اسکیزوفرنی چیست و چه علائمی دارد؟ 5 نوع شایع شیزوفرنی

اسکیزوفرنی یک نوع بیماری اختلال روانی با شرایط خاص است که زندگی شخصی و حتی کاری فرد را تحت تأثیر قرار می‌دهد. بیمار اسکیزوفرنی هذیان می‌گوید و مطالبی را بر زبان می‌آورد که واقعیت ندارند. نشانه‌ها و علائم اسکیزوفرنی بسیار شبیه به دیگر اختلال‌های روانی است. پس نباید با مشاهده اولین نشانه‌ها در یک فرد، او را یک بیمار مبتلا به اسکیزوفرنی یا روان پریشی دانست، بلکه تشخیص نهایی با دکتر روانپزشک است. این مطلب از مجله پزشکی دکتردکتر را به توضیح در خصوص شیزوفرنی و مفاهیم مرتبط با آن اختصاص دادیم. این اطلاعات می‌تواند کمک حال شما برای شناسایی و حتی مدیریت این بیماری باشد. مطالعه مقاله به ۷ دقیقه زمان نیاز دارد.

اختلال روانی اسکیزوفرنی

شیزوفرنی یا اسکیزوفرنی (Schizophrenia)، نوعی جدی از اختلالات روانی است که باعث تغییر در نحوه تفکر، بیان احساسات و کارهای فرد مبتلا می‌شود. این اختلال در دسته شدیدترین بیماری‌های روانی قرار دارد و قدرت درک واقعیت را از فرد می‌گیرد.

بیمار درگیر با این بیماری وحشت‌زده است و رفتاری خارج از حالت طبیعی از خود نشان می‌دهد. این ویژگی‌ها باعث می‌شود تا شیزوفرنی را به عنوان ناتوان‌کننده‌ترین نوع بیماری روانی بشناسیم. این بیماری روابط اجتماعی فرد را تحت تأثیر قرار می‌دهد و متأسفانه قابل درمان به‌طور کامل و قطعی نیست.

اینفوگرافی اسکیزوفرنی

نشانه‌ها و علائم اسکیزوفرنی

مهمترین علامت اسکیزوفرنی چیست؟ این بیماری باعث تغییر در طرز رفتار و دنیای درونی افراد می‌شود. این تغییرات خود را به صورت‌های زیر نشان می‌دهند:

  • هذیان
  • توهم
  • زوال شخصیت
  • کاهش اشتها
  • گوشه‌گیری اجتماعی
  • گفتن حرف‌های نامربوط
  • احساس کنترل شدن توسط نیرو‌های خارجی

خوشه علائم اسکیزوفرنی

برای آشنایی بهتر با بیماری اسکیزوفرنی، به مفهومی تحت عنوان «خوشه علائم» نیاز داریم. این اصطلاح به ما کمک می‌کند بیماران مبتلا به شیزوفرنی را بر اساس علائمی که دارند، در چندین گروه مختلف تقسیم‌بندی کنیم که شامل موارد زیر است.

نشانه‌های اولیه یا علائم خفیف اسکیزوفرنیکاهش تمرکز، انزوا طلبی، مشکلات خواب مانند پرخوابی یا کم خوابی، تحریک‌پذیری غیر نرمال، داشتن مشکل در انجام و ارائه تکالیف، ضعف در عملکرد تحصیلی
علائم مثبتمنظور از علائم مثبت، مجموعه‌ای از رفتار‌ها است که عموماً در افراد سالم مشاهده نمی‌شود. پس واژه «مثبت» در این دسته از علائم به معنای خوشایند بودن آن‌ها نیست.

منظور آن است که شاید پس از گذشت یک بازه زمانی مشخص، این نشانه‌ها به علائم اولیه اضافه شوند؛ مثلا توهم، هذیان و… .

علائم منفیبه دسته‌ای از علائم بیماری شیزوفرنی که ویژگی‌های آن در افراد سالم قابل مشاهده نیست، علائم منفی می‌گویند. کم حرفی، محدود بودن احساسات، نداشتن شوق و اشتیاق زندگی، بی‌انگیزگی، کمبود انرژی، عدم رعایت بهداشت و بی‌توجهی به وضعیت ظاهری نمونه‌هایی از علائم منفی شیزوفرنی هستند.
علائم شناختیاغلب علائم شناختی مربوط به ناتوانی در بهره‌گیری از اطلاعات و درک آن‌ها است. یعنی علائم مربوط به میزان تمرکز و عملکرد حافظه فعال بیمار را می‌توان از نوع شناختی دانست.

سن شروع اختلال اسکیزوفرنی

دقت کنید که اسکیزوفرنی کودکان نادر است و در کودکان کمتر از ۱۵ سال رخ می‌دهد.  در واقع بازه سنی معمول برای این بیماری اوایل دوران جوانی یا میانسالی است. اما تجربه‌های ناخوشایند یا آزار‌های جسمی و روانی باعث واردشدن استرس‌های روحی و روانی شدید به کودکان می‌شود.

این تجربه‌های ناخوشایند زمینه را برای ابتلا به بیماری شیزوفرنی کودکان مهیا می‌کند. اثرات مخرب شیزوفرنی کودکان به مراتب بیشتر از نوع عادی این بیماری است. چون این بیماری در سال‌های ابتدایی از زندگی فرد شروع شده و شاید تا بزرگسالی با او همراه باشد.

تفاوت‌های جنسیتی زنان و مردان در بیماری اسکیزوفرنی

داده‌های آماری ثابت کرده‌اند که احتمال ابتلای مردان به بیماری شیزوفرنی بیشتر از زنان است. حتی مردان در سنین کمتر دچار چنین اختلالی می‌شوند. البته هیچ مبنای علمی موثقی برای تأیید این موضوع وجود ندارد. پژوهشگران باید بیشتر در این زمینه تحقیق کنند.

انواع اسکیزوفرنی

انواع این بیماری با توجه به شدت و نوع علائم بیماری متفاوت است و گاهی ممکن است وجود بیماری مثل اختلال وسواس جبری (OCPD) باعث تشدید آن شود. برخی افراد در طول درمان، به انواع مختلف این بیماری مبتلا می‌شوند و علائم گوناگونی را تجربه می‌کنند.

لازم است بدانید که انواع اسکیزوفرنی شامل موارد زیر می‌شوند:

  • پارانوئید (Paranoid)
  • کاتاتونیک (Catatonic)
  • شیزوفرنی بی‌تفاوت (Undifferentiated)
  • باقی‌مانده (Residual)
  • هبفرنیک (Hebephrenic) یا سازمان‌نیافته

حتما شما هم از خودتان پرسیده‌اید که فرق شیزوفرنی با اسکیزوفرنی چیه و  تفاوت اسکیزوفرنی و شیزوفرنی چیست؟ واژه شیزوفرنی در اصل تلفظی دیگر از کلمه انگلیسی schizophrenia است که به یک بیماری روانی (روان پریشی) اشاره دارد. این واژه در برخی از زبان‌های خارجی همچون فرانسوی و آلمانی، به این شکل تلفظ می‌شود. در زبان فارسی هم استفاده از هر دو تلفظ رایج است.

البته افرادی هم هستند که اصرار به استفاده از واژگان فارسی داشته و این بیماری را جنون جوانی می‌خوانند. اما به‌هرحال مفهوم کلی تمامی این عبارت‌ها، همین بیماری مشترک است.

دلایل بیماری شیزوفرنی

شیزوفرنی از بیماری‌هایی است که هنوز علت دقیقی برای آن معرفی نشده است. اما به‌هرحال نوعی بیماری بیولوژیکی است که آن را با بیماری‌هایی همچون دیابت و سرطان مقایسه می‌کنند.

عوامل مؤثر در شکل‌گیری آن شامل موارد زیر هستند:

  • عوامل محیطی؛ رابطه مصرف مواد مخدر با اسکیزوفرنی مخصوصا ماری جوانا مستقیم است.
  • ناهنجاری در ساختار مغز؛ محققان با بررسی مغز بیماران مبتلا به شیزوفرنی، متوجه یک نوع ساختار غیرطبیعی شده‌اند.
  • ژنتیک یا وراثت؛ دلیل بعدی که برای بیماری شیزوفرنی می‌توان معرفی کرد، عوامل ژنتیکی است.
  • شیمی مغز و مدار‌های آن؛ احتمالا مغز یک بیمار مبتلا به شیزوفرنی قادر به کنترل انتقال‌دهنده‌های عصبی نیست. پس مدار یا مسیر‌های مربوط به سلول‌های عصبی می‌تواند رفتار و تفکر فرد را تحت تأثیر خود قرار دهد.
  • محرومیت‌های دوران بچگی؛ شواهدی دیگر برای علل بیماری شیزوفرنی وجود دارد که مربوط به تجربیات ناخوشایند از دوران کودکی است. تجربه محرومیت یا تجاوز در کودکی، عاملی مهم برای ایجاد چنین بیماری است.

اسکیزوفرنی چیست

سیر و مراحل بیماری اسکیزوفرنی

بیماری در سه مرحله متفاوت خود را نشان می‌دهد:

  • مرحله یک؛ مرحله مقدماتی از این بیماری در سنین نوجوانی یا اوایل جوانی رخ می‌دهد و با مجموعه‌ای از علائم همراه است.
  • مرحله دوم؛ در مرحله فعال، بیمار قادر به دیدن چیز‌هایی خواهد بود که وجود ندارند. توهم، بی‌نظمی در گفتار و هذیان از نشانه‌های این بیماری در این مرحله است.
  • مرحله سوم؛ به آخرین مرحله از این بیماری، باقی‌مانده می‌گویند. در این مرحله شرایط مثبت بیماری متوقف می‌شود، اما برخی از علائم منفی همچنان وجود دارد. یعنی مثلا هذیان و توهم فرد رفع می‌شود اما همچنان نشانه‌هایی از انزوا طلبی در بیمار قابل مشاهده است.

نحوه تشخیص بیماری اسکیزوفرنی

از کجا بفهمیم اسکیزوفرنی داریم؟  علائم اسکیزوفرنی یا روان پریشی در جوانان و افراد مسن بسیار مشابه با دیگر بیماری‌های روانی همچون اختلال شخصیت مرزی و دو قطبی است. حتی نشانه‌های مشاهده‌شده در یک بیمار، بسیار شبیه به وسواس و جنون ناشی از استعمال مواد مخدر یا اختلال اسکیزوتایپال است.

تشخیص و تست اسکیزوفرنی با بررسی علائم و به صورت بالینی امکان‌پذیر است. چنین تشخیصی توسط روانشناسان و پزشکان متخصص انجام می‌شود. این افراد با بررسی موارد زیر به تشخیص می‌رسند:

  • مدت زمان بروز نشانه‌ها
  • سابقه خانوادگی
  • ارزیابی سلامت جسمی فرد

روانشناسان برای انجام این کار، از راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM-IV-TR) استفاده می‌کنند. این راهنما توسط انجمن روانپزشکی آمریکا تدوین شده و شامل ویژگی‌های بارز انواع شیزوفرنی است.

روش‌های درمانی اسکیزوفرنی چیست؟

هنوز اطلاعات کاملی در خصوص علل و شیوه‌های درمانی قطعی برای بیماری وجود ندارد. شیوه‌های درمانی شیزوفرنی هم صرفاً در حد راهکاری برای کاهش علائم و پایین آوردن احتمال بازگشت نشانه‌ها است. این روش‌های درمانی را می‌توان در گزینه‌های زیر خلاصه کرد:

  • درمان دارویی روان پریشی با داروهای ضدافسردگی، تثبیت‌کننده خلق‌وخو، ترکیبی از داروهای مختلف.
  • مراقبت‌های ویژه تخصصی (CSC) و استفاده از مشاوره روانپزشک و خدمات اجتماعی.
  • شیوه درمانی روانشناختی با شناسایی مشکل و مدیریت آن با هدایت روانشناس و مشاور.
  • الکتروشوک درمانی (ECT) که در آن، مجموعه‌ای الکترود را به پوست سر بیمار وصل می‌کنند. سپس در حالت بیهوشی، یک شوک خفیف به مغز ارسال می‌شود. این شوک الکتریکی کنترل‌شده روی انتقال دهنده‌های عصبی مغز تأثیر می‌گذارد.
  • تحریک عمیق مغز (DBS) جدیدترین شیوه درمان اسکیزوفرنی است که دانشمندان در حال تحقیق روی آن هستند. هدف از اجرایی کردن این روش، تحریک مناطق خاصی از مغز و کنترل برخی از اختلالات روانی است.

بیماری اسکیزوفرنی

عوارض اسکیزوفرنی چیست؟

عوارض شیزوفرنی در مراحل ابتدایی از بیماری خیلی جدی نیست. اما همزمان با پیشرفت بیماری، تأثیر‌های مخرب آن بر روی زندگی فرد بیمار بیشتر می‌شود. موارد زیر از عوارض این بیماری هستند:

  • ترس آسیب دیدن از جانب اطرافیان و انزوا طلبی
  • بروز افکار خودکشی همراه با اقدام از جانب بیمار
  • ناتوانی در بروز احساسات و مطرح کردن افکار شخصی
  • داشتن نشانه‌های توهم و هذیان که منجر به تغییر رفتار شود
  • کشاندن بیمار به سمت مصرف مواد مخدر و گرفتاری در اعتیاد
  • داشتن فکر و نقشه انتقام از دیگران در نمونه‌های پیشرفته از این بیماری
  • داشتن توهم کنترل شدن یا تحت نظر داشتن که منجر به فرار بیمار از خانه یا شهر می‌شود

عاقبت بیماران اسکیزوفرنی

مطالعات نشان می‌دهند که به طور متوسط، افراد مبتلا به شیزوفرنی حدود ۱۰ تا ۲۰ سال کمتر از افراد بدون این بیماری زندگی می‌کنند، اما این به خود فرد بستگی دارد. در واقع، مسیر درمان و تلاش‌های فرد یا اطرافیانش برای مراقبت از وضعیت هم در طول عمرش اثرگذار هستند.

اسکیزوفرنی

باورهای غلط جامعه در مورد بیماری اسکیزوفرنی

رفتار یک بیمار مبتلا به این بیماری بر خلاف باور عموم، خشونت‌آمیز نیست. چون فقط تعداد محدودی از این بیماران به سرحد جنون رسیده و رفتار‌های خشونت‌آمیز نشان می‌دهند.

این گروه از بیماران بیشتر رفتار‌های انزواطلبانه و جامعه‌گریز دارند. یعنی بیشتر دوست دارند در خانه تنها بمانند. حتی از مراجعه به روانپزشک و پذیرش اختلال رفتاری خود امتناع دارند.

از باورهای اشتباه درباره این بیماران باید به موارد زیر اشاره شود:

  • مبتلایان به این بیماری روانی خطرناک‌اند.
  • امکان کارکردن برای این افراد وجود ندارد.
  • تمام مبتلایان به‌خاطر مشکلاتی در کودکی به این بیماری دچارند.
  • بیماران باید در تیمارستان بستری شوند.
  • علائم این بیماری در تمام مبتلایان شبیه است.

با مراجعه به پزشک و شروع فرایند درمان، امکان کنترل اوضاع در مسیر خوبی فراهم می‌شود. یکی از راحت‌ترین روش‌ها برای شناسایی بهترین متخصصان و وقت‌گرفتن از آنها هم استفاده از سیستم نوبت دهی اینترنتی سایت دکتردکتر است.

در خانواده‌ام بیمار شیزوفرنی داریم، آیا ممکنه اسکیزوفرنی ارثی باشه؟ خیر، این بیماری ارثی نیست.

روش‌های خودمراقبتی بیماران اسکیزوفرنی

آنچه که برای یک بیمار مبتلا به اسکیزوفرنی اهمیت دارد، استفاده از روش‌های خود مراقبتی است. چون اختلال روانی این گروه از بیماران، آن‌ها را نیازمند ارتباط با پرستار بخش روانی یا پزشک می‌کند.

البته عضویت در انجمن‌های بیماران اسکیزوفرنی هم می‌تواند یک روش خود مراقبتی دیگر باشد. چون در این انجمن‌ها افرادی حضور دارند که تجربه آن‌ها به یکدیگر کمک می‌کند. اقدامات زیر هم گزینه‌های مناسب خودمراقبتی‌اند:

  • انجام ورزش منظم روزانه
  • دوری از شرایط استرس‌زا
  • مدیریت توهم و هذیان
  • آشنایی با علائم بیماری
  • رعایت رژیم غذایی

بیماری اسکیزوفرنی و رژیم غذایی

بهترین رژیم غذایی برای اسکیزوفرنی شامل پیشنهادات زیر است:

  • ماهی و غذاهای دریایی برای محافظت از مغز
  • عدس برای تنظیم خلق‌وخو
  • انواع توت‌ها
  • آووکادو
  • اسفناج
  • کلم بروکلی

منابع:

therecoveryvillage.com

mayoclinic

iranschizophrenia

سؤالات متداول اسکیزوفرنی

با وجود معرفی شدن عوامل وراثتی به عنوان یکی از دلایل این بیماری، اما احتمال بروز ژن‌ها حتمی نیست. چون ژن‌های عامل بیماری تنها در صورتی فعال می‌شوند که فرد در معرض عوامل خاص محیط زیست و تنش باشد. اما مقدار ورودی عوامل ژنتیکی که باعث بیماری می‌‌شوند، هنوز مشخص نیست.

بازه سنی اصلی برای بروز بیماری شیزوفرنی، اواخر دوران نوجوانی تا اواسط دهه ۳۰ سالگی است. به همین دلیل کمتر مشاهده می‌شود که یک کودک دچار چنین بیماری شود. نوع زودرس اسکیزوفرنی در کودکان کمتر از ۱۷ سال رخ می‌دهد.

البته این بیماری یک نوع بسیار زودرس و نادر هم دارد که کودکان کمتر از ۱۳ سال را به خود درگیر می‌کند. این شرایط خاص برای کودکانی است که تجربه آزار‌های جنسی و روانی را در سن کم دارند.

فرد مبتلا به اسکیزوفرنی دچار اختلالات روانی است که برای کنترل آن‌ها باید دارو مصرف کند. هر کدام از این دارو‌ها عوارض مخصوص به خود را دارند. از طرفی دیگر، میل به انزوا طلبی و خودکشی در این گروه از بیماران بسیار زیاد است. قرار گرفتن در چنین شرایطی می‌تواند طول عمر بیمار شیزوفرنی را تا ۱۰ سال کاهش دهد.

اسکیزوفرنی یک اختلال روانی خشن نیست. البته این موضوع با آنچه که از بیماران شیزوفرنی در فیلم‌های مشهور دیده‌ایم، فرق دارد. چون ساختار این فیلم‌ها باعث شده تا ما بیمار مبتلا به اسکیزوفرنی را شخصی خشن با اختلالات روانی بشناسیم. اما بعد انزواطلبی این بیماران قوی‌تر از رفتار‌های خشن آن‌ها است.

مگر اینکه توسط یک عامل خارجی و در اثر مصرف الکل یا مواد مخدر، خشونت آن‌ها برانگیخته شود. البته بحث خودکشی هم برای این قبیل از بیماران وجود دارد. پس چنین بیماری بیشتر از آنکه برای مردم خطرناک باشد، به خودش ضربه می‌زند.

هنوز هیچ دارو یا راهکار تأثیرگذاری برای درمان اسکیزوفرنی کشف نشده است. اما با تشخیص زود هنگام و درمان به موقع آن، می‌توان این بیماری را کنترل کرده و احتمال بازگشت آن را کاهش دهیم.

محتوای این مقاله صرفا برای افزایش اطلاعات عمومی شماست و به منزله تجویز پزشکی نیست.
ممکن است شما دوست داشته باشید
3 نظرات
  1. ناشناس می گوید

    با سلام برادر من ۲۰ سالشه چند سالیه که خیلی با خودش حرف میزنه و خیال پردازی میکنه البته جوری نیست که مرز واقعیت و خیال رو تشخیص نده و اینکه ارتباط اجتماعیش ضعیفه مثلا بخواد با شخص غریبه ای صحبت کنه خیلی براش سخته از روی سلام و احوالپرسی کردنش میشه متوجه شد… آیا مبتلا به اسکیزوفرنیه؟ خیلی نگرانشیم چون تابستونه و تا مهر دانشگاه نمیره و خونه هستش میخوایم زودتر درمان رو شروع کنیم اما نمیدونیم چیکار کنیم ممنون میشم بگید از کجا شروع کنیم.البته اینم بگم خیلی خوش قلب و مهربونه اصلا این علائمی که گفته شده فرد مشکوک میشه به همه رو نداره فقط با خودش حرف میزنه خیال پردازی میکنه و منزویه و برقراری ارتباط با دیگران براش سخته قبلا به تیپش اهمیت نمیداد از وقتی رفته دانشگاه با دوستان جدید آشنا شده بیشتر به خودش میرسه

  2. ناشناس می گوید

    با سلام بنده مدتی هست که ی جور احساساتی دارم مثلا فک میکنم بدون اینکه خودم متوجه بشم کار ناشایستی انجام میدم یا حرف ناشایستی میزنم. راستش ۸ هفته باردارم تا این حد فکر منفی دارم که میگم نکنه این بچه از همسرم نباشه با اینکه من به جز همسر با هیچ بنی بشری رابطه جنسی نداشتم، هی به خودم میگم نکنه حواسم نبوده و خودم نفهمیدم خدایی نکرده کار ناشایستی انجام دادم و خودم خبر ندارم، اینجور فکرا میاد تو ذهنم چیکار کنم؟ خواهشا سوالمو ثبت کنید و راهنماییم کنید بنا به دلایلی نمیتونم برم پیش روانپزشک.
    سوال دیگع:به جز تست DNAاز کجا میتونم بفهمم بچه ام از پدرشه؟از شباهت ظاهر میشه مطمئن شد؟تا این حد فکر منفی پیشرفت کرده به خودم هم شک کردم😔😔😔

    1. مشاور سلامتی می گوید

      سلام عزیز
      اصلا به این قضیه نپردازید و بهش فکر نکنین
      اما با توجه به بارداری و افکاری که دارین لازمه و ضروریه که به متخصص” روانپزشکی مراجعه کنید
      اگر اصلا امکان مراجعه حضوری ندارین از تماس تلفنی با <a href="https://evisit.drdr.ir/doctors&quot; روانپزشکی استفاده کنید

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.