علت تبخال لب چیست و چطور می‌توان آن را درمان کرد؟

تبخال لب نوعی عفونت ویروسی شایع است که تاول یا زخم سرد روی لب و پوست اطراف ایجاد می‌کند. عامل این عفونت، ویروس هرپس سیمپلکس، پس‌از ورود به بدن برای تمام عمر آنجا باقی می‌ماند. داروهای ضدویروس شدت عود تبخال را کاهش می‌دهند و در برخی افراد با مصرف روزانه، دفعات و شدت عودها را کمتر می‌کنند. در ادامه، به سؤال برای تبخال لب چی خوب است پاسخ می‌دهیم و شما را با این عفونت بیشتر آشنا می‌کنیم. با ما بمانید.

تبخال لب چیست؟

تبخال دهانی نوعی عفونت با ویروس هرپس سیمپلکس است که ناحیۀ دهان را درگیر می‌کند و در زمان عود، زخم‌های کوچک یا تاول‌های دردناک روی لب یا اطراف آن به وجود می‌آورد. اولین عود ۱ تا ۲ هفته پس‌از تماس با ویروس رخ می‌دهد، اما در برخی افراد ماه‌ها یا سال‌ها بعد ظاهر می‌شود و حتی گاهی فرد از آلودگی خود خبر ندارد.

متن انگلیسی:

people often assume “herpes” is a sexually transmitted infection (STI). But while you can get oral herpes from sexual contact, it most often spreads through non-sexual contact

ترجمۀ متن:

همچنین، برخلاف تصور برخی افراد تبخال نوعی عفونت مقاربتی نیست. باآنکه احتمال ابتلا به آن پس‌از تماس جنسی وجود دارد، بسیاری از عفونت‌ها بدون تماس جنسی منتقل می‌شوند.

my.clevelandclinic

برای مثال تماس نزدیک پوستی و بزاق ویروس را منتقل می‌کنند. انتقال در تماس جنسی دهانی نیز امکان‌پذیر است. تبخال دهانی با نام‌های هرپس دهانی – صورتی یا هرپس لبی نیز شناخته می‌شود.

انواع تبخال لب چیست؟

عامل تبخال لب بیشتر ویروس HSV-1 ایجاد می‌شود، اما ویروس HSV-2 نیز عفونت دهانی و زخم سرد ایجاد می‌کند. ازنظر بالینی می‌توان تبخال را براساس زمان بروز عفونت و محل ظاهرشدن ضایعه در دسته‌های زیر قرار دارد.

• تبخال روی لب: این شکل شایع از تبخال لب با یک یا چند تاول کوچک، دردناک و پر از مایع در حاشیۀ لب دیده می‌شود. هر زخم یا شکاف لب تبخال نیست. ترک لب، آفت، التهاب و بعضی عفونت‌های پوستی ظاهر مشابهی دارند و ضایعات غیرمعمول یا طولانی‌مدت باید معاینه شوند.
• تبخال گوشۀ لب: ممکن است تبخال نزدیک گوشۀ لب ظاهر شود، اما هر زخمی در این ناحیه تبخال نیست. خشکی پوست، التهاب گوشۀ لب و عفونت قارچی نیز ضایعات مشابه ایجاد می‌کنند.
• تبخال عصبی: بعضی منابع تبخال عصبی را نیز نوعی تبخال لب معرفی کردند که برای توصیف عودهای این عفونت است که پس‌از استرس شدید، فشار روانی یا خستگی رخ می‌دهد.

چه عواملی باعث تبخال لب می‌شوند؟

ویروس HSV-1 شایع‌ترین علت تبخال لب است و ویروس HSV-2 نیز می‌تواند دهان را درگیر کند. هر دو ویروس در تماس نزدیک پوستی یا تماس با بزاق و در جریان بوسیدن یا رابطۀ جنسی دهانی منتقل می‌شوند. بیشترین سرایت زمانی رخ می‌دهد که تاول‌ها ترشح دارند، اما انتقال در نبود تاول قابل‌مشاهده نیز ممکن است. پس‌از عفونت، ویروس در سلول‌های عصبی نهفته می‌ماند و گاهی دوباره فعال می‌شود. عفونت ویروسی یا تب، تغییرهای هورمونی مانند قاعدگی، استرس، خستگی، نور خورشید و باد، تغییرهای سیستم ایمنی و آسیب پوستی از محرک‌های عود تبخال لب هستند.

علائم تبخال لب چیست؟

حدود یک روز پیش‌از ظاهرشدن تاول، ممکن است در محل احساس گزگز، خارش یا سوزش داشته باشید. سپس یک یا چند تاول پر از مایع بیشتر در امتداد مرز لب ایجاد شده و ضایعه گاهی اطراف بینی، روی گونه یا داخل دهان نیز دیده می‌شود. گاهی تاول‌ها باز می‌شوند، ترشح می‌کنند و سپس دلمه می‌بندند.

متن انگلیسی:

The first time you have a cold sore, symptoms may not start for up to 20 days after you were first exposed to the virus. The sores can last several days. And the blisters can take 2 to 3 weeks to heal completely. If blisters return, they’ll often appear at the same spot each time and tend to be less severe than the first outbreak.

ترجمۀ متن:

علائم اولین عفونت تا ۲۰ روز پس‌از انتقال ویروس نمایان می‌شوند. خود زخم‌ها چند روز باقی می‌مانند و تاول‌ها بیشتر طی ۲ تا ۳ هفته بهبود پیدا می‌کنند. عودها به‌طور معمول در همان ناحیۀ قبلی ایجاد می‌شوند و شدت آنها از حملۀ اول کمتر است.

mayoclinic

ممکن است در اولین عود تب، درد لثه، گلودرد، سردرد، درد عضلانی و ورم غدد لنفاوی نیز ایجاد شود. گاهی در کودکان زیر ۵ سال زخم‌ها داخل دهان دیده شده و با آفت اشتباه گرفته می‌شوند، اما آفت فقط روی مخاط دهان ایجاد می‌شود و ناشی از ویروس هرپس سیمپلکس (HSV) نیست. اگر علامت اصلی تبخال تورم لب است و تاول یا الگوی معمول این عفونت وجود ندارد، سایر دلایل تورم را باید بررسی کنید.

راه‌های تشخیص تبخال لب

پزشک بیشتر اوقات با معاینۀ دهان و بررسی سابقۀ علائم می‌تواند تبخال لب را تشخیص دهد. ظاهر زخم سرد به‌طور معمول مشخص است. گاهی به‌ویژه در افراد دارای سیستم ایمنی ضعیف، از مایع داخل ضایعه نمونه گرفته شده و برای بررسی آزمایشگاهی فرستاده می‌شود.

اگر در زمان معاینه تبخال عود نکرده باشد، آزمایش خون برای بررسی آنتی‌بادی HSV انجام می‌شود. وجود آنتی‌بادی نشان می‌دهد عفونت اولیه در گذشته رخ داده است و ویروس احتمال دارد دوباره عود کند. ضایعات غیرمعمول نیز ممکن است نشانه‌ای برای دیگر انواع بیماری پوستی باشند.

درمان تبخال لب چگونه است؟

برای تبخال لب درمانی که ویروس را به‌طور کامل از بدن حذف کند وجود ندارد. هدف درمان، کاهش شدت و مدت عود و در افراد دارای عودهای مکرر، کم‌کردن دفعات حمله است.

پماد برای درمان تبخال لب

بعضی انواع کرم‌ و پماد تبخال لب بدون نسخه و تعدادی با نسخه در دسترس‌ هستند. درمان موضعی و استفاده از بهترین پماد تبخال لب زمانی بیشترین تأثیر را دارد که از اولین احساس گزگز یا سوزش پیش‌از تشکیل کامل زخم شروع شود. همچنین، دقت کنید محصولاتی مانند پماد زینک برای کاهش التهاب و درمان تحریک‌های پوستی خفیف مانند سوختگی استفاده می‌شود، نه تبخال لب. در زیر انواع پماد درمان تبخال لب را معرفی می‌‌کنیم.

• پماد آسیکلوویر: آسیکلوویر نوعی داروی ضدویروس رایج است که با مهار تکثیر ویروس به کنترل تبخال کمک می‌کند. برای پماد آسیکلوویر، مصرف ۵ بار در روز با فاصلۀ حدود ۳ تا ۴ ساعت و به‌مدت ۴ روز توصیه شده است.
• پماد پنسیکلوویر: پنسیکلوویر نیز نوعی پماد ضدویروس است. این پماد را هر ۲ ساعت روی ناحیۀ تمیز و خشک‌شدۀ پوست بمالید.
• پماد زینوتکس: زینوتکس نوعی فراوردۀ گیاهی بر پایۀ عصاره برگ زیتون و اولئوروپین و مفید برای کاهش درد، سوزش و التهاب تبخال است. برای نتیجه‌گیری بهتر از این پماد باید آن را در مراحل اولیۀ بروز تبخال لب استفاده کنید.
• دوکوزانول: دوکوزانول برای درمان تبخال لب و اطراف بینی استفاده می‌شود و با ایجاد مانع در ورود ویروس به سلول‌های سالم، تکثیر آن را محدود می‌کند. استفاده از این دارو را نیز بهتر است در ابتدای مشاهدۀ علائم شروع کنید.
• پماد هرپسیم: هرپسیم کرمی با خواص ضدباکتری، ضدقارچ، ضدانگل و آنتی‌اکسیدان برای کاهش علائم تبخال لب و بینی است. آن را باید ۵ بار در روز به‌مدت یک هفته استفاده کنید.
• پماد کلین هرپس: کلین هرپس از عصاره خشک برگ بادرنجبویه تولید می‌شود و تأثیر آن محدودکردن ورود ویروس به سلول و محافظت از پوست اطراف تبخال لب است.
• پماد هرپاز: هرپاز نیز ازجمله کرم‌های موضعی برای کاهش علائم تبخال لب و بینی است که خواص ضدمیکروبی و ضدعفونی‌کنندگی دارد. این محصول از روغن درخت چای و سایر ترکیب‌های مؤثر ساخته شده است.

قرص تبخال لب

پزشک درصورت تشخیص برای برخی افراد قرص تبخال لب را تجویز می‌کند. انواع این قرص‌ها عبارت‌اند از:

• آسیکلوویر: آسیکلوویر بیشتر به‌صورت قرص خوراکی عرضه می‌شود و به‌شکل کرم، پماد و مایع خوراکی نیز در دسترس است. درمان باید از زمان مشاهدۀ اولین علائم و تا مدتی که پزشک تعیین می‌کند، ادامه یابد. مقدار مصرف برای هر فرد متفاوت است و دُز این قرص برای مبتلایان به بیماریان کلیوی تغییر داده می‌شود. سرگیجه، تهوع و استفراغ، اسهال، درد مفصل، خستگی، بی‌قراری، ریزش مو و تغییرهای بینایی از عوارض گزارش‌شدۀ این قرص هستند. آسیکلوویر با بعضی آنتی‌بیوتیک‌ها، داروهای ضدافسردگی و مسکن‌هایی مانند آسپیرین و ایبوپروفن تداخل دارد.
• فامسیکلوویر: قرص فامسیکلوویر برای درمان تبخال لب، تبخال تناسلی و زونا استفاده می‌شود. تعداد دفعات مصرف به تشخیص پزشک بستگی دارد و این دارو بیشتر برای کوتاه‌مدت تجویز می‌شود. سردرد، تهوع، اسهال، نفخ، خستگی، راش و قاعدگی دردناک از عوارض شایع گزارش‌شده‌ هستند. افراد دارای سابقۀ اختلال کلیه یا سمیت کبدی باید پیش‌از شروع درمان با پزشک مشورت کنند.
• والاسیکلوویر: قرص والاسیکلوویر بیشتر برای درمان کوتاه‌مدت تجویز می‌شود، هرچند برخی افراد آن را طولانی‌تر مصرف می‌کنند. پزشک مدت درمان را مشخص می‌کند. سردرد، تهوع و استفراغ، سرگیجه و درد معده از عوارض شایع این دارو هستند. درصورت مشاهدۀ راش، خارش، زردشدن پوست یا چشم، تب، گیجی یا خون در ادرار به پزشک مراجعه کنید.

درمان خانگی تبخال لب

برای کاهش علائم تبخال لب در خانه، می‌توانید یخ را روی تاول قرار دهید، از محرک‌هایی مانند استرس و آفتاب‌سوختگی دوری کرده و از داروهای بدون نسخه مناسب روی ضایعه استفاده کنید. برای جلوگیری از سوختگی پوست، یخ را مستقیم روی پوست نگذارید و آن را داخل حوله بپیچید. همچنین، برخی افراد برای درمان یک‌روزه تبخال لب عسل، روغن‌ها یا ویتامین‌ها را امتحان می‌کنند، اما اثربخشی و عوارض این روش‌ها یکسان نیست و بیشتر برای رفع خشکی لب استفاده می‌شوند. اگر تاول‌ها دردناک هستند، داروهای مسکن برای کنترل درد پیشنهاد می‌شوند.

ازطرفی بعضی داروخانه‌ها اسپری‌های گیاهی را با شعار رفع تبخال لب در سه دقیقه می‌فروشند که بهتر است پیش‌از استفاده از آنها با پزشک مشورت کنید. به‌طور کلی، اثربخشی روش‌های خانگی برای عودهای شدید یا مکرر تبخال کمتر است و گاهی بسته به مادۀ استفاده‌شده عوارض ایجاد می‌کنند.

چگونه از عود تبخال لب جلوگیری کنیم؟

اگر دفعات عود تبخال لب در شما زیاد است یا خطر عوارض جدی شما را تهدید می‌کند، پزشک مصرف منظم داروی ضدویروس را پیشنهاد می‌کند. اگر نور خورشید محرک عود است، از ضدآفتاب روی لب یا ناحیۀ در معرض نور استفاده کنید و دربارۀ مصرف داروی ضدویروس پیش‌از فعالیتی که می‌دانید عود را تحریک می‌کند، با پزشک مشورت کنید.

علاوه‌بر این، هنگام وجود تاول و زخم، از بوسیدن و تماس پوست با پوست پرهیز کنید. وسایل شخصی مانند ظروف غذا، حوله و بالم لب را با فرد دیگری به‌صورت مشترک استفاده نکنید و دست‌هایتان را به‌طور مرتب بشویید، به‌ویژه پیش‌از تماس با نوزاد یا فرد دارای سیستم ایمنی ضعیف.

چه زمانی برای تبخال لب به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر نخستین بار است که تبخال می‌زنید یا علاوه‌بر آن، علائمی مانند تب و زخم‌های گستردۀ دهانی دارید، باید به پزشک مراجعه کنید. همچنین اگر ضایعه‌ها بیش از ۲ هفته ماندگار شده‌اند، شدید هستند یا مدام تکرار می‌شوند، باید ازنظر پزشکی معاینه شوید. ابتلا به ضعف سیستم ایمنی، بروز علائم چشمی و نیاز به مصرف داروهای ضدویروس با نسخۀ پزشک، از دیگر شرایطی هستند که مراجعه به پزشک را الزامی می‌کنند.

کلام آخر دکتردکتر

تبخال لب عفونتی شایع است که اثر متفاوتی بر زندگی افراد مختلف می‌گذارد. نحوۀ درمان این عفونت به تعداد عودهای آن، شدت علائم و شرایط فردی بستگی دارد. داروهای ضدویروسی دفعات عود را کاهش می‌دهند، اما آنها را باید پزشک تجویز کند. توصیه می‌کنیم اگر این عارضه برایتان مشکلی ایجاد کرده است، به پزشک عمومی مراجعه کنید. شما می‌توانید از دکتردکتر نوبت ویزیت برای پزشک موردنظر خود بگیرید. همچنین، اگر سؤال‌هایی مانند فواید تبخال لب چیست، بهترین پزشکان و متخصصان در دکتردکتر آماده‌اند تا به‌صورت آنلاین پاسخ‌گوی شما باشند.

سؤالات متداول

منابع

clevelandclinic

mayoclinic

medicalnewstoday