سکته قلبی یکی از جدیترین و شایعترین بیماریهای قلبی است که میتواند بهطور ناگهانی و بدون هشدار قبلی رخ دهد. این عارضه زمانی اتفاق میافتد که خونرسانی به بخشی از عضله قلب بهطور کامل یا جزئی مسدود شود و در نتیجه، سلولهای قلبی آسیب ببینند یا از بین بروند. شناخت علائم سکته قلبی اهمیت بسیار زیادی دارد، زیرا اقدام سریع میتواند جان فرد را نجات دهد و از بروز عوارض جبرانناپذیر جلوگیری کند. در این مقاله مهمترین علائم سکته قلبی را معرفی میکنیم تا با آگاهی بیشتر، در شرایط حساس بتوانید تصمیمی بهموقع و درست بگیرید.
نشانهها و علائم سکته قلبی چیست؟
سکته قلبی همیشه بهصورت درد شدید و خردکننده در قفسه سینه احساس نمیشود، اگرچه این حالت هم ممکن است رخ دهد. گاهی فرد احساس فشار، فشردگی یا سنگینی در قفسه سینه دارد. در برخی موارد، تشخیص آن دشوار است، زیرا ممکن است شبیه سوءهاضمه یا سوزش سر دل به نظر برسد. معمولاً ناراحتی قفسه سینه حداقل ۱۰ دقیقه طول میکشد.
علائم لزوماً بهطور ناگهانی و همزمان ظاهر نمیشوند و ممکن است بهتدریج شروع شوند. مثلاً ممکن است در فعالیتهای معمولی مانند بالا رفتن از پلهها یا پیادهروی تند، در قفسه سینه ناراحتی خفیفی احساس کنید.
بهطور کلی، رایجترین نشانهها و علائم سکته قلبی (انفارکتوس میوکارد) شامل موارد زیر است:
- درد یا ناراحتی در قفسه سینه که ممکن است به فک، گردن، شانه، بازو یا پشت انتشار یابد؛
- تنگی نفس یا مشکل در تنفس؛
- احساس خستگی یا ضعف شدید بدون دلیل مشخص؛
- ناراحتی معده، حالت تهوع یا استفراغ؛
- اضطراب یا احساس وقوع یک اتفاق بد؛
- تعریق زیاد؛
- احساس سرگیجه یا سبکی سر؛
- غش کردن.
درد قفسه سینه ناشی از سکته قلبی معمولاً بهصورت زیر توصیف میشود:
- سنگینی؛
- احساس خرد شدن؛
- فشار.
علائم سکته قلبی در مردان
شایعترین علامت سکته قلبی در مردان، درد قفسه سینه است. از میان نشانههایی که پیشتر ذکر شد، رایجترین علائم سکته قلبی در مردان عبارتاند از:
- درد، سفتی یا ناراحتی در بازوها، شانه، گردن، پشت و فک؛
- احساس سوزش در قفسه سینه (مشابه سوزش سر دل یا سوءهاضمه)؛
- تنگی نفس؛
- حالت تهوع یا استفراغ؛
- سرگیجه؛
- خستگی یا احساس ضعف.
علائم سکته قلبی در زنان
شایعترین علامت سکته قلبی در زنان نیز درد قفسه سینه است. بااینحال، بیشتر احتمال دارد زنان نسبت به مردان علائمی غیر از درد قفسه سینه داشته باشند. از میان نشانههایی که پیشتر ذکر شد، رایجترین علائم سکته قلبی در زنان عبارتاند از:
- درد، سفتی یا ناراحتی در بازوها، شانه، گردن، پشت و فک؛
- تنگی نفس؛
- سرگیجه؛
- احساس سوزش در قفسه سینه (مشابه سوزش سر دل یا سوءهاضمه)؛
- حالت تهوع یا استفراغ؛
- تعریق سرد.
زنان نسبت به مردان بیشتر در معرض سکته قلبی خاموش یا سکتههایی هستند که بدون درد قفسه سینه رخ میدهند. همچنین، احتمال شروع سکته قلبی در زنان زمانی بیشتر است که در حال استراحت هستند یا استرس دارند. به همین دلیل، توجه به علائم برای زنان اهمیت ویژهای دارد.
علائم سکته قلبی در جوانان
سکته قلبی در جوانان نادر است، اما امروزه پزشکان نسبت به گذشته با تعداد بیشتری از بزرگسالان جوان با مشکلات قلبی مواجه میشوند. این مشکلات اغلب به سبک زندگی ناسالم ربط دارند؛ از جمله تغذیه نامناسب، کمتحرکی، سیگار کشیدن و مصرف مواد مخدر.
علائم سکته قلبی در زنان جوان و همچنین مردان جوان (زیر ۴۰ تا ۵۰ سال) ممکن است خفیف باشد یا با استرس اشتباه گرفته شود. این علائم اغلب شامل موارد زیر است:
- احساس فشار در قفسه سینه؛
- دردی که به بازو، فک یا پشت انتشار مییابد؛
- تنگی نفس؛
- تعریق سرد ناگهانی؛
- حالت تهوع؛
- خستگی شدید.
این علائم ممکن است بهتدریج شروع شوند و با درد شدید و کلاسیک سکته قلبی تفاوت داشته باشند، بهطوریکه گاهی فقط بهصورت یک ناراحتی خفیف بروز میکنند.
علائم سکته قلبی در کودکان
در موارد نادری که کودکان دچار سکته قلبی یا سایر مشکلات قلبی میشوند، معمولاً علت آن یک مشکل مادرزادی یا یک بیماری زمینهای است.
باوجود نادر بودن سکته قلبی در کودکان و نوجوانان، آگاهی از علائم هشداردهنده اهمیت دارد. این علائم ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- درد قفسه سینه هنگام فعالیت؛
- غش کردن در حین ورزش؛
- تنفس سریع؛
- خستگی؛
- کاهش اشتها؛
- تپش قلب؛
- تنگی نفس.
در کودکان کمسنتر که قادر به بیان علائم خود نیستند، ممکن است این نشانهها دیده شوند:
- اسهال؛
- مشکلات در غذا خوردن؛
- تحریکپذیری؛
- بیحالی یا کمبود انرژی؛
- تعریق؛
- استفراغ.
برای بررسی احتمال مشکلات قلبی، پزشک اطفال ممکن است آزمایشهایی تجویز کند؛ ازجمله عکسبرداری از قفسه سینه، آزمایش خون یا بررسی ریتم قلب با استفاده از نوار قلب (EKG) و همچنین، ارزیابی عملکرد و ساختار قلب با اکوکاردیوگرافی.
علائم سکته قلبی در خواب
سکته قلبی در هنگام خواب همیشه فرد را از خواب بیدار نمیکند، اما برخی نشانهها ممکن است نشانه هشدار باشند:
- تعریق غیرقابلتوضیح: تعریق شدید در هنگام خواب میتواند نشانهای از واکنش خودکار بدن به اختلال جریان خون باشد.
- ناراحتی قفسه سینه: احساس فشار، سنگینی یا درد در ناحیه قفسه سینه که حتی در حالت استراحت نیز ادامه دارد.
- تنگی نفس: بیدار شدن با حالت خفگی یا دشواری در تنفس میتواند نشانه کاهش اکسیژنرسانی به بدن باشد.
- خستگی: احساس خستگی شدید حتی پساز خواب کامل شبانه ممکن است از علائم پنهان ناراحتی قلبی باشد.
- بیقراری یا بیدار شدن ناگهانی: برخی افراد ممکن است با احساس اضطراب یا ناراحتی غیرعادی از خواب بیدار شوند که میتواند همراه با سایر علائم جسمی باشد.
علائم سکته قلبی خاموش
ممکن است فرد بدون تجربه درد قفسه سینه دچار سکته قلبی شود. برخی افراد فقط تنگی نفس، حالت تهوع یا تعریق دارند. به این حالت «سکته قلبی خاموش» یا «خفیف» گفته میشود، زیرا علائم کلاسیک ندارد. بااینحال، همچنان سکته قلبی محسوب میشود و نیاز به رسیدگی فوری پزشکی دارد.
علائم سکته قلبی خاموش ممکن است بسیار خفیف باشد. این علائم معمولاً ملایم هستند و ممکن است بهنظر برسد ارتباطی با قلب ندارند. بااینحال، سکته قلبی خاموش میتواند بهاندازه سکته قلبی معمولی آسیبزا باشد. بنابراین اگر بدون دلیل مشخص هریک از علائم زیر را داشتید، حتماً به پزشک مراجعه کنید:
- علائمی شبیه آنفلوآنزا؛
- درد یا گرفتگی عضلانی در قسمت بالای پشت یا قفسه سینه؛
- درد مبهم در فک، بازوها یا قسمت بالای پشت؛
- خستگی شدید؛
- سوءهاضمه.
علائم سکته قلبی در افراد دیابتی
اگر دیابت دارید، احتمالاً میدانید که این بیماری گاهی باعث نوروپاتی یا آسیب عصبی میشود. اما ممکن است ندانید که نوروپاتی ناشی از دیابت میتواند گاهی علائم بیماری قلبی را پنهان کند یا باعث شود نشانههای مهم سکته قلبی را متوجه نشوید.
اگر دچار نوروپاتی باشید، علائمی که در فرد دیگر واضح و قابلتوجه هستند ممکن است برای شما کمتر محسوس باشند. به این نشانههای احتمالی سکته قلبی توجه کنید:
- درد قفسه سینه یا احساس پری در آن؛
- حالت تهوع؛
- سوزش معده؛
- خستگی غیرعادی؛
- درد در فک، گردن یا بازوی چپ (بهویژه در زنان)؛
- تنگی نفس بدون فعالیت زیاد؛
- احساس سبکی سر یا سرگیجه؛
- تعریق یا دستهای سرد و مرطوب بدون فعالیت بدنی.
اگر هریک از این علائم را تجربه کردید، فوراً به پزشک اطلاع دهید. منتظر نمانید تا درد برطرف شود. مثلاً سوءهاضمهای که بهسرعت از بین نمیرود، گاهی میتواند نشانه سکته قلبی باشد.
علائم سکته قلبی قبلاز وقوع
فیلمها و سریالها اغلب سکتههای قلبی را بهصورت رویدادهایی ناگهانی و دراماتیک با درد گرفتن قفسه سینه نشان میدهند، اما در واقعیت، سکته قلبی میتواند با علائم خفیف و تدریجی شروع شود. حتی ممکن است ناراحتی قفسه سینه اصلاً بهعنوان «درد» توصیف نشود.
بسیاری از افراد از ساعتها، روزها یا حتی هفتهها قبل، علائم هشداردهنده دارند. مثلاً، درد یا فشار قفسه سینه که بهطور مکرر ایجاد میشود و با استراحت از بین نمیرود، میتواند نشانه اولیۀ سکته قلبی باشد.
هرگز علائم سکته قلبی را نادیده نگیرید، حتی اگر جدی به نظر نرسند. این بهترین راه برای جلوگیری از سکته قلبی شدید است.
علائم سکته قلبی چقدر طول میکشد؟
مدتزمان علائم سکته قلبی ثابت نیست و میتواند از چند دقیقه تا چند ساعت یا حتی بیشتر متغیر باشد. در بسیاری از موارد، ناراحتی یا درد قفسه سینه حداقل حدود ۱۰ دقیقه طول میکشد و ممکن است بهصورت مداوم باقی بماند یا بهطور متناوب (قطعووصل) ظاهر شود. اما نکته مهم این است که علائم همیشه ناگهانی و شدید نیستند؛ گاهی بهتدریج طی ساعتها، روزها یا حتی هفتهها قبلاز سکته اصلی شروع میشوند.
تفاوت ایست قلبی و سکته قلبی
«سکته قلبی» و «ایست قلبی» هر دو از فوریتهای پزشکی جدی هستند، اما با یکدیگر تفاوت دارند.
سکته قلبی (Heart Attack) زمانی رخ میدهد که خون کافی به عضله قلب نمیرسد. این وضعیت میتواند ناگهانی و شدید باشد یا بهصورت تدریجی و با علائم خفیف ظاهر شود. در برخی موارد نادر، ممکن است سکته قلبی بدون هیچ علامتی رخ دهد. دریافت فوری خدمات پزشکی برای جلوگیری از آسیب جدی به قلب یا مرگ ضروری است.
در ایست قلبی (Cardiac Arrest)، قلب از پمپاژ خون به سراسر بدن بازمیایستد. این حالت معمولاً بهدلیل اختلال در سیستم الکتریکی قلب (ریتم قلب) رخ میدهد و اغلب بهطور ناگهانی و بدون هشدار اتفاق میافتد. در این وضعیت، پیامهای الکتریکی قلب ممکن است بیش از حد سریع یا کند شوند یا ضربان قلب آنقدر ضعیف باشد که نتواند خون را به مغز، ریهها و سایر اندامها برساند. در نتیجه، فرد بیهوش میشود و نبض ندارد.
پساز ایست قلبی ناگهانی، فرد نیاز فوری به احیای قلبیـریوی (CPR) و مراقبتهای اورژانسی دارد که ممکن است شامل استفاده از دستگاه دفیبریلاتور (دستگاهی برای ارسال شوک الکتریکی به قلب) باشد.
در صورت مشاهده علائم حمله قلبی چه کنیم؟
اگر خودتان یا یکی از نزدیکانتان علائم سکته قلبی دارد، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
اگر فکر میکنید دچار سکته قلبی شدهاید تا رسیدن خدماتدهندگان سلامت:
- آسپیرین بجوید. ۳۰۰ میلیگرم آسپیرین مصرف کنید (مگر اینکه به آن حساسیت داشته باشید). جویدن آسپیرین هنگام سکته قلبی میتواند به کاهش آسیب قلبی کمک کند.
- نیتروگلیسیرین (گلیسریل ترینیتریت) مصرف کنید. اگر نیتروگلیسیرین قبلاً بهدلیل درد قفسه سینه برای شما تجویز شده است. آن را طبق دستور پزشک استفاده کنید.
اگر فردی بیهوش است یا نفس نمیکشد:
- فوراً درخواست کمک کنید و احیای قلبیـریوی (CPR) را شروع کنید؛
- در صورت دسترسی، از دستگاه دفیبریلاتور استفاده کنید؛
- در صورت داشتن درد قفسه سینه، خودتان رانندگی نکنید. اگر آمبولانس در دسترس نیست، از فرد دیگری بخواهید شما را به بیمارستان برساند.
کلام آخر دکتردکتر
سکته قلبی ممکن است با علائم بسیار متنوعی ظاهر شود؛ از درد شدید و فشار در قفسه سینه گرفته تا نشانههای خفیفتری مانند تنگی نفس، خستگی غیرعادی، تهوع یا درد در ناحیه فک، گردن، پشت و بازوها. نکته مهم این است که این علائم همیشه بهصورت ناگهانی و شدید بروز نمیکنند و در برخی افراد ممکن است تدریجی، مبهم یا حتی بدون درد قفسه سینه باشند.
آگاهی از این نشانهها و توجه به تغییرات غیرعادی بدن، بهویژه در افراد دارای عوامل خطر مانند دیابت، استرس یا سبک زندگی ناسالم، اهمیت زیادی دارد. تشخیص زودهنگام و اقدام فوری میتواند نقش حیاتی در کاهش آسیب قلبی و نجات جان فرد داشته باشد. بنابراین، هر علامت مشکوک را باید جدی گرفت و در صورت تداوم یا شدت گرفتن آن، بدون تأخیر به اورژانس مراجعه کرد. مراقبتهای بعد از سکته قلبی هم در جهت بازگشت به زندگی عادی اهمیت زیادی دارد. برای اطمینان از سلامت قلبتان میتوانید در دکتردکتر از پزشک متخصص مشاوره بگیرید.
