موضوع اعتیاد بهقدری جدی است که آزمایش اعتیاد برای استخدام در نهادهای معتبر، شرکت در مسابقات ورزشی، ازدواج، مسائل قانونی و … اجباری است. این آزمایش بسته به فاکتورها (سهگانه، پنجگانه یا دهگانه) مصرف انواع مواد مخدر و روانگردان را در یک بازه زمانی مشخص شناسایی میکند. نمونه تست اعتیاد را از خون، ادرار، مو، بزاق و عرق یا هوای بازدم آزمایشدهنده برمیدارند و بازه زمانی تشخیص بسته به نوع نمونه متغیر خواهد بود. در این راهنمای دکتردکتر، نگاهی دقیق به آزمایش اعتیاد و روشهای انجامش میاندازیم، از کاربردهای این تست میگوییم و به هزینه تقریبی آن اشاره میکنیم.
آزمایش اعتیاد چیست و چرا انجام میشود؟
آزمایش اعتیاد یک تست تشخیصی است برای شناسایی مواد مخدر در نمونه ادرار، خون، بزاق، مو یا هوای بازدم است. هرچه تعداد پارامترهای این تست بیشتر باشد، نتایجش گستردهتر خواهد بود.
آزمایش سهگانه اعتیاد بهعنوان سادهترین نوع تست اعتیاد، برای استخدام در مراکز کوچک یا بررسی اولیه قبلاز ازدواج انجام میشود و این ۳ فاکتور را تشخیص میدهد:
- تریاک و مورفین شامل مواد افیونی سنتی مثل شیره، تریاک، هروئین؛
- متادون برای بررسی سوءمصرف داروی ترک اعتیاد متادون؛
- آمفتامینها برای شناسایی متآمفتامین (شیشه) و داروهای محرک مشابه.
آزمایش پنجگانه اعتیاد پرکاربردترین نوع تست در استخدام ادارات، شرکتها، نظام وظیفه، ازدواج و گواهینامه است. این تست دقت بیشتری نسبت به آزمایش ۳گانه دارد و مواد محرک و روانگردان را هم بررسی میکند. مخدرهای قابلتشخیص در این تست عبارتاند از:
- تریاک و مورفین و مصرف مواد افیونی سنتی؛
- متادون؛
- آمفتامینها و متآمفتامین؛
- حشیش (ماریجوانا، THC)؛
- کوکائین؛
آزمایش دهگانه اعتیاد کاملترین و تخصصیترین نوع تست مواد مخدر است و در موارد قانونی توسط پزشکی قانونی، شرکتهای بزرگ یا برای آزمایشهای نظامی درخواست میشود. مواد مورد بررسی در این تست عبارتاند از:
- تریاک و مورفین؛
- متادون؛
- آمفتامین یا متآمفتامین (شیشه)؛
- حشیش (THC)؛
- کوکائین؛
- ترامادول (مسکن شبهافیونی)؛
- بنزودیازپینها (داروهای آرامبخش مثل دیازپام و آلپرازولام)؛
- باربیتوراتها (داروهای خوابآور قدیمی)؛
- اکستازی MDMA (محرک روانگردان)؛
- PCP یا فنسیکلیدین (ماده توهمزا و خطرناک).
روشهای مختلف تست اعتیاد
تست اعتیاد به چند روش قابلانجام است: آزمایش خون، ادرار، مو، بزاق و عرق و تنفس.
۱. آزمایش خون برای تشخیص اعتیاد
آزمایش خون یک روش رایج برای دریافت نمونه آزمایش اعتیاد است. نمونه آزمایش اعتیاد خون با نمونهگیری وریدی بهدست میآید. تکنسین با نمونهگیری وریدی از بازو، مقداری از خون آزمایشدهنده را در لولههای مخصوص میریزد و به آزمایشگاه تحویل میدهد. کل این فرایند کمتر از ۵ دقیقه طول میکشد و نتیجه آزمایش ظرف چند ساعت آماده خواهد بود.
بیشتر بخوانید: داروهای مسکن مخدردار
۲. آزمایش ادرار برای تست اعتیاد
ادرار رایجترین نمونه مورد استفاده برای این تست و سریعترین روش تشخیص مصرف مخدر یا محرک است. آزمایش اعتیاد ادرار نسبت به سایر انواع آزمایشهای مواد مخدر، بازه تشخیص کوتاهتری دارد و مصرف مواد مخدر طی ۵ تا ۱۰ روز اخیر را تشخیص میدهد.
۳. آزمایش مو برای تشخیص اعتیاد
مخدر و متابولیتهای آن پساز مصرف در ساقه مو ذخیره میشوند و تا ۳ ماه بعد قابلشناسایی هستند! بههمینخاطر تست اعتیاد با آزمایش مو بازه تشخیص طولانی دارد و مصرف مواد مخدر را تا ۳ ماه قبلاز تاریخ آزمایش تشخیص میدهد. در این آزمایش، تکنسین چند تار موی آزمایشدهنده را از نزدیکی پوست سر میچیند و نتیجه را ظرف ۵ تا ۷ روز کاری اعلام میکند.
۴. بررسی بزاق و عرق برای تست اعتیاد
روش بعدی برای بررسی آثار مخدر، بررسی سریع و ساده بزاق و عرق برای تشخیص محرک در ترشحات بدن است. این تست کاملا غیرتهاجمی، بازه تشخیص بین ۷ تا ۲۱ ساعت دارد و بیشتر برای تستهای جادهای، پلیسی یا استخدام فوری بهکار میرود.
۵. تست تنفس برای تشخیص اعتیاد
این تست سریع و جدید با دستگاه آنالیز تنفس (چیزی شبیه دستگاه الکلسنج) انجام میشود و غلظت مخدر در هوای بازدمی را نشان میدهد. بازه تشخیص این تست بسیار کوتاه و محدود به چند ساعت اخیر است.
کاربردهای آزمایش اعتیاد چیست؟
آزمایش اعتیاد در حوزههای پزشکی، اجتماعی و قانونی کاربردهای گسترده دارد. در این بخش به مهمترین کاربردهای آن اشاره میکنیم.
آزمایش اعتیاد قبلاز پیوند عضو
آزمایش اعتیاد یکی از مراحل الزامی و حیاتی ارزیابی بیماران پیشاز پیوند عضو است. هدف این آزمایش، اطمینان از سلامت جسمی و روانی فرد گیرنده یا اهداکننده و احتمال بالای موفقیت پیوند است.
آزمایش اعتیاد برای استخدام
یکی از شروط اصلی سازمانها، نهادهای دولتی و شرکتهای خصوصی معتبر، ارائه نتایج آزمایش عدم اعتیاد برای استخدام است. کارفرما برای ارزیابی سلامت روانی و جسمانی متقاضی و میزان بهرهوری او در محیط کار به این نتایج استناد میکند.
آزمایشهای قانونی و پزشکی قانونی
آزمایشهای قانونی و پزشکی قانونی در زمینه اعتیاد، برای تشخیص سوءمصرف مواد مخدر در موقعیتهای حقوقی، کیفری یا قضایی انجام میشوند. این آزمایشها نقش مهمی در اثبات یا رد اتهامات و تصمیمگیریهای قضایی دارند. یکی از کاربردهای مهم آزمایش اعتیاد در پزشکی قانونی برای تحقیقات جنایی یا تصادفات وسایل نقلیه موتوری است.
آزمایش اعتیاد قبل از ازدواج
در ایران، آزمایش اعتیاد ازدواج یکی از مراحل الزامی در روند ازدواج رسمی و هدف از انجامش، اطمینان از سلامت زوجین و پیشگیری از آسیبهای خانوادگی و اجتماعی است. آزمایش عدم اعتیاد ازدواج برای آقایان الزامی است و فقط در شرایط خاص برای خانمها انجام میشود.
آزمایش اعتیاد برای ورزشکاران
ورزشکاران حرفهای که داروی عضلهسازی مصرف میکنند، قبلاز شرکت در مسابقات مهم تست اعتیاد میدهند. این تست برای حفظ سلامت و شفافیت رقابتها انجام میگیرد و هدف از انجام آن اطمینان از پاکبودن ورزشکار از مواد ممنوعه و اعتیادآور است.
تفسیر و خواندن جواب آزمایش اعتیاد
اگر نتیجه آزمایش اعتیاد مثبت باشد، بهمعنی حضور یک یا چند داروی مخدر در بدن است. در چنین مواقعی فرد آزمایشدهنده باید یک مرحله آزمایش تأییدی را پشتسر بگذارد تا مطمئن شود نتایج تست اول صحیح بوده و مثبت کاذب نبوده است.
اگر نتیجه آزمایش مواد مخدر منفی باشد، یعنی هیچ مخدری در بدن آزمایشدهنده حضور ندارد یا اگر هست، مقدارش قابلاعتنا نیست.
با خدمات آزمایش در محل سامانه پزشکی دکتردکتر، انواع تست عمومی و تخصصی را در محل دلخواهتان بدهید و تفسیرش را تلفنی، از زبان پزشکان متخصص بشنوید.
مواد مخدر قابل تشخیص در آزمایش
آزمایش اعتیاد برای یافتن مواد زیر در خون آزمایشدهنده است:
- الکل؛
- آمفتامینها مانند متآمفتامین و اکستازی (MDMA)؛
- باربیتوراتها مانند فنوباربیتال و سکوباربیتال؛
- بنزودیازپینهامانند آلپرازولام یا کلونازپام؛
- کوکائین؛
- ماریجوانا (حشیش، THC)
- اپیوئیدها و مواد افیونی، مانند هروئین، کدئین، اکسیکدون، مورفین، هیدروکودون و فنتانیل؛
- فنسیکلیدین (PCP)؛
- استروئیدهای آنابولیک.
مدتزمان اعلام جواب آزمایش عدم اعتیاد
مدت زمان اعلام نتیجه آزمایش عدم اعتیاد بسته به نوع تست متفاوت است و معمولا ظرف چند ساعت تا ۱ روز آماده میشود. البته درصورت نیاز به تست تأییدی یا خون، احتمال دارد جواب نهایی تا ۴۸ ساعت بعد آماده شود. آزمایشگاه زمان تحویل نتایج را به شما اعلام میکند.
تصاویر و نمونه جواب آزمایش اعتیاد
تصاویر نمونه جواب آزمایش عدم اعتیاد را در ادامه مشاهده میکنید.
نمونه آزمایش مثبت اعتیاد
نمونه آزمایش اعتیاد منفی
هزینه انجام آزمایش اعتیاد
هزینه آزمایش اعتیاد در ایران با توجه به نوع آزمایش، تعداد پارامترها و آزمایشگاه انتخابی بستگی دارد. طبیعتا هزینهای که برا یک تست دهگانه میپردازید، بیشتر از تست پنجگانه و بهای تست پنجگانه بیشتر از سهگانه است. در سال ۱۴۰۴، نرخ مصوب وزارت بهداشت و درمان برای تست دهگانه معادل ۴۱۶ هزار تومان است. بالطبع سایر تستها با تعداد پارامترهای کمتر، ارزانتر خواهند بود.
انجام آزمایش اعتیاد در منزل امکانپذیر است؟
بله، تست اعتیاد خانگی در خانه و با نمونهگیری شخصی قابلانجام است و بیشتر برای بررسی اولیه و نظارت بر روند ترک اعتیاد کاربرد دارد. البته اگر این تست را برای نهادهای دولتی و مراکز قانونی و نظارتی انجام میدهید، بهتر است نمونهگیری در محیط آزمایشگاه انجام شود.
کیتهای تست اعتیاد خانگی فقط برای بررسی شخصی اعتبار دارند و ظرف ۵ تا ۱۰ دقیقه، آثار آمفتامین، متآمفتامین، تریاک، ماریجوانا، متادون، بنزودیازپین و کوکائین را با دقت ۹۰ درصد تشخیص میدهند. نتایج این تستها غیرقطعی و احتمال مثبت یا منفی کاذب آنها زیاد است.
آزمایش اعتیاد رسمی (برای استخدام، گواهینامه، دادگاه و…) در منزل قابلانجام نیست و باید در محیط آزمایشگاه معتبر و زیر نظر ناظر رسمی انجام گیرد، چراکه نیازمند احراز هویت و ثبت امضای آزمایشدهنده است. نمونهگیری در خانه برای این موارد ازنظر قانونی قابلقبول نیست.
بیشتر بخوانید:اعتیاد به الکل یا الکلیسم چیست؟
نکات مهم قبل و بعد از آزمایش اعتیاد
تست اعتیاد به مقدمهچینی و آمادگی خاصی نیاز ندارد. فقط داروهای تجویزی را به متخصص آزمایشگاه اعلام کنید و ۲۴ ساعت قبلاز آزمایش، مصرف الکل، سیگار و نوشیدنیهای انرژیزا را قطع کنید. اگر در حال ترک مواد یا داروی خاصی هستید، این موضوع را هم به پزشک یا مسئول آزمایشگاه اطلاع دهید.
آیا لازم است برای آزمایش اعتیاد ناشتا باشید؟
برای آزمایش اعتیاد نیازی به ناشتایی نیست؛ زیرا خوردن و آشامیدن (آب، غذا، چای و…) نتیجه تست را تغییر نمیدهد. آزمایشدهنده مجاز است این تست را در تمام ساعات روز انجام دهد؛ بااینحال بهتر است نمونه ادرار اول صبح دریافت شود، زیرا غلیظتر است و این غلظت دقت تست را بالا میبرد. فقط قبلاز آزمایش مصرف مایعات را محدود کنید تا رقت بیشازحد مایع ادرار برای آزمایشگاه مشکوک نباشد.
چه نوع داروهایی میتوانند نتیجه آزمایش را تغییر دهند؟
گروهی از داروها و مواد تأثیرگذار نتیجه تست اعتیاد را تغییر میدهند و باعث ایجاد نتایج مثبت و منفی کاذب میشوند. در جدول زیر این داروها را بهتفکیک لیست کردهایم.
| داروهایی که باعث مثبت کاذب میشوند | داروهایی که باعث منفی کاذب میشوند |
| داروهای ضددرد مثل ایبوپروفن، ناپروکسن داروهای سرماخوردگی و ضدسرفه مثل دکسترومتورفان، سودوافدرین، فنیلافرین داروهای ضدافسردگی مثل بپروپیون، سرترالین، ترازودون داروهای آنتیبیوتیک مثل ریفامپین داروهای ضدحساسیت مثل دیفنهیدرامین داروهای خوابآور و ضد اضطراب مثل دیازپام، آلپرازولام داروهای ضدروانپریشی مثل کلرپرومازین، تیوریدازین | دیورتیکها مکملهای ویتامین C داروهای سمزدا یا گیاهی مشکوک |
کلام آخر دکتردکتر
اعتیاد یک رفتار یا عادتی ناخوشایند نیست، درد خاموشی است که سیستم عصبی، سلامت جسم و روان و روابط فرد مبتلا به آن را از بین میبرد. تشخیص دیرهنگام این عارضه با تهدیدهای جدی مثل بیماریهای کبدی و قلبی، اختلالات روانی، مشکلات شغلی یا قانونی همراه خواهد بود. در چنین شرایطی، اقدام به موقع برای دریافت نوبت دکتر ترک اعتیاد میتواند اولین و مهمترین قدم برای بازگشت به زندگی سالم باشد. آزمایش اعتیاد یک تست قابلاطمینان برای شناسایی مصرف مواد مخدر و روانگردانهاست. این تست با نتایج دقیق و درست نقش حیاتی در تشخیص بهموقع، پیشگیری از عوارض و هدایت مسیر درمان ایفا میکند. این تست را نه به چشم یک اقدامی تنبیهی، بلکه بهعنوان گامی پیشگیرانه در مسیر خودمراقبتی ببینید.
با درخواست خدمات آزمایش در محل دکتردکتر، نمونهگیری این تست و سایر تستهای سلامتی را در خانه یا مکان دلخواه خود انجام دهید و تفسیر نتایج را تلفنی، از زبان بهترین پزشکان کشور بشنوید.
سوالات متداول
منابع
medlineplus iprospectcheck testing
