در آزمایش خون برای کم‌خونی به کدام فاکتورها توجه کنیم؟

آزمایش کم خونی چیست؟
اشتراک گذاری ثبت دیدگاه

آزمایش خون یکی از مهم‌ترین روش‌ها برای تشخیص کم‌خونی است که در آن تعداد گلبول‌های قرمز برای ارزیابی میزان اکسیژن‌رسانی به بافت‌های سراسر بدن شمارش می‌شود. باتوجه‌به اینکه کم‌خونی میان زنان به‌ویژه مادران باردار بسیار شایع است، در این مقاله از مجله سلامت دکتردکتر به بررسی انواع کم‌خونی، آزمایش‌ کم خونی لازم برای تشخیص، تفسیر جواب آزمایش و عوارض عدم‌درمان به‌موقع می‌پردازیم تا سریع‌تر برای درمان اقدام کنید.

کم خونی چیست؟

کم‌خونی یا آنِمی (Anemia) نوعی اختلال خونی است که در آن تعداد گلبول‌های قرمز سالم یا میزان هموگلوبین خون کمتر از حد طبیعی شده و در نتیجه اکسیژن کافی به بافت‌های مختلف بدن نمی‌رسد.

انواع زیادی از کم‌خونی وجود دارد که معمولاً براساس موارد زیر از یکدیگر متمایز می‌شوند:

  • علت بروز؛
  • مدت‌زمان؛
  • شدت، از خفیف تا شدید.

کم خونی چیست؟

علت کم خونی چیست؟

کاهش تولید گلبول‌های قرمز خون و هموگلوبین توسط بدن یا از دست دادن آن‌ها، علت اصلی کم‌خونی است. سلول‌های گلبول‌ قرمز در مغز استخوان (بافت اسفنجی داخل بسیاری از استخوان‌های بزرگ) ساخته شده و حاوی مولکول‌های هموگلوبین هستند. مغز استخوان برای تولید طبیعی این سلول‌های مهم به مواد مغذی مانند آهن، فولات و ویتامین B12 نیاز دارد و وقتی مقدار این مواد مغذی در بدن کاهش پیدا کند، تولید گلبول‌ قرمز و هموگلوبین مختل شده و در نتیجه خون مانند قبل قادر به اکسیژن‌رسانی به تمامی بافت‌های بدن نخواهد بود.

آزمایش کم خونی چیست؟

آزمایش کم خونی شامل مجموعه‌ای از آزمایش‌هایی است که در آن اجزای مختلف خون اندازه‌گیری می‌شوند تا احتمال ابتلا به کم‌خونی، نوع و علت آن بررسی شود. این آزمایش‌ها سطح هموگلوبین، هماتوکریت، گلبول‌های قرمز و سایر پارامتر‌های مرتبط را اندازه‌گیری می‌کنند؛ بنابراین تفسیر و خواندن آزمایش کم خونی نقش مهمی در تعیین علت و انتخاب بهترین روش درمانی دارد.

آزمایش کم خونی چیست؟

چه زمانی آزمایش کم خونی تجویز می‌شود؟

آزمایش کم‌خونی معمولا زمانی تجویز می‌شود که پزشک متخصص با بررسی علائم به کاهش گلبول‌های قرمز یا اختلال اکسیژن‌رسانی خون مشکوک شده باشد. البته پزشک متخصص با معاینه بالینی و قبل از بررسی نتیجه ازمایش کم خونی در ازمایش نیز می‌تواند به وجود این بیماری مشکوک شود.

آزمایش کم خونی شامل چه مواردی است؟

آزمایش کم‌خونی با بررسی فاکتورهای مختلفی انجام می‌شود، چون عوامل متعددی در کاهش تولید گلبول‌های قرمز و هموگلوبین و از‌دست‌رفتن آن‌ها نقش دارند؛ این آزمایش‌ها به شرح زیر هستند:

آزمایش CBC

آزمایش شمارش کامل خون (Complete Blood Count) که به‌اختصار به آن CBC می‌گویند، اولین آزمایشی است که برای تشخیص کم‌خونی تجویز می‌شود؛ البته CBC در تشخیص عفونت‌ها و سرطان خون نیز کاربرد دارد.

در شمارش کامل خون، تعداد سلول‌های خونی مختلف و فاکتورهای زیر در یک نمونه معین اندازه‌گیری خواهد شد:

تعداد گلبول‌های قرمز خون

تعداد گلبول‌های قرمز خون (Red Blood Count) مهم‌ترین بخش از آزمایش کم‌خونی است، چون کاهش تعداد آن‌ها اصلی‌ترین علت ابتلا به این اختلال است. تعداد این گلبول‌ها میان زنان و مردان متفاوت بوده و کاهش تعداد آن‌ها از حالت طبیعی، نشان‌دهنده ابتلا به کم‌خونی است.

جنسیتتعداد گلبول‌های قرمز خون
زنان۴ تا ۵ میلیون سلول در هر میکرولیتر
مردان۵ تا ۶ میلیون سلول در هر میکرولیتر

آزمایش کم خونی شامل چه مواردی است؟

هماتوکریت (HCT)

هماتوکریت (Hematocrit) حجم گلبول‌های قرمز خون است که به‌‌عنوان بخشی از آزمایش شمارش خون اندازه‌گیری می‌شود. پزشک متخصص در جواب آزمایش کم خونی، تغییرات سطح هماتوکریت در یک نمونه مشخص را به‌صورت زیر تفسیر می‌کند:

حجم گلبول‌های قرمز خوننوع کم‌خونی
هماتوکریت کمکم‌خونی میکروسیتیک مانند کم‌خونی ناشی از کمبود آهن
هماتوکریت زیادکم‌خونی ماکروسیستیک مانند کم‌خونی ناشی از کمبود ویتامین B12

هماتوکریت در آزمایش کم خونی با درصد مشخص شده و برای زنان و مردان بزرگسال به شرح جدول زیر است:

جنسیتدرصد طبیعی هماتوکریت
زنان٪۳۶ تا ۴۴٪
مردان٪۴۱ تا ۵۰٪

حجم متوسط گلبول‌های قرمز (MCV)

حجم متوسط گلبول‌های قرمز (Mean Corpuscular Volume) به اندازه متوسط این گلبول‌ها در خون اشاره دارد و مقدار بالاتر یا پایین‌تر آن از محدوده طبیعی ممکن است نشان‌دهنده کم‌خونی باشد. مقدار طبیعی MCV برای زنان و مردان یکسان و بین ۸۰ تا ۹۵ فمتولیتر است.

هموگلوبین (Hb)

گلبول‌های قرمز خون حاوی میلیون‌ها مولکول پروتئینی غنی از آهن به‌نام «هموگلوبین» هستند که خون را قرمزرنگ کرده و نقش اصلی آن‌ها در بدن به شرح زیر است:

  • رساندن اکسیژن به‌ بافت‌ها: هموگلوبین به مولکول‌های اکسیژن در ریه‌ها متصل شده و با کمک گلبول‌های قرمز، اکسیژن را از طریق جریان خون به‌ بافت‌های سراسر بدن می‌رساند.
  • انتقال دی‌اکسیدکربن به ریه‌ها: هموگلوبین به گلبول قرمز کمک می‌کند تا دی‌اکسیدکربن را از قسمت‌های مختلف بدن به ریه‌ها منتقل کند و ریه‌ها با بازدم آن را از بدن خارج می‌کنند.

در واقع گلبول‌های قرمز مانند ماشین حمل‌ونقلی برای هموگلوبین‌ عمل کرده و هموگلوبین مسئول نگه‌داشتن مولکول‌های اکسیژن است.

این مولکول پروتئینی از چند بخش زیر ساخته شده است:

  • بخش گلوبین: بخش پروتئینی؛
  • بخش هِم: بخش دارای آهن.

ترکیب بخش پروتئینی و آهن‌دار هموگلوبین به مولکول‌های اکسیژن متصل شده و آن را نگه‌می‌دارد، بنابراین کمبود آهن در کنار عوامل دیگر باعث کاهش ساخت هموگلوبین و اختلال در عملکرد گلبول‌های قرمز شده و به‌همین‌دلیل نیز پزشکان توصیه می‌کنند مواد غذایی آهن‌دار بخورید.

مقدار طبیعی هموگلوبین در زنان و مردان بزرگسال متفاوت و به شرح جدول زیر است:

جنسیتمقدار طبیعی هموگلوبین
زنان۱۲ تا ۱۶ گرم در دسی‌لیتر
مردان۱۴ تا ۱۸ گرم در دسی‌لیتر

آزمایش کم خونی شامل چه مواردی است؟

تعداد رتیکولوسیت‌ها

تعداد رتیکولوسیت‌ها (Reticulocyte Count)، تعداد گلبول‌های قرمز نابالغ خون را اندازه‌گیری می‌کند. با شمارش رتیکولوسیت‌ها پزشک تشخیص می‌دهد که آیا مغز استخوان به اندازه کافی گلبول‌ قرمز تولید می‌کند یا خیر، بنابراین این آزمایش نقش مهمی در تعیین علت کم‌خونی دارد.

اگر نتایج CBC تعداد گلبول‌های قرمز سالم خون را نشان داده اما بررسی رتیکولوسیت‌ها نشان دهد که تعداد گلبول‌های قرمز نابالغ بالایی دارید، به مفهوم از دست‌دادن خون است، در مقابل، اگر سطح گلبول‌های قرمز سالم و ناقص خون پایین باشد، به مفهوم عدم تولید گلبول‌های قرمز کافی توسط بدن است.

تعداد رتیکولوسیت‌هاعلت
تعداد رتیکولوسیت‌های بالا و CBC پاییناز دست‌دادن خون
تعداد رتیکولوسیت‌ها و CBC پایینکاهش تولید گلبول‌های قرمز خون

اسمیر خون

اسمیر خون (Blood Smear) یکی دیگر از آزمایش‌هایی است که برای تشخیص علت احتمالی کم‌خونی تجویز می‌شود. برای انجام این آزمایش، یک قطره خون را روی اسلاید پزشکی پخش کرده و سپس به آن مایع رنگ‌آمیزی (Staining Liquid) اضافه می‌کنند، این مایع به تشخیص هرگونه ناهنجاری در شکل سلول‌های خونی کمک خواهد کرد.

آزمایش اسمیر در تشخیص مشکلات زیر مفید است:

  • برخی کم‌خونی‌ها به‌ویژه کم‌خونی داسی‌شکل (گلبول‌های قرمز هلالی‌شکل)؛
  • تولید گلبول‌های قرمز بسیار بزرگ به‌دلیل کمبود برخی مواد مغذی و مشکلات تغذیه‌ای.

فریتین و آهن خون

کمبود آهن شایع‌ترین علت کم‌ خونی است، چون آهن برای ساخت هموگلوبین ضروری است و کمبود آن باعث کاهش تولید هموگلوبین خواهد شد؛ پزشک متخصص برای بررسی دقیق علت کم‌خونی، آزمایش «پنل آهن» را تجویز می‌کند که در آن سطح آهن خون اندازه‌گیری می‌شود.

پنل آهن شامل چندین مقدار آزمایشگاهی به شرح زیر است:

مقادیر آزمایشگاهی پنل آهنتوضیحات
فریتینپروتئینی که آهن را ذخیره می‌کند.
آهن سرممقدار کل آهن موجود در خون است.
ترانسفرینپروتئینی که آهن را در سراسر بدن جابه‌جا می‌کند.
ظرفیت اتصال آهنمیزان اتصال آهن به ترانسفرین و سایر پروتئین‌های خون را اندازه‌گیری می‌کند.

پزشک متخصص با بررسی مقادیر آزمایشگاهی پنل آهن، کم‌خونی ناشی از فقرآهن و التهاب مزمن را از یکدیگر تفکیک می‌کند. اکنون که می‌دانید نقش آهن در بدن چیست و چه تاثیری در کم‌خونی دارد، بهتر است با سایر آزمایش‌های تشخیص کم‌خونی نیز آشنا شوید.

آزمایش کم خونی شامل چه مواردی است؟

ویتامین B12 و فولیک اسید (در صورت نیاز)

ویتامین B12 برای تولید طبیعی گلبول‌های قرمز و هموگلوبین ضروری است و کمبود آن منجر به مشکلات زیر خواهد شد:

  • کاهش تولید گلبول‌های قرمز؛
  • تولید گلبول‌های قرمز غیرطبیعی و ناکارآمد.

آزمایش کومبس

آزمایش کومبس (Coombs) زمانی انجام می‌شود که ابتلا به نوعی بیماری خودایمنی علت کم‌خونی باشد.

اگر پزشک متخصص به کم‌خونی همولیتیک مشکوک شود، آزمایش‌های زیر را تجویز خواهد کرد:

لاکتات دهیدروژناز (LDH)

آنزیم LDH تقریبا در تمامی بافت‌های بدن وجود دارد و با اندازه‌گیری سطح این آنزیم در آزمایش لاکتات دهیدروژناز (Lactate Dehydrogenase)، احتمال آسیب بافت‌ها در اثر کم‌خونی بررسی می‌شود. اگر سطح آنزیم LDH بالا باشد، ممکن است بافت‌های خاصی از بدن در اثر کم‌خونی یا جراحت، آسیب دیده باشند.

آزمایش هاپتوگلوبین

آزمایش هاپتوگلوبین (Haptoglobin) روشی برای تعیین علت افزایش تخریب گلبول‌های قرمز بوده و به تشخیص نوع کم‌خونی نیز کمک خواهد کرد.

آزمایش بیلی‌روبین غیرمستقیم

آزمایش بیلی‌روبین غیرمستقیم، تفاوت بیلی‌روبین کل و مستقیم را اندازه‌گیری کرده و اگر بدن شما گلبول‌های قرمز زیادی را از بین ببرد، سطح آن افزایش می‌یابد.

تفسیر آزمایش کم خونی

بررسی جواب آزمایش کم خونی توسط پزشک متخصص انجام می‌شود، اما عوامل متعددی در مقادیر آزمایشگاهی این روش تشخیصی نقش دارند و باید هنگام تفسیر نتیجه، آن‌ها را در نظر گرفت.

تفسیر آزمایش کم خونی

هموگلوبین پایین نشانه چیست؟

هموگلوبین تنها مولکول پروتئینی است که اکسیژن را در خون حمل کرده و محدوده‌ای نرمال برای زنان و مردان دارد، بنابراین مقادیر پایین آن نشانه اصلی کم‌خونی است.

غلظت هموگلوبین پایین‌تر از مقادیر زیر به‌معنای کم‌خونی در کودکان، زنان و مردان است:

جدول حد آستانه هموگلوبین برای تشخیص کم‌خونی در سنین مختلف

جنسیت و سنغلظت هموگلوبین (گرم در دسی‌لیتر)
کودکان ۶ تا ۲۳ ماههکمتر از ۱۰.۵
کودکان ۲۴ تا ۵۹ ماههکمتر از ۱۱
کودکان ۵ تا ۱۱ سالهکمتر از ۱۱.۵
کودکان ۱۲ تا ۱۴ ساله
  • دختران غیرباردار: کمتر از ۱۲؛
  • پسران: کمتر از ۱۲.
بزرگسالان ۱۵ تا ۶۵ ساله
  • زنان غیرباردار: کمتر از ۱۲؛
  • مردان: کمتر از ۱۳.
زنان باردار
  • سه‌ماهه اول بارداری: کمتر از ۱۰؛
  • سه‌ماهه دوم بارداری: کمتر از ۱۰.۵؛
  • سه‌ماهه سوم بارداری: کمتر از ۱۰.

تفسیر آزمایش کم خونی

آهن و فریتین پایین نشانه چیست؟

کم‌خونی فقر آهن با آزمایش CBC و ارزیابی سطح فریتین، سرم آهن و ظرفیت اتصال آهن یا ترانسفرین ارزیابی می‌شود، بنابراین نتیجه آزمایش فردی که به‌دلیل فقر آهن به کم‌خونی مبتلا شده به شرح زیر خواهد بود:

  • هموگلوبین پایین؛
  • هماتوکریت پایین؛
  • حجم متوسط سلول‌های قرمز پایین؛
  • فریتین پایین؛
  • آهن سرم پایین؛
  • ترانسفرین بالا یا ظرفیت اتصال کل آهن بالا؛
  • اشباع آهن پایین.

سطح آهن و ذخایر آهن در بدن برای ارزیابی کم‌خونی فقر آهن بررسی می‌شوند. با این حال، تفسیر این شاخص‌ها باید همراه با سایر آزمایش‌های خونی مانند فریتین، هموگلوبین و ظرفیت اتصال آهن (TIBC) انجام شود.

فریتین مهم‌ترین شاخص ذخایر آهن در بدن است و کاهش آن معمولاً اولین نشانه کمبود آهن محسوب می‌شود.

مقادیر مهم در بررسی کم خونی

شاخصمحدوده طبیعیدر کمبود آهن
فریتینحدود ۱۵ تا ۱۵۰ ng/mL در زنان / ۳۰ تا ۳۰۰ ng/mL در مردانکمتر از ۱۵ ng/mL
آهن سرمحدود ۶۰ تا ۱۷۰ µg/dL (متغیر)کاهش یافته
TIBCحدود ۲۴۰ تا ۴۵۰ µg/dLافزایش یافته
اشباع ترانسفرین۲۰ تا ۵۰٪کمتر از ۱۵ تا ۲۰٪

نکات مهم در تفسیر نتایج

  • کاهش فریتین یکی از دقیق‌ترین نشانه‌های کمبود ذخایر آهن است؛
  • آهن سرم به‌تنهایی معیار قابل اعتمادی برای تشخیص کم‌خونی نیست؛
  • برای تشخیص دقیق، باید CBC، فریتین و شاخص‌های آهن به‌صورت هم‌زمان بررسی شوند؛
  • در مراحل اولیه کمبود آهن، ممکن است هموگلوبین هنوز طبیعی باشد اما فریتین کاهش یافته باشد.

آهن و فریتین پایین در آزمایش کم خونی چیست؟

انواع کم خونی

بیشتر از ۴۰۰ نوع کم‌خونی شناسایی شده که دلیل اکثر آن‌ها از‌دست‌دادن خون بر اثر جراحت یا حادثه، کاهش تولید و ناهنجاری‌های تشکیل سلول‌های قرمز خون هستند، به‌همین‌دلیل نیز پزشک متخصص آزمایش‌های متعددی برای تشخیص علت کم‌خونی تجویز خواهد کرد. در ادامه شایع‌ترین انواع کم‌خونی بررسی خواهد شد:

کم خونی فقر آهن

کمبود آهن در بدن یکی از عوامل اصلی ابتلا به‌ کم‌خونی است و کم‌خونی فقر آهن به‌عنوان شایع‌ترین نوع این بیماری شناخته می‌شود. همان‌طور که در بخش‌های قبلی اشاره شد، مغز استخوان برای ساخت هموگلوبین به آهن نیاز دارد و در صورت کمبود آهن، بدن نمی‌تواند هموگلوبین کافی برای گلبول‌های قرمز خون تولید کند.

افراد به‌دلایل متعددی به کم‌خونی فقر آهن مبتلا می‌شوند که عمده‌ترین آن‌ها به شرح زیر است:

  • رژیم غذایی فاقد آهن کافی؛
  • مصرف برخی داروها؛
  • غذاها و نوشیدنی‌های کافئین‌دار؛
  • ابتلا به بیماری‌های گوارشی مانند کرون و بیماری سلیاک؛
  • جراحی برداشتن بخشی از معده یا روده کوچک؛
  • اهدای خون مکرر؛
  • بارداری و شیردهی؛
  • قاعدگی‌های سنگین؛
  • خونریزی مزمن و آهسته (معمولا از دستگاه گوارش).

کم خونی ناشی از کمبود B12

بدن برای ساخت گلبول‌های قرمز خون به ویتامین B12 نیاز دارد، بنابراین عدم دریافت این ویتامین از طریق مکمل‌ها یا رژیم غذایی، باعث کم‌خونی ناشی از کمبود ویتامین B12 (نوعی کم‌خونی مگالوبلاستیک) خواهد شد. علاوه‌براین، مواردی مانند مصرف برخی داروها، سوءمصرف الکل و ابتلا به بیماری‌های روده‌ نیز در ابتلا به این نوع کم‌خونی نقش دارند.

در برخی موارد، مشکل تنها دریافت این ویتامین نیست، بلکه عدم توانایی بدن در جذب ویتامین B12 نیز به‌عنوان نوعی کم‌خونی خطرناک (مگالوبلاستیک) شناخته می‌شود. کم‌خونی مگالوبلاستیک شرایطی را توصیف می‌کند که در آن گلبول‌های قرمز به‌طور طبیعی رشد نکرده و ویژگی‌های زیر را دارند:

  • بسیار بزرگ‌تر از گلبول‌های قرمز سالم؛
  • شکل بیضی‌تر نسبت به گلبول‌های قرمز بالغ.

رژیم‌غذایی غنی از آهن و ویتامین‌های ضروری شامل گوشت، ماهی‌های چرب، تخم‌مرغ، لوبیا و عدس، آجیل و سبزیجات برگ‌سبز همراه با حداقل ۱۰ میوه برای درمان کم‌خونی، بهترین نوع تغذیه‌ای است که خطر ابتلا به کم‌خونی را کاهش می‌دهد.

انواع کم خونی

کم‌خونی ناشی از تخریب گلبول‌های قرمز خون (همولیتیک)

گلبول‌های قرمز به‌طور طبیعی حدود ۱۲۰ روز در خون زنده می‌مانند، اما در کم‌خونی همولیتیک عمر طبیعی آن‌ها کاهش پیدا می‌کند و زودتر از زمان طبیعی تخریب شده یا از بین می‌روند، از طرفی، چون مغز استخوان فرصت کافی برای تولید و جایگزینی گلبول‌های جدید را ندارد، تعداد گلبول‌های قرمز و میزان هموگلوبین خون کاهش پیدا می‌کند.

کم‌خونی داسی‌شکل نیز نوعی کم‌خونی همولیتیک است که در آن وجود هموگلوبین غیرطبیعی، باعث می‌شود گلبول‌های قرمز تغییرشکل داده و به‌شکل هلال یا داس دربیایند، این سلول‌های خونی نامنظم، عمر کوتاه‌تری داشته و زود می‌میرند؛ در نتیجه تعداد گلبول‌های قرمز در خون کاهش یافته و دچار کم‌خونی مزمن می‌شوید.

اکنون که می‌دانید کم‌خونی همولیتیک چیست و چطور روی تعداد گلبول‌های قرمز و غلظت هموگلوبین تاثیر می‌گذارد، بهتر است با سایر دلایل کم‌خونی نیز آشنا شوید.

کم‌خونی ناشی از التهاب

یکی از مواردی که در آزمایش کم خونی بررسی می‌شود، التهاب‌های بدن است؛ چون ابتلا به بیماری‌های التهابی زیر به‌مرور زمان مانع از تولید گلبول‌های قرمز کافی در بدن شده و علائم کم‌خونی را تجربه می‌کنید:

  • سرطان؛
  • ایدز؛
  • آرتریت روماتوئید؛
  • بیماری‌های کلیوی؛
  • بیماری کرون.

کم‌خونی آپلاستیک

این نوع کم‌خونی نادر و تهدیدکننده زندگی زمانی رخ می‌دهد که بدن به‌اندازه کافی سلول‌های خونی جدید تولید نکند. موارد زیر از اصلی‌ترین دلایل ابتلا به کم‌خونی آپلاستیک هستند:

  • عفونت‌ها؛
  • مصرف داروهای خاص؛
  • بیماری‌های خودایمنی؛
  • تماس با مواد شیمیایی سمی.

کم‌خونی مرتبط با بیماری مغز استخوان

برخی بیماری‌‌ها مانند لوسمی و میلوفیبروز، فرایند تولید هموگلوبین جدید توسط مغز استخوان را مختل می‌کنند و اثرات آن‌ها ممکن است از کم‌خونی خفیف تا مشکلات جدی و تهدیدکننده زندگی متغیر باشد.

انواع کم خونی

کم خونی در بارداری

بدن مادر برای رشد جنین و جفت به خون و مواد مغذی بیشتری نیاز دارد، در دوران بارداری حجم خون بیشتر شده، اما گاهی میزان تولید گلبول‌های قرمز به اندازه حجم خون افزایش پیدا نمی‌کند؛ در نتیجه تعداد گلبول‌های قرمز و غلظت هموگلوبین کاهش پیدا کرده و زنان باردار به‌ کم‌خونی مبتلا می‌شوند.

در این شرایط، زنان باردار باید رژیم‌غذایی مناسب داشته باشند و در صورت تجویز پزشک متخصص، مکمل‌ها و ویتامین‌های لازم را دریافت کنند. زنان بارداری که مولتی‌ویتامین حاوی اسیدفولیک و آهن مصرف نمی‌کنند، بیشتر در معرض خطر کم‌خونی قرار دارند. بنابراین پیشنهاد می‌شود برای تعیین دوز و میزان مصرف این مولتی‌ویتامین‌ها از خدمات ویزیت آنلاین دکتردکتر استفاده کنید.

کم خونی مزمن

کم‌خونی مزمن نوعی کم‌خونی است که برای مدتی طولانی ادامه پیدا کرده یا به‌تدریج ایجاد می‌شود. در چنین شرایطی، بدن برای مدتی طولانی گلبول‌های قرمز سالم یا هموگلوبین کافی نداشته و در نتیجه اکسیژن‌رسانی به بافت‌ها مختل می‌شود. دلایل اصلی کم‌خونی مزمن در ادامه بررسی می‌شود:

  • فقر طولانی‌مدت آهن؛
  • ابتلا به برخی بیماری‌های مزمن مانند بیماری‌های کلیوی، التهاب مزمن یا سرطان؛
  • اختلالات ارثی مانند تالاسمی یا کم‌خونی داسی‌شکل؛
  • کمبود طولانی‌مدت ویتامین B12؛
  • خونریزی طولانی‌مدت.

همان‌طور که در لیست بالا می‌بینید، یکی از دلایل اصلی کم‌خونی مزمن، فقر طولانی‌مدت آهن است، بنابراین تغذیه مناسب و مصرف دارو در صورت تجویز پزشک متخصص در اولویت قرار دارد؛ البته نباید اهمیت زمان مصرف قرص آهن را نادیده گرفت تا جذب بهتری در بدن داشته باشد.

کم‌خونی ناشی از خونریزی

یکی دیگر از دلایل کم‌خونی، خونریزی است، چون هنگام خونریزی، بدن ممکن است خون زیادی از دست دهد. به‌عبارت ساده‌، چون سرعت از دست‌دادن گلبول‌های قرمز و هموگلوبین خون سریع‌تر از سرعت تولید آن‌ها توسط بدن است، پس دچار کم‌خونی می‌شوید و در برخی موارد باید خون تزریق کنید.

اما چالش اصلی اینجاست که گاهی خونریزی در طولانی‌مدت و به‌مرور زمان رخ داده و حتی ممکن است متوجه از دست‌دادن خون نشوید. مشکلات زیر معمولا با خونریزی در مدت‌زمانی طولانی باعث کم‌خونی می‌شوند، بنابراین همیشه خونریزی ناشی از جراحت دلیل کم‌خونی ناگهانی نیست:

  • بیماری‌های دستگاه گوارش مانند زخم‌معده، گاستریت (التهاب معده) و سرطان؛
  • مصرف داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند آسپرین یا ایبوپروفن به‌دلیل افزایش احتمال خطر زخم معده و گاستریت؛
  • قاعدگی‌های شدید (خونریزی سنگین) یا قاعدگی طولانی‌مدت (بیشتر از ۷ روز)؛
  • جراحی یا تروما؛
  • ازدست‌دادن خون هنگام زایمان و دوره بعد از آن.

انواع کم خونی

تفاوت کم خونی فقر آهن و سایر کم خونی‌ها

در بخش‌های قبلی دلایل مختلف کاهش مقدار گلبول‌های قرمز و غلظت هموگلوبین در آزمایش کم خونی بررسی شد، اما از میان انواع این اختلال، کم‌خونی ناشی از فقر آهن شایع‌تر بوده و تفاوت‌هایی با سایر کم‌خونی‌ها دارد؛ این تفاوت‌ها در جدول زیر بررسی شده‌‌اند تا دید بهتری داشته باشید:

نوع کم‌خونیعلتمکانیسمظاهر گلبول‌های قرمز خونفریتین/آهنروش‌های درمان
کم‌خونی فقر آهن
  • کمبود مواد غذایی حاوی آهن؛
  • ازدست‌دادن خون؛
  • بارداری.
کمبود آهن و در نتیجه کاهش تولید هموگلوبین
  • کوچک‌تر از اندازه طبیعی؛
  • کم‌رنگ به‌دلیل کمبود آهن.
کممصرف قرص آهن و اسیدفولیک
کم‌خونی ناشی از کمبود ویتامینمصرف کم مواد غذایی حاوی ویتامین B12کمبود ویتامین B12 و در نتیجه کاهش تولید گلبول‌های قرمز
  • بزرگ‌تر از اندازه طبیعی؛
  • بیضی‌شکل.
طبیعیمصرف مکمل ویتامین B12
کم‌خونی مزمن
  • التهاب و بیماری‌های مزمن مانند:
  • سرطان؛
  • بیماری خود ایمنی؛
  • بیماری مزمن کلیه؛
  • بیماری التهابی روده؛
  • HIV.
  • طول‌عمر کوتاه گلبول‌های قرمز خون؛
  • کاهش تولید گلبول‌های قرمز.
طبیعی
  • فریتین طبیعی یا بالا؛
  • سرم آهن پایین.
درمان علت التهاب بدن
کم‌خونی همولیتیک
  • ابتلا به بیماری‌های ارثی مانند تالاسمی؛
  • عفونت؛
  • قرار گرفتن در معرض سموم؛
  • آسیب فیزیکی به گلبول‌های قرمز خون.

 

  • تخریب و
  • مرگ زودرس گلبول‌های قرمز خون؛
  • کمبود مداوم گلبول‌های قرمز.
طبیعی یا تغییرشکل یافتهطبیعی یا بالا
  • مصرف دارو؛
  • تزریق خون.
کم‌خونی آپلاستیک
  • قرار گرفتن در معرض سموم؛
  • تغییرات ژنتیکی ارثی؛
  • مصرف برخی داروها.
آسیب سلول‌های بنیادی مغز استخوان و کاهش تولید گلبول‌های قرمزطبیعیطبیعی
  • تزریق خون؛
  • پیوند مغز استخوان.
کم‌خونی داسی شکلهموگلوبین غیرطبیعی
  • تولید گلبول‌های قرمز غیرطبیعی و نامنظم و مرگ سریع آن‌ها؛
  • کمبود مداوم گلبول‌های قرمز.
داسی‌شکل یا هلالیطبیعی
  • مصرف دارو؛
  • تزریق خون.

تفاوت کم خونی فقر آهن و سایر کم خونی‌ها

عوارض کم خونی

زمانی‌که جواب آزمایش کم خونی را از آزمایشگاه دریافت می‌کنید و پزشک علت را تشخیص می‌دهد، باید برای درمان اقدام کنید، در غیراین‌صورت عوارض جدی زیر را تجربه می‌کنید که دلیل اصلی آن ابتلا به کم‌خونی شدید است:

دسته‌بندی عوارضتوضیحات
خستگی شدیدعدم توانایی انجام کارهای ساده مانند فعالیت‌های روزانه
عوارض بارداریافزایش خطر زایمان زودرس به‌دلیل کم‌خونی و کمبود فولات
مشکلات قلبی
  • ضربان قلب بسیار سریع و نامنظم (آریتمی)؛
  • بزرگ‌شدن قلب یا نارسایی قلبی به‌دلیل فعالیت بیشتر برای جبران کمبود اکسیژن خون.
مرگ
  • عوارض تهدیدکننده زندگی در کم‌خونی‌های ارثی مانند کم‌خونی داسی‌شکل؛
  • از دست‌دادن سریع مقدار زیادی خون.

کلام آخر دکتردکتر

پزشک متخصص با بررسی علائم بالینی و علائم کم‌خونی در چهره، آزمایش کم خونی را برای بررسی علت این اختلال و انتخاب بهترین روش درمانی تجویز می‌کند. در این آزمایش، علاوه‌بر شمارش سلول‌های خونی، غلظت هموگلوبین، سطح آهن و ویتامین B12 نیز اندازه‌گیری شده و شکل ظاهری گلبول‌های قرمز خون بررسی می‌شود، چون انواع مختلف کم‌خونی به‌دلایل متفاوتی رخ می‌دهند. باتوجه‌به اهمیت شروع درمان به‌موقع و جلوگیری از عوارض جدی، پیشنهاد می‌شود از خدمات آزمایش در محل دکتردکتر استفاده کنید و سپس برای تفسیر نتیجه، وقت ویزیت آنلاین بگیرید.

سوالات متداول

آزمایش کم خونی شامل چه آزمایش‌هایی است؟
آزمایش کم خونی شامل شمارش کامل خون، اندازه‌گیری غلظت هموگلوبین، بررسی ظاهری گلبول‌های قرمز، سطح آهن و ویتامین B12 خون است.
عدد نرمال هموگلوبین چقدر است؟
فریتین پایین یعنی چه؟
آیا کم خونی خطرناک است؟
آزمایش کم خونی نیاز به ناشتایی دارد؟
کم خونی چگونه درمان می‌شود؟
برای کم خونی چی بخوریم؟

منابع

healthline

webmd

hematology

nhlbi

mayoclinic

who

medicalnewstoday

برچسب‌ها:
محتوای این مقاله صرفا برای افزایش اطلاعات عمومی شماست و به منزله تجویز پزشکی نیست.
اشتراک گذاری
دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

*