دیسک کمر به‌مرور پیشرفت می‌کند و از یک برآمدگی ساده به پارگی و جداشدن دیسک ختم خواهد شد، چنین شرایطی مانع از تحرک و انجام کارهای ساده روزانه می‌شود؛ در این مرحله تنها با استراحت ساده نمی‌توان علائم را کاهش داد یا از پیشرفت عارضه جلوگیری کرد. باتوجه‌به اینکه مراحل پیشرفته ممکن است عوارضی جدی و خطرناک مانند بی‌حسی شدید پاها یا فلج داشته باشد، در این مقاله از مجله سلامت دکتردکتر علاوه‌بر بررسی انواع دیسک، علائم، علت، روش‌های تشخیص و درمان به روش‌های پیشگیری نیز می‌پردازیم تا با تغییراتی کوچک اما سازنده از این عارضه پیشگیری کنید.
دیسک کمر چیست؟
دیسک کمر (Lumbar Discs) به دیسک‌های بین مهره‌های بخش پایینی ستون فقرات گفته می‌شود، این دیسک‌ها مانند بالشتکی نرم بین مهره‌های استخوانی قرار دارند و مهم‌ترین وظیفه آن‌ها جذب فشار و ضربه و همچنین انعطاف حرکت ستون فقرات کمری است؛ ساختار اصلی هر دیسک شامل مهره-دیسک-مهره است و دارای ۲ بخش اصلی زیر است:
- هسته داخلی: نرم و ژله‌ای؛
- حلقه خارجی: محکم و فیبری.
زمانی‌که افراد می‌گویند دیسک کمر دارم منظور آن‌ها در واقع فتق دیسک کمر است، در این عارضه بخشی از ماده نرم و ژله‌ای داخل دیسک‌ها با اعمال فشار زیاد یا ضربه دچار برآمدگی، بیرون‌زدگی یابه‌دلیل پاره‌شدن دیسک کمر از شکاف مهره‌ها بیرون می‌زند؛ اگر ماده ژله‌ای بین دیسک‌ها به ریشه عصبی فشار وارد کند باعث التهاب و علائم عصبی شدید می‌شود که اصلی‌ترین علت کمردرد است.
براساس منبع معتبر مایو کلینیک:
Each disk has a soft, jelly-like center, called the nucleus, and a tougher outer layer, called the annulus. A herniated disk happens when part of the soft center pushes out through a tear in the outer layer. You also may hear this called a slipped or ruptured disk.
هر دیسک دارای مرکزی نرم و ژله‌مانند به‌نام هسته (Nucleus) و لایه‌ای بیرونی و محکم‌تر به‌نام حلقه (Annulus) است. فتق دیسک زمانی رخ می‌دهد که بخشی از هسته نرم از طریق پارگی لایه بیرونی به بیرون از دیسک رانده شود؛ این عارضه با نام‌های دیگری مانند «لغزش دیسک» یا «پارگی دیسک» نیز شناخته می‌شود.
-
متخصص ارتوپدی4,7 (48)تهراندریافت نوبت آنلاین -
متخصص ارتوپدی4,1 (179)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
متخصص ارتوپدی3,6 (151)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
متخصص ارتوپدی4,3 (175)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
متخصص ارتوپدی4,7 (59)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
متخصص ارتوپدی4,3 (65)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
متخصص ارتوپدی4,5 (72)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
متخصص ارتوپدی4,1 (63)تهراندریافت نوبت آنلاین
علائم دیسک کمر چیست؟
ستون فقرات شبکه‌ای پیچیده از اعصاب و رگ‌های خونی است، بیرون‌زدگی دیسک فشار مضاعفی بر اعصاب و عضلات اطراف وارد می‌کند؛ در این شرایط درد از بخش کمر منتشر می‌شود و در موارد شدید علائم دیسک کمر در پاها را تجربه می‌کنید.
دیسک ممکن است در هر بخشی از ستون فقرات از گردن تا کمر رخ دهد، اما ناحیه کمر یکی از شایع‌ترین نواحی بیرون‌زدگی دیسک است که باعث درد سمت راست کمر یا سمت چپ و انتشار درد در موارد شدید می‌شود؛ شایع‌ترین علائم دیسک کمر به شرح زیر است:
- کمردرد و بی‌حسی کمر معمولا در یک‌طرف یا دوطرف بدن؛
- درد مبهم و بی‌حسی در کمر و بخش‌های مختلف اندام‌های تحتانی مانند باسن، ران، ساق و کف پا؛
- درد تیرکشنده از کمر به پا؛
- احساس گزگز، سوزن‌سوزن‌شدن و سوزش منتشرشونده ناحیه آسیب‌دیده؛
- تشدید درد در شب یا هنگام انجام حرکات خاص؛
- درد تیز و ناگهانی هنگام سرفه، عطسه و خندیدن؛
- دردهای دوره‌ای کمر و بخش‌های مختلف پاها؛
- بدترشدن درد بعد از ایستادن یا نشستن؛
- ضعف عضلانی بدون‌علت کمر و پاها؛
- اسپاسم‌های عضلانی مکرر در ناحیه کمر، باسن، ران و ساق پا؛
- کاهش قابل‌توجه دامنه حرکتی کمر و پاها؛
- اختلالات حرکتی مانند عدم‌تعادل هنگام ایستادن و راه‌رفتن و زمین‌خوردن؛
- درد سیاتیکی منتشرشونده به پشت ران، ساق پا و کف پا در یکی یا هر ۲ پا؛
- سندرم دم اسب و فلج کامل اندام‌های تحتانی؛
- ناتوانی در دفع ادرار یا بی‌اختیاری ادرار در موارد آسیب شدید به ریشه‌های عصبی؛
- اختلالات خواب به‌دلیل درد شدید، ضعف عضلانی یا بی‌حسی کمر و اندام‌های تحتانی.
فشار دیسک بر ریشه‌های عصبی و نخاع باعث دردهای پیش‌رونده‌ای می‌شود که حتی تا کف پا ادامه می‌یابند، در این شرایط، فشار بر عصب علت درد کمر هنگام سرفه، عطسه و حتی خندیدن است؛ با کوچک‌ترین حرکتی نیز ممکن است درد شدید و ناگهانی را تجربه کنید.
علائم دیسک کمر بر اساس عصب درگیر
عصب سیاتیک نقش بسیار مهمی در کمردرد دارد، این عصب از ریشه‌های عصبی مهره‌های کمری L4 و L5 شروع می‌شود و در مهره‌های لگنی S1، S2 و S3 ادامه می‌یابد؛ فشار به عصب در هر کدام از این دیسک‌ها باعث بروز علائم دیسک کمر در پاها خواهد شد.
محل دیسک و ریشه عصبی تحت‌فشار تا حد زیادی در الگوی درد، بی‌حسی، تغییر رفلکس و ضعف عضلانی نقش دارد، این الگوها در تمامی افراد ۱۰۰٪ ثابت نیستند و ممکن است هم‌پوشانی داشته باشند؛ علائم دیسک کمر بر اساس ریشه عصبی درگیر اغلب به شرح زیر است:
| محل دیسک | ریشه عصبی درگیر | مسیر معمول علائم | علائم |
| دیسک بین مهره‌های L1 و L2 | ریشه عصبی L2 | قسمت بالایی و جلویی ران |
|
| دیسک بین مهره‌های L2 و L3 | ریشه عصبی L3 | جلوی ران تا زانو |
|
| دیسک بین مهره‌های L3 و L4 | ریشه عصبی L4 |
|
|
| دیسک بین مهره‌های L4 و L5 | ریشه عصبی L5 |
|
|
| دیسک بین مهره‌های L5 و S1 | ریشه عصبی S1 |
|
|
باتوجه‌به اینکه نوع درد و محل تجربه بی‌حسی و گزگز بر اساس ریشه عصبی درگیر متفاوت است، پیشنهاد می‌شود با بروز هر یک از علائم دیسک کمر به پزشک متخصص مراجعه کنید؛ برای این‌کار تنها کافی است از بخش خدمات ویزیت آنلاین دکتردکتر وقت مشاوره بگیرید.
علت دیسک کمر چیست؟
علت بدن درد یا درد عضلانی در ناحیه کمر، باسن و پاها در برخی افراد چندان مشخص نیست، به‌همین‌دلیل پزشک متخصص مغز و اعصاب یا ارتوپد تمامی موارد احتمالی ابتلا به دیسک را بررسی خواهد کرد تا روش درمانی بر اساس علت عارضه انتخاب شود؛ در ادامه علت دیسک کمر به‌دقت بررسی می‌شود تا با رعایت مواردی ساده از آسیب‌های جدی پیشگیری کنید:
بالارفتن سن یکی از علت های دیسک کمر
دیسک کمر معمولا به‌مرور زمان و در اثر روند طبیعی پیری رخ می‌دهد، با افزایش سن، دیسک‌ها با سرعت بیشتری فرسایش پیدا می‌کنند؛ در سنین بالاتر دیسک‌های ستون فقرات انعطاف‌پذیری خود را از دست می‌دهد و ممکن است با حرکات کوچک مانند خم‌شدن یا چرخیدن به یک‌سمت دچار بیرون‌زدگی یا پارگی شوند.
با افزایش سن دیسک‌ها به‌مرور زمان بخشی از محتوای آب اضافه خود را از دست می‌دهند، در این شرایط دیسک‌ها راحت‌تر روی یکدیگر می‌لغزند و از محل طبیعی خود خارج می‌شوند؛ این عارضه در مردان شایع‌تر از زنان است و بسیاری از زنان دچار کمردرد یائسگی می‌شوند.
حرکات نادرست بدن یکی از دلایل دیسک کمر
برخی حرکات خاص و ناگهانی ممکن است باعث بیرون‌زدگی دیسک شوند، به‌عنوان‌مثال، هنگام چرخش بدن یا چرخیدن به یک سمت برای برداشتن اجسام منجر به خارج‌شدن دیسک از جای خود می‌شود که به آن «دیسک لغزی» یا «فتق دیسک» نیز می‌گویند؛ با انجام حرکات کنترل‌شده و آهسته می‌توانید از بروز چنین مشکلی پیشگیری کنید.
فعالیت‌های سنگین از علت های دیسک کمر
بلندکردن، کشیدن یا هل‌دادن اجسام سنگین با استفاده از عضلات کمر به‌جای عضلات ران و پا از جمله اصلی‌ترین دلایل دیسک کمر است. اگر شغل شما مستلزم بلندکردن مکرر اجسام بزرگ و سنگین است، بیشتر در معرض خطر دیسک کمر قرار دارید؛ تنها راهکار در این شرایط، بلندکردن جسم به‌نحوی است که فشار از روی کمر برداشته شود.
آسیب و ضربه به کمر یکی از دلایل دیسک کمر
یکی دیگر از دلایل دیسک کمر، آسیب و ضربه به این ناحیه است. در مواردی که بعد از آسیب به پزشک با تخصص ارتوپدی مراجعه نکنید، ممکن است علائم به‌مرور زمان شدیدتر و فشار وارده باعث پارگی دیسک شود.
اضافه‌وزن و چاقی و تأثیر آن بر دیسک کمر
اضافه‌وزن و چاقی از دیگر دلایل دیسک کمر است، چون دیسک‌ها باید وزن بیشتری را تحمل کنند و با اعمال فشار بیشتر خطر آسیب جدی به دیسک و تحت‌فشار قرارگرفتن ریشه‌های عصبی افزایش می‌یابد؛ دیسک کمر در بارداری نیز به‌دلیل وزن‌گرفتن جنین و افزایش وزن مادر رخ می‌دهد.
ضعف عضلات یکی از دلایل دیسک کمر
ضعف عضلات مختلف بدن به‌دلیل کم‌تحرکی یا عدم‌تحرک، خطر دیسک کمر را افزایش می‌دهد، چون عضلات شکم، کمر و لگن به تثبیت ستون فقرات کمک می‌کنند؛ با کاهش استقامت و تضعیف این عضلات، حمایت عضلانی از ستون فقرات کاهش می‌یابد و انجام حرکات تکراری یا بلندکردن اجسام سنگین و حجیم به دیسک‌ها فشار می‌آورد.
سبک زندگی ناسالم و دیسک کمر
سبک زندگی ناسالم به‌مرور زمان باعث آسیب جدی دیسک‌ها و اعمال فشار بر ریشه‌های عصبی می‌شود. شاید برخی موارد زیر از نظر شما عجیب به‌نظر برسند، اما مطالعات نشان داده‌اند همگی بخشی از عوامل ابتلا به دیسک کمر هستند:
- سیگار کشیدن: سیگار به‌مرور زمان باعث کاهش جریان خون به دیسک‌ها و افزایش سرعت تخریب آن‌ها می‌شود.
- رانندگی طولانی‌مدت: نشستن‌های طولانی همراه با لرزش‌های ناشی از موتور خودرو به ستون فقرات و ریشه‌های عصبی فشار می‌آورد.
- عدم تحرک و ورزش‌نکردن: بی‌تحرکی و عدم فعالیت در طول روز خطر فتق دیسک را افزایش می‌دهد، در مقابل، فعال‌ماندن و انجام اصولی ورزش از کمر محافظت می‌کند.
براساس منبع معتبر مایو کلینیک:
A herniated disk typically happens over time because of the natural aging process that causes disks to wear down. As you get older, the disks in the spine become less flexible and can tear or rupture more easily, even with small movements such as bending or twisting.
فتق دیسک معمولا به‌مرور زمان و به‌دلیل فرایند طبیعی پیری اتفاق می‌افتد که باعث ساییدگی دیسک‌ها می‌شود، با افزایش سن، انعطاف‌پذیری دیسک‌های ستون فقرات کاهش می‌یابد و حتی با حرکات کوچکی مانند خم‌شدن یا چرخیدن ممکن است دیسک به‌راحتی ترک بردارد یا پاره شود.
انواع بیماری‌های دیسک کمر
دیسک کمر به‌مرور زمان پیشرفت می‌کند و هر مرحله از آن با نام ویژه‌ای شناخته می‌شود، انواع بیماری دیسک کمر به شرح جدول زیر است:
| انواع دیسک کمر | توضیحات |
| دژنراسیون دیسک |
|
| برآمدگی دیسک (دیسک بالجینگ) | بیرون‌زدن قسمت وسیع‌تر (بیشتر از ۲۵٪) از محیط دیسک |
| بیرون‌زدگی دیسک (پروتروژن دیسک) |
|
| فتق دیسک |
|
| پارگی دیسک کمر |
|
| جداشدگی دیسک (سکوئستراسیون) |
|
دیسک کمر چگونه تشخیص داده می‌شود؟
یکی از مهم‌ترین مراحل برای شروع درمان دیسک کمر تشخیص درست علت عارضه است، پزشک متخصص تنها با ارزیابی دقیق وضعیت بیمار می‌تواند مناسب‌ترین روش درمانی را تجویز کند؛ روش‌های تشخیص دیسک کمر به شرح زیر است:
شرح‌حال و علائم برای تشخیص دیسک کمر
اولین مرحله از تشخیص دیسک کمر گرفتن شرح‌حال و بررسی علائم است، پزشک متخصص سوالات زیر را از شما می‌پرسد:
- زمان شروع علائم؛
- محل درد و شدت آن؛
- الگوی انتشار درد؛
- مدت تجربه درد در طول شبانه‌روز؛
- درد هنگام انجام فعالیت‌های خاص مانند خم‌شدن، بلندکردن اجسام و سایر فعالیت‌های معمولی تا سنگین؛
- انتشار درد به باسن و بخش‌های مختلف پا؛
- گزگز، بی‌حسی و سوزن‌سوزن‌شدن کمر و اندام‌های تحتانی؛
- ضعف عضلات کمر، پا و انگشت‌ها؛
- نقطه پایانی ادامه پیدا‌کردن یا انتشار درد در پاها.
معاینه فیزیکی و بررسی دیسک کمر
در این مرحله، پزشک متخصص با مشاهده نحوه حرکت بیمار و شناسایی زمان تجربه درد در وضعیت‌های مختلف، محل درد و شدت آن، ضعف عضلانی، محدودیت حرکت و درگیرشدن سیاتیک را ارزیابی می‌کند، در ادامه برای تشخیص اصولی تست‌ها و روش‌های مختلف تصویربرداری انجام می‌شود؛ معاینه فیزیکی برای تشخیص دیسک کمر به شرح زیر است:
| معاینه عصبی و فیزیکی | روش معاینه |
| ارزیابی قدرت عضلات |
|
| حس پوست |
|
| رفلکس‌ها |
|
| تست‌های کشش عصب | بررسی تحریک ریشه‌های عصبی کمری به‌ویژه در موارد سیاتیک ناشی از فتق یا پارگی دیسک |
روش‌های مختلف تصویربرداری برای تشخیص دیسک کمر
انواع روش‌های تصویربرداری برای تشخیص این عارضه به شرح زیر است:
تصویربرداری با اشعه ایکس و تشخیص دیسک کمر
تصویربرداری با اشعه ایکس روش بسیار مناسبی برای مشاهده دقیق وضعیت استخوان‌ها و مهره‌های کمر است، اما مشکلات دیسک، بافت‌های نرم و غضروف‌ها را نشان نمی‌دهد؛ در این موارد پزشک متخصص روش‌های دیگری مانند سی‌تی‌اسکن و ام‌آرآی را تجویز خواهد کرد. موارد قابل‌تشخیص در رادیوگرافی با اشعه ایکس به شرح زیر است:
- شکستگی مهره‌های کمر؛
- تغییرات ساختار استخوانی ستون فقرات؛
- انحراف ستون فقرات؛
- برخی تغییرات دژنراتیو؛
- وضعیت مهره‌ها.
سی‌تی‌اسکن یکی از روش های تشخیص دیسک کمر
داده‌های تصاویر سی‌تی‌اسکن دقیق‌تر از رادیوگرافی با اشعه ایکس است، نکته مهم اینکه پزشک متخصص زمانی CT را توصیه می‌کند که MRI امکان‌پذیر نباشد؛ کاربردهای اصلی سی‌تی‌اسکن در تشخیص دیسک کمر به شرح زیر است:
- بررسی وضعیت و ساختار مهره‌ها؛
- تشخیص آسیب‌های خاص مهره‌ها و استخوان ستون فقرات؛
- بررسی کانال نخاعی و ریشه‌های عصبی تنها در CT میلوگرافی.
MRI کمر برای بررسی دیسک کمر
مهم‌ترین روش تصویربرداری برای تشخیص دیسک کمر، MRI است، در این روش، ستون فقرات کمری، ساختارهای استخوانی، بافت عضلانی و غضروفی به‌خوبی مشخص می‌شود؛ در تصاویر ام‌آرآی تمامی موارد زیر قابل‌مشاهده است:
- وضعیت قرارگیری دیسک‌ها روی یکدیگر؛
- میزان فرسایش دیسک؛
- برجستگی دیسک؛
- برآمدگی دیسک؛
- بیرون‌زدگی دیسک؛
- فتق دیسک؛
- پارگی دیسک؛
- جداشدگی دیسک؛
- فشار روی ریشه عصبی؛
- تنگی کانال نخاعی.
دی‌اسکوگرافی برای تشخیص دیسک کمر
دی‌اسکوگرافی روش تصویربرداری برای تشخیص علت درد مزمن و طولانی‌مدت کمر است. این آزمایش برای شناسایی دیسک‌های غیرطبیعی ستون فقرات کاربرد دارد، به‌ویژه زمانی‌که مصرف دارو و فیزیوتراپی تاثیری در بهبود علائم نداشته‌اند؛ در دی‌اسکوگرافی ماده کنتراست (ماده حاجب) به هر دیسک تزریق می‌شود تا نواحی مختلف با مشکلات احتمالی به‌دقت بررسی شوند.
الکترومیوگرافی یا نوار عصب عضله (EMG/NCS) یکی از روش های تشخیص دیسک کمر
نوار عصب عضله روش اصلی تشخیص دیسک کمر نیست، این آزمایش معاینه را تکمیل می‌کند و به‌تنهایی برای تشخیص فتق کاربرد ندارد؛ پزشک متخصص نوار عصب عضله را برای بررسی موارد زیر توصیه می‌کند:
- آسیب به ریشه‌های عصبی؛
- شناسایی ریشه‌های عصبی درگیر؛
- ارزیابی آسیب‌های ناشی از پارگی دیسک؛
- کمک به تشخیص دقیق‌تر منبع کمردرد؛
- تشخیص بیماری‌های دیگر مانند نوروپاتی یا گیرافتادن عصب در محل دیگر.
در الکترومیوگرام عملکرد هماهنگ اعصاب و عضلات سنجیده می‌شود، سوزن کوچکی در عضله قرار می‌گیرد تا فعالیت الکتریکی عضله در حالت استراحت و هنگام حرکت اندازه‌گیری شود؛ این روش به شناسایی اعصابی که ممکن است آسیب دیده باشد، کمک می‌کند.
درمان دیسک کمر چگونه است؟
نحوه درمان دیسک کمر به شدت علائم، دیسک‌ها و ریشه عصبی درگیر، پیشرفت عارضه و درگیرشدن عصب سیاتیک بستگی دارد، پزشک متخصص ممکن است یکی یا چند روش درمانی زیر را هم‌زمان توصیه کند:
استراحت و اصلاح فعالیت‌های روزمره برای درمان دیسک کمر
یکی از مهم‌ترین مراحل درمان دیسک کمر در خانه، نحوه استراحت و مدت‌زمان آن است، لازم است بدانید که استراحت طولانی‌مدت علائم را تشدید می‌کند؛ علاوه‌بر‌این باید نحوه فعالیت‌های روزانه را به‌شکلی هوشمندانه اصلاح کنید تا در کنار حرکت اصلاحی دیسک کمر به درمان سریع‌تر کمک کند.
نحوه استراحت برای درمان دیسک کمر
استراحت کافی و اجتناب از حرکات و فعالیت‌هایی که درد را تشدید می‌کنند یا فشار بر ستون فقرات را افزایش می‌دهند در درمان دیسک کمر بسیار مهم است، استراحت در موقعیتی راحت و بدون اعمال‌فشار بر کمر و ریشه‌های عصبی به کاهش درد و التهاب کمک می‌کند؛ نحوه درست خوابیدن برای درمان دیسک کمر به شرح زیر است:
| نحوه خوابیدن | توضیحات |
| درازکشیدن به پشت |
|
| خوابیدن به پهلو |
|
| خوابیدن به شکم | این حالت خوابیدن برای افراد با مشکلات کمر و گردن مناسب نیست چون باعث تشدید درد و اعمال فشار بیشتر به ستون فقرات، مهره‌ها و دیسک‌ها خواهد شد. |
مدت‌زمان استراحت برای دیسک کمر
بسیاری از افراد هنگام تجربه درد یا سایر علائم دیسک کمر ترجیح می‌دهند بیشتر استراحت کنند و حتی از انجام فعالیت‌های عادی روزانه نیز خودداری می‌کنند، اما عدم فعالیت و استراحت طولانی‌مدت در رخت‌خواب باعث ضعف عضلانی، سفتی عضلات و خشکی مفاصل می‌شود؛ در این شرایط ضعف عضلات کمر و پاها منجر به بدترشدن علائم خواهد شد و حتی ممکن است دیسک پیشرفت کند.
تعداد روز ثابتی برای مدت استراحت دیسک کمر وجود ندارد، چون هر فرد بر اساس میزان پیشرفت عارضه، وضعیت ریشه‌های عصبی و شدت علائم به مدت‌زمان متفاوتی برای استراحت نیاز دارد؛ اگر درد شدید و تازه شروع شده است، بهترین مدت زمان استراحت برای دیسک کمر به شرح زیر است:
- درصورت لزوم چند نوبت کوتاه در روز دراز بکشید، ۲۰ تا ۳۰ دقیقه معمولا زمان مناسبی برای کاهش درد کمر است؛ تمام روز را در تخت نخوابید.
- از روزهای بعد تا حدی که درد اجازه می‌دهد مدت استراحت را کمتر و زمان راه‌رفتن و فعالیت‌های سبک روزانه را به‌مرور افزایش دهید.
داروهای مورد استفاده برای کاهش درد دیسک کمر
پزشک متخصص با بررسی دقیق محل و میزان درد کمر دارویی مناسب برای کاهش درد تجویز می‌کند، داروهای زیر به فرد کمک می‌کنند تا به فعالیت‌های روزانه برگردد:
| گروه دارویی | داروهای تجویزی |
| داروهای تسکین درد عضلانی | مسکن‌های مختلف بر اساس شدت درد |
| داروهای مخصوص دردهای عصبی | کپسول پرگابالین ۵۰ برای دیسک کمر |
| شل‌کننده عضلات و جلوگیری از اسپاسم عضلانی |
|
| دردهای شدید | کورتیکواستروئیدهای خوراکی |
| داروهای ضدالتهاب و کاهش درد | داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی |
داروها باید توسط پزشک متخصص تجویز شوند، چون حتی اگر بهترین مسکن برای دیسک کمر را خودسرانه بخورید ممکن است عوارض جدی ایجاد کند؛ پیشنهاد می‌شود برای شروع درمان اصولی از خدمات ویزیت آنلاین دکتردکتر برای مشاوره با پزشک متخصص استفاده کنید.
فیزیوتراپی برای دیسک کمر
فیزیوتراپی در درمان دیسک کمر روشی اصولی برای کاهش فشار بر ریشه‌های عصبی و اصلاح حرکات حین فعالیت‌های روزانه است، فیزیوتراپیست حرکات کششی و تمریناتی را به شما آموزش می‌دهد که به تقویت عضلات مرکزی بدن، کاهش درد و تسهیل حرکت کمک خواهد کرد؛ ورزش‌ها متناسب با دیسک‌ها و اعصاب درگیر توصیه می‌شوند و برای هر فرد متفاوت از دیگری است.
برنامه فیزیوتراپی برای درمان دیسک کمر تنها شامل آموزش حرکات کششی و نحوه انجام فعالیت‌های روزانه نیست و فیزیوتراپیست خدمات زیر را ارائه می‌کند:
- گرمادرمانی و سرمادرمانی؛
- ماساژ با ابزار تخصصی؛
- ورزش با دستگاه‌های ویژه؛
- درمان با اولتراسوند (فراصوت)؛
- تحریک الکتریکی عضلات.
تزریق‌های درمانی برای درد ناشی از دیسک کمر
در مواردی که درد دیسک کمر با داروهای خوراکی ضدالتهاب و ضددرد تسکین پیدا نکند، پزشک متخصص تزریق داروهای استروئیدی در اطراف عصب آسیب‌دیده را توصیه می‌کند؛ به‌منظور تزریق دقیق به اطراف عصب، پزشک از روش‌های تصویربرداری برای هدایت درست سوزن استفاده می‌کند.
تزریق داروی استروئیدی با نام «تزریق اپیدورال» نیز شناخته می‌شود، استروئید علاوه‌بر کاهش التهاب و تورم به تسهیل حرکت و تسکین درد کمک می‌کند؛ در برخی موارد تسکین درد به بیشتر از ۱ نوبت تزریق دارو نیاز دارد.
ماساژ درمانی برای دیسک کمر
ماساژ به‌تنهایی در درمان دیسک کمر موثر نیست، این روش بیشتر با هدف رفع اسپاسم‌های عضلانی انجام می‌شود تا با کاهش درد، فرد تحرک بیشتری داشته باشد؛ ماساژ درمانی باید زیرنظر متخصص انجام شود چون ماساژ غیراصولی ممکن است به دیسک‌ها آسیب بزند.
جراحی دیسک کمر
جراحی معمولا آخرین راهکار درمانی است که بعد از امتحان‌کردن روش‌های محافظه‌کارانه انجام می‌شود، اگر علائم بعد از ۶ هفته درمان با داروهای ضدالتهاب، مسکن‌ها، فیزیوتراپی، تزریق و استراحت بهبود پیدا نکرد پزشک متخصص در صورت تجربه موارد زیر یکی از روش‌های جراحی را توصیه کند:
- درد مداوم و شدید؛
- بی‌حسی یا ضعف عضلانی قابل‌توجه؛
- مشکلات شدید راه‌رفتن، ایستادن یا نشستن؛
- ازدست‌دادن کنترل مثانه و روده بزرگ.
لامینوتومی یکی از روش های جراحی دیسک کمر
در عمل لامینوتومی جراح برای کاهش فشار بر ریشه‌های عصبی، شکافی در قوس مهره‌ای (لامینا) ایجاد می‌کند، این عمل از طریق برشی کوچک انجام می‌شود.
لامینکتومی و جراحی دیسک کمر
در برخی موارد به‌جای شکاف در قوس مهره‌ای، ممکن است جراح لامینا را به‌صورت کامل بردارد که به آن لامینکتومی می‌گویند.
دیسککتومی یکی از روش های جراحی ئیسک کمر
دیسککتومی یکی از رایج‌ترین روش‌های جراحی دیسک کمر است، در این عمل، جراح بخشی از دیسک را برمی‌دارد که بر ریشه عصبی فشار می‌آورد؛ در موارد شدیدتر، جراح ممکن است کل دیسک را بردارد.
میکرودیسککتومی یکی از جراحی های دیسک کمر
جراح در برخی موارد با ایجاد برشی در ناحیه کمر به دیسک دسترسی پیدا می‌کند، در صورت امکان و برای دستیابی به نتایج مشابه از برشی کوچک‌تر و ابزارهای ویژه استفاده می‌شود تا عوارض جراحی کاهش یابد؛ این روش جراحی جدیدتر و کم‌تهاجمی‌تر از دیسککتومی است و به آن میکرودیسککتومی می‌گویند.
جراحی دیسک مصنوعی
در این روش عمل دیسک کمر، جراح از طریق برشی در ناحیه شکم به دیسک دسترسی پیدا می‌کند، دیسک آسیب‌دیده با دیسک مصنوعی ساخته‌شده از پلاستیک یا فلز جایگزین می‌شود؛ باتوجه‌به سنگین بودن جراحی دیسک مصنوعی ممکن است چند روز در بیمارستان بستری شوید.
این روش تنها در مواردی انجام می‌شود که فرد یکی از مشکلات زیر را داشته باشد:
- آرتروز؛
- پوکی‌استخوان؛
- تحلیل‌رفتگی (دژنراسیون) چند دیسک.
فیوژن ستون فقرات (خشک‌کردن مهره‌ها) یکی از روش های جراحی دیسک کمر
در فیوژن ستون فقرات که به آن خشک‌کردن مهره‌ها نیز می‌گویند جراح ۲ یا چند مهره را به‌طور دائمی به‌یکدیگر متصل کرده و جوش می‌دهد، این عمل اغلب با پیوند استخوان از بخش دیگر بدن بیمار یا با استخوان اهداشده انجام می‌شود؛ در برخی موارد و بر اساس شرایط، جراح از پیچ‌ها و میله‌های فلزی یا پلاستیکی برای حمایت بیشتر از ستون فقرات استفاده می‌کند که باعث بی‌تحرک شدن دائمی بخش تحت‌درمان خواهد شد.
بهترین ورزش‌ها برای دیسک کمر چیست؟
بهترین ورزش برای دیسک کمر و سیاتیک باید مطابق با شرایط بیمار، شدت علائم، دیسک‌ها و ریشه‌های عصبی درگیر تعیین شود، ورزش سیاتیک در این موارد مفید است و از درگیری بیشتر عصب پیشگیری خواهد کرد. فیزیوتراپیست حرکت اصلاحی دیسک کمر را آموزش می‌ده ، اما درمان تنها به کلینیک فیزیوتراپی ختم نمی‌شود و باید ورزش را در خانه ادامه دهید؛ در ادامه چندین ورزش برای دیسک کمر معرفی می‌شود تا علائم سریع‌تر بهبود یابد:
استراحت روی شکم برای بهبودی دیسک کمر
- روش شکم دراز بکشید.
- صورتتان رو به پایین یا به یک سمت باشد.
- اگر راحت هستید دست‌ها را روی هم بگذارید و سپس سر را روی آن قرار دهید.
- عضلات کمر را شل کنید.
- به‌مدت ۲ در این وضعیت بمانید.
- اگر درد جدیدی در پا احساس کردید یا درد قبلی شدیدتر شد، تمرین را متوقف کنید.
تمرین اکستنشن (بازکردن) کمر به‌روش پرس‌آپ
- روی شکم دراز بکشید.
- آرنج‌ها را نزدیک پهلو قرار دهید.
- قسمت بالایی کمر را با کمک بازوها از زمین بلند کنید.
- ساعدها باید کاملا روی زمین باشند.
- هنگام بالا آوردن کمر و تنه با فشار دست، قوسی در کمر ایجاد کنید و سپس عضلات شکم و کمر را شل و رها کنید.
- به‌مدت ۲ دقیقه در این وضعیت بمانید.
- این حرکت را ۲ تا ۴ بار تکرار کنید.
- اگر درد جدید یا تیرکشنده در پاها احساس کردید، تمرین را متوقف کنید.
حرکت کامل کشش کمر (پرس‌آپ)
- روی شکم دراز بکشید.
- آرنج‌ها را کنار بدن قرار دهید.
- با صاف‌کردن بازوها، قسمت بالایی کمر را از زمین بلند کنید.
- اجازه دهید گودی کمر به‌سمت پایین متمایل شود (کمر باید شل و رها باشد).
- به‌مدت ۶ ثانیه در این وضعیت بمانید.
- این تمرین را ۸ تا ۱۲ بار تکرار کنید.
- اگر این تمرین باعث ایجاد درد جدید یا تشدید درد در پاها می‌شود، آن را انجام ندهید.
خم‌شدن به عقب برای بهبودی دیسک کمر
- بایستید و پاها را به‌اندازه عرض لگن باز کنید.
- زانوها را قفل نکنید یا صاف و سفت نگه ندارید.
- پنجه پاها باید رو به جلو باشد.
- دست‌ها را در گودی کمر (پایین کمر) قرار دهید.
- درحالی‌که زانوها را صاف نگه داشته‌اید تا جایی که ممکن است به عقب خم شوید.
- چند ثانیه در این حالت بمانید و سپس به حالت عادی برگردید.
- این تمرین را ۲ تا ۴ بار در روز تکرار کنید و در هر تکرار کمی بیشتر به عقب خم شوید.
- اگر نمی‌توانید حرکت کامل کشش کمر (پرس‌آپ) را انجام دهید، یا این تمرین باعث درد جدید یا تشدید درد پاها می‌شود، تمرین را متوقف کنید.
درمان خانگی دیسک کمر چیست؟
استراحت و خودداری از فعالیت‌های سنگین برای چند روز در تسکین علائم موثر است، اما آیا استراحت مطلق برای دیسک کمر مفید است؟ پزشک متخصص استراحت مطلق معمولا توصیه نمی‌کند، چون کم‌تحرکی باعث تضعیف عضلات، سفتی عضلات و خشکی مفاصل می‌شود؛ بهترین روش‌های درمان دیسک کمر در منزل به شرح زیر است:
- استفاده از کمپرس سرد و گرم روی ناحیه دردناک؛
- اصلاح وضعیت نشستن و خوابیدن؛
- تحرک و فعالیت روزانه در دوران درد دیسک کمر؛
- کاهش وزن برای کاهش فشار روی کمر؛
- مصرف بهترین غذا برای دیسک کمر شامل ماهی‌های چرب، آجیل‌ها، سبزیجات برگ‌سبز و آنتی‌اکسیدان‌ها؛
- انجام تمرینات کششی با فواصل زمانی منظم در طول روز.
دیسک کمر و سیاتیک چه ارتباطی دارند؟
دیسک کمر مشکلی ساختاری در دیسک‌های بین مهره‌های ستون فقرات است، زمانی‌که دیسک بیرون‌زده به یکی از ریشه‌های عصبی فشار وارد کند باعث درد و علائم عصبی خواهد شد؛ سیاتیک مجموعه‌ای از علائم ناشی از تحریک یا فشار بر ریشه‌های عصبی است که در تشکیل عصب سیاتیک نقش دارند، بنابراین سیاتیک یکی از پیامدهای دیسک کمر است.
| موارد بررسی | دیسک کمر | سیاتیک |
| تعریف | تغییر یا آسیب دیسک بین مهره‌های کمر | تحریک و فشار دیسک به ریشه‌های عصبی |
| ماهیت | مشکل ساختاری ستون فقرات و دیسک‌ها | پیامد دیسک کمر |
| محل درد |
|
|
| الگوی درد |
|
|
| درد پا | در برخی موارد | ویژگی اصلی سیاتیک |
| بی‌حسی و گزگز | در صورت درگیری ریشه عصبی | شایع و در مسیر مشخص عصب |
عوارض دیسک کمر چیست؟
نخاع درست در بالای ناحیه کمر به پایان می‌رسد، در پایین کمر دسته‌ای از اعصاب در امتداد کانال نخاعی ادامه می‌یابند که به آن کودا اکونیا (در زبان لاتین دم‌اسب) می‌گویند؛ زمانی‌که این دسته عصبی تحت‌فشار قرار گیرد عوارض دیسک کمر بروز می‌کنند.
در موارد نادر، فتق دیسک ممکن است بر کل این دسته عصبی فشار وارد کند، چنین وضعیتی نوعی فوریت پزشکی و اورژانسی است که سریع‌تر باید درمان شود؛ بدون درمان سریع، علاوه‌بر ضعف دائمی عضلات احتمال فلج‌شدن افزایش می‌یابد.
عوارض دیسک کمر در صورت عدم درمان به‌موقع
| عوارض دیسک کمر | توضیحات |
| تشدید علائم |
|
| مشکلات مثانه و روده |
|
| بی‌حسی ناحیه زین |
|
| اختلالات عملکرد جنسی | بی‌حسی یا درد ناحیه تناسلی و تجربه درد شدید هنگام رابطه جنسی |
| مشکلات تعادل و هماهنگی |
|
| افتادگی پا |
|
| پیشرفت سریع عارضه | پارگی مجدد دیسک درصورت عدم درمان به‌موقع |
پیشگیری از دیسک کمر چگونه است؟
با مراقبت‌های ساده به‌راحتی می‌توانید خطر پیشرفت دیسک کمر و ابتلا به این عارضه را کاهش دهید، اقدامات اصولی طبق توصیه متخصصان به شرح زیر است:
- فعال‌ماندن در طول روز: عضلات قوی ناحیه مرکزی بدن نقش مهمی در حمایت و حفاظت از ستون فقرات دارند، بی‌تحرکی یا عدم‌تحرک عضلات شکم، کمر، لگن و پاها را ضعیف می‌کند و خطر دیسک کمر افزایش می‌یابد.
- اصلاح وضعیت بدن حین فعالیت: نشستن، ایستادن، راه‌رفتن و خوابیدن در وضعیتی نادرست فشار زیادی به ستون فقرات وارد می‌کند، بلندکردن اجسام سنگین و حجیم با تمرکز فشار روی عضلات و ستون فقرات کمری نیز باعث دیسک کمر می‌شود؛ با رعایت وضعیت بدنی صحیح (پوسچر) به‌راحتی می‌توان از دیسک کمر پیشگیری کرد و سرعت پیشرفت آن را کاهش داد.
- مدیریت وزن سالم: اضافه‌وزن فشار زیادی به ستون فقرات و دیسک‌ها وارد می‌کند، این فشار به‌مرور باعث آسیب دیسک و ابتلا به عارضه‌های مختلف می‌شود.
- انجام حرکات کششی در فواصل منظم بین فعالیت‌ها: اگر برای مدتی طولانی می‌نشینید یا ایستاده کار می‌کنید، انجام حرکات کششی به‌صورت منظم مانع از اعمال فشار بر دیسک‌ها خواهد شد.
- پوشیدن کفش مناسب: کفش‌های پاشنه‌بلند تراز ستون فقرات را برهم می‌زنند، بهتر است هنگام فعالیت‌های طولانی‌مدت از کفش‌های راحت و استاندارد مانند کتانی استفاده کنید.
- ترک سیگار: کشیدن سیگار و سایر دخانیات با کاهش جریان خونرسانی به دیسک‌ها باعث تضعیف سریع آن‌ها خواهد شد و خطر ابتلا به فتق دیسک را افزایش می‌دهد.
برای دیسک کمر چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در مراحل اولیه ممکن است درد ناشی از دیسک در خانه قابل درمان باشد، اما در موارد زیر باید به پزشک مراجعه کنید:
- اختلال در زندگی روزمره مانند رفتن به محل کار یا انجام کارهای عادی روزانه؛
- بهبود نیافتن علائم دیسک کمر بعد از ۴ تا ۶ هفته درمان محافظه‌کارانه؛
- بدترشدن علائم و دردهای پیش‌رونده؛
- ازدست‌دادن کنترل مثانه و روده (بی‌اختیاری ادرار و مدفوع)؛
- مشکلات جدی هنگام نشستن، ایستادن، راه‌رفتن و حتی خوابیدن؛
- تجربه درد هنگام استراحت؛
- گزگز، بی‌حسی یا کاهش قدرت عضلات کمر، لگن و بخش‌های مختلف پاها.
کلام آخر دکتردکتر
دیسک کمر یکی از مشکلات رایج کسانی است که ساعت‌ها می‌نشینند و تحرک چندانی ندارد، این عارضه به‌مرور و با سبک زندگی ناسالم پیشرفت می‌کند؛ زمانی‌که دیسک به ریشه عصبی فشار بیاورد دردی تیز و تیرکشنده در اندام‌های تحتانی منتشر می‌شود. باتوجه‌به اینکه عدم‌درمان به‌موقع دیسک منجر به عوارض جدی و خطرناک خواهد شد، پیشنهاد می‌شود از خدمات ویزیت حضوری دکتردکتر برای تشخیص سریع‌تر و شروع درمان اصولی استفاده کنید.
