آزمایش CEA میزان نوعی پروتئین خاص در خون به نام آنتیژن کارسینوآمبریونیک یا به اختصار CEA را اندازهگیری میکند. پزشک شما ممکن است برای هدایت درمان سرطان یا ارزیابی اثربخشی درمان، انجام آزمایش CEA را درخواست کند. برای آشنایی بیشتر با آزمایش CEA، نحوه انجام و تفسیر نتایج آن تا انتهای مطلب با ما همراه باشید.
آزمایش CEA چیست؟
آزمایش CEA میزان پروتئینی به نام «آنتیژن کارسینوآمبریونیک» را در خون اندازهگیری میکند. سطح این ماده در دوران جنینی بالاست و در بزرگسالی معمولاً پایین میماند، اما در برخی بیماریها افزایش پیدا میکند. CEA یک «نشانگر توموری» (مادهای که معمولاً در خون، ادرار یا بافت بدن اندازهگیری میشود و افزایش یا تغییر سطح آن میتواند با وجود برخی سرطانها یا روند آنها مرتبط باشد) است و بیشتر برای پایش روند بیماری و اثربخشی درمان استفاده میشود، نه تشخیص قطعی.
افزایش CEA ممکن است در این شرایط دیده شود:
برخی سرطانها مانند روده بزرگ، معده، پانکراس، ریه و پستان؛
بیماریهای غیرسرطانی مثل التهابهای روده، بیماریهای کبدی و پانکراتیت؛
سیگار کشیدن.
موارد کاربرد آزمایش CEA
پزشک برای موارد مختلفی آزمایش CEA را تجویز میکند، ازجمله:
- ارزیابی میزان اثربخشی درمانهایی مثل شیمیدرمانی، ایمنیدرمانی یا پرتودرمانی؛
- تشخیص بازگشت سرطان بعد از دوره بهبودی (عود سرطان)؛
- بررسی رشد یا گسترش سرطان (سرطان متاستاتیک).
آزمایش CEA بهتنهایی نمیتواند وجود سرطان را تشخیص دهد و معمولاً برای غربالگری سرطان به کار نمیرود. مقدار CEA ممکن است در برخی بیماریهای غیرسرطانی یا حتی در افراد سیگاری نیز افزایش یابد.
پزشک با توجه به نوع سرطان، مرحله درمان و پاسخ بدن به درمان، ممکن است این آزمایش را در فواصل منظم تجویز کند تا روند درمان یا احتمال بازگشت بیماری را بررسی کند.
آمادگی برای آزمایش CEA
در مورد نحوه آمادهشدن برای آزمایش حتما با پزشک صحبت کنید. شاید نیاز باشد مصرف داروهایی مثل آسپرین یا مکملهایی که موجب افزایش خونریزی میشوند را موقتا قطع کنید.
آزمایش CEA چطور انجام میشود؟
آزمایش CEA معمولا روی نمونه خون انجام میشود. در این آزمایش، پزشک یا پرستار نمونه کوچکی از خون شما را از یکی از رگهای بازویتان میگیرد؛سپس میزان CEA خون در آزمایشگاه بررسی میشود.
در موارد نادر ممکن است پزشک نمونه را از مایع نواحی دیگر بدن تهیه کند، ازجمله:
- دیواره شکم؛
- قفسه سینه؛
- ستون فقرات.
در این موارد، نمونهگیری با استفاده از سوزن یا سرنگ و بعد از بیحسی موضعی انجام میشود. همچنین ممکن است پزشک شما انجام منظم آزمایش CEA را توصیه کند تا بتواند نتایج را در طول زمان مقایسه کند. بهعنوان مثال، ممکن است در طول درمان سرطان، آزمایش CEA را هر ماه انجام بدهید و بعد از بهبودی، آزمایش هر سه تا شش ماه یک بار انجام شود.
اگر نمونهگیری از مایعات بدن باشد کمی شرایط فرق میکند، ازجمله:
- ناحیه پایین کمر یا قفسه سینه با بیحسی موضعی آماده میشود؛
- سوزن یا سرنگ وارد میشود؛
- با کمک تصویر اشعه ایکس، سوزن به محل دقیق هدایت میشود؛
- نمونهای از مایع جمعآوری میشود.
آزمایش خون معمولا کمتر از پنج دقیقه طول میکشد و نمونهگیری مایعات بدن تا ۳۰ دقیقه زمان میبرد. معمولا میتوانید همان روز به خانه برگردید.
خطر آزمایش CEA چیست؟
آزمایش خون از جمله آزمایش CEA معمولا ایمن هستند. با این حال، نمونهگیری از مایعات قفسه سینه ممکن است خطرات کمی داشته باشد، ازجمله:
- خونریزی؛
- عفونت؛
- آسیب به ریه.
همچنین ممکن است عوارض جانبی آزمایش را تجربه کنید، ازجمله:
- سرگیجه؛
- سردرد؛
- احساس سبکیسر؛
- احساس درد یا کبودی در محل نمونهگیری؛
- از دست دادن خون؛
- عفونت؛
- در موارد نادر ممکن است به روده، مثانه یا ریهها آسیب برسد.
بیشتر افراد عوارض جانبی را تجربه نمیکنند. همچنین، پزشک قبل از انجام آزمایش در مورد خطرات احتمالی با شما صحبت میکند.
مقادیر مختلف CEA در آزمایش به چه معنا هستند؟
پزشک نتایج آزمایش CEA را برای ارزیابی اثربخشی درمان، گسترش یا برگشت سرطان بررسی میکند. همچنین با مقایسه نتایج آزمایش در طول زمان میتوان روند بیماری را پیگیری کرد، بهطوریکه کاهش سطح CEA معمولا به معنی اثربخشی درمان است و افزایش سطح CEA ممکن است نشاندهنده پیشرفت بیماری یا عدم پاسخ به درمان باشد.
رنج نرمال آزمایش CEA
واحد اندازهگیری CEA نانوگرم بر میلیلیتر (ng/ml) است. مقادیر این ماده ممکن است در شرایط مختلف متفاوت باشد، ازجمله:
- مقدار نرمال CEA در افراد غیرسیگاری: معمولا بین ۰ تا ۳ نانوگرم بر میلیلیتر؛
- مقدار نرمال CEA در افراد سیگاری: ممکن است تا ۵ نانوگرم بر میلیلیتر طبیعی باشد.
بالا بودن CEA در آزمایش خون
بالا بودن CEA میتواند میتواند معانی مختلفی داشته باشد، ازجمله:
- افزایش خفیف CEA: سطح بین ۳ تا ۱۰ نانوگرم بر میلیلیتر معمولا نشاندهنده تومور کوچک و محدود است و با احتمال پایین برگشت سرطان همراه است. این افزایش ممکن است بهدلیل بیماریهای غیرسرطانی هم باشد.
- افزایش زیاد CEA: سطح بین ۱۰ تا ۲۰ نانوگرم بر میلیلیتر ممکن است نشانه وجود سرطان در مراحل اولیه باشد. مقادیر بالاتر از ۲۰ معمولا نشانه پیشرفت سرطان است.
نتایج ممکن است در آزمایشگاههای مختلف متفاوت باشد؛ بنابراین بهتر است درباره نتایج آزمایش خود با پزشکتان مشورت کنید.
بیماریهای مرتبط با افزایش CEA
بیماریهای غیرسرطانی و شرایط مختلف ممکن است میزان CEA را افزایش دهند، ازجمله:
- گاستریت و زخم معده؛
- بیماری مزمن انسدادی ریه (COPD)؛
- بیماریهای کبدی مثل سیروز، کبد چرب یا سنگ کیسه صفرا؛
- دیورتیکولیت؛
- کیستهای تخمدانی یا آپاندیس؛
- دیابت؛
- بیماریهای خودایمنی یا التهابی؛
- بیماریهای التهابی روده (مثل بیماری کرون و کولیت اولسراتیو)؛
- بواسیر؛
- انواع پنومونی؛
- مصرف سیگار.
نقش آزمایش CEA در تشخیص سرطان
بعد از تشخیص سرطان، پزشک همیشه نمیتواند نشانههای واضحی از رشد سرطان ببیند و باید بهدنبال سرنخهایی باشد. یکی از راهها، انجام آزمایش آنتیژن کارسینوآمبریونیک است که میزان پروتئینی به نام CEA را در خون اندازهگیری میکند. ممکن است میزان این ماده در افراد مبتلا به سرطان بیشتر از حد طبیعی باشد. پزشک با بررسی نتایج حاصل از آزمایش CEA میزان رشد سرطان و تأثیر درمان را بررسی میکند.
این نتایج میتواند معانی مختلفی داشته باشد، ازجمله:
- اگر سطح CEA در ابتدا و در طول زمان بالا بماند، ممکن است نشاندهنده عدم پاسخ به درمان باشد؛
- اگر در ابتدا بالا باشد ولی بعد از مدتی میزان آن کم شود، میتواند نشانه اثربخشی درمان باشد؛
- اگر سطح CEA ابتدا پایین باشد و بعد افزایش پیدا کند، ممکن است به برگشت سرطان اشاره داشته باشد.
افزایش CEA همیشه به معنی برگشت یا مقاومت سرطان نیست. ممکن است بدون رشد سرطان هم سطح CEA بالا باشد. در صورت مشاهده سطح بالای CEA، آزمایشهای متعددی برای بررسی علت احتمالی آن انجام میشود.
از آنجایی که روشهای مختلفی برای اندازهگیری CEA وجود دارد، بهتر است برای مقایسه دقیقتر نتایج، در آزمایشهای بعدی از همان روش قبلی استفاده کنید. بهعنوان مثال اگر آزمایش خون انجام دادهاید، بهتر است آزمایشهای بعدی شما هم روی نمونه خون باشد.
محدودیتها و نکات مهم آزمایش CEA
قبل از انجام آزمایش CEA بهتر است بعضی نکات را بدانید، ازجمله:
- آزمایش CEA برای غربالگری یا تشخیص اولیه سرطان کاربرد ندارد؛
- این آزمایش حساسیت و اختصاصی بودن صددرصد برای یک بیماری خاص را ندارد؛
- بیماریهای غیرسرطانی زیادی میتوانند موجب افزایش CEA شوند؛
- از طرف دیگر، همه سرطانها موجب افزایش CEA نمیشوند.
برای انجام آزمایش CEA به آمادگی خاصی نیاز ندارید اما لازم است بعضی موارد را به پزشک اطلاع دهید، ازجمله اگر:
- سیگار میکشید؛
- باردار هستید؛
- داروهایی مثل آسپرین یا سایر داروهایی که ممکن است خونریزی را افزایش دهند مصرف میکنید.
همچنین فهرست کاملی از داروها، ویتامینها و مکملهایی که استفاده میکنید را به پزشک بدهید.
کلام آخر دکتردکتر
آزمایش CEA میزان آنتیژن کارسینوآمبریونیک در خون شما را اندازهگیری میکند. هرچند بعضی از سرطانها میتوانند سطح CEA را افزایش دهند، اما افزایش CEA همیشه به معنای سرطان نیست. این آزمایشها برای تشخیص سرطان استفاده نمیشوند، اما اگر سرطان تشخیص داده شده باشد، ممکن است پزشک برای هدایت یا پیگیری درمان از آن استفاده کند. اگر به هر دلیلی توضیحات پزشک برایتان کافی نبود یا هر سؤال دیگری دارید، میتوانید با تیم حرفهای دکتردکتر تماس بگیرید. همچنین برای انجام آزمایش cea خون میتوانید از خدمات آزمایش در منزل دکتردکتر استفاده کنید.
