مناسب و به‌موقع اهمیت بسیار زیادی دارد. سکته قلبی خاموش نیز به همین شیوه شناسایی می‌شود.

درمان ایست قلبی چگونه است؟

برای درمان فوری و بلندمدت ایستادن قلب چه اقداماتی انجام می‌شود؟ برای رسیدگی به این وضعیت باید چه اموری صورت بگیرد؟

درمان فوری ایست قلبی

در مواجهه با ایست قلبی، ثانیه‌ها حکم طلا را دارند. اینکه می‌دانید ایست قلبی یعنی چه و چقدر زود دست می‌جنبانید، تنها مرز بین مرگ و زندگی است. وقتی قلب ناگهان از تپش می‌ایستد، برای جلوگیری از آسیب مغزی فرصت بسیار کوتاهی وجود دارد. در این لحظات، اقدامات زیر حیاتی هستند. 

احیای قلبی‌ریوی (CPR)

اولین و مهم‌ترین قدم برای مقابله با ایست قلبی، احیای قلبی‌ریوی است. با انجام ماساژ عروقی و فشردن منظم قفسه سینه، در حقیقت باید نقش یک پمپ دستی را برای قلب ایفا کنید تا در فاصلۀ رسیدن اورژانس، جریان خون حاوی اکسیژن پیوسته به مغز و سایر ارگان‌های حیاتی برسد.

دفیبریلاسیون یا شوک الکتریکی

این کار با دستگاهی به نام شوک‌دهنده (دفیبریلاتور) انجام می‌شود. دستگاه با فرستادن یک جریان الکتریکی کنترل‌شده به قفسه سینه، می‌کوشد سیگنال‌های الکتریکی به‌هم‌ریختۀ قلب را بازنشانی کند و ضربان قلب را دوباره به حالت طبیعی برگرداند.

درمان بلند مدت ایست قلبی

برای بیمارانی که از حادثۀ سهمگین ایست قلبی جان سالم به در برده‌اند، ماجرا تمام نشده است! گرچه ظاهرا خبری از علائم بیماری ایست قلبی نیست، پزشک پس‌از تثبیت وضعیت بیمار یک برنامه درمانی همه‌جانبه را آغاز می‌کنند تا ریشه مشکل را پیدا کرده و از وقوع دوباره این کابوس پیشگیری کند.

تجویز داروها

پزشک برای کاهش بار کاری قلب، یک سپر دفاعی دارویی پیشنهاد میدهد. داروهای مخصوص کاهش فشار خون، کنترل کلسترول و تنظیم‌کننده ریتم ضربان قلب به بیمار کمک می‌کنند تا قلب بدون فشار اضافه و در فضایی آرام‌تر به کار خود ادامه دهد.

جراحی‌های قلب و عروق

گاهی ساختار قلب نیاز به تعمیر اساسی دارد. با جراحی‌هایی مثل آنژیوپلاستی (باز کردن رگ‌های بسته‌شده)، عمل قلب باز (بای‌پاس) یا ترمیم و تعویض دریچه‌های آسیب‌دیده، مسیر خون‌رسانی کاملا اصلاح می‌شود تا اکسیژن کافی به عضله قلب برسد.

توانبخشی و ورزش‌های مخصوص

بازگشت به زندگی عادی نیاز به تمرین دارد. در برخی شرایط خاص، متخصصان ورزش‌های سبک و کنترل‌شده را طراحی و پیشنهاد میکنند تا بی‌آنکه فشاری به قلب وارد شود، عضلات آن تقویت و سلامت رگ‌ها تضمین شود.

تغییرات هوشمندانه رژیم غذایی

رژیم غذایی بیمار دچار ایست قلبی می‌تواند حکم دارو را داشته یا برای وضعیت او مثل سم خطرناک باشد. با حذف چربی‌های مضر، کاهش مصرف نمک و روی آوردن به یک رژیم غذایی سرشار از سبزیجات، ماهی و غلات، رسوب چربی در رگ‌ها متوقف شده و قلب در یک محیط سالم‌تر پمپاژ می‌کند.

هنگام ایست قلبی چه باید کرد؟

اگر شاهد ایستادن قلب کسی هستید، باید آرامشتان را حفظ کنید و با مرکز فوریت‌های پزشکی یعنی با اورژانس با شماره ۱۱۵ تماس بگیرید. تا رسیدن اورژانس، سعی کنید که عملیات قلبی را به درستی انجام بدهید. برای احیا باید:

• در کنار مصدوم زانو بزنید و پاشنه دست یعنی قسمت گوشت‌آلود آن را روی وسط قفسه سینه فرد بگذارید.
• انگشتان دست‌هایتان را در هم قفل کنید و مطمئن شوید که دستتان روی ناحیه دنده‌های فرد نیست.
• بازوها را مستقیم و صاف نگه دارید و به بیمار تکیه بدهید.
• دست‌ها را به انداه یک‌سوم عمق سینه روی قفسه سینه فرد فشار بدهید.
• بعد از هر فشار، اجازه بدهید که قفسه سینه بالا بیاید؛ یعنی دست‌ها را با حرکت پایین به بالا روی سینه فشار بدهید.
• بعد از ۳۰ ثانیه، فشردن سینه بیمار باید سراغ نجات از راه تنفس بروید.
• یکی از دست‌هایتان را روی پیشانی و دو انگشت از دست‌ دیگرتان را زیر چانه فرد بگذارید.
• با دست روی پیشانی بیمار، بینی بیمار را با انگشت شست و انگشت معمولی فشار بدهید تا دهانش باز شود.
• نفس بگیرید و لب‌هایتان را دور دهان بیمار بگذارید و حالت مهر و موم‌شده‌ای ایجاد کنید.
• در دهان بیمار بدمید تا سینه‌اش شروع به حرکت کند.

این عملیات را با سرعت ۱۰۰ تا ۱۲۰ فشار بر سینه در هر دقیقه تکرار کنید. به احیا یا CPR ادامه بدهید تا:

• اورژانس برسد؛
• فرد شروع به نفس‌کشیدن کند و علائم حیات از خود نشان بدهد.

عوارض ایست قلبی چیست؟

بعد از بروز ایست قلبی، در صورت زنده‌ماندن فرد عوارض مختلفی نمایان می‌شوند:

• اختلالات عملکرد عصبی؛
• آسیب‌های مغزی؛
• اختلالات هوشیاری؛
• نقص‌های عصبی‌شناختی؛
• مخدوش‌شدن سلامت روان و جسم؛
• بروز تغییراتی در کیفیت زندگی.

مرگ بر اثر ایست قلبی

بعضی از افراد پس از تجربه ایست قلبی زنده نمی‌مانند. اگر سریع و زود برای نجات چنین فردی اقدام نشود، امکان مرگ در پی بازایستادن قلب قوت می‌گیرد.

پیشگیری از ایست قلبی چگونه است؟

پیشگیری از ایست قلبی پیچیده نیست. با تصمیم‌های کوچک و ارزشمند می‌توان از این عارضه پیشگیری کرد. کافی‌ست حواستان به این چند نکته باشد: 

• تحرک و ورزش منظم: فعالیت‌های هوازی مثل پیاده‌روی سریع، شنا و دوچرخه‌سواری عضلات قلب را تقویت و فشار خون را کم می‌کند. حداقل ۱۵۰ دقیقه ورزش سبک در هفت رگ‌ها را باز و انعطاف‌پذیر نگه‌ می‌دارد.
• اصلاح رژیم غذایی: کم کردن نمک، حذف چربی‌های اشباع‌ و قند مصنوعی، مانع رسوب چربی در عروق می‌شود. مصرف سبزیجات، غلات کامل و ماهی نیز از عروق قلب محافظت می‌کند.
• کنترل بیماری‌های زمینه‌ای: اگر به فشار خون بالا، دیابت یا کلسترول مبتلا هستید، با مصرف دارو فاکتورهای خطر را در محدودۀ ایمن نگه دارید. این بیماری‌ها اگر کنترل نشوند، خاموش و بی‌سروصدا به قلب آسیب می‌زنند.
• ترک دخانیات و الکل: سیگار و قلیان عروق را تنگ می‌کنند و خطر لختگی خون را بالا می‌برند. ترک این عادات مضر سریع‌ترین راه برای بازیابی سلامت سیستم قلبی‌عروقی است.
• مدیریت استرس و خواب کافی: استرس مزمن با ترشح برخی هورمون‌ها ضربان قلب را از حالت طبیعی خارج می‌کند. درحالی‌که خواب باکیفیت و تمرینات آرامش‌بخش به قلب فرصت بازسازی می‌دهند.
• چکاپ دوره‌ای هیچ‌وقت تنگی نفس‌ بی‌دلیل، درد سینه یا تپش قلب ناگهانی را نادیده نگیرید. مراجعه منظم به متخصص و انجام نوار قلب یا اکو، مشکلات پنهان را پیش‌از وقوع حادثه برملا می‌کند.

پیشنهاد می‌کنیم که در صورت مشاهده هر کدام  از علائم ایست قلبی، پیشاپیش تحت نظر دکتر قلب قرار بگیرید. خوشبختانه در هر کدام از شهرهای ایران که باشید، می‌توانید نوبت مشاوره حضوری یا غیرحضوری خود را اینترنتی، ثبت کنید. مثلا اگر ساکن تهران هستید، می‌توانید از میان بیش از 267 متخصص قلب و عروق تهران ، وقت خود را ثبت کنید.

چه کسانی در معرض ایست قلبی هستند؟

این یک سؤال مهم است که چه کسانی در معرض ایست قلبی هستند؟! دچاربودن به برخی از بیماری‌ها و مشکلات، احتمال افزایش ایست قلبی را بالا می‌برد. برای مثال، افرادی که مبتلا به وضعیت‌های زیر هستند، با احتمال بیشتری دچار ایست قلب می‌شوند.

• بیماری عروق کرونر قلب؛ این بیماری در عروق کرونری به وجود می‌آید. این عروق و شریان‌ها وظیفه دارند به عضله قلب رسیدگی کنند. با مسدودشدن آنها، قلب خونی دریافت نمی‌کند و امکان ایست آن قوت می‌گیرد.
• بزرگ‌شدن قلب؛ اگر قلب از اندازه طبیعی بزرگ‌تر شود، خطر ایست قلبی هم افزایش پیدا می‌کند. قلبی با اندازه بزرگ و غیرعادی نمی‌تواند به درستی بتپد. ماهیچه‌اش هم در خطر تخریب و آسیب بیشتری است. بزرگ‌شدن قلب ریسک ابتلا به ایست قلب را بالا می‌برد.
• دریچه‌های قلب غیرعادی؛ بیماری‌های مربوط به دریچه قلب می‌توانند دریچه‌ها را دچار نشت یا تنگی کنند. این یعنی، در گردش خون حفره‌های قلب با خون پر می‌شوند یا تمام ظرفیتشان تکمیل نمی‌شود. در این حالت، حفره‌ها ضعیف یا بزرگ می‌شوند.
• بیماری قلبی مادرزادی؛ بعضی از افراد با بیماری‌های قلبی مادرزادی به دنیا می‌آیند. اگر مشکل قلبی آنها جدی باشد، امکان ایست قلبی هم وجود دارد.
• مشکلات تکانه‌های الکتریکی قلب؛ وجود مشکلاتی در ریتم قلب هم می‌تواند باعث بروز ایست قلبی شود.

موارد زیر هم امکان ایست قلبی را تشدید می‌کنند:

• سیگارکشیدن؛
• فشار خون بالا؛
• کم‌تحرکی؛
• چاقی مفرط؛
• سابقه بیماری‌های قلبی در خانواده؛
• سابقه دچارشدن به حمله قلبی؛
• مصرف مواد مخدر؛
• سطح پایین پتاسیم یا منیزیم بدن.

ایست قلبی بیشتر در مردان بالای ۴۵ سال و زنان بالای ۵۵ سال رخ می‌دهد. به طور کلی، مردان بیشتر از زنان در خطر ایست قلبی هستند. بیماران مبتلا به مشکلات قلبی مزمن و دیابت باید مدام وضعیت خود را زیر نظر بگیرند تا دچار عوارضی مانند ایست نشوند.

احتمال زنده شدن بعد از ایست قلبی

ایست یا ارِست قلبی می‌تواند مرگ‌آور باشد. با این حال، هر چقدر که سریع‌تر اقدامات لازم برای نجات فرد انجام شود، شانس بقا هم بالاتر می‌رود. درمان‌ها و اقدامات لازم برای زنده نگه‌داشتن فرد باید در چند دقیقه ابتدایی ایست صورت بگیرد. 

هر دقیقه‌ای که بدون احیا می‌گذرد، شانس بقای بیمار ۷ تا ۱۰ درصد کاهش می‌یابد. اگر عملیات احیای قلبی‌ریوی و شوک الکتریکی در همان ۳ تا ۵ دقیقه اول آغاز شود، شانس نجات جان بیمار و پیشگیری از آسیب مغزی ۲ یا ۳ برابر بیشتر می‌شود. درصورت تأخیر و نرسیدن اکسیژن به مغز به مدت بیش از ۱۰ دقیقه، احتمال بازگشت موفقیت‌آمیز و بدون عارضه بسیار ضعیف خواهد بود.

چه زمانی باید فورا به پزشک مراجعه کرد؟

در مورد احتمال زنده ماندن بعد از ایست قلبی، ثانیه‌ها در تعیین سرنوشت بیمار نقش دارند. نرخ بقای کلی حداکثر ۱۰ درصد است. بنابراین، باید علائم هشدار دهنده قبل از ایست قلبی را حسابی جدی گرفت. 

اغلب افراد در روزها و هفته‌های پیش‌از ایست قلبی علائم خاصی را تجربه می‌کنند. درصورت مشاهده این علائم، مراجعه فوری به پزشک یا تماس با اورژانس حیاتی است:

• درد، فشار یا ناراحتی غیرعادی در قفسه سینه. حسی شبیه سنگینی، سوزش یا فشاری مبهم که ممکن است به بازوها (به‌ویژه بازوی چپ)، پشت بدن، گردن، فک یا معده بزند.
• تنگی نفس ناگهانی و بی‌دلیل. احساس کمبود هوا، حتی درحال استراحت یا حین انجام فعالیت‌های بدنی بسیار سبک.
• تپش قلب شدید، نامنظم یا کوبنده. تپش‌های بسیار سریع و نامنظم. حتی ممکن است قلب یکی‌در‌میان بتپد.
• سرگیجه ناگهانی، سبکی سر یا غش کردن. بیهوشی موقت یا غش که نشانۀ جدی اختلال در سیستم الکتریکی قلب است.
• خستگی مفرط، ضعف ناگهانی یا علائم شبیه آنفولانزا. ضعف شدید و بی‌دلیل که با استراحت برطرف نمی‌شود و معمولا با عرق سرد همراه است.

اگر این علائم اخیرا شروع شده‌اند،، به‌تدریج بدتر و شدیدتر شده‌اند یا مدام در رفت و برگشت هستند، منتظر نمانید خود‌به‌خود برطرف شوند. چون هیچ‌کس نمی‌تواند با قطعیت بگوید بعد از ایست قلبی چه اتفاقی می افتد!

در هنگام ایست قلبی آرامش خودتان را از دست ندهید

اگر شاهد بروز ایست قلبی در کسی هستید، با حفظ خونسردی، شروع به اقداماتی کنید که پیش‌تر گفته شد. یادتان باشد که حفظ آرامش می‌تواند باعث نجات جان بیمار شود. قلب از حساس‌ترین اعضای بدن است. اگر به سلامت آن رسیدگی نکنید، دچار مشکلات متنوعی می‌شوید و امکان دارد که رخدادهای خطرناکی نظیر ایست را هم تجربه کنید. برای پیگیری مشکلات قلبی‌تان حتماً به متخصص قلب و عروق مراجعه کنید. یکی از راه‌های دریافت نوبت ملاقات بهترین پزشکان در این حوزه، استفاده از سیستم نوبت دهی اینترنتی سایت دکتردکتر است. اگر پرسشی درباره ایست قلبی در ذهنتان شکل گرفته است، حتماً ما را در جریان بگذارید.

منابع

mayoclinic

bhf

heart

nhlbi.nih.gov

health.clevelandclinic.org

healthychildren.org

med.nyu.edu

healthline.com

elsevier.es

sja.org.uk

my.clevelandclinic.org

سوالات متداول