یکی از درسهایی که همهگیری کرونا به ما یاد داد این بود که میتوانیم بسیاری از خدمات پزشکی را در خانه انجام دهیم. برای بعضی افراد، این موضوع به معنای استفاده از آزمایشهای غربالگری خانگی برای سرطان روده بزرگ هم میشود. این آزمایشها سالهاست که تأیید شدهاند، اما هنوز در بسیاری از موارد، کولونوسکوپی بهعنوان روش اصلی تشخیص مورد استفاده قرار میگیرد. در چنین شرایطی، دریافت بهموقع نوبت دکتر کولونوسکوپی نقش مهمی در تشخیص دقیق و پیشگیری از پیشرفت بیماری دارد. برای آشنایی بیشتر با تست سرطان روده در منزل تا انتهای مطلب با ما همراه باشید.
تست سرطان روده در منزل چیست؟
تست سرطان روده در منزل یکی از آزمایشهای سریع و آسان است که نیازی به آمادگی خاصی ندارد. این تست در واقع یک کیت است که به شما امکان میدهد با یک وسیله مثل قلم یا برس، نمونهای از مدفوع خود را در منزل جمعآوری کنید و روی کیت قرار دهید. این کار سریع و آسان است و نیازی به آمادهسازی روده ندارد. در مرحله بعد، نمونه مدفوع به مطب پزشک یا آزمایشگاه فرستاده میشود و در آنجا نشانههای سرطان روده بزرگ مثل مقدار بسیار کم خون ناشی از تومورها یا پولیپهای پیشسرطانی باشد یا حضور دنای (DNA) سلولهای سرطانی بررسی میشود.
اما این آزمایشها برای همه مناسب نیستند. افرادی که علائم ناشی از سرطان روده بزرگ دارند، یا بیشتر در معرض ابتلا به این نوع از سرطان هستند (مثلا سابقه خانوادگی سرطان روده بزرگ یا بیماریهایی مثل التهاب روده دارند) باید همچنان کولونوسکوپیهای منظم را انجام دهند.
انواع تست تشخیص سرطان روده در منزل
تست روده در منزل به انواع مختلفی تقسیم میشود، ازجمله:
- آزمایش خون مخفی مدفوع گایاک (gFOBT): خون درون مدفوع را با استفاده از مواد شیمیایی پیدا میکند که میتواند نشانهای از سرطان کولورکتال باشد. این آزمایش باید سالانه انجام شود. برخلاف سایر آزمایشهای خانگی، در این آزمایش به جمعآوری بیش از یک نمونه مدفوع نیاز است. همچنین بهدلیل تأثیر داروها و بعضی غذاها روی نتیجه آزمایش، باید چند روز قبل از انجام آزمایش از خوردن این مواد خودداری کنید. این روش کمتر از دیگر روشهای خانگی رایج است.
- آزمایش ایمونوشیمیایی مدفوع (FIT): خون درون مدفوع را با استفاده از آنتیبادی تشخیص میدهد. این آزمایش هم باید سالانه انجام شود. این آزمایش معمولا تنها با یک نمونه مدفوع انجام میشود و نیازی به تغییر رژیم غذایی یا داروها قبل از آزمایش ندارد.
- آزمایش DNA چندهدفه مدفوع (mt-sDNA) یا کولوراگارد: این آزمایش با اسم آزمایش FIT-DNA هم شناخته میشود. این آزمایش میتواند DNA سلولهای سرطانی درون مدفوع را تشخیص دهد. از طرفی یک ترکیب FIT برای بررسی خون درون مدفوع دارد. این آزمایش باید هر سه سال یکبار انجام شود.
دقت تست روده در منزل
دقت آزمایشهای غربالگری خانگی در توانایی تشخیص سرطان روده بزرگ متفاوت هستند. آزمایش FIT-DNA حساسترین نوع آزمایش است و در حدود ۹۲ درصد مواقع وجود سرطان را تشخیص میدهد. آزمایشهای FIT حدود ۸۰ تا ۸۲ درصد مواقع سرطان را تشخیص میدهند ولی آزمایش gFOBT حساسیت کمتری دارد و تنها بین ۲۰ تا ۵۰ درصد سرطانها را شناسایی میکند؛ به همین دلیل، کمتر استفاده میشود.
به یاد داشته باشید که گاهی اوقات نتایج آزمایشهای خانگی مثبت کاذب هستند، به این معنی که به خونریزی ناشی از پولیپهای دیگر یا ناهنجاریهای عروق خونی واکنش نشان میدهند. این اتفاق در حدود ۱۴ درصد موارد در آزمایشهای FIT-DNA و حدود ۵ درصد در آزمایشهای FIT اتفاق میافتد. از طرف دیگر، به این موضوع دقت کنید که آزمایشهای خانگی فقط احتمال وجود سرطان روده بزرگ را نشان میدهند. برای تشخیص قطعی، به کولونوسکوپی نیاز دارید.
مزایا و محدودیتهای تست خانگی
تست خانگی یک روش ساده و غیرتهاجمی است که میتواند یک ارزیابی اولیه از وجود علائم سرطان روده در افراد با ریسک متوسط سرطان انجام دهد. این آزمایش به دلیل نیاز نداشتن به آمادهسازی و انجام آن در منزل نسبت به کولونوسکوپی راحتتر است و برای بیشتر افراد یک آزمایش ساده محسوب میشود. از طرفی تست خانگی مزایای دیگری هم دارد، ازجمله:
- میتوان کیت را بدون نیاز به نسخه از داروخانه تهیه کرد؛
- برای انجام این تستها نیاز به پرداخت هزینههای اضافی ندارید؛
- از بیهوشی و تزریق آرامبخش خبری نیست؛
- نیاز به پاکسازی روده با تغییر رژیم غذایی و مصرف ملینها ندارید؛
- خطر کم خونریزی یا آسیب به روده هم وجود ندارد.
با این حال، دقت و حساسیت کیتهای خانگی نسبت به کولونوسکوپی کمتر است و ممکن است نتایج مثبت و منفی کاذب داشته باشد. همچنین اگر بیشتر در معرض ابتلا به سرطان هستید، بهتر است بهجای استفاده از کیت خانگی از کولونوسکوپی استفاده کنید.
بعد از انجام آزمایش چه باید کرد؟
اگر نتیجه تست خانگی شما مثبت باشد، باید به یک متخصص گوارش مراجعه کنید تا کولونوسکوپی پیگیری انجام شود و تومورها یا پولیپهای پیشسرطانی پیدا شده و برداشته شوند. اگر نتیجه آزمایش منفی بود، همچنان باید مراقب علائم احتمالی سرطان روده باشید، از جمله:
- احساس تخلیه ناقص روده؛
- خون در مدفوع؛
- باریکتر شدن مدفوع نسبت به حالت عادی؛
- احساس مکرر سیری یا نفخ؛
- کاهش وزن بدون دلیل مشخص.
اگر هرکدام از این علائم را داشتید، احتمالا به کولونوسکوپی نیاز دارید. اگر هیچ علامتی ندارید و در معرض خطر متوسط هستید، باید هر ۱ تا ۳ سال یک بار تست روده در منزل را ادامه دهید.
اگر سرطان روده بزرگ زود تشخیص داده شود، قابلدرمان است؛ بنابراین با تردید درباره انتخاب نوع آزمایش، غربالگری را به تعویق نیندازید.
بهترین آزمایش غربالگری روده آزمایشی است که انجامش میدهید!
مهمترین علائم سرطان روده
سرطان روده بسته به مرحله بیماری میتواند با نشانههای متفاوتی ظاهر شود. برخی علائم در مراحل اولیه خفیف و تدریجیاند و ممکن است بهسادگی نادیده گرفته شوند، درحالیکه در مراحل پیشرفته، نشانهها شدیدتر و واضحتر میشوند. به همین دلیل، آشنایی با علائم در هر مرحله میتواند به تشخیص زودهنگام و اقدام بهموقع کمک کند. در ادامه، علائم سرطان روده را بر اساس مرحله بیماری بررسی میکنیم.
علائم اولیه
علائم اولیه سرطان روده بزرگ (کولون) ممکن است خفیف و تدریجی باشند، بهطوریکه بسیاری از افراد در مراحل اولیه متوجه آن نمیشوند اما شناخت این علائم میتواند به تشخیص زودهنگام و درمان مؤثر کمک کند، ازجمله:
- اسهال یا یبوست مداوم بدون دلیل مشخص؛
- تغییر در قوام یا شکل مدفوع (مثل باریک شدن مدفوع)؛
- احساس دفع ناقص (احساس میکنید که روده کامل تخلیه نشده است)؛
- خون روشن یا تیرهرنگ (قیرمانند) در مدفوع (ممکن است خون با چشم دیده شود یا فقط در آزمایش مدفوع تشخیص داده شود)
- گرفتگی یا درد مزمن شکم؛
- احساس نفخ یا سنگینی؛
- لاغر شدن ناگهانی بدون تغییر در رژیم غذایی یا فعالیت بدنی؛
- کمخونی ناشی از خونریزی پنهان از روده که میتواند موجب خستگی مداوم شود؛
- استفراغ یا حالت تهوع ناشی از انسداد بخشی از روده.
به یاد داشته باشید که علائم بالا ممکن است ناشی از مشکلات گوارشی شایعتر مثل بواسیر، سندرم روده تحریکپذیر یا عفونتهای رودهای باشند ولی اگر این علائم بیشتر از چند هفته ادامه داشتند یا شدیدتر شدند، باید حتما با پزشک مشورت کنید.
علائم پیشرفته
علائم پیشرفته سرطان روده بزرگ معمولا شدیدتر و گستردهتر هستند زیرا تومور ممکن است رشد کند و به بافتهای اطراف یا اندامهای دیگر گسترش یابد. در این حالت ممکن است علائم مختلفی را تجربه کنید، از جمله:
- درد شدید و مداوم شکم بهدلیل بزرگشدن تومور یا گرفتگی روده؛
- انسداد روده؛
- حالت تهوع و استفراغ شدید؛
- نفخ زیاد و عدم توانایی دفع نفخ یا مدفوع؛
- احساس سنگینی و تورم شکم؛
- خونریزی شدید و مکرر از روده؛
- کمخونی شدید؛
- ضعف و خستگی زیاد؛
- کاهش وزن چشمگیر و سریع بدون دلیل واضح؛
- تورم یا توده قابل لمس در شکم؛
- علائم ناشی از متاستاز (گسترش سرطان)؛
- ضعف شدید و بیحالی مداوم؛
اگر سرطان به کبد، ریهها یا سایر اندامها سرایت کرده باشد، ممکن است علائم دیگر هم داشته باشید، ازجمله:
- زردی پوست و چشم (در صورت درگیری کبد)؛
- تنگی نفس یا سرفه مداوم (در صورت درگیری ریهها)؛
- درد استخوان یا شکستگیهای غیرعادی (در صورت متاستاز به استخوانها).
روشهای آزمایش و تشخیص سرطان روده
دو نوع اصلی آزمایش غربالگری سرطان روده وجود دارد:
- کولونوسکوپی: این آزمایش به عنوان استاندارد طلایی شناخته میشود و بهترین روش برای تشخیص سرطان روده است. در این روش پزشک مستقیم داخل روده بزرگ را مشاهده میکند و در صورت نیاز، پولیپهای پیشسرطانی را برمیدارد.
- آزمایش مدفوع: معمولا با کیت خانگی انجام میشود. با کمک برس یا قلم مخصوص مقداری مدفوع جمعآوری میکنید و به آزمایشگاه یا پزشک میفرستید. نمونه مدفوع برای خون و DNA سلول سرطانی بررسی میشود. خون در مدفوع نشانهای از پولیپهای پیشسرطانی یا سرطان است.
در ادامه، درباره این دو روش و نیز سایر روشهای احتمالی صحبت میکنیم.
کولونوسکوپی چیست؟
کاملترین آزمایش غربالگری سرطان روده بزرگ، کولونوسکوپی است، روشی که به پزشک اجازه میدهد داخل روده بزرگ شما را ببیند و تودههای مشکوک را بردارد.
قبل از انجام آزمایش باید مواد مایعی را بنوشید تا به پاکسازی روده کمک کند و پزشک بتواند محیط روده را بهصورت واضح ببیند.
در مطب یا مرکز درمانی، بیهوشتان میکنند یا داروی آرامبخش و مسکن به شما داده میشود؛ سپس پزشک یک لوله بلند و انعطافپذیر را وارد روده میکند. این لوله دارای یک دوربین کوچک و ابزار جراحی است. بعد از انجام آزمایش، به بخش ریکاوری میروید تا کاملا هوشیار شوید. بهتر است یکی از اعضای خانواده یا دوستان شما را به خانه برساند چون ممکن است کمی گیج باشید. میتوانید بلافاصله غذا بخورید و روز بعد به سر کار برگردید.
این روند طولانی و گاهی ناخوشایند است، اما ارزشش را دارد. درواقع، کولونوسکوپی حساسترین آزمایش موجود برای تشخیص سرطان روده بزرگ است و حداقل ۹۵ درصد سرطانها را تشخیص میدهد. از طرف دیگر، اگر پزشک پولیپهای پیشسرطانی را بردارد، مانع ایجاد سرطان در آینده میشود.
انجام کولونوسکوپی غربالگری از ۴۵سالگی توصیه میشود. اگر پولیپ نداشته باشید، این آزمایش هر ۱۰ سال یک بار تا ۷۵سالگی تکرار میشود. اگر خطر سرطان روده بزرگ بالاتر باشد، ممکن است آزمایش در فواصل کوتاهتری انجام شود.
آیا آزمایش خانگی به اندازه کولونوسکوپی مؤثر است؟
سرطان روده بزرگ و نیاز به غربالگری در سالهای اخیر بارها در خبرها مطرح شده است. همچنین تعداد تشخیص سرطان روده بزرگ در افراد زیر ۵۰ سال افزایش یافته است. به همین دلیل توصیه میشود تا غربالگریها را از سن ۴۵ سالگی شروع کنید.
بهترین کار این است که با پزشک خود درباره روش مناسب برای شما مشورت کنید. اگر در معرض خطر بالای سرطان روده هستید، احتمالا کولونوسکوپی بهترین گزینه است چون دقت بیشتری دارد. اگر در معرض خطر متوسط هستید یا از بیهوشی میترسید، نمیتوانید مرخصی بگیرید یا مشکلات دیگر دارید، آزمایش خانگی گزینه مناسبی است. آزمایشهای خانگی سریع و مؤثرند، اما ممکن است نتایج مثبت یا منفی کاذب داشته باشند.
استفاده از آزمایش خانگی به این معنا نیست که دیگر به کولونوسکوپی نیاز ندارید. اگر آزمایش خانگی مشکلی نشان داد، احتمالا انجام هم کولونوسکوپی نیاز میشود. به هر حال، انجام هر نوع آزمایشی بهتر از انجام ندادن آن است.
آیا سرطان روده با آزمایش خون مشخص میشود؟
خیر! آزمایش خون نمیتواند بهصورت دقیق سرطان روده را تشخیص دهد، ولی بهطور کلی میتواند احتمال وجود سرطان را نشان دهد.
بیشتر بخوانید: کولیت اولسراتیو چیست؟ + علائم کولیت روده، درمان و کنترل
تشخیص سرطان روده با سونوگرافی چگونه است؟
سونوگرافی معمولا روش دقیقی برای تشخیص سرطان روده بزرگ نیست. این روش معمولا برای بررسی و تشخیص مشکلات شکمی مثل وجود توده و التهاب شکمی استفاده میشود، اما برای تشخیص سرطان روده محدودیت دارد، ازجمله:
- روده بزرگ به دلیل وجود گاز، خمیدگی و موقعیتش، با سونوگرافی معمولی به خوبی دیده نمیشود؛
- سونوگرافی نمیتواند ضایعات کوچک یا پولیپها را با دقت نشان دهد؛
- معمولا فقط تومورهای بزرگ یا پیشرفته ممکن است دیده شوند، آنهم نه با دقت بالا.
سایر روشهای پزشکی تشخیص سرطان روده
برخی افراد ممکن است دو آزمایش تصویربرداری دیگر را انتخاب کنند که معمولا انجام آن هر ۵ سال یک بار توصیه میشود، ازجمله:
- کولونوسکوپی مجازی: در این روش بدون نیاز به بیهوشی از سیتیاسکن (CT) روده و راستروده استفاده میشود؛ با این حال، روش آمادهسازی برای این آزمایش مثل کولونوسکوپی است؛
- سیگموئیدوسکوپی انعطافپذیر: استفاده از یک لوله باریک، انعطافپذیر و نورانی برای مشاهده داخل راستروده و بخش کوچکی از روده است. این روش هم به بیهوشی نیاز ندارد و آمادهسازی برای آن شبیه کولونوسکوپی است.
تفسیر آزمایش سرطان روده
معمولا نتیجه آزمایش طی چند هفته آماده میشود. نتیجه مثبت به معنی پیدا شدن خون یا حضور DNA سلول سرطانی در مدفوع است و به انجام کولونوسکوپی برای اطمینان از نتیجه آزمایش نیاز دارید. نتیجه منفی یعنی خونی در مدفوع پیدا نشده است و با توجه به نوع آزمایش باید آزمایش را بین ۱ تا ۳ سال آینده تکرار کنید.
گاهی خطای آزمایشگاه یا نمونهگیری نامناسب ممکن است موجب نتیجه غیرقطعی و غیرواضح شود. در این صورت آزمایشگاه و پزشک شما را راهنمایی میکنند.
نکات مهم در تفسیر جواب
حتما در مورد نتیجه آزمایش با پزشک صحبت کنید. اگر مشکلی وجود داشت، احتمالا پزشک انجام کولونوسکوپی را توصیه میکند. اگر مشکلی نبود، میتوانید طبق برنامه معمول به غربالگری ادامه دهید. اگر سابقه پولیپ، بیماری روده یا سرطان روده خانوادگی دارید، برنامه غربالگری شما ممکن است تغییر کند.
همچنین حتی اگر بعد از غربالگری علائمی داشتید به پزشک اطلاع دهید، ازجمله:
- تغییر در عادات دفع؛
- خون درون یا روی مدفوع؛
- اسهال، یبوست یا احساس تخلیه نشدن کامل روده؛
- درد یا گرفتگی شکم که برطرف نمیشود؛
- کاهش وزن بیدلیل.
کلام آخر دکتردکتر
هرچند تست روده در منزل حساسیت کمتری نسبت به کولونوسکوپی دارد، اما برای بسیاری از افراد گزینه مناسبی است. انواع مختلفی از این آزمایشها وجود دارد. بنابراین، بهتر است درباره بهترین گزینه با پزشک مشورت کنید. در صورت انتخاب آزمایش خانگی، دستورالعملها را به دقت رعایت کرده و نتایج را با پزشک بررسی کنید. اگر به هر دلیلی توضیحات پزشک برایتان کافی نبود یا در مورد آزمایش سؤال داشتید میتوانید از وبسایت دکتردکتر کمک بگیرید. ویزیت آنلاین یا دریافت نوبت ویزیت حضوری بهترین پزشکان در سریعترین زمان ممکن به شما کمک خواهد کرد.
سوالات متداول
منابع
uhc webmd health.harvard health.ucdavis
