بدون شک تا به حال اسم حمله قلبی یا سکته قلبی را شنیدهاید؛ بیماری که بسیار خطرناک است و طبق آمار سازمان بهداشت جهانی، بیشترین میزان مرگ و میر افراد را به خود اختصاص داده است. آمارها را که بررسی کنیم، نشان میدهند که تقریبا در هر ۴۳ ثانیه یک نفر دچار حمله قلبی میشود.
سوالی که ذهن بسیاری را درگیر کرده، این است که دلیل حمله قلبی چیست و چگونه ایجاد میشود؟ سکته قلبی زمانی رخ میدهد که در جریان خون و اکسیژنرسانی به بخشهایی از قلب، اختلال ایجاد شود. البته سکته قلبی گاهی در اثر تشکیل پلاکهای چربی یا لخته خون در شریانهای خون رسان قلب نیز به وجود میآید.
اما آیا میتوان از این بیماری جلوگیری کرد؟ تا حدودی روشهایی برای جلوگیری از سکته قلبی وجود دارد، پزشک قلب و عروق در این زمینه بهترین مرجع است اما در صورت مشاهده هر علائمی بهتر است هرچه سریعتر با اورژانس تماس بگیرید. در ادامه این مطلب از مجله دکتردکتر همراه ما باشید زیرا میخواهیم درباره جلوگیری از سکته قلبی برایتان بگوییم.
سکته قلبی چیست و چرا پیشگیری از آن مهم است؟
سکته قلبی که به آن حمله قلبی و «انفارکتوس میوکارد» (Myocardial Infarction) نیز میگویند، یک نارسایی طولانی مدت است که در جریان اکسیژنرسانی به عضله قلبی (ایسکمی) ایجاد میشود و منجر به مرگ ماهیچه قلب (نکروز) میشود.
رگهایی که وظیفه خونرسانی به سلولهای قلب را برعهده دارند، شریانهای کرونری، عروقی هستند که انسداد این عروق خونرسانی به قلب را دچار اختلال میکند. این اتفاق به انفارکتوس میوکارد یا همان سکته قلبی منجر میشود و اختلالاتی را در عملکرد طبیعی قلب به وجود میآورد.
اگر درباره وضعیت قلب خود، سبک زندگی مناسب یا راه های کاهش خطر سکته قلبی نگرانی دارید، با دکتر سوده رودباری مشورت کنید.
باید به این نکته اشاره کنیم که میزان آسیب وارد شده به میوکارد قلب متفاوت است و به مدتزمان انسداد عروق بستگی دارد. علائم بیماری حمله قلبی میتواند بدون علامت بوده یا با تظاهرات طولانی مدت و بسیار شدید همراه باشد.
علائم هشداردهنده سکته قلبی که باید جدی بگیرید
سکته قلبی در افراد با علائم و نشانههای مختلفی همراه است و درجه شدت آن به عوامل مختلفی بستگی دارد. اما شایعترین نشانههای این بیماری شامل موارد زیر میشوند:
- احساس درد و ناراحتی که از بین میرود و بعد از مدتی دوباره ظاهر میشود
- احساس فشار و درد شدید در مرکز یا سمت چپ قفسه سینه که بیش از چند دقیقه ادامه داشته باشد
- داشتن حالت تهوع یا استفراغ
- سرگیجه شدید یا غشکردن
- احساس ضعف یا خستگی بدون علت
- نبض سریع یا نامنظم
- درد یا فشاری که تا شانهها، گردن، بازوها یا فک گسترش پیدا میکند
- عرق کردن، خنکی پوست یا رنگ پریدگی
- تنگی نفس
- احساس درد در قفسه سینه که با استراحت یا مصرف “نیتروگلیسیرین” هم کاهش پیدا نکند
عوامل خطر سکته قلبی کدامند؟
برای جلوگیری از سکته قلبی باید عوامل خطر آن را شناسایی کرد. پزشکان عوامل خطر این عارضه را به دو گروه تقسیم میکنند: عوامل قابل کنترل و غیرقابل کنترل.
عوامل خطر قابل کنترل
- فشار خون بالا: این عارضه فشار مضاعفی به دیوارۀ رگها وارد کرده و آنها را آسیبپذیر میکند.
- چربی خون بالا (کلسترول بد): این عارضه باعث تشکیل پلاک و تنگ شدن عروق کرونر میشود.
- مصرف دخانیات و سیگار: این عادت سطح اکسیژن خون را کاهش داده و به مخاط رگها آسیب میزند.
- دیابت و قند خون بالا: این بیماری خطر آسیب به عروق قلبی را دو برابر میکند.
- چاقی و اضافه وزن: اضافهوزن بار کاری قلب را افزایش داده و با چربی خون و دیابت همراه است.
- کمتحرکی و بیتحرکی: این عادت مخرب عضله قلب را ضعیف کرده و ریسک انسداد رگها را بالا میبرد.
- استرس مزمن و اضطراب: این وضعیت فشار خون و ضربان قلب را همواره بالا نگه میدارد.
- تغذیه ناسالم: مصرف زیاد نمک، روغنهای اشباع و فستفودها خطر کلسترول بالا را افزایش میدهد.
عوامل خطر غیرقابل کنترل
- سنوسال: خطر سکته قلبی در مردان بالای ۴۵ سال و زنان بالای ۵۵ سال افزایش مییابد.
- جنسیت: مردان بهطور کلی در سنین پایینتر بیشتر از زنان در معرض خطر هستند.
- سابقه خانوادگی و ژنتیک: ابتلا به بیماری قلبی در پدر، مادر یا خواهر و برادر در سنین پایین یک عامل خطر جدی است.
روشهای جلوگیری از سکته قلبی در خانه
آیا میتوان از حمله قلبی در خانه جلوگیری کرد؟ باید بگوییم پاسخ این سوال منفی است و جلوگیری کامل از حمله قلبی در خانه امکانپذیر نیست. شایعاتی وجود دارد که میگویند میتوان بدون نیاز به درمانی خاص از وقوع سکته در خانه جلوگیری کرد!
البته این موضوع به صورت صد در صد حقیقت ندارد و با مشاهده هرگونه علائم سکته قلبی در فرد باید او را به نزدیکترین مرکز اورژانس منتقل کنید یا سریع با شماره ۱۱۵ تماس بگیرید.
اما بد نیست اشاره کنیم که روش هایی برای کندتر کردن سرعت سکته وجود دارد که تا زمان رسیدن آمبولانس و کمک پزشکی، میتوانید از آنها استفاده کنید. روشهایی همچون:
- شل کردن لباسهای تنگ
- استراحت در راحتترین وضعیت ممکن
- استفاده از قرص آسپرین
- استفاده از قرصهای بیماری قلبی یا درد قفسه سینه
هنگام شروع علائم سکته قلبی چه باید کرد؟
هنگامی که متوجه علائم سکته قلبی در بیمار شدید، سریعترین و موثرترین کار برای پیشگیری از سکته قلبی اورژانسی، خوراندن یک قرص آسپرین به فرد است.
قرص آسپرین از رقیق کنندههای خون محسوب میشود و لخته خون را بلافاصله از بین برده و از بروز سکته قلبی فوری جلوگیری میکند. این کار سرعت جلوگیری از سکته قلبی در خانه و محل کار را تا زمان رسیدن اورژانس افرایش میدهد.
نقش طب سنتی در کاهش ریسک سکته قلبی؛ چه نکاتی مهم است؟
همانطور که گفته شد، هیچ روش قطعی برای پیشگیری از سکته قلبی وجود ندارد اما با انجام روشهایی میتوان درصد ابتلا به آن را کاهش داد.
خوشبختانه امروزه افراد خوردن گیاهان دارویی برای جلوگیری از سکته قلبی را به خوردن داروهای شیمیایی ترجیح میدهند.
برای جلوگیری از حمله قلبی نیز روشهای سنتی وجود دارد که با استفاده از تجویز پزشک میتوانید از آنها استفاده کرده و تا حدودی از ابتلا به حمله قلبی جلوگیری کنید.
از گیاهان طب سنتی برای جلوگیری از حمله قلبی میتوان به این موارد اشاره کرد:
- سیاه گیله با خاصیت کاهش کلسترول و قند خون و پیشگیری از بیماریهای قلبی و مغزی؛
- سیر با خاصیت پیشگیری از انسداد خون در رگها و کاهش خطر سکته قلبی؛
- زردچوبه با خاصیت کاهش کلسترول و جلوگیری از سکته قلبی؛
- دانه کتان سرشار از امگا ۳، فیتواستروژن و فیبر برای کمک به سلامت قلب و عروق؛
- شربت سیر و لیمو برای درمان گرفتگی عروق قلبی.
یک نکته مهم! در برخی شرایط خاص، پیشگیری با گیاهان طب سنتی نهتنها کمککننده نیست، که آسیبزاست. قبلاز مصرف این گیاهان دربارۀ اثرات مثبت و منفی آنها با پزشک متخصص قلب گفتوگو کنید.
ورزش یوگا
پیشنهاد میکنیم برای داشتن جسم و ذهنی سالم، ورزش یوگا را فراموش نکنید. این ورزش به تحرک زیادی نیاز ندارد اما بدن را منعطف کرده و گردش خون در بدن را بهبود میبخشد و میتوان یوگا را بهترین ورزش برای بیماران قلبی و عروقی نام برد.
برای جلوگیری از حمله قلبی این کارها مفید هستند
اگرچه بهطور قطعی نمیتوان خطر حمله قلبی را رفع کرده و از آن جلوگیری کنیم، اما با استفاده از روشهایی که در ادامه به آنها اشاره میکنیم، میتوان خطر آن را به حداقل رسانید:
- فعالیت بدنی خود را افزایش دهید
- رژیم غذایی مناسب داشته باشید
- قبل از وقوع سکته قلبی، غربالگریهای لازم را انجام دهید
- وزن خود را کنترل کنید
- از مصرف سیگار و دخانیات خودداری کنید
- خواب کافی داشته باشید
- به اندازه کافی آب بنوشید
- بیماریهای زمینهای مثل فشارخون، دیابت و چربی را درمان کنید
- واکسن آنفولانزا بزنید
- استرس را از خود دور کنید
- تعادل در انجام امور روزانه خود داشته باشید
- روزانه حداقل دو بار مسواک بزنید
- شرکت در برنامههای توانبخشی قلبی را در برنامههای روزانه خود داشته باشید
برای جلوگیری از سکته قلبی چه بخوریم؟
خیلی وقتها سکته قلبی نتیجۀ تصمیمات تغذیهای سادهای است که در طول روز میگیریم. با رعایت برخی نکات تغذیهای میتوان جلوی این اتفاق را گرفت یا دستکم از شدت آن کاست. در ادامه میگوییم باید برای جلوگیری از سکته قلبی چه بخوریم و چه نخوریم.
خوراکیهای مفید برای سلامت قلب
برای تقویت عضله قلب و پاکسازی عروق، این مواد غذایی را در برنامه روزانه خود بگذارید:
- سبزیجات برگسبز (اسفناج، کلمکالم، کاهو): سرشار از ویتامین K و نیترات هستند که به کاهش فشار خون و بهبود عملکرد رگها کمک میکنند.
- ماهیهای چرب (سالمون، ساردین، تن): منبع عالی اسیدهای چرب امگا۳ هستند، التهاب عروق را کم میکنند و خطر آریتمی و سکته را کاهش میدهند.
- مغزها و دانه (گردو، بادام، تخم کتان): گردو سرشار از امگا۳ گیاهی و فیبر است که سطح کلسترول بد را پایین میآورد.
- حبوبات (عدس، لوبیا، نخود): این خوراکیها سرشار از فیبر محلول هستند و به جذب کمتر چربی و کنترل قند خون کمک میکنند.
- توتها (شاتوت، توتفرنگی، بلوبری): سرشار از آنتیاکسیدانهای قوی هستند و از استرس اکسیداتیو و التهاب در رگها جلوگیری میکنند.
- روغن زيتون بکر: حاوی چربیهای تکغیراشباع و آنتیاکسیدان است و از بهترین روغنها برای سلامت قلب محسوب میشود.
- شکلات تلخ (بالای ۷۰٪): سرشار از فلاوانول است و به انعطافپذیری رگها و کاهش فشار خون کمک میکند.
خوراکیهایی که خطر سکته قلبی را بیشتر میکنند
برای جلوگیری از سکته قلبی دور خوراکیهای زیر را خط بکشید. این خوراکیها به مرور در رگها پلاک تشکیل میدهند و منجر به افزایش فشار خون میشوند:
- گوشتهای فراوریشده (سوسیس، کالباس، همبرگر صنعتی): اینها نیترات و نمک فراوان دارند و به رگها آسیب میزند.
- روغنهای ترانس و جامد (روغنهای سرخکردنی نامرغوب): کلسترول بد را بالا برده و سطح کلسترول خوب را کاهش میدهند.
- فستفودها و غذاهای سرخشده: این غذاها سرشار از چربیهای اشباع و کالری بالا هستند و باعث چاقی و انسداد عروق میشوند.
- نوشیدنیهای قندی و شیرینیجات: قند اضافه در ای خوراکیها باعث التهاب مزمن، دیابت و چاقی احشایی میشود که از عوامل اصلی سکته است.
- مصرف بیشازحد نمک (سدیم): با احتباس آب در بدن، فشار خون را به شدت بالا برده و بار کاری قلب را افزایش میدهد.
پیشگیری از سکته قلبی در خواب
سکته قلبی ممکن است در هر ساعتی رخ دهد، اما وقوع آن در ساعات پایانی شب و اوایل صبح به این دلایل شایعتر است:
- تغییرات هورمونی بدن؛
- افزایش ناگهانی فشار خون؛
- افت اکسیژنرسانی.
داشتن یک سبک زندگی سالم و رعایت چند نکته کلیدی قبل از خواب میتواند خطر این عارضه را در طول شب به حداقل برساند:
- فعالیتهای ورزشی خود را بیشتر کنید و هنگام خواب آب بنوشید؛
- به علائم اختلالات احتمالی خواب توجه کرده و آنها را بررسی کنید؛
- سعی کنید قبل از خواب یک برنامه منظم داشته باشید؛
- طبق نظر و توصیه پزشک از قرصهای ضد انعقاد خون استفاده کنید؛
- از خوردن شامهای سنگین و چرب پرهیز کنید؛
- حداقل ۲ تا ۳ ساعت بین صرف شام و زمان خواب فاصله بگذارید؛
- زمان مصرف داروها را بدون مشورت با پزشک تغییر ندهید؛
- به پشت یا بهطرف سمت چپ بدن بخوابید؛
- خروپف را ریشهیابی و درمان کنید.
جلوگیری از ایست قلبی در خواب
برای جلوگیری از ایست قلبی در خواب چند پیشنهاد داریم که احتمال خطر را ضعیف میکنند:
- برای جلوگیری از افت شدید اکسیژن و شوک قلبی، حتما بهفکر درمان خروپف شدید و قطع تنفس در خواب (با دستگاه CPAP) باشید.
- پیگیری تپش قلب ناگهانی و مصرف داروهای تنظیم ریتم یا استفاده از باتری قلبی زیر نظر متخصص برای کنترل آریتمی قلبی واجب است.
- با تغذیه مناسب مراقب حفظ تعادل پتاسیم و منیزیم و بهطور کلی تنظیم الکترولیتهای بدن باشید.
- الکل یا فراوردههای الکلی را همزمان با داروهای آرامبخش پیشاز خواب مصرف نکنید.
- برای جلوگیری از افت ناگهانی قند خون در طول خواب شبانه، مراقب سطح قند و فشار خون خود باشید.
- درصورت سابقه فوت ناگهانی اقوام زیر ۵۰ سال، چکاپ تخصصی قلب را جدی بگیرید.
برای جلوگیری از سکته قلبی چه قرصی بخوریم؟
بهطورکلی پزشک با دو هدف داروهای پیشگیری از حمله قلبی را برای بیمار خود تجویز میکند؛ یک گروه از افراد که سالم هستند اما خطر ابتلا به حمله قلبی در آنها وجود دارد و گروه دیگر کسانی هستند که قبلا دارای بیماری قلبی بودهاند و این داروها جهت جلوگیری از بازگشت بیماری به آنها توصیه میشود.
از داروهایی که برای جلوگیری از سکته قلبی تجویز میشوند میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
آسپرین
یکی از داروهایی که در جلوگیری از انعقاد خون موثر است و خطر ابتلا به سکته قلبی را کاهش میدهد، آسپرین است. این دارو گاهی با عوارضی همراه بوده و باعث ناراحتی معده و حالت تهوع میشود.
داروهای ادرارآور
یکی از روشهایی که از افزایش فشار خون جلوگیری میکند و تا حدودی خطر حمله قلبی را کاهش میدهد، مصرف داروهای ادرار آور است.
مصرف این نوع از داروها سطح سدیم خون را کاهش میدهد. عوارض جانبی این داروها، تشنگی و افزایش ادرار است.
مهار کنندههای ACE
یکی از داروهایی که به باز شدن عروق خونی کمک میکنند، داروهای ACE است. در صورتی که به فشار خون مبتلا شده باشید، پزشک مصرف این داروها را برای شما تجویز میکند. سرفه خشک از عوارض شایع این دارو محسوب میشود.
مسدود کنندههای بتا
پزشک با هدف کاهش فشار خون و ضربان قلب مصرف مسدود کنندههای بتا را برای شما تجویز میکند. از عوارض شایع این داروها میتوان به سردی دست اشاره کرد.
داروهای ضدانعقاد خون
همانطور که اشاره شد، این نوع داروها خاصیت لخته شدن خون را تا حدود زیادی کاهش میدهند. البته باید به این نکته اشاره کنیم که گاهی مصرف آنها میتواند به خونریزیهای شدید منجر شود.
علاوهبراین از عوارض داروهای ضد انعقاد خون در زنان میتوانیم به ایجاد سیکلهای قاعدگی شدید اشاره کنیم.
جلوگیری از حمله قلبی در جوانان
در چند دهه گذشته مشکلات قلبی از جمله سکته قلبی جوانان پدیدهای بسیار نادر بود و حملههای قلبی بیشتر به نقایص مادرزادی مربوط میشد.
اما طی چند سال گذشته آمار مرگ و میر افراد در اثر حمله قلبی بسیار افزایش یافته است؛ تا جایی که جوانان کمتر از ۴۰ سال نیز دچار حملات قلبی میشوند.
پس لازم است جوانان نیز به فکر سلامتی خود بوده و به اندازه کافی از ورزش مناسب برای قلب کمک بگیرند، از استعمال دخانیات پرهیز کرده و خواب کافی داشته باشند.
داشتن یک رژیم غذایی سالم نیز در جلوگیری از ابتلای جوانان به سکته قلبی بسیار موثر است و نباید بهبهانه جوان و سرحال بودن، در خوردن بعضی از خوراکیها افراط کنند.
چه زمانی باید با اورژانس تماس گرفت؟
علائمی وجود دارند که هرگز نباید آنها را ندیده گرفت و منتظر رفع خودبهخودی ماند. در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر در خود یا اطرافیان، بلافاصله با اورژانس تماس بگیرید:
- احساس درد، فشار، سنگینی، سوزش یا فشردگی شدید در وسط یا سمت چپ سینه؛
- ارجاع درد سینه به دستها (بهویژه دست چپ)، فک، گردن، پشت یا شکم؛
- عرق سرد ناگهانی همراه با حالت تهوع و سرگیجه؛
- تنگی نفس یکباره و شدید (احساس خفگی حتی در حالت استراحت)؛
- بیهوشی، غش کردن ناگهانی یا کاهش سطح هوشیاری؛
- کج شدن ناگهانی دهان یا صورت هنگام لبخند زدن؛
- ضعف، بیحسی یا فلج ناگهانی در یک سمت بدن (دست یا پا)؛
- اختلال ناگهانی در گفتار، تاری دید یا گیجی شدید؛
- خونریزیهای شدید و غیرقابل کنترل؛
- تشنج مداوم یا تشنج برای اولین بار.
کلام آخر دکتردکتر
همانطور که در ابتدا مطلب اشاره کردیم، امروزه آمار مرگ و میر افراد در اثر حملات قلبی رتبه اول را در جهان دارد و روز به روز نیز در حال افزایش است. این موضوع هیچ گاه کنترل نمیشود تا زمانی که افراد، خودشان عادات بد زندگی را کنار گذاشته و یک زندگی سالم را انتخاب کنند. شاید موارد گفته شده در این مطلب در جلوگیری از سکته قلبی تاثیر قطعی نداشته باشد، اما تا حدودی تاثیرگذار خواهد بود. در هر صورت پیشنهاد میکنیم تا برای مشاوره با متخصص قلب و عروق در این زمینه از طریق سامانه نوبت دهی اینترنتی دکتردکتر استفاده کنید.
درود بر شما امیدوارم که همیشه سالم و تندرست باشی همراه با موفقیت وارامش بهترین ها رو برات آرزو دارم من الان حدود یک سالی هست نارحتی قلبی دارم بیشتر بخاطر مشکلات خانوادگی هست امیدوارم بهم کمک کنید.دردوسوزش در قفسه سینه ام هست و پشت شانه ام ودرد و بی حسی دست و بازوی چپم رو درگیر کرده چکار کنم اگه میشه راهنمایی بفرمایید
سلام و تشکر از لطفتان
درسته که سابقه تنش و استرس دارید منتها محل و انتشار درد در شما نیاز به بررسی قلبی و نوار قلب و اکو دارد
جهت معاینه به متخصص قلب مراجعه کنید