سونوگرافی NT یکی از آزمایشهای غربالگری مهم است که در سهماهه اول بارداری انجام میشود. این آزمایش از غربالگریهای اجباری نیست، اما میتواند ریسک ابتلای جنین به اختلالات ژنتیکی مانند سندرم داون را تعیین کند. هنگامی که سونوگرافی NT با سایر غربالگریهای سهماهه اول همراه میشود، دقت بالایی در تشخیص اختلالات مادرزاد دارد. در ادامه با کاربردهای این آزمایش، زمان ایدهآل آن و تفسیر نتایج را آشنا میشویم.
بیشتر بخوانید:همه چیز درباره سونوگرافی کبد
سونوگرافی NT چیست؟
وقتی از سونوگرافی NT صحبت میکنیم، به اسکن nuchal translucency اشاره داریم که ترجمه لغوی آن فضای پشت گردن است. این آزمایش غیرتهاجمی میزان تجمع مایعات پشت گردن جنین را در سهماهه اول بارداری اندازهگیری میکند. جمع شدن حجم محدودی مایع عادیست و اندازهگیری مقدار آن به تشخیص ریسک اختلالات کروموزومی و ژنتیکی کمک میکند. در واقع پزشک شما به کمک این سونوگرافی پی میبرد که آیا خطری جنین را تهدید میکند و به آزمایشهای بیشتر نیازی هست یا خیر؟
در سونوگرافی NT چه چیزهایی مشخص میشود؟
سونوگرافی ان تی به فضای پشت گردن نوزاد، که چین پشت گردن (nuchal fold) نام دارد، نگاه میکند. همه نوزادان مقداری مایع پشت گردن خود دارند؛ اما در جنینهایی که به اختلالات ژنتیکی و کروموزومی دچار هستند، مایع بیشتری در پایه گردن جمع میشود.
تجمع مایع در این ناحیه میتواند نشانه یکی از اختلالات زیر باشد:
- سندرم داون (کروموزوم اضافی ۲۱)
- سندرم پاتو (کروموزوم اضافی ۱۳)
- سندرم ادواردز (کروموزم اضافی ۱۸)
- همچنین تجمع بیشتر NT میتواند نشانه ریسک مضاعف بیماریهای قلبی مادرزادی نیز باشد.
نتیجه سونوگرافی NT نشان میدهد که احتمال بروز این اختلالات در جنین چقدر است. همچنین به صورت همزمان، برخی ساختارهای آناتومی پایه را در جنین در حال شکلگیری به نمایش میگذارد. سایر ناهنجاریهایی که در این آزمایش شناسایی شوند نیز ریسک اختلالات ژنتیک یا ساختاری را افزایش میدهند.
موارد کاربرد سونوگرافی NT
کاربرد سونوگرافی ان تی در قدم اول اندازهگیری ریسک اختلالات کروموزومی در جنین است. با اندازهگیری فضای پشت گردن و مارکرهای خونی والدین، پزشک میتواند احتمال بروز اختلالاتی مانند سندرم داون را تخمین بزند. البته در نظر داشته باشید که این آزمایش صرفا برای غربالگری کاربرد دارد و نه برای تشخیص؛ یعنی ریسک را میسنجد اما نمیتواند تشخیص را تایید کند.
بیشتر بخوانید: راهنمای کامل سونوگرافی آنومالی
سونوگرافی NT و تعیین جنسیت
هدف اصلی سونوگرافی NT تعیین جنسیت نیست. البته اگر در حین آزمایش، آناتومی جنین مشخص شود، در حالت مناسبی باشد و اندامهای جنسی قابل مشاهده باشند، ممکن است کارشناس سونوگرافی بتواند جنسیت نوزاد را نیز تعیین کند. البته دقت این تشخیص به سن بارداری و وضوح تصاویر سونوگرافی نیز بستگی دارد. اگر میخواهید جنسیت فرزند خود را بدانید، بهتر است در سن بارداری مناسب یک سونوگرافی اختصاصی برای تعیین جنسیت انجام دهید.
سونوگرافی NT چگونه انجام می شود؟
در این آزمایش، متخصص تصویربرداری از سونوگرافی شکمی (یا در بعضی موارد سونوگرافی واژن) استفاده میکند تا چین پشت گردن جنین را مشاهده کند. در قدم اول، ژل سونوگرافی روی شکم پخش میشود و سپس ترنسدیوسر دستی روی شکم حرکت میکند. با این کار، تصویر نوزاد روی صفحه نمایان میشود و متخصص سونوگرافی میتواند میزان مایعی که پشت گردن جنین جمع شده است را اندازهگیری کند. محیط مایع با واحد میلیمتر اندازهگیری میشود.
مناسب ترین زمان سونوگرافی NT
سونوگرافی ان تی بین هفته ۱۱ تا ۱۳ بارداری انجام میشود، یا زمانی که نوزاد از بالای سر تا پایین تنه خود بین ۴۵ تا ۸۴ میلیمتر باشد. این بازه بهترین زمان سونوگرافی NT به شمار میرود، زیرا مایع پشت گردن تا هفته ۱۴ بارداری توسط بدن بازجذب میشود. به همین دلیل است که اسکن ان تی معمولا به عنوان بخشی از غربالگریهای سهماهه اول بارداری انجام میشود.
بیشتر بخوانید: نقص مادرزادی چیست؟
چه کسانی باید سونوگرافی NT انجام دهند؟
در همه بارداریها احتمال محدودی برای بروز اختلالات ژنتیکی در جنین وجود دارد. با اینحال، انجام این آزمایش اختیاری است. همه زنان باردار میتوانند غربالگری مایع پشت گردن جنین را انجام دهند؛ البته تا زمانی که بین هفته ۱۱ تا ۱۳ بارداری خود هستند.
در نظر داشته باشید هرچه سن مادر در زمان بارداری بالاتر باشد، احتمال ابتلا به اختلالات ژنتیکی افزایش مییابد. اگر بیشتر از ۳۵ سال سن دارید یا سابقه ناهنجاریهای ژنتیکی در خانواده شما وجود دارد، پزشکتان انجام این آزمایش را توصیه خواهد کرد.
بیشتر سونوگرافیهای NT نتایج عادی دارند؛ اما حدود ۵ درصد از زنان از غربالگریهای سهماهه اول نتیجه «پرخطر» دریافت میکنند.
دریافت نتایج و عدد نرمال سونوگرافی NT
معمولا ارتباط اندازهگیریهای سونوگرافی NT با ریسک اختلالات بر این اساس تخمین زده میشود:
- کمتر از ۲ میلیمتر، ریسک کمتر از ۱%
- ۳.۴ میلیمتر، ریسک ۷%
- بین ۳.۵ تا ۴.۴ میلیمتر، ریسک ۲۰%
- بین ۵.۵ تا ۶.۴ میلیمتر، ریسک ۵۰%
- بیشتر از ۸.۵ میلیمتر، ریسک ۷۵%.
همچنین برای افزایش دقت این غربالگری، پزشک شما این مارکرهای آنزیمی را نیز در نظر میگیرد:
- هورمون B-HCG مادر
- آلفا فتوپروتئین (AFP)
- پلاسما پروتئین A بارداری (PAPP-A)
- استریول (Estriol)
نتایج سونوگرافی NT چگونه تفسیر میشود؟
نتایج سونوگرافی NT معمولاً بهتنهایی تفسیر نمیشوند. پزشک برای ارزیابی دقیقتر، دادههای این سونوگرافی را در کنار سایر غربالگریهای سهماهه اول بارداری بررسی میکند تا ریسک کلی ابتلای جنین به ناهنجاریهای مادرزادی یا ژنتیکی مشخص شود. در اغلب موارد، همزمان با سونوگرافی NT، آزمایش خون نیز پیشنهاد میشود تا دقت غربالگری افزایش یابد. اگر آزمایش خون انجام نشود، عواملی مانند سن مادر و وجود یا عدم وجود استخوان بینی جنین نیز در محاسبه ریسک نقش دارند.
پزشک نتیجه نهایی را به شکل ریسک احتمالی ارائه میدهد نه تشخیص قطعی. برای مثال، ممکن است نتیجه بهصورت «احتمال ۱ در ۳۰۰» گزارش شود؛ یعنی از هر ۳۰۰ جنینی که چنین عددی در سونوگرافی دارند، فقط یک مورد دچار ناهنجاری مادرزادی بوده است.
غیرطبیعی بودن سونوگرافی NT به چه معناست؟
غربالگری NT فقط میزان ریسک ابتلای جنین به برخی ناهنجاریها را نشان میدهد، نه وجود قطعی آنها. اگر نتیجه این بررسی غیرطبیعی باشد، پزشک برای رسیدن به پاسخ دقیقتر، انجام آزمایشهای تشخیصی تکمیلی را پیشنهاد میکند.
از جمله این آزمایشها میتوان به نمونهبرداری از پرزهای جفتی (CVS) و آمنیوسنتز اشاره کرد.
در روش CVS، مقدار کمی از بافت جفت برداشته میشود و از نظر اختلالات ژنتیکی بررسی میگردد. آمنیوسنتز معمولاً در مراحل بعدی بارداری انجام میشود و در آن، با استفاده از یک سوزن نازک، مقداری از مایع آمنیوتیک اطراف جنین خارج میشود. این مایع حاوی سلولهایی با اطلاعات ژنتیکی است که امکان تشخیص دقیق ناهنجاریهای ژنتیکی یا حتی برخی عفونتها را فراهم میکند.
در برخی موارد، پزشک ممکن است بررسی دقیقتری از قلب جنین با استفاده از اکوکاردیوگرافی قلب جنین توصیه کند. دلیل این موضوع آن است که افزایش NT میتواند با برخی ناهنجاریهای قلبی جنین نیز ارتباط داشته باشد.
آیا NT غیرطبیعی به معنای ابتلای جنین به سندرم داون است؟
خیر. غیرطبیعی بودن سونوگرافی NT به این معنا نیست که جنین حتماً به سندرم داون یا سایر سندرمهای مادرزادی مبتلاست. این نتیجه فقط نشان میدهد که احتمال یا ریسک وجود چنین شرایطی نسبت به حالت طبیعی بالاتر است. به همین دلیل، پزشکان ترجیح میدهند در کنار سونوگرافی NT، از آزمایش خون سهماهه اول نیز استفاده کنند تا ارزیابی دقیقتری از ریسک انجام شود.
میزان دقت سونوگرافی NT چقدر است؟
سونوگرافی NT بهتنهایی دقت محدودی دارد و معمولاً حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد از جنینهای مبتلا به سندرم داون را شناسایی میکند. به همین دلیل، این بررسی اغلب همراه با آزمایش خون سهماهه اول انجام میشود. زمانی که سونوگرافی NT با آزمایش خون ترکیب میشود، نرخ شناسایی به حدود ۷۹ تا ۹۰ درصد افزایش پیدا میکند.
البته این اعداد به این معنا نیست که در غربالگری مثبت، جنین با احتمال ۷۹ تا ۹۰ درصد مبتلا به سندرم داون است. مفهوم این آمار آن است که از میان تمام جنینهایی که واقعاً به سندرم داون مبتلا هستند، حدود ۷۹ تا ۹۰ درصد آنها نتایج غربالگری مشکوک خواهند داشت. در مقابل، حدود ۵ تا ۲۱ درصد از این جنینها ممکن است در غربالگری، کمخطر تشخیص داده شوند، که به معنای منفی کاذب است.
مثبت کاذب
از سوی دیگر، سونوگرافی NT و آزمایشهای غربالگری سهماهه اول حدود ۵ درصد احتمال مثبت کاذب دارند؛ یعنی نتیجه غربالگری نشاندهنده افزایش ریسک یک ناهنجاری مانند سندرم داون است، در حالی که جنین در واقع سالم است. به همین دلیل، نتیجه مثبت غربالگری بهتنهایی تشخیص محسوب نمیشود و همیشه نیاز به آزمایشهای تکمیلی دارد.
هزینه سونوگرافی NT
قیمت سونوگرافی NT به مرکز درمانی، شهر و پوشش بیمه شما بستگی دارد. البته اگر بخواهیم به نرخهای رسمی تصویربرداری در سال ۱۴۰۴ نگاه کنیم، تعرفه اعلامی در این بازه قرار میگیرد:
- تعرفه بیمه ۸۹۶،۸۳۰ تومان
- تعرفه آزاد ۱،۰۰۲،۱۰۰ تومان
در نظر داشته باشید که بیمه تکمیلی نیز میتواند انواع سونوگرافیها، از جمله سونو NT و آنومالی را پوشش دهد و از هزینه سونوگرافی ان تی بکاهد. برای استفاده از بیمه، لازم است این آزمایش را با نسخه پزشک انجام دهید.
کلام آخر دکتردکتر
سونوگرافی NT در بارداری یک تست غربالگری است و عدد غیرطبیعی تنها به این معناست که لازم است بررسیهای بیشتری انجام شود. در بسیاری از موارد، حتی با وجود نتیجه نامطلوب، بارداری به تولد نوزادی کاملاً سالم ختم میشود. مهمترین اقدام در این شرایط، گفتوگو با پزشک معالج درباره مفهوم نتایج و مسیر بعدی بررسیهاست. برای تفسیر نتایج این اسکن، میتوانید همین حالا یک نوبت آنی با دکتر رادیولوژی از وبسایت دکتردکتر دریافت کنید و با آگاهی کامل، بهترین تصمیم را برای آزمایشهای تکمیلی و ادامه بارداری بگیرید.
منابع:
