شمارش کامل خون (CBC) نوعی آزمایش خون است که در آن فاکتورهای مختلف مربوط به خون، از گلبولهای قرمز گرفته تا گلبولهای سفید و پلاکتها اندازهگیری میشوند. پزشکان از آزمایش خون cbc برای پایش و تشخیص بیماریهای مختلف و بررسی سلامت سیستم ایمنی بدن استفاده میکنند. این آزمایش بهخوبی تأثیر انواع عفونتها، داروها و بیماریهای خاصی مانند کمخونی و سرطان را بر بدن نشان میدهد. در این مقاله به شما کمک میکنیم کاربرد آزمایش CBC، نحوه انجام آن و تفسیر نتایج این آزمایش را درک کنید.
آزمایش CBC چیست و چگونه انجام میشود؟
آزمایش CBC یا شمارش کامل خون، آزمایشی است که روی نمونه خون انجام میشود و به پزشک در تشخیص بیماریها یا پایش وضعیت سلامت عمومی بدن افراد کمک میکند. این آزمایش خون اطلاعاتی درباره چگونگی تأثیر داروها یا بیماریهای مختلف بر بدن ارائه میدهد. با کمک CBC انواع بیماریها ازجمله سرطان خون، کمخونی و عفونتها را تشخیص داد.
برای انجام این آزمایش به نمونه کوچکی از خون شما نیاز است. بعد از جمعآوری نمونه، در آزمایشگاه تجزیهوتحلیلهای لازم روی آن انجام میشود و جواب آزمایش برای تفسیر در دسترس شما قرار میگیرد.
برای انجام آزمایش دو راه دارید: بهصورت حضوری تا آزمایشگاه بروید یا اینکه از خدمات آزمایش در محل استفاده کنید. برای اطلاعات بیشتر از اینکه چطور میتوانید در منزل خودتان آزمایش خون بدهید و آیا این خدمات در شهر شما ارائه میشود یا نه، به دکتردکتر مراجعه کنید.
علت انجام آزمایش CBC چیست؟
اصلیترین علت انجام آزمایش خون cbc، چکاپهای دورهای است. همه چکاپهایی که سالانه یا در فواصل منظم انجام میدهید، شامل آزمایش cbc میشوند. به جز این مورد، پزشک به چند دلیل ممکن است آزمایش شمارش کامل خون را از شما درخواست کند که در ادامه به آنها اشاره کردهایم:
- بهعنوان بخشی از یک معاینه معمولی؛
- برای پایش یک بیماری مزمن مانند سرطان یا بیماری مزمن کلیوی (CKD)؛
- برای پایش سلامت مادر و جنین در دوران بارداری؛
- برای پایش میزان اثربخشی درمان یا چگونگی تأثیر یک دارو بر بدن بیمار.
برخی علائم ازجمله تب، کاهش وزن ناخواسته، تعریق شبانه، کبودی، خونریزی و خستگی بین بسیاری از بیماریها و مشکلات مربوط به سلامتی مشترکاند. اگر پزشک نتواند دلیل واضحی برای این علائم پیدا کند، آزمایش CBC درخواست میکند.
آزمایش CBC چه مواردی را بررسی میکند؟
در آزمایش CBC با شمارش فاکتورهای خونی موارد زیر بررسی میشوند:
- کمخونی (سطح پایین گلبولهای قرمز یا هموگلوبین)؛
- اریتروسیتوز (غلظت بالای گلبولهای قرمز)؛
- لوکوسیتوز (تعداد بالای گلبولهای سفید خون)؛
- لوکوپنی (تعداد پایین گلبولهای سفید خون)؛
- ترومبوسیتوز (تعداد بالای پلاکت)؛
- ترومبوسیتوپنی (تعداد پایین پلاکت).
هریک از این موارد ممکن است نشانهای از بیماری زمینهای ازجمله عفونتها، سرطان و بیماریهای خونی یا عوارض جانبی داروها باشند. پزشک با بررسی آنها در نتایج آزمایش cbc و سایر علائم بیمار، برخی از گزینهها را رد میکند تا راحتتر درباره علت دقیق مشکل بیمار تصمیم بگیرد.
شرایط آزمایش CBC چیست؟
اگر شما هم میخواهید بدانید برای آزمایش خون cbc باید ناشتا بود یا نه، باید گفت به هیچ آمادگی خاصی نیاز نیست. اگر فقط شمارش کامل خون مد نظر باشد، میتوانید طبق معمول غذا بخورید، آب بنوشید و داروهایتان را مصرف کنید. اگر پزشکتان علاوه بر CBC آزمایشهای دیگری هم نوشته است (مثلا قند خون یا کلسترول)، باید ناشتا باشید و یکسری دستورالعملها را رعایت کنید. خود پزشک حتما توصیههای ضروری برای آمادگی قبل از آزمایش را به شما ارائه خواهد داد.
بهترین زمان برای تست CBC
معمولا صبحها بین ساعت ۷ تا ۱۰ زمان خوبی برای انجام آزمایشهای خون ازجمله تست cbc است. در این بازه زمانی خون در بهترین شرایط برای ارائه نتایج دقیقتر قرار دارد.
خواندن جواب آزمایش CBC و رنج نرمال آن
بسیاری از افراد تمایل دارند قبل از مراجعه به به پزشک خودشان جواب آزمایششان را بخوانند. اگر محض کنجکاوی این کار را میکنید، اشکالی ندارد ولی سعی در تفسیر آزمایش خون cbc نداشته باشید و بیجهت نگران یا خاطرجمع نشوید. تفسیر هر آزمایش به معیارهای مختلفی بستگی دارد و پزشک با تجربه خود در این زمینه، همه عوامل احتمالی تأثیرگذار بر نتایج را در نظر میگیرد.
رنج نرمال آزمایش cbc برای هریک از فاکتورهای خونی بزرگسالان در جدول زیر درج شده است:
| اجزای خون | نماد | رنج نرمال در زنان | رنج نرمال در مردان |
| گلبولهای سفید خون | WBC | mm3 ۱۱٬۰۰۰ – ۴٬۵۰۰ | mm3 ۱۱٬۰۰۰ – ۴٬۵۰۰ |
| گلبولهای قرمز خون | RBC | million / mm3 ۵٫۵ – ۳٫۵ | million / mm3 ۵٫۹ – ۴٫۳ |
| هموگلوبین | HGB | g/dL ۱۶٫۰ – ۱۲٫۰ | g/dL ۱۷٫۵ – ۱۳٫۵ |
| هماتوکریت | HT | ٪ ۴۶ – ۳۶ | ٪ ۵۳ – ۴۱ |
| اندازه متوسط گلبولهای قرمز | MCV | µm3 ۱۰۰ – ۸۰ | µm3 ۱۰۰ – ۸۰ |
| میزان هموگلوبین موجود در هر گلبول قرمز | MCH | pg/cell ۳۴٫۶ – ۲۵٫۴ | pg/cell ۳۴٫۶ – ۲۵٫۴ |
| غلظت هموگلوبین داخل گلبولهای قرمز | MCHC | Hb/cell ٪ ۳۶ – ۳۱ | Hb/cell ٪ ۳۶ – ۳۱ |
| پلاکتها | Platelets | mm3 ۴۰۰٬۰۰۰ – ۱۵۰٬۰۰۰ | mm3 ۴۰۰٬۰۰۰ – ۱۵۰٬۰۰۰ |
نکته: رفرنسها ممکن است باتوجهبه استانداردهای آزمایشگاهی مختلف تا حدودی متفاوت باشند.
تفسیر آزمایش CBC معمولی
حال شاید بخواهید بدانید بالا بودن cbc در آزمایش خون نشانه چیست. در ادامه، توضیح میدهیم که هریک از فاکتورهای مندرج در آزمایش CBC به چه معنا هستند و چه شرایطی را نشان میدهند.
گلبولهای سفید خون (WBC)
کل گلبولهای سفید خون موجود در خون شما از هر نوع آن است.
- تعداد بالای گلبولهای سفید خون: اغلب نشانه عفونت، التهاب، اختلالات سیستم ایمنی یا بیماریهای مغز استخوان است؛
- تعداد پایین گلبولهای سفید خون: احتمالا نشاندهنده مشکلات مغز استخوان، بیماریهای خودایمنی یا اثرات شیمیدرمانی است.
گلبولهای قرمز خون (RBC)
تعداد کل گلبولهای قرمز در مقدار مشخصی از خون، معمولا یک میکرولیتر (mcL)، است.
- تعداد بالای گلبولهای قرمز خون: ممکن است نشانه کمآبی بدن، بیماری قلبی یا بیماری پلیسیتمیورا باشد؛
- تعداد پایین گلبولهای قرمز خون: اغلب نشانه کمخونی، نارسایی مغز استخوان یا بیماری مزمن کلیه است.
این پارامترها را هم معمولا در ستون روبهروی گلبولهای قرمز درج میکنند:
- میانگین حجم گلبولی (MCV): میانگین اندازه گلبولهای قرمز را نشان میدهد و نقش مهمی در تشخیص نوع کمخونی دارد. اگر پایین باشد، معمولا نشانه فقر آهن است و اگر بالا باشد، ممکن است ناشی از فولیک اسید یا کمبود ویتامین B12 باشد.
- میانگین هموگلوبین گلبولی (MCH): میانگین غلظت (وزن) هموگلوبین در هر گلبول قرمز را نشان میدهد. اگر پایین باشد معمولا بهخاطر فقر آهن است.
- میانگین غلظت هموگلوبین گلبولی (MCHC): میانگین غلظت (وزن) هموگلوبین در مقدار مشخصی از خون را نشان میدهد. کاهش آن اغلب نشانه کمرنگ بودن گلبولهای قرمز ناشی از کمخونی است.
- پهنای توزیع گلبولهای قرمز (RDW): نشاندهنده میزان تفاوت در اندازه و حجم گلبولهای قرمز است. اگر کم باشد یعنی تمام سلولهای خون شما تقریبا به یک اندازه هستند. اگر زیاد باشد، یعنی تفاوت زیادی بین بزرگترین و کوچکترین گلبولهای قرمز شما وجود دارد.
هموگلوبین (HGB)
مقدار هموگلوبین موجود در خون شما را نشان میدهد.
- سطح بالای هموگلوبین: ممکن است بهدلیل بیماری ریوی، بیماری قلبی یا زندگی در ارتفاعات بالا باشد؛
- سطح پایین هموگلوبین: معمولا نشاندهنده کمخونی، ازدستدادن خون به دلایل خاص یا کمبودهای تغذیهای است.
هماتوکریت (HCT)
نشان میدهد که چه درصدی از حجم کل خون را گلبولهای قرمز تشکیل میدهند.
- هماتوکریت بالا: ممکن است به کمآبی بدن، نوعی بیماری خونی نادر بهنام پلیسیتمیورا (Polycythemia Vera) یا بیماری قلبی اشاره داشته باشد؛
- هماتوکریت پایین: احتمال دارد بهدلیل کمخونی، ازدستدادن خون یا سوءتغذیه رخ دهد.
پلاکتها (Platelet)
تعداد کل پلاکتها در نمونه خون شماست.
- تعداد بالای پلاکت (ترومبوسیتوز): احتمال دارد نتیجه اختلالات مغز استخوان، التهاب یا برخی سرطانها باشد؛
- تعداد پایین پلاکت (ترومبوسیتوپنی): ممکن است نشاندهنده مشکلات مغز استخوان، بیماریهای خودایمنی یا عوارض جانبی داروها باشد.
تفسیر آزمایش cbc diff با تفکیک
دو نوع آزمایش CBC داریم: آزمایش CBC معمولی بدون تفکیک که در آن فقط تعداد کل گلبولهای سفید، قرمز، هماتوکریت، هموگلوبین و پلاکتها اندازهگیری میشوند؛ نوع دیگر، آزمایش CBC با تفکیک (Complete Blood Count with Differential) است که در آن، پارامترهای دیگری مانند زیرگروههای گلبول سفید و گلبولهای نارس اندازهگیری میشوند. هدف از انجام این آزمایش، کسب اطلاعات بیشتر درباره وضعیت سلولهای مختلف سیستم ایمنی بدن است. برای تفسیر آزمایش cbc diff، پارامترهای زیر را بررسی میکنیم:
پارامترهای مربوط به گلبولهای سفید در آزمایش CBC با تفکیک
اینها پارامترهایی هستند که در جواب آزمایش، روبهروی گلبولهای سفید درج میشوند:
نوتروفیلها (Neutrophil)
اولین پاسخدهندگان گلبولهای سفید خون هستند. آنها با عفونتهای باکتریایی و قارچی مبارزه میکنند. اگر بالا باشد، نشانه عفونت باکتریایی یا التهاب است و اگر پایین باشد، ضعف سیستم ایمنی یا تأثیر بعضی داروها را نشان میدهد.
مونوسیتها (Monocyte)
نوعی از گلبولهای سفید خون هستند که در طول عفونت، بقایای سلولی را تمیز میکنند. آنها به سایر گلبولهای سفید خون هشدار میدهند که مزاحمانی مثل باکتریها و ویروسها وارد بدن شدهاند. اگر بالا باشد، ممکن است التهاب و عفونتهای مزمن را نشان دهد.
لنفوسیتها (Lymphocyte)
نوعی گلبول سفید خون هستند که با عفونتهای ویروسی مبارزه میکنند و به سیستم ایمنی بدن کمک میکنند عفونتهای قبلی را به خاطر بسپارد. اگر در آینده همان نوع عفونتها به بدن حمله کنند، بدن آمادگی بهتری برای مبارزه با آنها خواهد داشت. بالابودن لنفوسیت احتمالا بهمعنای عفونت ویروسی و پایینبودن آن ممکن است نشانه استرس یا نقص سیستم ایمنی باشد.
ائوزینوفیلها (Eosinophil)
نوعی از گلبولهای سفید خون که با عفونتهای انگلی مبارزه میکنند و باعث واکنشهای آلرژیک میشوند. اگر بالا باشد، احتمالا بیمار به آلرژیها، آسم یا انگلها مبتلاست.
بازوفیلها (Basophil)
نوعی گلبول سفید خون هستند که در واکنشهای آلرژیک و التهابی نقش دارند. آنها در طول واکنشهای آلرژیک هیستامین آزاد میکنند که باعث گشادشدن عروق و بروز علائم آلرژی مثل خارش، قرمزی و تورم میشود. ماده دیگری که بازوفیلها آزاد میکنند هپارین است که از لختهشدن خون جلوگیری میکند. اگر تعداد بازوفیلها بالا باشد، احتمالا نشانه آلرژی یا برخی بیماریهای نادر است.
گرانولوسیتهای نارس (Immature Granulocytes)
اینها نوتروفیلها، ائوزینوفیلها یا بازوفیلهایی هستند که هنوز بهطور کامل رشد نکردهاند.
گلبولهای قرمز هستهدار (nRBC)
این گلبولهای قرمز، هنوز به بلوغ نرسیدهاند و بنابراین، بهطور کامل رشد نکردهاند. آنها را میتوان بهصورت تعداد کل (nRBC مطلق) یا درصدی (تعداد گلبولهای قرمز در هر ۱۰۰ گلبول سفید) بیان کرد.
پارامترهای مربوط به پلاکتها در آزمایش CBC با تفکیک
علاوه بر پلاکت خون نرمال که درباره آن صحبت کردیم، پارامترهای مربوط به پلاکتها در آزمایش CBC شامل موارد زیر هستند:
- حجم متوسط پلاکت (MPV): اندازه متوسط پلاکتها را نشان میدهد. اگر بالا باشد، نشاندهنده پلاکتهای فعالتر است و اگر پایین باشد، ممکن است نشاندهنده کاهش تولید پلاکت در مغز استخوان باشد.
- پهنای توزیع پلاکت (PDW): اختلاف اندازه پلاکتها را نشان میدهد. اگر بالا باشد، یعنی بین کوچکترین و بزرگترین پلاکت تفاوت زیادی وجود دارد.
نحوه نمونهگیری در آزمایش خون
نمونهگیری برای آزمایش خون CBC بسیار آسان است و چند دقیقه بیشتر طول نمیکشد. برای این کار، ابتدا تکنیسین خونگیری، یک شریانبند روی بازوی شما میبندد تا جریان خون کند شود. محل رگگیری (معمولا داخل بازو) را با الکل ضدعفونی میکند. سپس برای گرفتن خون، یک سوزن کوچک را وارد رگ شما میکند. بعد از جمعآوری خون کافی در یک ویال یا لوله آزمایشگاهی، شریانبند را برمیدارد و روی محل سوراخ چسب میزند. بهاندازه یکی دو دقیقه روی محل رگگیری را فشار دهید تا خونریزی متوقف شود. ممکن است هنگام ورود یا خروج سوزن، کمی احساس سوزش کنید.
CBC در آزمایش خون و بارداری
در دوران بارداری ممکن است لازم باشد چند بار آزمایش cbc انجام دهید. در این بخش، رنج نرمال CBC در هر سهماهه بارداری را در جدولی تنظیم کردهایم.
گلبولهای سفید خون
| رنج نرمال | |
| سهماهه اول | μL ۱۱٬۰۰۰ – ۶٬۰۰۰ |
| سهماهه دوم | μL ۱۴٬۰۰۰ – ۶٬۰۰۰ |
| سهماهه سوم | μL ۱۶٬۰۰۰ – ۶٬۰۰۰ |
| زایمان/ پس از زایمان | μL ۳۰٬۰۰۰ – ۲۰٬۰۰۰ * |
نکته: افزایش ناگهانی گلبولهای سفید خون پس از زایمان از نظر فیزیولوژیکی طبیعی است؛ بااینحال، ازآنجاکه احتمال خطر عفونت وجود دارد، افزایش مداوم این گلبولها ممکن است به ارزیابی بیشتری نیاز داشته باشد.
گلبولهای قرمز خون
| گلبولهای قرمز خون | |
| سهماهه اول | million / μL ۵٫۱ – ۴٫۱ |
| سهماهه دوم | million / μL ۴٫۵ – ۳٫۵ |
| سهماهه سوم | million / μL ۴٫۴ – ۳٫۲ |
هموگلوبین
| هموگلوبین | |
| سهماهه اول | g/dL ۱۶ – ۱۲ |
| سهماهه دوم | g/dL ۱۳٫۵ – ۱۰٫۵ |
| سهماهه سوم | g/dL ۱۴ – ۱۰ |
هماتوکریت
| هماتوکریت | |
| سهماهه اول | ۴۶٪ – ۳۶ |
| سهماهه دوم | ۴۲٪ – ۳۲ |
| سهماهه سوم | ۴۰٪ – ۳۰ |
پلاکتها
| پلاکتها | |
| سهماهه اول | μL ۴۰۰٬۰۰۰ – ۱۵۰٬۰۰۰ |
| سهماهه دوم | μL ۴۰۰٬۰۰۰ – ۱۴۰٬۰۰۰ |
| سهماهه سوم | μL ۴۰۰٬۰۰۰ – ۱۳۰٬۰۰۰ |
انجام آزمایش CBC در فواصل منظم برای اقدام بهموقع جهت جلوگیری از مشکلات مادر و جنین، ازجمله عفونتها و کمخونی ضروری است.
بررسی CBC در آزمایش خون برای عمل بینی
قبل از جراحی زیبایی بینی، باید آزمایشهای استاندارد خون ازجمله آزمایش خون cbc و بررسی وضعیت انعقاد خون را انجام دهید. هدف از انجام این آزمایشها، ارزیابی سلامت عمومی فرد و میزان خطر خونریزی در اوست. پزشک با این آزمایش ایمنی بیمار را در حین جراحی زیبایی بینی و بعد از جراحی، تضمین میکند.
آزمایش CBC چه بیماریهایی را نشان میدهد؟
آزمایش CBC علاوه بر بررسی سلامت کلی بدن، به تشخیص طیف وسیعی از بیماریها ازجمله کمخونی، عفونت و سرطان خون کمک میکند. برای نمونه، یکی از علائم سرطان خون در آزمایش cbc افزایش یا کاهش شدید گلبولهای سفید، همراه با کمخونی، کاهش پلاکت و وجود سلولهای نابالغ است. بااینحال، این علائم بهشکل قطعی نشانه سرطان نیستند! درواقع، آزمایش CBC فقط اطلاعات تکمیلی دراختیار پزشک قرار میدهد و تشخیصهای دقیق با بررسی علائم مهمتری ازجمله بزرگشدن غدد لنفاوی، تبهای مکرر، درد استخوان و کاهش وزن بیدلیل صورت میگیرد.
کلام آخر دکتردکتر
در این مطلب، درباره آزمایش cbc و نحوه تفسیر آن صحبت کردیم. ازآنجاکه این آزمایش خون اطلاعات بسیار مهمی را در زمینههای متعدد دراختیار پزشک قرار میدهد، تقریبا در هر معاینه روتین یا چکاپ دورهای آن را تجویز میکنند. آزمایش CBC اجزای خون را اندازهگیری میکند و برای ارزیابی سلامت عمومی، وضعیت سیستم ایمنی بدن، تشخیص بیماریها، عفونتها و کمخونی مفید است.
اگر میخواهید آزمایش cbc را بهشکل مقرونبهصرفهتری انجام دهید، پیشنهاد میکنیم از خدمات آزمایش در منزل دکتردکتر استفاده کنید. قیمت آزمایش cbc باتوجهبه تعرفه وزارت بهداشت و درمان محاسبه میشود. بااینحال، دکتردکتر به شما قیمتهای رقابتی ارائه میدهد و علاوه بر آن، هزینه رفتوآمد هم نخواهید داشت.
سوالات متداول
منابع
