همه چیز درباره سرماخوردگی؛ از علت و علائم تا درمان و پیشگیری

سرماخوردگی،‌ نوعی عفونت ویروسی در دستگاه تنفسی فوقانی است که با علائمی مانند احتقان و آبریزش بینی، سرفه، عطسه و تب بروز می‌کند. همچنین، خارش گلو، گرفتگی بینی، خستگی، درد عضلانی و بی‌حالی از دیگر علائم سرماخوردگی به شمار می‌روند. علت بروز سرماخوردگی، معمولاً انتقال ویروس‌ها از دیگران، ضعف سیستم ایمنی و هوای سرد است. با این حال، این بیماری با مصرف مایعات، داشتن تغذیه سالم، استراحت کافی و مصرف داروهای تجویزی درمان می‌شود. در صورتی که به بیماری زمینه‌ای خاصی مبتلا هستید، یا علائم سرماخوردگی در شما بسیار شدید است، حتماً در همان روزهای اول به پزشک مراجعه کنید.

برای توضیح جامع‌تر، این مطلب از مجله سلامت و پزشکی دکتردکتر را به بررسی سرماخوردگی، علت، علائم و حتی فواید سرماخوردگی، اختصاص می‌دهیم.

اگر سوالی دارید، در بخش نظرات بنویسید تا کارشناس سلامتی دکتردکتر پاسخ دهد. 

سرماخوردگی چیست؟

سرما خوردگی یک عفونت ویروسی خفیف و شایع است که معمولاً بر دستگاه تنفسی فوقانی تأثیر می‌گذارد. عامل بیماری سرما خوردگی معمولاً ویروس‌هایی مانند راینوویروس‌ها هستند. این ویروس‌ها از فردی به فرد دیگر از طریق تماس نزدیک، عطسه یا سرفه منتقل می‌شوند. علائم سرماخوردگی شامل احتقان، آبریزش و گرفتگی بینی، گلودرد، خارش گلو، سرفه، عطسه، سردرد، تب خفیف و دردهای عضلانی است.

طول دوره سرماخوردگی چقدر است؟

اغلب بدون مراجعه به پزشک، طول درمان سرماخوردگی بین ۵ تا ۷ روز است. این مدت زمان در کودکان، ۲ هفته است. بروز علائم سرماخوردگی در کودکان و خردسالان با بزرگسالان تفاوت دارد.

تفاوت سرماخوردگی ویروسی و باکتریایی

در جدول زیر نگاهی به تفاوت سرماخوردگی ویروسی و باکتریایی می‌اندازیم.

تفاوت سرماخوردگی و آنفولانزا

در جدول زیر نگاهی به تفاوت سرماخوردگی و آنفولانزا بیندازید.

نکته! درباره درمان آنفولانزا در مطلبی تحت همین عنوان در مجله دکتردکتر، بیشتر بخوانید.

تفاوت سرماخوردگی و آلرژی

در جدول زیر نگاهی به تفاوت‌ آلرژی و سرماخوردگی بیندازید.

سرماخوردگی تا چند روز واگیر دارد؟

سرماخوردگی معمولاً در دوره‌ای خاص می‌تواند واگیر داشته باشد. این بیماری به‌طور عمده ناشی از ویروس‌های تنفسی است و معمولاً فرد مبتلا از یک یا دو روز قبل از ظهور علائم شروع به انتشار ویروس می‌کند. بنابراین احتمال انتقال بیماری از فردی به فرد دیگر حتی زمانی که علائم هنوز مشخص نیست، وجود دارد.

برای کاهش خطر انتقال سرماخوردگی مهم است که افراد مبتلا در هنگام سرفه یا عطسه دهان و بینی خود را بپوشانند و از تماس نزدیک با دیگران پرهیز کنند. همچنین شستن مرتب دست‌ها و استفاده از ضدعفونی‌کننده‌ها می‌تواند به جلوگیری از گسترش ویروس کمک کند. رعایت این نکات به‌خصوص در فصول سرد سال که شیوع سرماخوردگی افزایش می‌یابد، بسیار حائز اهمیت است.

علائم سرماخوردگی

نشانه های سرماخوردگی، ۲ تا ۳ روز بعد از ابتلا، مانند بدن درد ظاهر می‌شوند. در حالت معمول، اصلی‌ترین علائم این بیماری شامل موارد زیر است:

• احتقان بینی و آبریزش بینی
• عطسه‌کردن
• گلودرد
• گوش‌درد
• سرفه‌کردن (اگر سرفه های شما خشک هستند مقاله درمان سرفه خشک را در مجله دکتردکتر مطالعه کنید تا با انواع درمانها آشنا شوید.)
• احساس خستگی و ناخوش بودن
• بدن درد سرماخوردگی
• تب و لرز
• گرفتگی صدا (برای درمان سریع این مشکل، می توانید مقاله درمان گرفتگی صدا را در مجله سلامتی دکتردکتر بخوانید.)
• وزوز گوش
• ازدست‌دادن تعادل
• عفونت گوش میانی
• احساس سرگیجه
• متورم‌شدن گوش خارجی
• خارش و سوزش چشم
• وجود مشکل در تنفس
• سردرد
• عرق سرد
• حساسیت به نور
• متورم‌شدن غدد لنفاوی (این تورم باید حتما توسط پزشک متخصص بررسی شود زیرا گاهی نشانه سرطان غدد لنفاوی است.)
• احساس ناراحتی در قفسه سینه
• سرماخوردگی چشم
• احساس فشار و عفونت در سینوس‌ها
• التهاب قرنیه
• داشتن تب یا بالابودن دمای بدن
• احساس درد شدید در ماهیچه‌ها
• ازدست‌دادن حس چشایی و اختلال بویایی
• احساس فشار در قسمت گوش و صورت

ممکن است این علائم در بین افراد با سنین مختلف، متفاوت باشند. حتی ممکن است سرماخوردگی در بیماران قلبی طور دیگری ظاهر شود.

اگر علائم سرماخوردگی شدید مانند عفونت شدید گوش دیده شد باید به متخصص مراجعه نمایید در مطلب تخصص گوش و حلق و بینی چیست، کاملا درباره وظایف این تخصص، توضیح داده‌ایم.

تفاوت علائم سرماخوردگی و آنفولانزا و آلرژی و کرونا

برای بهتر متوجه‌شدن تفاوت کرونا آنفولانزا سرماخوردگی و حساسیت، جدول زیر را مطالعه کنید:

سرماخوردگی چشم، از جمله علائمی‌ست که بین آلرژی و کرونا، مشترک است. سرماخوردگی می‌تواند با خارش گلو نیز همراه باشد. علائم سرماخوردگی و حساسیت فصلی بسیار شبیه هم هستند و گاهی تشخیص این دو از هم کار سختی است.

سرماخوردگی بزرگسالان

سردرد، آبریزش بینی، درد عضلانی، گرفتگی بینی و گلودرد از جمله علائم ابتلا به سرماخوردگی بزرگسال هستند. این بیماری که توسط ویروس‌ها ایجاد می‌شود، معمولاً طی یک تا دو هفته بهبود می‌یابد و استراحت، مصرف مایعات و تغذیه مناسب می‌تواند به تسریع در بهبود کمک کند.

سرماخوردگی کودکان

صدها نوع از ویروس‌های سرماخوردگی وجود دارد که کودکان نسبت به آن‌ها، مصون نیستند. برای همین است که هرچه سن انسان بالاتر می‌رود، کمتر دچار سرماخوردگی می‌شود.

در زمینه درمان سرماخوردگی کودکان لازم است بدانید که ممکن است این دوره، تا ۲ هفته طول بکشد. کودکان در هنگام ابتلا به این بیماری بیشتر در تغذیه و خواب دچار مشکل می‌شوند.

همچنین بیشتر از طریق دهان نفس می‌کشند و وجود بیماری را از طریق سرفه‌های مداوم، نشان می‌دهند.

سرماخوردگی نوزادان

نوزادان طول درمان بیشتری نیاز دارند. گاهی ممکن است درمان سرماخوردگی نوزاد، حداقل تا ۱۴ روز طول بکشد. اگر نوزاد دچار آبریزش یا گرفتگی بینی باشد و به چیزهایی که دوست دارد، علاقه‌ای نشان ندهد، احتمالا سرما‌خورده است. تعریق در قسمت پشت یا قفسه سینه نوزاد نیز از دیگر علائم ابتلای او به بیماری هستند.

دمای بدن یک نوزاد سالم، معمولاً بین ۳۶ تا ۳۷ درجه سانتیگراد است. دمای ۳۸ درجه برای نوزادان زیر سه ماه بالا بوده و دمای ۳۹ درجه، برای نوزادان سه تا شش ماه، خطرناک تلقی می‌شود.

سرماخوردگی در بارداری

به عقیده بسیاری از پزشکان، سرماخوردگی در دوران بارداری، چالش‌های مخصوص به خودش را دارد. سرماخوردگی در بارداری یا بدتر از آن، آنفولانزا در بارداری می‌تواند خطراتی برای جنین، به‌ویژه در سه ماهه اول ایجاد کند. توصیه می‌شود مادران باردار با رعایت بهداشت و تقویت سیستم ایمنی، از ابتلا به سرماخوردگی پیشگیری کنند و در صورت بروز علائم، حتماً با پزشک مشورت نمایند.

به نقل از سرویس سلامت انگلستان (NHS)،

به خانم‌های باردار توصیه می‌شود تا در سه ماه اول بارداری، از مصرف دارو برای درمان سرماخوردگی اجتناب کنند.

سرماخوردگی تابستان

معمولاً از خردادماه تا اوایل مهر، سرماخوردگی در تابستان رخ می‌دهد. علائم این نوع از سرماخوردگی، بسیار شبیه به سرماخوردگی معمولی در زمستان است؛ سردرد، آبریزش بینی، گلودرد، تب، بدن‌درد و غیره.

سرماخوردگی‌های تابستانی ممکن است کمتر از سرماخوردگی‌های زمستانی شایع باشند. به‎‌هرحال ویروس‌ها، در فضاهای بسته و در هوای سرد و خشک، راحت‌تر پخش می‌شوند.

علت سرماخوردگی

دلیل سرماخوردگی ویروس‌ها هستند؛ به‌همین‌دلیل این بیماری به‌شدت مسری است. ویروس‌های سرماخوردگی ازطریق قطرات تنفسی حاصل از سرفه و عطسه فرد پخش می‌شوند و توانایی این را دارند که تا ۲۴ ساعت روی پوست دست و سطوح مختلف زنده بمانند.

مسیر اصلی ورود این ویروس‌ها به بدن، مخاط گوش، حلق و بینی است. فرد مبتلا معمولاً از یک یا دو روز پیش از بروز اولین نشانه‌ها تا زمانی که تمامی علائم بیماری کاملاً برطرف شود (معمولاً بین ۱ تا ۲ هفته)، قابلیت انتقال ویروس به دیگران را دارد.

تشخیص سرماخوردگی

گاهی تشخیص سرماخوردگی و تفاوت آن با سایر بیماری‌ها همچون آنفولانزا و کرونا، سخت است.

البته عطسه، سرفه، بی‌حسی و کرختی، آبریزش، انسداد بینی و گلودرد، شایع‌ترین علائم سرماخوردگی شدید و معمولی هستند.

این بیماری معمولاً تا ۱ هفته پس از مشاهده علائم خوب می‌شود؛ اما اگر این زمان بیشتر طول کشید، باید به دکتر سرماخوردگی مراجعه کنید.

معمول‌ترین راه‌هایی که منجر به انتقال سرماخوردگی می‌شود در زیر آورده شده است:

• لمس پوست فرد ناقل؛
• تنفس ریز قطرات سرماخوردگی در هنگام عطسه یا سرفه فرد بیمار؛
• استفاده‌نکردن از ماسک در هنگام سرماخوردگی؛
• استفاده از وسایل شخصی فرد بیمار مانند لیوان، حوله، …؛
• داشتن ارتباط نزدیک با فرد بیمار، در یک مکان سرپوشیده.

راه‌های دیگری نیز برای انتقال وجود دارد؛ اما شایع‌ترین آن‌ها در بالا ذکر شد.

پیشگیری از سرماخوردگی

بهترین راه‌ها برای پیشگیری از سرماخوردگی، شامل موارد زیر است:

• شستشوی منظم دست‌ها با آب گرم و صابون پس از هر بار ورود به منزل
• استفاده‌نکردن از وسایل شخصی فرد بیمار مانند بشقاب، لیوان، بالش و سایر موارد
• اجتناب از تماس دست آلوده با چشم و دهان
• داشتن تغذیه سالم و مصرف میوه‌ها و سبزیجات
• مرطوب نگه داشتن فضا
• رعایت فاصله اجتماعی
• ماسک‌زدن در مکان‌های عمومی
• مصرف غذاهای مقوی و پروبیوتیک‌ها
• داشتن خواب کافی
• ورزش منظم

رعایت موارد ذکر شده، می‌تواند به میزان بسیار زیادی از بروز سرماخوردگی در افراد جلوگیری کند.

عوارض سرماخوردگی

اگر باتوجه ‌به رعایت کلیه موارد بهداشتی، بعد از گذشت ۲ هفته، عفونت در بدن بماند، ممکن است دیگر نقاط بدن هم درگیر شوند. از جمله این عفونت‌ها می‌توان به عفونت سینوسی، عفونت گوش یا برونشیت حاد، اشاره کرد.

در صورت بروز هرگونه مشکل حاد، توصیه می‌شود به متخصص گوش، حلق و بینی مراجعه کنید.

در صورت مشاهده علائم زیر، حتماً با یک پزشک مشورت کنید:

• تب شدید
• گوش‌درد
• سردردهای سینوسی
• سرفه‌های شدید و حس سوزش بسیار در گلو

در صورت عدم مراجعه به پزشک، فرد بیمار ممکن است به بیماری‌های مزمن ریوی همچون آسم مبتلا شود.

درمان سرماخوردگی

درمان سریع سرماخوردگی نیازمند ترکیبی از رویکردهای دارویی و مراقبت‌های خانگی است. هرکدام نقش مهمی در تسریع بهبودی و کاهش عوارض دارند. 

• داروهای بدون نسخه و تجویزی، با هدف کنترل سریع علائم آزاردهنده مانند تب، احتقان، سرفه و آبریزش طراحی شده‌اند و به بدن کمک می‌کنند تا روزهای سخت بیماری را راحت‌تر پشت سر بگذارد. 
• در کنار آن، روش‌های حمایتی خانگی مانند استراحت مطلق برای حفظ انرژی سیستم ایمنی، تأمین مایعات کافی جهت هیدراته‌ماندن، شستشوی مجاری تنفسی و تنظیم دمای بدن بستر لازم را برای مبارزه طبیعی ویروس فراهم می‌کنند. 

تلفیق این دو از طولانی شدن دوره بیماری جلوگیری می‌کند و مسیر بازگشت به سلامت را هموار می‌سازد؛ با‌این‌حال، اگر علائم بیماری بیش‌از‌حد طول بکشد یا با علائم شدید مثل تب پایدار همراه شود، مراجعه به پزشک برای جلوگیری از عوارض ثانویه ضروری است.

سرفه های سرماخوردگی می‌توانند خشک یا خلط دار باشند. اگر سرفه‌های شما خلط دار هستند مقاله درمان سرفه خلط دار را از دست ندهید.

درمان دارویی سرماخوردگی

برای درمان سرماخوردگی، پزشکان بعد از معاینه دارو تجویز می‌کنند. توصیبه به مصرف الباقی داروها، بستگی به علائم و شدت سرماخوردگی دارد. اگرچه هیچ دارویی ویروس را از بین نمی‌برد، اما مصرف داروهای زیر به تسریع بهبودی و کاهش ناراحتی شما کمک می‌کند:

• قرص کلداکس و کوریزان: گزینه‌های ترکیبی محبوب برای درمان تب، سردرد، احتقان و آبریزش بینی؛
• مسکن‌ها (مانند استامینوفن و ایبوپروفن): برای تسکین دردهای عضلانی، سردرد و کنترل تب؛
• آنتی‌هیستامین‌ها (مانند کلرفنیرامین، دیفن‌هیدرامین یا قطره رینوسالتین): انوع قرص آبریزش بینی برای مهار آبریزش، عطسه و آبریزش چشم یا حتی اسپری بینی سرماخوردگی؛
• داروهای ضداحتقان (مانند فنیل‌افرین یا قطره اکسی‌متازولین): برای باز کردن گرفتگی مجاری بینی و سینوس‌ها؛
• شربت ضد سرفه (مانند شربت پلارژین یا نمونه‌های گیاهی): برای تسکین سرفه‌های خشک یا خلط‌دار.

نکته! آنتی‌بیوتیک‌ها هیچ نقشی در درمان سرماخوردگی ویروسی ندارند و مصرف خودسرانه آن‌ها توصیه نمی‌شود. پیش از مصرف هرگونه دارو، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.

بعضی از داروها هم، نیازی به نسخه پزشک ندارند و به راحتی فروخته می‌شوند. بعضی از محبوب‌ترین داروهای سرماخوردگی بدون نیاز به نسخه پزشکی را در جدول زیر، آورده‌ایم:

درمان خانگی سرماخوردگی

بهترین و مؤثرترین راه‌ها برای درمان خانگی سرماخوردگی عبارت‌اند از:

• استراحت کافی برای بازیابی انرژی بدن جهت مبارزه با عفونت و بازسازی سیستم ایمنی؛
• نوشیدن مایعات زیاد و مصرف دمنوش‌ برای سرماخوردگی برای رقیق کردن ترشحات مخاطی و جلوگیری از خشکی گلو؛
• تغذیه سالم برای تقویت سیستم ایمنی بدن و توانایی بدن برای مبارزه با عفونت‌ها؛
• غرغره کردن آب‌نمک برای درمان خانگی گلودرد و تمیز کردن گلو از اسباب‌ بیماری؛
• میل کردن نوشیدنی‌های گرم برای کاهش التهاب گلو و تسکین درد و ناراحتی؛
• گرفتن بخور برای تسکین علائمی مانند انسداد بینی و التهاب گلو؛
• حمام و دوش آب گرم برای از بین بردن خستگی و کاهش دردهای عضلانی، باز کردن مجاری تنفسی و تسریع در بهبودی از طریق ترشحات مخاطی.

آیا درمان سرماخوردگی در پنج دقیقه امکان‌پذیر است؟

خیر، به‌طور قطع برای درمان این بیماری باید طول درمان آن را کامل طی کنید. اما توصیه‌هایی وجود دارد که عمل به آنها، باعث بهبود علائمی همچون آبریزش بینی می‌شود. نوشیدن مایعات گرم، استفاده از بخور یا اسپری بینی و مصرف مسکن‌های ساده، می‌تواند باعث بهبود علائم شود. همچنین ماساژ بینی دو ابرو و بینی، باعث باز شدن سریع مسیر تنفس خواهد شد.

از‌آنجا‌که علت بی حالی در سرماخوردگی صرف انرژی زیاد برای مبارزه با عفونت‌هاست، با راهکارهای تقویت سیستم ایمنی می‌توان به بهبودی سریع‌تر کمک کرد.

بررسی و درمان سرماخوردگی، توسط متخصص گوش، حلق و بینی انجام می‌شود.

در زمان سرماخوردگی چه بخوریم؟

در ادامه بهترین غذا برای سرماخوردگی را معرفی می‌کنیم:

• آب‌پرتقال برای تقویت سیستم ایمنی، کاهش التهاب سینوسی در بینی و کانال‌های سینوسی؛
• زنجبیل برای تسکین احتقان و سایر علائم سرماخوردگی؛
• کیوی یک میوه برای سرماخوردگی برای تقویت سیستم ایمنی؛
• ماهی از رایج‌ترین منابع ویتامین D و امگا ۳ برای تقویت سیستم ایمنی بدن؛
• سوپ مرغ برای از بین‌ رفتن گرفتگی بینی و گلو؛
• عسل برای تسکین گلودرد و کاهش سرفه؛
• زردچوبه برای تسکین التهاب مفاصل و جلوگیری از درد عضلانی؛
• فلفل تند برای کاهش خلط، احتقان و عطسه؛
• گیلاس برای از‌بین‌بردن التهاب ناشی از سرماخوردگی و تقویت سیستم ایمنی؛
• چای بابونه برای رقیق‌شدن اخلاط و تقویت سیستم ایمنی بدن و خواص ضدالتهابی و آرام‌بخش؛
• هویج برای تسکین درد قفسه سینه یا سایر علائم تنفسی؛
• سبزیجات برای خواص ضدالتهابی، ضدباکتریایی و آرام‌بخش.

باورهای غلط درباره سرماخوردگی

درباره سرماخوردگی و درمان آن، باورهای رایج اشتباهی وجود دارد که گاهی آسیب زننده هستند.  برخی باورهای رایج اما نادرست درباره سرماخوردگی عبارتند از: اینکه سرما خوردن ناشی از قرار گرفتن در هوای سرد است، یا اینکه خوردن ویتامین C به تنهایی می‌تواند از ابتلا به سرماخوردگی جلوگیری کند. در واقع، سرماخوردگی توسط ویروس‌ها ایجاد می‌شود و راه‌های پیشگیری از سرماخوردگی پیچیده‌تر هستند.

• سرماخوردگی و آنفولانزا، یکی هستند؛ در‌حالی‌که ناشی از ویروس‌های مختلفی هستند. سرماخوردگی خفیف‌تر و آنفولانزا، دارای شدت بیشتری است.
• واکسن‌ها، تأثیر بالایی در پیشگیری از سرماخوردگی دارند؛ در‌حالی‌که بیش از ۲۰۰ نوع ویروس سرماخوردگی وجود دارد که اغلب، جهش‌یافته هستند. تزریق یک واکسن، کسی را در برابر همه انواع سرماخوردگی، ایمن نمی‌‌کند.
• می‌توان از سرماخوردگی پیشگیری کرد؛ در‌حالی‌که به‌دلیل تنوع ویروس‌های سرماخوردگی و راه‌های انتقال آن‌ها نمی‌توان احتمالش را کاملا از بین برد.
• قرارگیری در هوای سرد باعث مریض‌شدن می‌شود؛ در‌حالی‌که دلیل اصلی آن سرما نیست. علت مسری بودن بیماری در این فصل، قرار گرفتن در فضای بسته و خشکی هوا است.

برای درمان سرماخوردگی بهترین کار مراجعه به پزشک است

سرماخوردگی به دلیل ویروس‌ها ایجاد می‌شود و معمولاً با علائمی مانند آبریزش بینی، سرفه، گلودرد و خستگی همراه است. در حالی که بسیاری از افراد می‌توانند با استفاده از روش‌های خودمراقبتی مانند استراحت و استفاده از داروهای مسکن، علائم خفیف سرماخوردگی را مدیریت کنند اما در برخی موارد، مراجعه به پزشک بهترین اقدام است.

اگر علائم شما ادامه‌دار شد یا با تب بالا، تنگی نفس یا درد شدید همراه بود، این موارد می‌تواند نشانه‌ای از عفونت جدی‌تر مانند آنفولانزا یا عفونت سینوسی باشد. در این شرایط، یک معاینه تخصصی ضروری است و پزشک می‌تواند بر اساس وضعیت شما، درمان مناسبی را پیشنهاد دهد.

برای دریافت نوبت متخصصان در  دکتردکتر یا مشاوره آنلاین، می‌توانید به وب‌سایت ما مراجعه کنید. همچنین، درج نظرات و سوالات شما در سایت می‌تواند به دیگران کمک کند و تجربیات ارزشمندی را به اشتراک بگذارد.

منابع

nhs.uk

clevelandclinic

cdc

health.harvard

Hopkinsmedicine

medlineplus

سؤالات متداول