تنگی کانال نخاعی؛ راهنمای کامل علائم، تشخیص، درمان و پیشگیری

تنگی کانال نخاعی به تنگ‌شدن فضای داخل ستون فقرات گفته می‌شود که به نخاع و اعصاب ستون فقرات فشار وارد می‌کند. این مشکل بیشتر در ستون فقرات کمر و گردن ایجاد می‌شود. بعضی از بیماران هیچ علائمی ندارند، ولی بعضی دیگر دچار علائمی مانند درد، بی‌حسی، گزگز و ضعف عضلانی می‌شوند. در ادامه بیشتر توضیح می‌دهیم که تنگی کانال نخاعی چیست و با علائم و روش‌های تشخیص و درمان آن آشنا می‌شویم.

تنگی کانال نخاعی چیست؟

تنگی کانال نخاعی به معنای باریک‌شدن یک یا چند مجرا در داخل کانال نخاعی است. کانال نخاعی تونلی است که از میان مهره‌های ستون فقرات عبور می‌کند و نخاع را در خود جای داده است. تنگی کانال نخاعی عارضه شایعی است؛ در بیشتر موارد، این باریک‌شدگی بخشی طبیعی از روند پیری است و اغلب مشکلی ایجاد نمی‌کند، ولی گاهی کاهش فضای داخل این کانال موجب فشارآمدن به نخاع و اعصابی می‌شود که از آن منشعب می‌شوند (ریشه‌های عصبی).

این فضای تنگ می‌تواند موجب تحریک، فشرده‌شدن یا تحت فشار قرارگرفتن نخاع یا اعصاب شود. این وضعیت ممکن است به کمردرد و سایر مشکلات عصبی مانند سیاتیک منجر شود. عوامل و آسیب‌های گوناگونی می‌توانند موجب تنگی کانال نخاعی شوند.

اگرچه تنگی کانال نخاعی می‌تواند دردناک باشد، اعصاب می‌توانند خود را با فضای کم سازگار کنند. بیشتر افراد مبتلا به این عارضه با دریافت راهنمایی و توصیه‌های لازم می‌توانند علائم خود را مدیریت کنند، ولی اگر علائم بر عملکرد بازوها یا پاها، توانایی راه‌رفتن یا کیفیت زندگی اثر بگذارند، اقدامات درمانی بیشتری لازم است.

انواع تنگی کانال نخاعی کدام‌اند؟

تنگی کانال نخاعی اصطلاحی کلی برای توصیف باریک‌شدن یک یا چند سوراخ استخوانی (فورامن) در ستون فقرات است. بسته به محل دقیق باریک‌شدگی و فشار بر اعصاب، از نام‌های خاصی برای انواع تنگی کانال نخاعی استفاده می‌شود.

دو نوع کلی تنگی کانال نخاعی عبارت‌اند از:

• تنگی فورامینال (که تنگی جانبی نیز نامیده می‌شود) و شامل فشرده‌شدن یا التهاب یک عصب نخاعی است؛
• تنگی کانال مرکزی که شامل فشرده‌شدن یا التهاب نخاع است.

تنگی فورامینال (Foraminal Stenosis) یا تنگی جانبی (Lateral Stenosis)

سوراخ بین‌مهره‌ای، سوراخی استخوانی است که عصب نخاعی ازطریق آن از کانال نخاعی بین دو مهره مجاور خارج می‌شود. وضعیتی که در آن یک یا چند سوراخ بین‌مهره‌ای تنگ می‌شوند، تنگی فورامینال نام دارد. در تنگی فورامینال عصب نخاعی فضای کمتری دارد و ممکن است فشرده، دردناک یا دچار اختلال عملکرد شود.

تنگی فورامینال می‌تواند در هریک از سوراخ‌های بین‌مهره‌ای در سراسر ستون فقرات رخ دهد. این وضعیت بیشتر در ستون فقرات کمری ایجاد می‌شود. تنگی فورامینال در ستون فقرات گردنی نیز رخ می‌دهد، ولی ایجاد آن در ستون فقرات سینه‌ای به‌ندرت اتفاق می‌افتد.

اصطلاحات تنگی فورامینال و تنگی جانبی اغلب به‌جای یکدیگر استفاده می‌شوند، زیرا هر دو به تنگی‌ای اشاره دارند که به‌صورت جانبی در کانال نخاعی ایجاد می‌شود. از اصطلاحات زیر برای شناسایی دقیق‌تر محل فشردگی عصب نخاعی استفاده می‌شود:

• تنگی فرورفتگی جانبی (Lateral recess stenosis) زمانی رخ می‌دهد که عصب نخاعی درست قبل از رسیدن به سوراخ بین‌مهره‌ای فشرده شود.
• تنگی فارلترال یا دور از مرکز (Far lateral stenosis) زمانی رخ می‌دهد که عصب نخاعی پس از خروج از سوراخ بین‌مهره‌ای تحت فشار قرار می‌گیرد.

تنگی کانال مرکزی (Central Canal Stenosis)

سوراخ مهره‌ای روزنه‌ای استخوانی در مرکز مهره است که از نخاع محافظت می‌کند. به وضعیتی که در آن یک یا چند سوراخ مهره‌ای تنگ می‌شوند، تنگی کانال مرکزی می‌گویند. در تنگی کانال مرکزی، نخاع فضای کمتری دارد و ممکن است فشرده شود. این فشار می‌تواند منجر به درد یا اختلال عملکرد در قسمت‌هایی از بدن شود که در نواحی پایین‌تر از محل فشار قرار دارند.

تنگی کانال مرکزی بیشتر در ستون فقرات کمری یا گردنی رخ می‌دهد. گاهی تنگی فورامینال و تنگی کانال مرکزی با هم ایجاد می‌شوند.

When spinal stenosis occurs, it is estimated that between 5% and 60% of the cases involve at least 2 levels of the spine, such as the cervical and lumbar regions (tandem stenosis).

هنگامی که تنگی کانال نخاعی رخ می‌دهد، برآورد می‌شود که در ۵ تا ۶۰ درصد موارد، دست‌کم دو سطح از ستون فقرات، برای نمونه نواحی گردنی و کمری، درگیر هستند (تنگی هم‌زمان یا «تاندِم» (tandem stenosis)).

spine-health

علت تنگی کانال نخاعی چیست؟

تنگی کانال نخاعی علل متعددی دارد. تغییرات یا آسیب‌های گوناگون در ستون فقرات می‌توانند منجر به باریک شدن کانال نخاعی شوند. این علل به دو گروه اصلی تقسیم می‌شوند:

• علل اکتسابی که پس از تولد ایجاد می‌شوند؛
• علل مادرزادی که از بدو تولد وجود دارند.

تنگی کانال نخاعی اکتسابی شایع‌تر است. این مشکل معمولاً ناشی از تغییرات فرسایشی است که با افزایش سن به‌طور طبیعی در ستون فقرات ایجاد می‌شود. صرفاً در ۹ درصد موارد دلیل تنگی کانال نخاعی مشکلات مادرزادی است.

علل اکتسابی تنگی کانال نخاعی

تنگی کانال نخاعی اکتسابی اغلب پس از ۵۰ سالگی بروز می‌کند و معمولاً ناشی از آسیب یا تغییراتی در ستون فقرات است که با افزایش سن ایجاد می‌شوند (تغییرات دژنراتیو یا تحلیل‌برنده).

علل تنگی کانال نخاعی اکتسابی عبارت‌اند از:

رشد بیش از حد استخوان: آرتروز (استئوآرتریت) نوعی عارضه فرسایشی است که موجب تخریب غضروف مفاصل ازجمله مفاصل ستون فقرات می‌شود. غضروف پوشش محافظ مفاصل است. با ساییده‌شدن و ازبین‌رفتن غضروف، استخوان‌ها روی یکدیگر ساییده می‌شوند. بدن در واکنش به این وضعیت، استخوان جدیدی می‌سازد. درنتیجه، زائده‌های استخوانی (خارهای استخوانی یا استئوفیت‌ها) شکل می‌گیرند یا استخوان بیش از حد رشد می‌کند.

زائده‌های استخوانی روی مهره‌ها به‌سمت کانال نخاعی پیشروی کرده، فضا را تنگ می‌کنند و موجب فشارآمدن به اعصاب نخاعی می‌شوند. بیماری پاژه استخوان نیز می‌تواند موجب رشد بیش از حد استخوان در ستون فقرات شود.

بیرون‌زدگی یا فتق دیسک: دیسک‌ها بالشتک‌های نرمی هستند که میان مهره‌های ستون فقرات قرار دارند و مانند ضربه‌گیر عمل می‌کنند. با افزایش سن ممکن است دیسک‌ها خشک و تخت شوند. ایجاد ترک در لبه بیرونی دیسک می‌تواند موجب بیرون‌زدن بخش مرکزی و ژله‌مانند آن شود. در این حالت، دیسک بیرون‌زده به اعصاب مجاور خود فشار می‌آورد.

ضخیم‌شدن رباط‌ها: رباط‌ها نوارهای محکمی هستند که اجزای ستون فقرات را کنار هم نگه می‌دارند. ممکن است رباط‌ها به‌مرور زمان سفت و ضخیم شوند. ضخیم‌شدن این رباط‌ها می‌تواند موجب پیشروی آنها به درون کانال نخاعی شود.

شکستگی‌ها و آسیب‌های ستون فقرات: شکستگی یا جابه‌جایی مهره‌ها یا آسیب نواحی مجاور ستون فقرات می‌تواند فضای کانال را تنگ کند. التهاب و تورم ناشی از آسیب‌دیدگی اطراف ستون فقرات نیز ممکن است مشکل‌ساز شود.

کیست‌ها یا تومورهای ستون فقرات: تومورهایی که درون نخاع یا در فضای بین نخاع و مهره‌ها رشد می‌کنند، می‌توانند موجب تنگ‌شدن کانال نخاعی شوند.

علل مادرزادی تنگی کانال نخاعی

گاهی علت تنگی کانال نخاعی مشکلات مادرزادی است. تنگی مادرزادی کانال نخاعی در نوزادان و کودکان ایجاد می‌شود و می‌تواند ناشی از موارد زیر باشد:

• مشکلاتی در شکل‌گیری ستون فقرات در دوران رشد جنینی؛
• بیماری‌های ژنتیکی (ارثی) که بر رشد استخوان‌ها تأثیر می‌گذارند و ناشی از جهش‌های ژنتیکی هستند.

بعضی از علل مادرزادی تنگی کانال نخاعی عبارت‌اند از:

آکندروپلازی (Achondroplasia): نوعی اختلال رشد استخوان که به‌دلیل جهش ژنتیکی منجر به کوتولگی می‌شود.

دیس‌رافی نخاعی (Spinal dysraphism): وضعیتی که در آن ستون فقرات، نخاع یا ریشه‌های عصبی در دوران رشد جنینی به‌درستی شکل نمی‌گیرند. اسپینا بیفیدا و سایر نقایص لوله عصبی از نمونه‌های آن هستند.

کیفوز مادرزادی (Congenital kyphosis): وضعیتی که در آن ستون فقرات کودک بیش از حد معمول به‌سمت بیرون خم می‌شود و درنتیجه، قسمت بالایی پشت او بیش از حد گرد و قوزدار به نظر می‌رسد. این حالت ناشی از مشکلی در رشد ستون فقرات جنین است.

پدیکل‌های کوتاه مادرزادی: وضعیتی که در آن نوزاد با پدیکل‌های مهره‌ای کوتاه‌تر متولد می‌شود، وضعیتی که موجب کاهش اندازه کانال نخاعی می‌شود. پدیکل‌های مهره‌ای بخش‌های استخوانی در «کناره‌های» کانال نخاعی هستند.

استئوپتروز (Osteopetrosis): بیماری ژنتیکی نادری که موجب رشد غیرطبیعی و تراکم بیش از حد استخوان‌های کودک می‌شود.

سندرم مورکیو (Morquio syndrome): بیماری ژنتیکی نادری که بر استخوان‌ها، ستون فقرات و سایر دستگاه‌های بدن کودک تأثیر می‌گذارد.

اگزوستوزهای متعدد ارثی (Hereditary multiple exostoses): بیماری ژنتیکی نادری که موجب ایجاد چندین زائده استخوانی کوچک می‌شود. این زائده‌ها می‌توانند روی مهره‌های کودک رشد کنند و بر کانال نخاعی او تأثیر بگذارند.

بیشتر بخوانید: چرا کمردرد دارم، بررسی علت و علائم کمردرد ناگهانی

چه کسانی بیشتر در معرض تنگی کانال نخاعی هستند؟

سن، عامل خطر اصلی برای تنگی کانال نخاعی است. بیشتر افراد مبتلا به این عارضه بالای ۵۰ سال سن دارند. افراد جوان‌تر که در سنین پایین دچار آرتروز شده‌اند یا به سایر بیماری‌های مرتبط با ستون فقرات مبتلا هستند، ممکن است در معرض خطر ابتلا به تنگی کانال نخاعی باشند.

تنگی کانال نخاعی عارضه‌ای نسبتاً شایع است. تغییرات دژنراتیو (فرسایشی) ستون فقرات تا سن ۵۰ سالگی، ۹۵ درصد افراد را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد و تنگی کانال نخاعی یکی از این تغییرات محسوب می‌شود. در افراد بالای ۶۵ سال که تحت عمل جراحی ستون فقرات قرار می‌گیرند، تنگی کانال نخاعی در ناحیه کمر، شایع‌ترین تشخیص است.

علائم تنگی کانال نخاعی چیست؟

بسته به محل و شدت تنگی کانال نخاعی، ممکن است علائم زیر را در گردن، کمر، بازوها، پاها، دست‌ها یا کف پاها احساس کنید:

• درد؛
• بی‌حسی؛
• گزگز (احساس سوزن‌سوزن شدن)؛
• ضعف.

تنگی کانال نخاعی معمولاً به‌تدریج و در طول زمان ایجاد می‌شود. به همین دلیل، ممکن است باوجود مشاهده این عارضه در عکس‌برداری با اشعه ایکس یا سایر روش‌های تصویربرداری، برای مدتی هیچ‌گونه علائمی نداشته باشید. علائم تنگی کانال نخاعی ممکن است به‌صورت متناوب بروز کنند و در هر فرد متفاوت باشند.

علائم تنگی کانال نخاعی کمر

تنگی کانال نخاعی در ناحیه کمر می‌تواند موجب درد یا گرفتگی عضلانی در یک یا هر دو پا شود. این حالت معمولاً هنگام ایستادن طولانی‌مدت یا راه‌رفتن رخ می‌دهد و علائم با خم‌شدن به جلو یا نشستن بهبود می‌یابند. تنگی کانال نخاعی در کمر گاهی موجب کمردرد می‌شود. در موارد نادر، این عارضه می‌تواند تغییراتی در عملکرد مثانه یا روده ایجاد کند.

علائم تنگی کانال نخاعی در ناحیه کمر عبارت‌اند از:

• درد در ناحیه پایین کمر؛
• دردی که از باسن شروع شده و به‌سمت پایین پا کشیده می‌شود؛ این درد ممکن است تا ناحیه پا (کف پا) نیز احساس شود؛
• احساس سنگینی در پاها که ممکن است منجر به گرفتگی عضلات در یک یا هر دو پا شود؛
• بی‌حسی یا احساس گزگز (حالت سوزن‌سوزن شدن) در باسن، پا یا کف پا؛
• دردی که با ایستادن طولانی‌مدت، راه‌رفتن یا حرکت در سراشیبی تشدید می‌شود؛
• دردی که با خم‌شدن به جلو، راه‌رفتن در سربالایی یا نشستن کاهش می‌یابد.

بیشتر بخوانید: علت درد کمر هنگام سرفه، دلایل احتمالی و روش درمان درد کمر هنگام سرفه

علائم تنگی کانال نخاعی گردن

علائم تنگی کانال نخاعی گردن می‌تواند در هر نقطه‌ای پایین‌تر از محل فشار بر عصب در گردن احساس شود. این علائم عبارت‌اند از:

• درد گردن؛
• بی‌حسی یا گزگز در بازو، دست، ساق پا یا کف پا؛
• ضعف یا عدم هماهنگی در حرکت بازو، دست، پا یا کف پا؛
• کاهش عملکرد دست‌ها، مانند مشکل در نوشتن یا بستن دکمه‌های پیراهن.

همچنین ممکن است دچار سردرد شوید.

علائم خطرناک تنگی کانال نخاعی

گاهی تنگی کانال نخاعی منجر به شرایط جدی‌تری مانند «سندرم دم اسب» (cauda equina syndrome) یا «میلوپاتی گردنی» (cervical myelopathy) می‌شود. این موارد، عارضه‌هایی نادر، ولی جدی در ستون فقرات هستند که می‌توانند منجر به آسیب دائمی یا ناتوانی شوند. تشخیص و درمان زودهنگام از تشدید وضعیت جلوگیری می‌کند.

درصورت بروز موارد زیر فوراً به پزشک مراجعه کنید:

• تغییرات جدید در عملکرد مثانه و روده، مانند فوریت، تکرر ادرار، مشکل در دفع ادرار، نشت ادرار، بی‌اختیاری؛
• تغییر در حس اطراف باسن یا اندام تناسلی یا اختلال عملکرد جنسی مانند ناتوانی اخیر در رسیدن به ارگاسم یا نعوظ؛
• کاهش تعادل یا مشکل در راه‌رفتن؛
• درد، ضعف، سنگینی یا تغییر حس در بازوها یا پاها؛
• کاهش عملکرد دست‌ها، مانند افتادن وسایل از دست، مشکل در نوشتن، بستن دکمه یا زیپ؛
• درد گردنی که با سردرد شدید همراه است.

درصورت بروز موارد زیر به پزشک مراجعه کنید:

• احساس ناخوشی عمومی؛
• درد گردن که هم‌زمان با بیماری یا مشکلات دیگری مانند آرتریت روماتوئید یا سرطان شروع شده است.

تنگی کانال نخاعی چگونه تشخیص داده می‌شود؟

پزشک در مورد علائم و سابقه پزشکی‌تان سؤالاتی می‌پرسد و معاینات فیزیکی لازم را انجام می‌دهد. ممکن است برای تشخیص تنگی کانال نخاعی به آزمایش‌های تصویربرداری نیاز داشته باشید.

این آزمایش‌ها ممکن است شامل موارد زیر باشند:

• عکس‌برداری با اشعه ایکس (X-ray): عکس‌برداری از کمر با اشعه ایکس می‌تواند تغییرات استخوانی را نشان دهد که ممکن است موجب تنگ‌ترشدن فضای داخل کانال نخاعی شده باشند.
• تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI): در MRI از آهن‌ربای قوی و امواج رادیویی برای ایجاد تصاویر دقیق از بافت‌های سخت و نرم استفاده می‌شود. این آزمایش آسیب‌های وارده به دیسک‌ها و رباط‌های ستون فقرات را نشان می‌دهد و مشخص می‌کند که آیا توموری وجود دارد یا خیر.
• توموگرافی کامپیوتری (CT): اگر امکان انجام MRI وجود نداشته باشد، ممکن است از سی‌تی‌اسکن استفاده شود. در این آزمایش تصاویر اشعه ایکس گرفته‌شده از زوایای مختلف با هم ترکیب می‌شوند. در روش «سی‌تی میلوگرام» ماده حاجب به داخل کانال نخاعی تزریق می‌شود. ماده حاجب به تیم درمانی کمک می‌کند تا فتق دیسک، خارهای استخوانی و تومورها را در تصاویر تشخیص دهند.

بیشتر بخوانید: درد سمت راست کمر نشانه چیست؟ علائم و درمان

تفاوت تنگی کانال نخاعی با دیسک کمر و سیاتیک چیست؟

گاهی سیاتیک، فتق دیسک و تنگی کانال نخاعی با هم اشتباه گرفته می‌شوند، چون همه آنها با ستون فقرات و اعصاب مرتبط هستند و می‌توانند علائم مشابهی مانند درد، بی‌حسی یا ضعف ایجاد کنند. آگاهی از تفاوت میان این مشکلات کمک می‌کند تا درمان مناسب را دریافت کنیم.

درمان تنگی کانال نخاعی بدون جراحی

درمان تنگی کانال نخاعی می‌تواند شامل دارودرمانی، فیزیوتراپی و جراحی باشد.

دارودرمانی تنگی کانال نخاعی

داروهایی که می‌توانند برای تنگی کانال نخاعی مفید باشند عبارت‌اند از:

• داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs): اگر مسکن‌های بدون نسخه درد را تسکین ندهند، ممکن است از داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی استفاده شود. داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی می‌توانند به کاهش التهاب و تسکین درد ناشی از تنگی کانال نخاعی کمک کنند. حتماً با پزشک در مورد عوارض احتمالی مصرف طولانی‌مدت این داروها مشورت کنید.
• داروهای ضدافسردگی: مصرف دُزهای شبانه داروهای ضدافسردگی سه‌حلقه‌ای مانند آمی‌تریپتیلین می‌تواند به کاهش درد مزمن کمک کند.
• داروهای ضدتشنج: بعضی از داروهای ضدتشنج مانند گاباپنتین برای تسکین درد ناشی از آسیب عصبی استفاده می‌شوند.
• اپیوئیدها (مواد افیونی): داروهای اپیوئیدی مانند اکسی‌کدون باید با احتیاط و به‌میزان محدود مصرف شوند، زیرا می‌توانند اعتیادآور باشند.

درصورت ابتلا به گرفتگی یا اسپاسم عضلانی، مصرف داروهای شل‌کننده عضلات نیز می‌تواند مفید باشد.

تزریق استروئید برای درمان تنگی کانال نخاعی

گاهی ریشه‌های عصبی در محل فشار ناشی از تنگی کانال نخاعی دچار التهاب و تورم می‌شوند. می‌توان برای کاهش تورم و درد، داروی استروئیدی را به فضای اطراف عصب تحت فشار تزریق کرد.

تزریق استروئید بهترین گزینه برای درمان تنگی کانال نخاعی نیست. بعضی مطالعات نشان داده‌اند که تزریق ترکیبی استروئید و داروی بی‌حس‌کننده، در مقایسه با تزریق صرفاً داروی بی‌حس‌کننده، تأثیر بیشتری در تسکین کمردرد ندارد.

ازآنجاکه استروئیدها می‌توانند عوارض جانبی جدی ایجاد کنند و محدودیت‌هایی برای میزان دریافت آنها وجود دارد، معمولاً بین دفعات تزریق استروئید، یک دوره انتظار چندماهه در نظر گرفته می‌شود.

اصلاح سبک زندگی و درمان تنگی کانال نخاعی

بسیاری از افراد می‌توانند با علائم خود کنار بیایند، زیرا با گذشت زمان اعصاب خود را با تنگی کانال سازگار می‌کنند.

مدیریت سبک زندگی شامل موارد زیر می‌شود:

• فعالیت بدنی؛
• اصلاح فعالیت‌ها و تکنیک‌های قدم‌زدن؛
• حفظ وزن سالم؛
• ترک سیگار؛
• مدیریت استرس و سلامت عاطفی.

فیزیوتراپی برای تنگی کانال نخاعی

فیزیوتراپی شامل تمریناتی است که می‌توانند به موارد زیر کمک کنند:

• افزایش قدرت و استقامت؛
• حفظ انعطاف‌پذیری و ثبات ستون فقرات؛
• بهبود تعادل.

فیزیوتراپیست یک برنامه ورزشی مناسب برای سلامت ستون فقرات شما تنظیم می‌کند. تقویت عضلات کمر و شکم (عضلات مرکزی بدن) موجب افزایش مقاومت و استحکام ستون فقرات می‌شود. فیزیوتراپیست همچنین می‌تواند شیوه صحیح راه‌رفتن را به شما آموزش دهد؛ روشی که موجب بازشدن فضای کانال نخاعی شده و به کاهش فشار روی اعصاب کمک می‌کند.

گاهی نیز از طب تلفیقی و درمان‌های جایگزین در کنار سایر روش‌های درمانی برای مدیریت درد ناشی از تنگی کانال نخاعی استفاده می‌شود. بعضی از این روش‌ها عبارت‌اند از:

• طب سوزنی؛
• ماساژدرمانی؛
• درمان کایروپراکتیک.

ورزش برای تنگی کانال نخاعی

ورزش تغییری در تنگی تونل نخاعی ایجاد نمی‌کند، ولی می‌تواند تحریک عصب را کاهش دهد و آن را در برابر حرکت مقاوم‌تر کند. ورزش همچنین موجب بهبود عملکرد کلی، قدرت عضلات و تعادل می‌شود.

بعضی از تحقیقات نشان داده‌اند که تقویت عضلات مرکزی در بهبود علائم تنگی کانال نخاعی مؤثر است. هدف‌قراردادن عضلات مرکزی بدن، عضلاتی را تقویت می‌کند که از ستون فقرات پشتیبانی می‌کنند. تقویت این عضلات می‌تواند علائم را کاهش دهد.

برای کاهش علائم تنگی کانال نخاعی می‌توانید تمرینات زیر را انجام دهید:

• پلانک: پلانک معمولاً به افرادی که می‌خواهند عضلات مرکزی خود را تقویت کنند، توصیه می‌شود. تمرین پلانک ممکن است به بهبود علائم تنگی کانال نخاعی کمک کند؛
• تیلت لگن؛
• کشش زانو به‌سمت سینه؛
• کشش عضلات چهارسر ران در حالت ایستاده.

چه زمانی جراحی تنگی کانال نخاعی ضروری است؟

معمولاً زمانی جراحی تنگی کانال نخاعی توصیه می‌شود که درمان‌های دیگر بی‌اثر باشند یا این بیماری تأثیر زیادی بر کیفیت زندگی شما گذاشته باشد. در شرایط زیر ممکن است به جراحی نیاز داشته باشید:

• علائم عصبی مداوم: بدترشدن بی‌حسی، ضعف یا سوزن‌سوزن شدن در بازوها یا پاها نشان‌دهنده فشردگی عصب است. مشکلات روده یا مثانه نیز می‌توانند نشان‌دهنده نیاز به جراحی باشند.
• افزایش ناتوانی: مشکل در انجام کارهای روزانه مانند راه‌رفتن، بالارفتن از پله‌ها یا بلندشدن از رختخواب می‌تواند نشان‌دهنده پیشرفت تنگی کانال نخاعی باشد.
• درمان‌های غیرجراحی ناموفق: اگر فیزیوتراپی، دارودرمانی یا تزریق علائم را تسکین نداده‌اند، جراحی می‌تواند گام بعدی باشد.

جراحی‌های زیر فضای داخل کانال نخاعی را افزایش می‌دهند:

لامینکتومی (Laminectomy): در این جراحی، بخش پشتی استخوان مهره برداشته می‌شود. به این بخش از استخوان «لامینا» می‌گویند. این عمل با ایجاد فضای بیشتر در اطراف اعصاب، فشار وارد بر آنها را کاهش می‌دهد. گاهی استخوان مذکور طی عمل «فیوژن» (خشک‌کردن مفصل مهره) با استفاده از ابزارهای فلزی و پیوند استخوان به مهره‌های مجاور متصل می‌شود.

لامینوتومی (Laminotomy): در این جراحی فقط بخشی از لامینا برداشته می‌شود. جراح حفره‌ای ایجاد می‌کند که وسعت آن دقیقاً به‌اندازه‌ای است که فشار را در نقطه‌ای خاص کاهش دهد.

لامینوپلاستی (Laminoplasty): این جراحی روی مهره‌های گردن انجام می‌شود. در این روش با ایجاد حالت لولایی در لامینا فضای داخل کانال نخاعی وسیع‌تر می‌شود. برای پرکردن شکاف ایجاد شده در بخش باز ستون فقرات از ابزارهای فلزی استفاده می‌شود.

این جراحی‌ها معمولاً به کاهش علائم تنگی کانال نخاعی کمک می‌کنند، ولی گاهی علائم پس از عمل تغییری نمی‌کنند یا حتی تشدید می‌شوند. خطرات احتمالی جراحی عبارت‌اند از:

• عفونت؛
• لخته‌شدن خون در سیاه‌رگ پا؛
• پارگی پرده (غشای) پوشاننده نخاع.

“Spinal stenosis often develops gradually, and it’s most common among adults 50 and over,” says Patrick Roth, M.D., board-certified neurosurgeon and chairman, Division of Neurosurgery at Hackensack University Medical Center. “Some people don’t notice any symptoms, while others may need to consider surgery due to the severity of their symptoms.”

دکتر پاتریک راث، جراح مغز و اعصاب و رئیس بخش جراحی مغز و اعصاب در مرکز پزشکی دانشگاه هکن‌سک، می‌گوید: «تنگی کانال نخاعی اغلب به‌تدریج ایجاد می‌شود و در میان بزرگسالان ۵۰ سال به بالا شایع‌تر است. بعضی افراد متوجه هیچ علامتی نمی‌شوند، درحالی‌که بعضی دیگر ممکن است به‌دلیل شدت علائم، به جراحی نیاز داشته باشند.»

hackensackmeridianhealth

عوارض تنگی کانال نخاعی چیست؟

در موارد شدید، تنگی کانال نخاعی می‌تواند منجر به ازدست‌دادن کنترل مثانه یا روده (بی‌اختیاری) شود. همچنین ممکن است به‌دلیل مشکلات عصبی، اختلالات جنسی نظیر اختلال نعوظ یا ناتوانی در رسیدن به ارگاسم (آنورگاسمی) ایجاد شود. در موارد بسیار شدید، تنگی کانال نخاعی می‌تواند موجب فلج نسبی یا کامل پاها شود. البته این اتفاق به‌ندرت رخ می‌دهد.

آیا تنگی کانال نخاعی قابل‌پیشگیری است؟

ازآنجاکه بیشتر موارد تنگی کانال نخاعی ناشی از فرایند طبیعی «فرسودگی» براثر افزایش سن است، نمی‌توان به‌طور کامل از بروز آن پیشگیری کرد، ولی می‌توانید اقداماتی را برای حفظ سلامت ستون فقرات خود انجام دهید. این اقدامات که می‌توانند به کاهش خطر ابتلا یا کند کردن روند پیشرفت تنگی کانال نخاعی کمک کنند عبارت‌اند از:

• مصرف مواد غذایی سالم: برای حفظ استحکام استخوان‌ها در رژیم غذایی خود کلسیم کافی دریافت کنید.
• حفظ وزن مناسب و سالم: کاهش وزن اضافی با کاستن از فشار وارده بر قسمت تحتانی کمر به تسکین درد کمک می‌کند.
• پرهیز از استعمال دخانیات یا ترک سیگار: سیگارکشیدن به عروق خونی آسیب می‌رساند که می‌تواند در بروز کمردرد نقش داشته باشد و روند بهبود آسیب‌دیدگی‌ها را سخت‌تر کند.
• رعایت وضعیت بدنی (پوسچر) صحیح.
• انجام منظم تمرینات ورزشی: قوی نگه‌داشتن عضلات، به‌ویژه عضلات کمر و عضلات مرکزی بدن (کور)، در حفظ سلامت ستون فقرات مؤثر است.

کلام آخر دکتردکتر

تنگی کانال نخاعی به معنی تنگ‌شدن یک یا چند مجرا در داخل کانال نخاعی است. این مشکل بیشتر به‌دلیل افزایش سن اتفاق می‌افتد، ولی گاهی بیماری‌ها و مشکلات سلامتی مانند آرتروز، فتق دیسک یا ضخیم‌شدن رباط‌ها نیز آن را تشدید می‌کنند.

تنگی کانال نخاعی معمولاً علامتی ایجاد نمی‌کند، زیرا اعصاب، خود را با تنگ‌شدن فضای موجود سازگار می‌کنند، ولی گاهی موجب بروز علائمی مانند درد، بی‌حسی، گزگز و ضعف در گردن، کمر، دست‌ها یا پاها می‌شود.

برای کنترل علائم و جلوگیری از عوارض تنگی کانال نخاعی از روش‌هایی مانند دارودرمانی، تزریق استروئید و فیزیوتراپی استفاده می‌شود. اصلاح سبک زندگی نیز می‌تواند در کاهش علائم مؤثر باشد. اگر درمان تنگی کانال نخاعی بدون جراحی علائم را برطرف نکند، می‌توان از جراحی برای برداشتن فشار از روی اعصاب و نخاع استفاده کرد.

برای مشاوره با متخصصان ارتوپدی و مغز و اعصاب به‌راحتی می‌توانید از امکان «مشاوره پزشکی آنلاین» دکتردکتر استفاده کنید. «دریافت نوبت مطب» نیز به شما امکان می‌دهد که به‌راحتی و در تمام ساعات شبانه‌روز برای مراجعه به مطب پزشک خود وقت بگیرید.

سؤالات متداول

منابع

clevelandclinic

mayoclinic

nhsinform

goodmancampbell

spine-health

premierspinesurgery

hackensackmeridianhealth