اختلالات بویایی؛ وقتی حس بویایی شما دچار اشتباه می‌شود!

  • 1397-11-08
  • 34

ما در طول روز به وسیله حس بینایی، شنوایی و لامسه با جهان اطراف خود ارتباط برقرار می‌کنیم. اما افرادی که به دلایلی مانند عفونت یا آلرژی شدید دچار انسداد بینی شده‌اند، کاملا این را درک می‌کنند که دنیای اطرافمان بدون داشتن یکی از اولیه‌ترین احساس‌هایمان چگونه خواهد بود. اختلال‌ بویایی یکی از مشکلات بزرگ برای افراد مختلف است.

حس بویایی برای حیوانات کاربردهای بسیاری دارد که از میانشان می‌توان به اهمیت‌ برای زنده ماندن، تولیدمثل و تربیت فرزندان اشاره کرد. با این‌که انسان‌ها قادرند بدون حس بویایی به حیات خود ادامه دهند؛ اما تحقیقات نشان داده که از دست دادن این حس و ایجاد اختلال بویایی، اثری منفی بر کیفیت زندگی داشته و حتی برخی را به کلینیک‌های درمان افسردگی می‌کشاند. ما نیز مانند حیوانات از این حس برای آگاهی از خطرات و تشخیص دود ناشی از آتش‌سوزی، نشتی گاز طبیعی در خانه و بوی غذاهای فاسد شده استفاده می‌کنیم.

اختلالات بویایی چیست؟

در یک روز عادی حس بویایی بسیاری از تجربیات ما را شکل می‌دهد و بخشی جدایی‌ناپذیر از رویدادها و خاطرات سال‌های گذشته عمر ما را در ذهنمان ثبت می‌کند. خاطرات به جا مانده از عطر استفاده شده توسط همسرتان و یا بوی نان خانگی پخته شده توسط مادربزرگ هنگامی که کودک بودید، برای دهه‌ها در حافظه‌تان باقی می‌مانند و معمولا احساسات دیگر را هم برمی‌انگیزند.

طعم یک غذا تا حد زیادی به توانایی بویایی وابسته است و بدون این حس خوردن غذا تنها به وسیله‌ای برای رفع گرسنگی تبدیل می‌شود. با نگاهی گذرا به فعالیت‌های اجتماعی خود که اکثرا در رستوران‌ها و کافه‌ها انجام می‌شوند، می‌توان تا حدودی به این موضوع پی برد که چرا از دست دادن حس بویایی منجر به افسردگی می‌شود.

تاثیر اختلالات بویایی

آمارها نشان می دهد که 19% از جمعیت بالای 20 سال و 25% از جمعیت بالای 53 سال در معرض اختلالات بویایی قرار دارند. اگر ما تنها از دست دادن قدرت بویایی به دلیل افزایش سن را درنظر بگیریم، یک نفر از هشت نفر بین 53 تا 91 سال در دوره‌ای بیش از پنج ساله با این مشکل درگیر هستند. اثر مخربی که از دست دادن بویایی بر طعم غذا می‌گذارد می‌تواند شدیدا جمعیت سالخورده را که به رژیم غذایی و تغذیه سالم و حساب‌شده نیازمندند، متضرر کند.

حس بویایی به میلیون‌ها سلول عصبی خاص که در نقاط عمیق و حفاظت‌شده حفره‌های تنفسی بینی قرار دارند، وابسته است. این سلول‌ها به طور کلی در طول عمرمان می‌میرند و مجددا جایگزین می‌شوند. از این‌رو سیستم بدن امکان جبران آسیب وارد به خود را دارد‌؛ اما این روند همیشه امکان‌پذیر و کامل نیست.

از جمله شایع‌ترین دلایل از دست دادن طولانی‌مدت حس بویایی که یکی از حادترین اختلال‌های بویایی به حساب می‌آید، می‌توان به عفونت‌های تنفسی داخلی، آسیب‌های وارده به سر، بیماری‌های سینوسی مزمن و پیری اشاره کرد. علاوه بر این موارد، بیماری‌های دیگری مانند آلزایمر، پارکینسون و تومورهای مغزی هم می‌توانند با از دست دادن حس بویایی در ارتباط باشند.

در برخی موارد از دست دادن حس بویایی به طور کامل روی می‌دهد که به آن آنوزمیا می‌گویند. بروز اختلال بویایی به شکل مقطعی و جزئی، با نام هایپوزمیا مطرح می‌شود. در اکثر مواردی که حس بویایی از دست می‌رود، بوهای باقی مانده نیز دچار اختلال می‌شوند. این تغییرات روی داده در بوهای گوناگون، با آنچه به عنوان بیماری پاروزمیا یا فانتوزمیا که حس کردن بوهای غیر واقعی است، تفاوت چشم‌گیری دارد.

شاید اگر بوهای حس شده دلپذیر بودند، آنقدرها هم این اختلال‌ها بد به نظر نمی‌رسیدند. اما در اکثر موارد بیماران تجربه بوهای نامطبوعی مانند بوی دود، باتلاق، زباله، کپک و یا مواد شیمیایی را احساس می‌کنند. از آنجایی که بوی حس شده شبیه هیچ‌کدام از بوهای تجربه شده در گذشته نیست، معمولا افراد به سختی قادر به توصیف آن‌ها هستند.

درمان اختلالات بویایی

در مواردی که اختلالات سینوسی منجر به از دست دادن حس بویایی و ایجاد اختلال بویایی می‌شود؛ تا حدودی در درمان آن راهکارهای متعدد و موفقی پیش روی ما است. معمولا استروئیدهای موضعی و دهانی تا حدودی به رفع مشکل کمک می‌کنند. گاهی برای از میان برداشتن موانع منتهی به سلول‌های عصبی بویایی، نیاز به عمل جراحی است. بیماری سینوسی معمولا به توجه طولانی‌مدت احتیاج دارد و بروز اختلال‌های کوتاه‌مدت در حس بویایی افراد مبتلا به این بیماری اجتناب‌ناپذیر است.

بر خلاف التهاب مزمن سینوسی، شانس درمان موفقیت‌آمیز افرادی که به دلیل آسیب سر، عفونت تنفسی داخلی و یا کهولت سن به اختلال بویایی دچار شده‌اند کم است. توانایی طبیعی سیستم بویایی در ترمیم خودش، این امکان را فراهم می‌کند تا برخی از بیماران پس از کاهش عفونت و یا بهبود آسیب وارد شده به سر، حس بویایی خود را بازیابند.

این دوره بهبود ممکن است بیش از یک سال به طول انجامد و گاهی روند بازیابی به قدری تدریجی رخ می‌دهد که فرد بیمار متوجه تغییرات و درمان خود نمی‌شود. نمی‌توان به طور قطع تشخیص داد که آیا در این موارد بهبودی حاصل خواهد شد یا خیر؛ اما اگر در بازه زمانی کمتر از یک سال شاهد پیشرفت درمان باشیم، شانس بهبود کامل فرد افزایش می‌یابد.

باید هرگاه که تغییر ماندگاری در حس بویایی خود احساس کردید، سریعا به منظور ارزیابی آن به پزشک خود مراجعه کنید. برخی از اختلال‌های نادر در بویایی به دلیل وجود تومورهای مغزی، بیماری‌های عصبی و یا عفونت ایجاد می‌شوند. این موارد باید به طور دقیق تشخیص داده شوند تا روند مراقبت و درمان آن‌ها به شکل صحیح انجام شود. به علاوه پزشک شما باید درباره خطراتی مانند افسردگی و نگرانی‌های تغذیه‌ای که ممکن است به دلیل از دست دادن حس بویایی ایجاد شوند، با شما صحبت کند.

درمان-اختلالات-بویایی

با وجود اینکه در حال حاضر روش‌های درمانی کمی وجود دارد، اما این امید وجود دارد که در آینده شاهد پیشرفت‌هایی باشیم. در حال حاضر پژوهش‌های علمی برای بررسی چگونگی جایگزین شدن سلول‌های عصبی بویایی جدید به جای سلول‌های عصبی رو به نابودی در بینی، در حال انجام است. در آینده قادر خواهیم بود با انجام عملیاتی این سلول‌ها را به ساخت نورون‌های بیشتر ترغیب کنیم و یا سلول‌های اصلی از بین رفته را جایگزین کنیم تا به ترمیم نورون‌ها بپردازند.

روش‌هایی نیز در حال بررسی هستند تا با استفاده از یک ابزار مصنوعی قرار داده شده در بدن و به کمک الکتریسیته، حس بویایی را به وجود آوریم. با ادامه پیشرفت در این حوزه‌ها، ما در آینده قادر خواهیم بود این حس حیاتی را در بیماران بدشانسی که به اختلال بویایی دچار شده‌اند؛ بازگردانیم و توانایی بوییدن محیط و تجربه دوباره جهان اطرافشان را بار دیگر برایشان امکان‌پذیر سازیم.

منبع: Harvard Health Publishing

با امتیازدهیِ این صفحه به بهتر شدن محتوای ما کمک کنید

  • این نوشته را با دوستان خود به اشتراک بگذارید
  • linkedin
  • linkedin
  • linkedin

پرسش و پاسخ درباره «اختلالات بویایی؛ وقتی حس بویایی شما دچار اشتباه می‌شود!»

پرسش‌های پزشکی و دیدگاهتان درباره این مقاله را بنویسید؛ پزشکان و کارشناسان مجله پاسخ‌گوی شما عزیزان هستند.

34 دیدگاه در حال حاضر

  1. سلام دکتر سه چهارروزه یهویی حس بویایی کلن ازدست دادم بدون اینکه مریض باشم چیکار کنم راهنمایی کنید

    • سلام
      دوست گرامی کاهش و عدم بویایی جدیدا از شکایت شایع است و مطرح شده که ممکن است مربوط به ناقل بودن کرونا میباشد نگران نباشید احتمالا با گذشت زمان بهتر میشود
      صبح و شب بینی خود را با نرمال سالین بشویید
      اسپری بینی نازونکس هر ۸ ساعت یک پاف تا یک هفته مصرف شود
      در صورت عدم بهبود به
      متخصص گوش حلق بینی مراجعه کنید

  2. سلام
    من به دلیل مصرف قرص ویا گراز صد درصد دچار مشکل حس بویایی شدم چکار کنم

    • سلام، قطره سديم كليرايد مرتب استفاده كنيد
      پماد ويتامين A موضعي هر ١٢ ساعت استفاده كنيد
      هر شب يك عدد قرص سيتريزين مصرف كنيد

  3. سلام چند وقتی است احساس میکنم همه چی بوی نفت میدهد و طعم دهانم بد میشود لطفا راهنمایی کنید

    • سلام
      کاهش و عدم بویایی جدیدا از شکایت شایع بسیاری از مراجعه کنندگان است و احتمالا مربوط به ناقل بودن کرونا میباشد و با گذشت زمان بهتر میشود
      ضمن شستشوی بینی صبح و شب با سرم نرمال سالین
      اسپری بینی نازونکس هر ۸ ساعت یک پاف تا یک هفته مصرف شود
      در صورت عدم بهبود به
      متخصص گوش حلق بینی مراجعه کنید

  4. سلام چند روزی که حس بویایبم کم شده ینی بعضی از بوها رو حس نمیکنم لطفا راهنمایبم کنید مرسی

    • سلام
      کاهش و عدم بویایی جدیدا از شکایت شایع بسیاری از مراجعه کنندگان است و احتمالا مربوط به ناقل بودن کرونا میباشد و با گذشت زمان بهتر میشود
      اسپری بینی نازونکس هر ۸ ساعت یک پاف تا یک هفته مصرف شود
      در صورت عدم بهبود به
      متخصص گوش حلق بینی مراجعه کنید

  5. سلام وقتتون بخیر
    من یک سرماخوردگی ای داشتم و بعد اون سرماخوردگی تقریبا ۹ روزه پیش حس بویایی ندارم و طعم هیچ چیز رو متوجه نمیشم
    میشه لطفا بگین چیکار باید بکنم

    • سلام، هر ١٢ ساعت بينيتونو با سرم شستشو بشوريد، پماد ويتامين A داخل بيني هر ٨ ساعت استفاده كنيد و هر ١٢ ساعت قرص تلفست بخوريد
      اگر بعد از دو هفته بهبود نيافتيد توسط متخصص گوش وحلق و بيني بررسي شويد.

  6. سلام من از شروع سال جدید آنفولانزا گرفتم و حس بویایی و چشاییم رو از دست دادم. یکمقدار خییلی کم بهتر شده بودم از لحاظ حسی ولی یهو بوها برام نامطبوع شد و حتی طعم غذاها فوق‌العاده بد و نامطبوع شد برام. لطفا راهنماییم کنید

    • سلام
      مشکل شما اخیرا شکایت شایع بسیاری از مراجعه کنندگان است و احتمالا مربوط به کرونا میباشد و با گذشت زمان بهتر میشود
      اسپری بینی نازونکس هر ۸ ساعت یک پاف تا یک هفته مصرف شود
      در صورت عدم بهبود به
      متخصص گوش حلق بینی مراجعه کنید

  7. سلام یه ده روزه حس بویاییم کلا عوض شده مخصوصا تو غذا ها ک بوی بدی میده و غذا نمیتونم بخورم چیکار باید بکنم؟

  8. سلام الان دو هفتس که بوی غذا ها مثل بوی مرغ فاسد یا لجن میمونه برام و نمیتونم غذا بخورم مخصوصا خود مرغ و گوشت چیکار کنم دارم دیوونه میشم

    • سلام
      مشکل شما اخیرا شکایت شایع بسیاری از مراجعه کنندگان است و احتمالا مربوط به کرونا میباشد
      اسپری بینی نازونکس هر ۸ ساعت یک پاف تا یک هفته مصرف شود
      نگران نباشید به مرور بهتر خواهید شد
      در صورت عدم بهبود به
      متخصص گوش حلق بینی مراجعه کنید

      • من هفته گذشته یکم سرما خوردگی داشتم خوب شدم ولی حس بویاییم کم شد و از نزدیک بو میکنم حس میکنم حش چشاییم هم مشکلی نداره طعم غذا میچشم

        • سلام
          مشکل شما اخیرا شکایت شایع بسیاری از مراجعه کنندگان است و احتمالا مربوط به کرونا میباشد و با گذشت زمان بهتر میشود
          ضمن شستشوی بینی صبح و شب با سرم شستشو
          اسپری بینی نازونکس هر ۸ ساعت یک پاف تا یک هفته مصرف شود
          در صورت عدم بهبود به
          متخصص گوش حلق بینی مراجعه کنید

    • سلام خانم دکتر من الانه دو هفته هست که حس بوی حسم مثل سوختگی میده راهنمایم کنید بی زحمت

      • سلام
        کاهش و عدم بویایی جدیدا از شکایت شایع بسیاری از مراجعه کنندگان است و احتمالا مربوط به ناقل بودن کرونا میباشد و با گذشت زمان بهتر میشود
        اسپری بینی نازونکس هر ۸ ساعت یک پاف تا یک هفته مصرف شود
        در صورت عدم بهبود به
        متخصص گوش حلق بینی مراجعه کنید

  9. درود بر شما خانم دکتر،من حدود دو ماه پیش حس بویاییم رو کلااز دست دادم رفتم متخصص گوش و حلق و بینی قرص ویتامین ب ،اسپری بینی بکلومتازون و سرم شستشوی بینی بهم داد بعد مدتی خوب شدم ولی الان حدود دوهفته میشه که دوباره دچار مشکل شدم و این بار حس یویاییم وتا حدودی چشاییم از بین نرفته بلکه تغییر کرده و در بینی بک بوی خاص فقط احساس میکنم و در چشاییهم ته مزه ها احساس فاسد شدن همان غذا یا ترشیدگی می کنم،البته لازم به ذکر است که بوی بعضی چیزها را از نزدیک کاملا متوجه می شودم از جمله کاکائو و دارچین .لطفا راهنماییم کنید

  10. عرض سلام و ادب واحترام
    پسرم ۱۹سال دارد و به شدت تحت فشار مادرش در حال درس خواندن برای کنکور میباشد
    مدت۲۰ روز است که عنوان میکند غذاهای مورد علاقه اش بوی نامطبوع مانند لجن میدهد که هر روز ای امر بدتر میشود خواهشمند است راهنمایی رازم را بفرمایید

  11. سلام خسته نباشید . حدود دو هفته حس بویایی نداشتم ولی با بو کردن مکرر دارچین و … حس بویاییم برگشته ولی اکنون چن روزی میشه هنگام دم یه بوی دود مانندی حس میکنم. ممنون میشم راهنمایی کنید. ایا استفاده از ماسک دهن میتونه همچین وضعیتی رو ایجاد کنه ؟ ممنون میشم راهنمایی کنید

    • سلام
      به نظر نمیاد مشکل جدی وجود داشته باشد
      با این حال در صورت اختلال بویایی مجدد به پزشک مراجعه کنید

  12. من دو روزه یهویی حس بویایی و چشاییمو از دست دادم خیلی میترسم برنگرده علتشم نمیدونم چیه یروز قبلش فقط بدن درد داشتم چیکار باید بکنم حس بویاییم برگرده

    • سلام
      مشکل بویایی اخیرا شایع شده و درمواردی ذکر شده ممکن است به کرونا ارتباط داشته باشد و اغلب ظرف چند هفته خودبخود بهبود میابد
      به متخصص گوش حلق بینی مراجعه کنید .میتوانید اسپری بینی نازونکس استفاده کنید هر ۸ ساعت

  13. سلام با تشكر از مطالب مفيدتون
    الان چهار روزه من هيچ بويي متوجه نميشم
    وهيچ علايمي از سرما خوردگي به جز بي حالي ندارم
    اگه راهنماييم كنين ممنون ميشم
    با تشكر

    • با سلام
      از دست رفتن حس بویایی و چشایی یکی از مشکلات شایع این روزهاست که هنوز علتی پیدا نشده
      اسپری بینی نازونکس مصرف کنید

      • سلام خسته نباشید من سرما خوردم تب داشتم و الان 2 هفتس هیچ بویی حس نمیکنم و همش یک بوی سوختگی یا ویکس حس میشه این اسپری گفتن خارجیه نیس بهم مومنیکس 5 صدم درصد داروخانه داد آیا خوبه بزنم؟

جدید‌ترین پرسش‌ها و نظرهای پزشکی شما

کتابچه‌ها

پربازدیدترین‌های ماه

عضویت در خبرنامه دکتردکتر