رابطه عاشقانه با فردی که اختلال شخصیت مرزی (BPD) دارد، شبیه ترن هوایی است: شریک عاطفی او بالا و پایینهای ناگهانی پر از لحظات شیرین و پرهیجانی تجربه میکند که با لحظههای تنش و اضطراب فاصله چندانی ندارند. افراد با اختلال شخصیت مرزی در روابط خود بهشدت بیثبات هستند. این افراد با ترسی دائمی و عمیق نسبت به رها شدن، واکنشهای تکانشی زیادی نسبت به شریک عاطفی خود نشان میدهند. شناخت و درک الگوهای رفتارهای معیوب در اختلال شخصیت مرزی، اولین گام مدیریت رابطه و ایجاد ارتباطی پایدارتر است. به همین خاطر، در این مقاله، تلاش میکنیم چالشها، الگوهای مخرب و روشهای صحیح مدیریت رابطه با فرد BPD را شفافتر کنیم. اگر نشانههایی از شخصیت مرزی در خودتان یا شریک عاطفیتان میبینید، این مقاله مختص شماست.
اختلال شخصیت مرزی (BPD) چیست؟
اختلال شخصیت مرزی (Borderline Personality Disorder) یا بهاختصار BPD یک مشکل روانی است که با بیثباتی عاطفی، مشکلات فکری، رفتارهای تکانشی و خودآسیبزننده و مهمتر از همه مشکلات جدی در روابط بینفردی شناخته میشود. افرادی که اختلال شخصیت مرزی دارند، اغلب به مشکلات زیادی در روابط عاشقانه خود برمیخورند. رابطه با فردی که اختلال شخصیت مرزی دارد، اغلب آشفته، پرتنش و پر از درگیری است.
در معیارهای تشخیصی DSM، اختلال در روابط نزدیک یکی از ویژگیهای اصلی اختلال شخصیت مرزی محسوب میشود. افرادی که اختلال BPD دارند، اغلب در روابط عاطفی و دوستانه خود دچار چالشها و مشکلات زیادی میشوند. رابطه با فرد مبتلا به BPD اغلب پر از تنش و درگیری و آشفتگی است.
الگوهای ناسالم در روابط فرد مبتلا به شخصیت مرزی
فرد مبتلا به BPD در روابط خود الگوهای ناسالمی نشان میدهد که برخی از آنها شامل این موارد میشوند:
- ترس از رها شدن: افراد مبتلا به BPD ترسی شدید و دائمی از طرد شدن دارند که باعث میشود بهطور مداوم مراقب کوچکترین نشانههای ترک شدن و طرد شدن باشند و واکنشهای غیرمعمول نشان دهند. مثلاً، اگر شریک عاطفی فرد مبتلا به شخصیت مرزی تا دیروقت سر کار باشد، فرد نتیجه میگیرد که شریک عاطفیاش قرار است او را رها کند. در نتیجه، او تلاشهای دیوانهواری مثل التماس کردن یا پرخاشگری شدید نسبت به شریک عاطفی نشان میدهد.
- ایدئالسازی و تحقیر کردن: یکی از ویژگیهای BPD در روابط این است که طرف مقابل را یا خیلی بالا میبرند یا بهشدت تحقیر میکنند. در ابتدای رابطه، ممکن است شریک عاطفی را ایدئال کنند. بااینحال، از آنجا که افراد مبتلا به شخصیت مرزی اغلب همهچیز را سیاه و سفید میبینند، درصورت اشتباه کردن شریک عاطفی ناگهان شروع به تحقیر کردن او میکنند.
- بیثباتی و تکانشگری: فرد مبتلا به شخصیت مرزی همیشه درگیر تضادهای درونی است و بین مطالبه عشق و توجه (به خاطر ترس از رها شدن) و عقبنشینی ناگهانی (به خاطر احساس خفه شدن یا ترس از صمیمیت) نوسان دارد.
علاوهبر این، رفتارهای تکانشی مثل روابط جنسی پرخطر یا خرج کردن عجولانه برخی دیگر از ویژگیهای افراد مبتلا به شخصیت مرزی هستند که میتوانند زمینهساز استرس و درگیری زیادی در روابط زناشویی این افراد باشند.
مطالعه بیشتر: افسردگی سایکوتیک چیست؟
چرخه عشق و نفرت در روابط افراد مبتلا به BPD
روابط با فردی که اختلال شخصیت مرزی دارد، معمولاً آشفته، پرتنش و پر از درگیری است. این افراد از نظر عاطفی بیثبات هستند و نوسانات خلقی زیادی دارند. یکی از الگوهای مخرب شخصیت مرزی، نوسان شدید بین ایدئالسازی و تحقیر است که به چرخه روابط BPD یا چرخه عشق-نفرت هم معروف است. این چرخه ناسالم توان حفظ رابطه پایدار را از فرد مبتلا به اختلال شخصیت مرزی میگیرد.
این چرخه اغلب با یک مرحله شدید از ایدئالسازی شروع میشود. فردی که دچار اختلال شخصیت مرزی است، ممکن است بسیار سریع عاشق شود و فرد مقابل را «نیمه گمشده» و «نجاتبخش» خود ببیند. این دوره ماهعسل برای شریک عاطفی لذتبخش است، زیرا احساس میکند بسیار دوستداشتنی و مقبول فرد مبتلا به BPD است.
بااین حال، حالت ایدئال رابطه BPD بهذات شکننده است، زیرا افراد مبتلا به اختلال شخصیت مرزی دنیا را به شکل سیاه و سفید میبینند و افراد را یا «کاملاً خوب» یا «کاملاً بد» میبینند. وقتی شریک عاطفی بالاخره اشتباه میکند، تصویر ایدئال فرد مرزی در یک چشمبرهم زدن فرومیپاشد و چرخه به سمت تحقیر کردن شریک عاطفی پیش میرود. بیمار BPD ممکن است شریک عاطفی خود را «خودخواه» یا «وحشتناک» ببیند.
نوسانات خلقی و عاطفی فرد مرزی با ترس شدید از رها شدن تشدید میشود. اضطراب مزمن این افراد آنها را همیشه گوشبهزنگ نشانههای طرد شدن نگه میدارد. این افراد حتی رویدادهای کوچکی مثل پیام ندادن یا وقت گذراندن با دوستان را خیانتی قریبالوقوع تفسیر میکنند.
همچنین، گاهی فرد مبتلا به شخصیت مرزی برای اطمینان از عشق و وفاداری شریک خود، رفتارهایی مثل بحث یا کنجکاوی انجام میدهد تا واکنش فرد مقابل را بسنجد. در چنین شرایطی، ممکن است رابطه دچار هیجانات منفی شدید و سپس، تلاش برای ترمیم شود. رابطهای که به این شکل پیش میرود، بهطور دائم درگیر چرخهای از عشق و نفرت است و چرخوفلکی تکرارشونده از احساسات بالا و پایین را تجربه میکند.
ترس شدید از رها شدن و تلاشهای افراطی برای جلوگیری از آن
افراد مرزی بهشدت از رها شدن میترسند و این مسئله یکی از دلایل اصلی مشکلات در روابط عاطفی فرد مبتلا به BPD است. این ترس در معیارهای تشخیصی BPD در قالب «تلاشهای دیوانهوار برای جلوگیری از رها شدن» توصیف شده است. فرد مرزی اغلب وحشت دارد که دیگران او را رها میکنند؛ بنابراین، هرگونه اتفاق کوچکی را نشانهای از ترک شدن میداند.
برای مثال، تأخیر در پاسخ به پیام، وقت گذراندن با دوستان یا توجه به مسائل شخصی دیگر، ممکن است واکنش شدیدی در فرد مرزی ایجاد کند. این واکنشها میتوانند شامل التماس، پرخاشگری یا تلاش برای جلب توجه بیش از حد باشند. ترس از رها شدن در افراد مرزی نه فقط یک احساس گذرا، بلکه یک هراس دائمی و فعال است که زیربنای بسیاری از رفتارهای افراد مرزی را شکل میدهد.
حتی تصور اینکه شریک عاطفی فرد مبتلا به BPD ممکن است بدون آنها خوشحال باشد یا به نیازهای خود رسیدگی کند، میتواند اضطراب شدیدی در این افراد ایجاد کند. به همین علت، فرد مبتلا به اختلال شخصیت مرزی تلاش میکند همهچیز را کنترل کند.
همچنین، افراد BPD گاهی دست به رفتارهای افراطی میزنند تا از عشق و توجه شریک خود مطمئن شوند. این رفتارها ممکن است تلاشهای مکرر برای جلب توجه، تست وفاداری یا ایجاد موقعیتهایی برای سنجش واکنش شریک باشند. این اقدامات در اغلب موارد آتش اضطراب و تنش رابطه را تندتر میکنند.
بیثباتی هیجانی و فورانهای خشم در رابطه
اختلال شخصیت مرزی با بیثباتی عاطفی شدید و مشکلات جدی در روابط بینفردی شناخته میشود. ناپایداری عاطفی یکی از ویژگیهای اصلی اختلال شخصیت مرزی است و باعث میشود روابط عاشقانه این افراد پر از تنش و احساسات ضدونقیض باشند. خلقوخوی افراد مرزی بهسرعت تغییر میکند؛ این افراد ممکن است یک لحظه خوشحال باشند و از شدت لذت و سرخوشی با صدای بلند بخندند و لحظه دیگر، مضطرب و ناراحت باشند و پرخاشگری یا گریه کنند.
یکی از معیارهای تشخیصی BPD خشم شدید و کنترلنشده همراه با تغییرات شدید خلقوخو است که میتواند شریک عاطفی را ناتوان و آسیبدیده کند. این واکنشهای شدید خیلی اوقات به تهدیدهای فرضی یا واقعی برای رابطه منجر میشوند که ریشه در ترس عمیق از رها شدن دارند.
در روابط عاشقانه، فرد دچار BPD خشم خود را متوجه کسی میکند که به او حس نزدیکی بیشتری دارد. بنابراین، خشم، پرخاشگری و رفتارهای جنگطلبانه فرد مبتلا به اختلال شخصیت مرزی در رابطه عاطفی، ناشی از واکنشی نسبت به درد عاطفی شدید است و نه قصدی آگاهانه برای آسیب زدن به شریک. افراد مرزی ممکن است تکانشگریهایی همراه با فوران خشم نشان دهند که شامل فریاد زدن، پرخاشگری کلامی، پرتاب اشیا یا حتی کنارهگیری ناگهانی از رابطه میشود.
این فورانهای هیجانی میتوانند در کوتاهمدت رابطه را متلاطم کنند و در بلندمدت باعث فرسایش اعتماد و امنیت عاطفی شوند. از سوی دیگر، بعد از هر فوران خشم، فرد مرزی اغلب احساس پشیمانی، اضطراب یا افسردگی میکند و تلاش میکند رابطه را ترمیم کند؛ این فرایند به چرخه متناوب و مخرب عشق و نفرت در رابطه BPD دامن میزند.
مطالعه بیشتر: اختلال تبدیلی چیست؟ (Conversion Disorder)
تأثیر شخصیت مرزی بر همسر و فرزندان
اختلال شخصیت مرزی ممکن است از مشکلات جدی در روابط بینفردی و آثار آن روی خانواده، همسر و فرزندان رنج ببرد. این افراد تغییرات خلقی شدیدی دارند و رابطه با آنها، اغلب پر از احساس ناتوانی، آسیب دیدگی و بیثباتی دائمی است. زندگی با فردی که اختلال شخصیت مرزی دارد، میتواند برای همسر او بسیار پرتنش و خستهکننده باشد.
تغییرات سریع خلقوخو، فورانهای خشم و بیثباتی هیجانی باعث میشوند همسر فرد مرزی بهطور مداوم احساس کند که روی لبه تیغ حرکت میکند و هیچوقت نمیتواند آرامش و ثبات لازم را در رابطهاش تجربه کند. این ناپایداری گاهی به احساس ناکامی، اضطراب و کاهش اعتمادبهنفس در همسر منجر میشود و فشار روانی شدیدی ایجاد میکند.
فرزندان نیز بهشدت تحت تأثیر رفتارهای فرد مبتلا به BPD قرار میگیرند. بیثباتی عاطفی والد مرزی میتواند باعث شود کودک در محیطی پر از تنش، عدم پیشبینی و ناسازگاری رشد کند و دچار اضطراب و ترس از طرد شدن شود. همچنین، والد مرزی میتواند در بلندمدت روی مهارتهای اجتماعی و احساس امنیت کودک خود اثر منفی داشته باشد و حتی زمینه را برای ابتلای فرزندش به اختلال BPD مهیا کند.
علاوهبر این موارد، تلاشهای مداوم فرد مرزی برای جلب توجه یا کنترل شریک زندگی و فرزندان، میتواند خانواده را در چرخه معیوبی از تنش و ترمیم گرفتار کند. همسر و فرزندان فرد مرزی اغلب یاد میگیرند که رفتار خود را محدود کنند یا دائما مراقب واکنش والد مرزی باشند تا از درگیری جلوگیری شود. این حالت میتواند به اضطراب مزمن، کاهش اعتمادبهنفس و حتی مشکلات روانی در اعضای خانواده منجر شود و روابط بین فردی آنها را تحت فشار شدید قرار دهد.
مدیریت و درمان شخصیت مرزی در رابطه
مدیریت و درمان چالشهای شخصیت مرزی در رابطه عاشقانه نیازمند حمایت حرفهای است. اختلال شخصیت مرزی قابل درمان است و فرد مبتلا با تلاش و کمک گرفتن از متخصص سلامت روان میتواند روابط سالمتری بسازد و به آرامش نسبی دست پیدا کند. اگرچه خیلی از افراد حتی پس از درمان هم علائمی از اختلال شخصیت مرزی گزارش میکنند، درمان و حمایت این افراد میتواند علائم آنها را تا حد زیادی کنترل کند.
برای فردی که مبتلا به شخصیت مرزی است، رفتاردرمانی دیالکتیکی (DBT) یکی از مؤثرترین انواع درمانهای شناختی رفتاری است که به مدیریت روابط بینفردی کمک زیادی میکند. درمان مبتنی بر ذهنآگاهی (MBT) هم به فرد کمک میکند افکار و احساسات خودش و دیگران را بهتر درک کند.
اگرچه دارودرمانی بهطور مستقیم اختلال BPD را درمان نمیکنند، اما گاهی برای کنترل علائمی مثل خشم، اضطراب، تکانشگری، افکار منفی یا افسردگی میتوانند درمان مکمل باشند. روانپزشک اغلب بسته به شدت و نوع نشانههای اختلال شخصیت مرزی، داروهای ضدافسردگی SSRI مثل سرترالین، فلوکستین و سیتالوپرام، ضداضطراب یا آرامبخش مثل بوسپیرون و دیازپام و داروهای تثبیتکننده خلق مثل لیتیوم یا والپراوات را تجویز میکند. همچنین، گاهی داروهای ضد روانپریشی با دُز پایین برای کاهش افکار پراکنده، سوءتفاهمهای مکرر یا خشم شدید به کار میروند.
رواندرمانی فردی میتواند در بهبود مهارتهای تنظیم هیجان، کنترل تکانشگری و مدیریت روابط بینفردی مؤثر واقع شود. همچنین، زوجدرمانی به بهتر شدن رابطه عاطفی، مرزبندی عاطفی سالم و روشهای مؤثر برقراری ارتباط کمک میکند. بهترین درمان برای اختلال شخصیت مرزی، ترکیبی از دارودرمانی، رواندرمانی فردی و زوجدرمانی است. ترکیب این درمانها به فرد مبتلا کمک میکند آرامش بیشتری پیدا کند و از روابط باکیفیتتری بهرهمند شود. همچنین، اعضای خانواده و شریک عاطفی او هم میتوانند در محیطی امنتر با استرس کمتر زندگی کنند.
کلام آخر دکتردکتر
اختلال شخصیت مرزی با وجود چالشهای متعدد، هنوز هم قابل درمان و قابل مدیریت است. با شناخت دقیق الگوهای رفتاری، پذیرش چالشها و استفاده از روشهای درمانی مؤثر، رابطه با فرد مبتلا به BPD میتواند به مرور زمان پایدارتر و سالمتر شود. حمایت حرفهای، رواندرمانی و آموزش مهارتهای تنظیم هیجان به فرد دچار اختلال شخصیت مرزی و شریک عاطفی او کمک میکند در محیطی امن با استرس کمتر زندگی کنند. دکتردکتر با ویزیت آنلاین کار مشورت با مجربترین روانشناسها، روانپزشکها و متخصصان سلامت روان را تنها با چند کلیک ساده فراهم میکند تا فرد مرزی و خانواده او بتوانند مسیر درمان و بهبودی را راحتتر و مؤثرتر طی کنند.
سوالات متداول
منابع
verywellmind helpguide pmc.ncbi.nlm.nih psychcentral
