مبتلایان به نقص توجه و بیشفعالی (ADHD) با مصرف دارو میتوانند علائم رایج آن مانند کمتوجهی، بیشفعالی و رفتارهای ناگهانی یا بدون فکر را کنترل کنند. شروع این علائم از دوران کودکی است و اگر با بهترین داروی بیش فعالی کودکان کنترل نشوند، در زندگی روزمره، از روابط اجتماعی گرفته تا عملکرد تحصیلی یا شغلی، اختلال ایجاد میکنند و فرد در بزرگسالی نیز مشکلات مشابهی خواهد داشت؛ بنابراین در ادامه داروهایی را که بهترین داروی بیش فعالی برای استفادۀ کودکان و بزرگسالان نام گرفتهاند، معرفی میکنیم و عوارض احتمالی آنها را نیز میگوییم. همراهمان بمانید.
بیش فعالی (ADHD) چیست؟
اختلال نقص توجه و بیشفعالی (ADHD) ازجمله شایعترین اختلالات روانی در کودکان و نوعی اختلال عصبی رشدی است. نشانههای آن شامل بیتوجهی (ناتوانی در حفظ تمرکز)، بیشفعالی (حرکت و فعالیت بیش از حد و نامتناسب با موقعیت) و تکانشگری (انجام رفتارهای عجولانه و لحظهای بدون فکر قبلی) میشود. باآنکه ADHD در بین کودکان و نوجوانان شایعتر است؛ بسیاری از بزرگسالان نیز به مبتلا به آن تشخیص داده میشوند و باید دارو مصرف کنند.
متخصصان، ADHD را اختلالی طولانیمدت میدانند که تمامی جوانب زندگی فرد را درگیر میکند، ازجمله عملکرد تحصیلی، موفقیت شغلی، روابط با دیگران و انجام کارهای روزمره. اگر این اختلال بهموقع تشخیص و کنترل شود، کودک عملکرد بهتری در مدرسه و روابط اجتماعی خواهد داشت. در مقابل اگر به ADHD رسیدگی نشود، کودک با مشکلاتی مانند کاهش اعتمادبهنفس، افت تحصیلی و ارتباط دشوار با دیگران روبهرو خواهد شد.
متخصصان برای ارزیابی و تشخیص بیش فعالی بزرگسالان در مقایسه با کودکان به نشانهها و شرایط متفاوتی توجه میکنند. ممکن است بزرگسالان اعتمادبهنفس پایین داشته باشند، نسبت به انتقاد حساستر باشند و خودشان را بیشتر سرزنش کنند. بسیاری از آنها از کودکی بهدلیل نشانههایی مثل بیتوجهی، فراموشکاری، بینظمی یا رفتارهای تکانشی، بارها با انتقاد اطرافیان مواجه شدهاند. همین تجربههای تکراری نگاه آنها به خودشان را عوض میکند.
طبق تخمینها، حدود ۸٫۴ درصد از کودکان و ۲٫۵ درصد از بزرگسالان ADHD دارند. اغلب این اختلال ابتدا در کودکان در سنین مدرسه شناسایی میشود، بهنحویکه کودک در کلاس تمرکز کافی ندارد، نظم کلاس را به هم میزند یا برایش انجام تکالیف مدرسه سخت است.
پسران بیشتر از دختران مبتلا به ADHD تشخیص داده میشوند؛ اما علائم این اختلال در هر دو گروه متفاوت است. البته معنای آن این نیست که پسران بیشتر از دختران به ADHD مبتلا میشوند؛ بلکه نشانههایی مثل بیشفعالی، بیقراری، حرکت زیاد یا رفتارهای آشکارتر را بیشتر نشان میدهند. بااینحال، دختران بیشتر علائم بیتوجهی مثل خیالپردازی، بینظمی و فراموشکاری را دارند که شاید اطرافیان کمتر متوجه آنها شوند.
انواع بیش فعالی
بسته به اینکه هنگام تشخیص کدام نشانهها در فرد پررنگتر و شدیدتر باشند، این اختلال در یکی از سه نوع زیر جا میگیرد:
نوع بیتوجه
در این نوع، حفظ تمرکز روی کارها و سازماندهی آنها برای فرد سخت است و او علائم زیر را نشان میدهد:
- به جزئیات توجۀ کافی نمیکند یا در انجام تکالیف مدرسه و وظایف شغلی دقت پایینی دارد.
- در حفظ طولانیمدت تمرکز روی کارها یا فعالیتها مشکل دارد.
- وقتی دیگران با او صحبت میکنند، به نظر میرسد گوش نمیدهد.
- کاری را شروع میکند؛ اما خیلی زود تمرکزش را از دست میدهد یا بهراحتی حواسش پرت میشود.
- مشکلاتی مانند مدیریت زمان ضعیف، بینظمی و تحویل ندادن بهموقع کارها دارد.
- از انجام کارهایی که به تلاش ذهنی مداوم نیاز دارند، اجتناب میکند یا از آنها خوشش نمیآید.
- وسایل لازم برای انجام کارها یا زندگی روزمره را بارها گم میکند.
- کارهای روزانه را فراموش میکند.
نوع بیشفعال ـ تکانشی
بیشفعالی به حرکت و فعالیت بیش از حد گفته میشود. در مقابل، تکانشگری یعنی فرد بدون اندیشیدن به پیامدهای اقدام خود، تصمیمی میگیرد یا کاری انجام میدهد. فرد مبتلا به این نوع علائم زیر را نشان میدهد:
- با دستها یا پاهای خود بازی میکند، روی میز یا زمین ضرب میگیرد یا روی صندلی مدام جابهجا میشود و وول میخورد.
- در موقعیتهایی که باید نشسته بماند، نمیتواند روی صندلی بماند.
- در جاهایی که نباید بدود یا بالا برود، این کارها را انجام میدهد. بزرگسالان نوعی بیقراری درونی را نشان میدهند.
- نمیتواند آرام و بیصدا بازی کند.
- بیتحرکی طولانیمدت برایش دشوار است و دیگران احساس میکنند همراهی با او سخت است.
- بیش از حد صحبت میکند.
- پیش از آنکه سؤال طرف مقابل کامل شود، پاسخ را ناگهان میگوید، جملۀ دیگران را کامل میکند یا نمیتواند منتظر نوبت خود برای صحبتکردن بماند.
- حرف یا کار دیگران را قطع کرده یا بدون اجازه در فعالیت آنها دخالت میکند. نوجوانان و بزرگسالان گاهی کنترل کاری را که دیگران انجام میدهند، در دست میگیرند.
نوع ترکیبی
پزشک زمانی نوع ترکیبی ADHD را تشخیص میدهد که فرد هر دو معیارهای نوع بیتوجه و نوع بیشفعال ـ تکانشی را داشته باشد. در این شرایط پزشک با تجویز بهترین داروی بیش فعالی، علائم فرد را کاهش میدهد.
انواع داروهای بیش فعالی
داروهای زیادی برای درمان بیش فعالی در بزرگسالان و کودکان عرضه شدهاند که باعث میشوند تمرکز بهتری داشته باشند، حواسپرتیها را نادیده بگیرند و رفتار خود را بهتر کنترل کنند. شما یا فرزندتان با مصرف بهترین داروی بیش فعالی این اختلال را بهطور قطعی درمان نمیکنید؛ اما علائم آن را کمتر بروز میدهید و عملکردتان مؤثرتر خواهد بود. بسیاری از داروهای محرک ADHD مادهای به اسم متیلفنیدیت دارند که با افزایش سطح دوپامین در مغز عمل میکند.
طبق مطالعات بلندمدت، متیلفنیدیت ایمن و مؤثر است و به همین دلیل، داروهای حاوی آن بهترین داروی بیش فعالی معرفی میشوند. ازطرفی، پزشک گاهی پیش از تجویز داروی بیش فعالی نوجوانان یا کودکان، انجام نوار قلب یا EKG را درخواست میکند تا اگر مشکل ریتم قلبی تشخیصدادهنشدهای وجود دارد، از بروز عوارض قرص بیش فعالی جلوگیری شود. در بخش بعد انواع قرص بیش فعالی کودکان و بزرگسالان را دستهبندی میکنیم.
داروهای محرک (Stimulants)
این دسته از داروها ترشح بعضی از مواد شیمیایی مغز، مانند دوپامین و نوراپینفرین را افزایش میدهند که در توانایی اندیشیدن، توجهکردن و تمرکزکردن نقش مهمی دارند. طبق پژوهشها، حدود ۸۰ درصد کودکان مبتلا به ADHD بعد از مصرف داروی محرک با دُز مناسب، نشانههای کمتری خواهند داشت.
دقت کنید داروی ضد بیش فعالی محرک در گروه داروهای کنترلشده قرار میگیرد. یعنی درصورت مصرف نادرست، زمینۀ سوءمصرف یا اختلال مصرف مواد شکل میگیرد؛ بنابراین حتی مصرف بهترین داروی بیش فعالی باید طبق نظر و دستور پزشک باشد. بهطورکلی، داروهای محرک ADHD در یکی از دو دستۀ زیر قرار میگیرند:
- با رهش فوری یا کوتاهاثر: آنها اغلب در زمان لازم باید مصرف شوند و اثرشان تا حدود ۴ ساعت باقی میماند.
- با رهش طولانی یا اثر متوسط تا طولانی: این داروها بهطور معمول باید روزی یک بار، در صبح، مصرف شوند. اثر بعضی از آنها حدود ۶ تا ۸ ساعت باقی میماند و اثر تعدادی دیگر تا ۱۶ ساعت ادامه دارد.
ازجمله انواع داروهای محرک برای درمان بیش فعالی بزرگسالان و کودکان عبارتاند از:
ریتالین (Ritalin)
ریتالین نوعی قرص بیش فعالی بزرگسالان و کودکان است که بیشتر اوقات برای درمان بیش فعالی کودکان تجویز میشود. این دارو بهترین داروی بیش فعالی از نوع رهش فوری است که اغلب بین ۳۰ تا ۶۰ دقیقه بعد از مصرف شروع به اثرگذاری کرده و بلافاصله متیلفنیدیت را در بدن آزاد میکند. فرد باید روزانه چند دُز از ریتالین را مصرف کند.
کنسرتا (Concerta)
کنسرتا دارویی است که با استفاده از سیستم دارورسانی با رهش کنترلشدۀ اسمزی یا OROS، متیلفنیدیت را بهتدریج در بدن آزاد میکند. در این دارو، حدود ۲۲ درصد مادۀ مؤثره بلافاصله و ۷۸ درصد باقیمانده بهصورت تدریجی در طول روز آزاد میشود. وقتی فرد کنسرتا را میبلعد، مایع موجود در معده و روده وارد قرص میشود و در طول روز دارو را بهآرامی از داخل قرص خارج میکند.
اگر دنبال بهترین داروی بیش فعالی هستید که اثر آن حدود ۱۰ تا ۱۲ ساعت باقی بماند، ممکن است پزشک کنسرتا را پیشنهاد دهد. اگر اثر این دارو در پایان روز کم شود، ممکن است او نوع کوتاهاثر را نیز تجویز کند. این دارو را نباید نصف، خرد یا له کنید؛ چون نحوۀ آزادشدن آن را مختل میکند. همچنین اگر با بلغ هرگونه قرصی مشکلی دارید، مصرف کنسرتا برایتان سخت خواهد بود.
آدرال (Adderall)
آدرال از دو مادۀ دارویی آمفتامین و دکستروآمفتامین تشکیل شده است. طبق مطالعات انجامشده روی اشکال مختلف این داروی محرک (IR و XR)، آنها توجه و تمرکز را بهبود داده و رفتارهای تکانشی را کاهش میدهند. همچنین بر اساس تحقیقات دربارۀ درمان دارویی بیش فعالی کودکان، علائم بیش فعالی در حدود ۷۵ تا ۸۰ درصد کودکانی که از بهترین داروی بیش فعالی مانند آدرال مصرف میکنند، بهبود یافته است. توجه کنید که مصرف این دارو باعث وابستگی روانی یا جسمی میشود و احتمال مصرف نادرست یا سوءمصرف آن وجود دارد. آدرال دو شکل متفاوت دارد:
- قرص خوراکی آدرال: این شکل، نوع رهش فوری یا IR دارو است که پس از مصرف، سریعتر در بدن آزاد میشود و اثر میگذارد.
- کپسول خوراکی آدرال XR: این شکل، نوع رهش طولانی یا ER آدرال است که بهتدریج در بدن آزاد میشود و اثر آن مدت بیشتری باقی میماند.
داروهای غیرمحرک (Non-Stimulants)
داروهای غیرمحرک با افزایش سطح نوراپینفرین در مغز عمل میکنند و برخلاف داروهای محرک، در گروه داروهای کنترلشده قرار نمیگیرند؛ بنابراین احتمال مصرف نادرست یا وابستگی به آنها کمتر است.
داروهای غیرمحرک ADHD اغلب دیرتر از انواع محرک اثر خود را نشان میدهند و تا زمانی که آنها را بهطور منظم بهمدت سه تا چهار هفته مصرف نکردهاید، اثر کاملشان را مشاهده نمیکنید. بااینحال، بهترین دارو بیش فعالی غیرمحرک نیز در بهبود توجه، تمرکز و کنترل رفتارهای تکانشی مؤثر است و اثر آن حتی تا ۲۴ ساعت باقی میماند. پزشک بهدلایل مختلفی چنین دارویی را تجویز میکند، ازجمله:
- داروهای محرک برای فرد مؤثر نباشند.
- فرد عوارض داروهای محرک را نتواند تحمل کند.
- پزشک بخواهد برای افزایش اثربخشی، داروی غیرمحرک را همراه با یک داروی محرک تجویز کند.
درحالحاضر، تعداد داروهای غیرمحرکی که برای درمان ADHD در دسترس هستند، بهاندازۀ داروهای محرک نیست و آنها بیشتر در دو گروه قرار میگیرند: داروهایی که بازجذب نوراپینفرین را مهار میکنند و داروهایی که روی گیرندههای آلفا-۲ در مغز اثر میگذارند. در ادامه تعدادی از داروهای غیرمحرک را معرفی میکنیم.
آتوموکستین (Atomoxetine)
آتوموکسین سطح انتقالدهندۀ عصبی به نام نوراپینفرین را در مغز افزایش میدهد و به دو شکل کپسول و مایع در دسترس است. اگر پزشک برای کودک شما نوع کپسولی این دارو را تجویز کرده است، باید آن را بهطور کامل ببلعد و نجود. تجویز آتوموکسین برای کودکان ۶ ساله و بالاتر و همچنین برای بزرگسالان تأیید شده و ممکن است تا ۶ هفته طول بکشد تا اثر کامل خود را نشان دهد؛ بنابراین شاید در شروع مصرف این دارو تغییر زیادی مشاهده نکنید. این دارو را باید هر روز مصرف کنید.
گوانفاسین (Guanfacine)
گوانفاسین نیز بهترین داروی بیش فعالی غیرمحرک است که FDA آن را برای درمان ADHD در کودکان و نوجوانان ۶ تا ۱۷ ساله تأیید کرده است. برای مشاهدۀ اثرگذاری این دارو، باید چند هفته بگذرد. گوانفاسین اثر تدریجی دارد و باید منظم مصرف شود؛ بنابراین اغلب لازم نیست کودک دارو را بین دورههای مصرف قطع کند. پزشک درصورت لزوم دُز دارو را کمکم کاهش میدهد تا قطع آن برای کودک راحتتر باشد.
کلونیدین (Clonidine)
کلونیدین جزو داروهای غیرمحرک قرار میگیرد که روی گیرندههای آلفا-۲ در مغز اثر میگذارند. FDA در سال ۲۰۱۰ این دارو را برای درمان ADHD تأیید کرد. این دارو با شلکردن سرخرگها به کاهش فشارخون کمک میکند؛ اما پژوهشگران هنوز بهطور دقیق نمیدانند چطور علائم ADHD را بهبود میبخشد. پزشک کلونیدین را به افرادی توصیه میکند که حتی به بهترین داروی بیش فعالی محرک واکنش خوبی نشان نمیدهند یا نمیتوانند آن را مصرف کنند. همچنین گاهی او برای افرادی که نشانههای شدید ADHD دارند، کلونیدین را همراه با داروهای محرک تجویز میکند.
علاوهبر داروهای محرک و غیرمحرک بالا، کسانی که دنبال داروی جدید بیش فعالی بزرگسالان میگردند، میتوانند دربارۀ داروهای زیر با متخصص روانپزشکی مشورت کنند:
- دکسدرین (Dexedrine)؛
- ایوک (Evekeo)؛
- فوکالین (Focalin XR)؛
- کیلیونت (Quillivant XR)؛
- ویوانس (Vyvanse)؛
- آستاریس (Azstarys).
بعضی منابع نیز شربت اتنتالین را شربت بهترین داروی بیش فعالی معرفی کردهاند. باوجوداین، توصیه میکنیم خودسرانه این داروها را مصرف نکنید و با گرفتن وقت حضوری متخصص روانپزشک از دکتردکتر، از او بخواهید مناسبترین آنها را برایتان تجویز کند.
داروهای ضدافسردگی
جدا از داروهای محرک و غیرمحرک ADHD، بعضی منابع داروهای ضدافسردگی را نیز برای کنترل این اختلال معرفی کردهاند. گرچه FDA هنوز داروهای ضدافسردگی را بهطور اختصاصی برای درمان ADHD تأیید نکرده است؛ پزشکان گاهی این داروها را بهتنهایی یا همراه با یک داروی محرک تجویز میکنند. داروهای ضدافسردگیای که اغلب برای ADHD تجویز میشوند، روی سطح دوپامین و نوراپینفرین در مغز اثر میگذارند. رایجترین گروههای دارویی در این زمینه شامل مهارکنندههای بازجذب نوراپینفرین ـ دوپامین و داروهای ضدافسردگی سهحلقهای هستند.
طی تحقیقات مختلف، داروهای ضدافسردگیای که فقط روی سطح سروتونین در مغز اثر میگذارند، یعنی مهارکنندههای انتخابی بازجذب سروتونین یا SSRIها، در درمان نشانههای اصلی ADHD مؤثر نیستند. باوجوداین، اگر فرد همزمان دچار مشکل روانی دیگری مانند افسردگی یا اختلال اضطرابی باشد، ممکن است مصرف داروهای ضدافسردگی بههمراه داروهای محرک مفید باشد.
مزایا و اثرات داروهای بیش فعالی
بهطورکلی، مصرف بهترین داروی بیش فعالی به فرد کمک میکند:
- کارها را شروع کند و به پایان برساند.
- روی فعالیتهای روزمره تمرکز کند.
- نسبت به محیط اطراف خود آگاهتر باشد.
- با دقت بیشتری به حرف سایرین گوش بدهد.
- کمتر بیقرار باشد و وول بخورد.
- منظمتر باشد.
- بیشتر احساس آرامش کند.
تحقیقاتی نیز دربارۀ تأثیر مثبت داروهای ADHD بر جنبههای مختلف زندگی مبتلایان به آن انجام شده است. طبق آنها، استفاده از بهترین داروی بیش فعالی خطر خودکشی، سوءمصرف مواد، تصادفهای جادهای و رفتارهای مجرمانه را کاهش میدهد.
مطالعۀ منتشرشده در مجلۀ «British Medical Journal» دادههای ۱۴۸۵۸۱ بیمار ۶ تا ۶۴ ساله را با میانگین سنی ۱۷ سال بررسی کرده است. تمامی این افراد بهتازگی مشخص شده بود که ADHD دارند و طی سه ماه پس از تشخیص، درمان دارویی را شروع کرده یا نکرده بودند. بر اساس نتایج، ۵۷ درصد بیماران برای درمان ADHD دارو مصرف کردند و متیلفنیدیت رایجترین داروی تجویزشده بوده است، بهطوریکه این دارو در ۸۸٫۴ درصد نسخهها وجود داشت.
نویسندگان مطالعه، علاوهبر نشانههای اصلی ADHD، پنج پیامد منفی گستردهتر را شناسایی کردند که ممکن است در زندگی افراد مبتلا به ADHD رخ دهند، یعنی رفتارهای متمایل به خودکشی، سوءمصرف مواد، آسیبهای تصادفی، تصادفهای جادهای و رفتارهای مجرمانه.
این مطالعه از دادههای ثبت ملی سوئد در فاصله سالهای ۲۰۰۷ تا ۲۰۲۰ استفاده کرد و نخستین رویدادها و رویدادهای تکرارشوندۀ مربوط به این پنج پیامد را طی دو سال پس از تشخیص بررسی کرد. بر اساس نتایج، استفاده از داروهای ADHD با کاهش ۱۷ درصدی رفتارهای متمایل به خودکشی، کاهش ۱۵ درصدی سوءمصرف مواد، کاهش ۱۲ درصدی تصادفهای جادهای و کاهش ۱۳ درصدی رفتارهای مجرمانه همراه بوده است. بهعقیدۀ نویسندگان مطالعه، این اثرات بهدلیل کاهش تکانشگری است، عاملی که با مهار رفتارهای پرخاشگرانه، رفتارهای مجرمانه را کاهش میدهد. همچنین افزایش توجه به معنای کاهش حواسپرتی است و خطر بروز تصادفهای جادهای را کم میکند.
عوارض جانبی و نکات احتیاط داروها
عوارض جانبی در ابتدای شروع درمان با شربت بیش فعالی کودکان یا حتی بهترین داروی بیش فعالی، مشاهده میشوند. بااینحال، آنها اغلب خفیف هستند و مدت زیادی ادامه پیدا نمیکنند. در بسیاری از مواقع، پس از چند هفته و با عادتکردن بدن به دارو، این عوارض کمتر میشوند یا از بین میروند و بهندرت شدیدتر هستند یا مدت بیشتری ادامه پیدا میکنند. شایعترین عوارض جانبی داروهای ADHD عبارتاند از:
- کاهش اشتها: در حدود ۸۰ درصد افرادی دیده میشود که داروهای محرک مصرف میکنند.
- کاهش وزن: گاهی دارو باعث کاهش وزن ناخواسته میشود. برای مدیریت این مشکل، ممکن است پزشک توصیه کند دارو بعد از غذا مصرف شود یا فرد میانوعدههای مقوی، نوشیدنیهای پروتئینی یا خوراکیهای پرانرژیتر را به برنامۀ غذایی خود اضافه کند.
- اختلال در خوابیدن: شاید فرد دیرتر به خواب برود یا خواب پیوسته و آرامی نداشته باشد. درمجموع، کیفیت خواب کاهش پیدا میکند. مصرف دارو در طول روز، بهویژه داروهای رهش طولانی، این عارضه را کاهش میدهد.
سایر عوارض احتمالی داروهای ADHD عبارتاند از:
- اثر بازگشتی: وقتی اثر بهترین داروی بیش فعالی رو به کاهش میرود، فرد برای مدت کوتاهی دچار خستگی، افزایش فعالیت یا بدخلقی میشود. این حالت اثر بازگشتی نام دارد.
- اضطراب: برخی افراد دچار اضطراب یا افسردگی جدید میشوند یا علائم قبلی اضطراب و افسردگی آنها شدت میگیرد.
- تیکها: تیکها حرکات یا صداهای ناگهانی و تکراری هستند، مانند پلکزدن زیاد یا صافکردن مکرر گلو. داروی بیش فعالی عامل ایجاد تیک نیست؛ اما شاید تیکهایی را که از قبل وجود داشتهاند، قابلتوجهتر کند.
- تأخیر خفیف در رشد: رشد برخی کودکان و نوجوانانی که دارو مصرف میکنند آهسته است؛ اما دارو تأثیر بارزی روی قد نهایی آنها ندارد.
- ناراحتی معده: شامل تهوع و استفراغ میشود.
- تغییر در فشارخون و ضربان قلب: بسته به نوع بهترین دارو برای ADHD، فشارخون شاید کمی بالا یا پایین برود. داروهای محرک همچنین ضربان قلب را کمی افزایش میدهند که اغلب خفیف است و خطرناک نیست. باوجوداین، اگر شما یا فرزندتان سابقۀ مشکلات قلبی دارید، به پزشک اطلاع دهید.
اگر عوارض بالا پس از چند هفته درمان برطرف نشوند، پزشک یکی از راهکارهای زیر را پیشنهاد میدهد:
- تغییر دُز دارو یا زمانبندی مصرف آن؛
- تغییر بهترین داروی بیش فعالی محرک به نوع رهش طولانی؛
- استفاده از داروی محرک دیگر؛
- تجویز داروی غیرمحرک.
راههای تشخیص بیش فعالی
تشخیص ابتلا به ADHD در چند مرحله انجام میشود و برای آن آزمایش یا تست مشخصی وجود ندارد. ازطرفی، بسیاری از مشکلات دیگر نشانههایی شبیه این اختلال دارند، مانند اختلالات خواب، اضطراب، افسردگی و بعضی از اختلالات یادگیری.
بااینحال، اگر فکر میکنید خودتان یا فرزندتان مبتلا به ADHD هستید، ابتدا با متخصص سلامت روان مانند روانشناس یا روانپزشک مشورت کنید. او علائم شما را با نشانههای این اختلال مطابقت میدهد. گاهی متخصص کودکان نیز میتواند این تشخیص را انجام دهد. شما میتوانید از دکتردکتر وقت حضوری برای روانشناس یا روانپزشک بگیرید و هرچه زودتر به مشکل خود یا فرزندتان رسیدگی کنید و بخواهید بهترین داروی بیش فعالی را نیز به شما معرفی کند.
- نحوۀ تشخیص ADHD در کودکان: پزشک بررسی میکند آیا نشانههای کودک به مشکل یا اختلال دیگری مربوط میشود یا نه و اینکه کودک همزمان با ADHD، مشکلات دیگری هم دارد یا نه. آکادمی پزشکان کودکان آمریکا برای تشخیص این اختلال در خردسالان توصیه میکند که پزشکان دربارۀ رفتار کودک در محیطهای مختلف از والدین، معلمان و دیگر بزرگسالانی که از او مراقبت میکنند، سؤال بپرسند.
- نحوۀ تشخیص ADHD در بزرگسالان: ADHD در بسیاری از افراد تا بزرگسالی ادامه پیدا میکند. البته نشانههای آن در سنین بالاتر متفاوت است. برای مثال، بیشفعالی در بزرگسالان بهشکل بیقراری شدید دیده میشود یا فرد آنقدر فعال و پرتحرک است که اطرافیان را خسته میکند.
نکات کاربردی برای والدین و بیماران
افراد مبتلا به ADHD چالشهای خود را دارند و باید علاوهبر مصرف بهترین داروی بیش فعالی، برای کنترل علائمشان صبر و مهربانی با خود را تمرین کنند. همچنین درصورت لزوم، از دیگران کمک بگیرند. بهتر است فرد موفقیتهای کوچک خود را مهم بداند و بهجای تمرکز بر کاملبودن، روی پیشرفت تدریجی تمرکز کند تا اعتمادبهنفس و انگیزۀ بیشتری داشته باشد. مبتلایان به این اختلال برای پیشبرد بهتر زندگی روزمرۀ خود میتوانند از راهکارهای زیر استفاده کنند:
- ورزش منظم: فعالیت بدنی باعث افزایش ترشح انتقالدهندههای عصبی مانند دوپامین و نوراپینفرین میشود، موادی که در افراد مبتلا به ADHD اغلب تعادل کافی ندارند. ورزش تمرکز را بهتر میکند، تکانشگری را کاهش میدهد و عملکرد شناختی را بهبود میبخشد.
- رعایت رژیم غذایی متعادل: طبق مطالعات، اسیدهای چرب امگا ۳ که در ماهی، تخم کتان و گردو وجود دارند، به بهبود عملکرد شناختی کمک میکنند. کمکردن مصرف غذاهای شیرین، افزودنیهای مصنوعی و کافئین زیاد نیز در کاهش بیشفعالی و تکانشگری مؤثر است.
- خواب کافی: کمخوابی یا خواب بیکیفیت، بیتوجهی و تحریکپذیری را شدیدتر میکند.
- مدیریت استرس: کاهش عوامل استرسزا در زندگی روزمره و تعیین اهداف واقعبینانه، فشار عاطفی ناشی از ADHD را کمتر میکند.
- مدیریت زمان و نظمدهی: فرد مبتلا با استفاده از برنامهریز، فهرست کارها و یادآورها میتواند مسیر کارهایش را بهتر دنبال کند. پیروی از برنامۀ روزانۀ منظم و تقسیم کارها به مراحل کوچکتر و قابلانجام نیز بهرهوری را افزایش میدهد.
- محدودکردن زمان استفاده از وسایل دیجیتال و کاهش حواسپرتیها: استفادۀ کمتر از وسایلی مانند موبایل، تبلت و کامپیوتر، در کاهش تحریکپذیری ذهنی و افزایش مدت تمرکز مؤثر است. علاوهبراین، افراد با مرتبکردن فضای کار و زندگی، کاهش شلوغی و بینظمی، ایجاد فضای مشخص برای کار یا مطالعه و استفاده از هدفونهای حذف نویز میتوانند جلوی حواسپرتی خود را بگیرند.
- حمایت اجتماعی: حمایت دوستان و خانواده به فرد کمک میکند احساس تنهایی نکند، بهتر درک شود و درصورت لزوم از آنها راهنمایی بخواهد.
نقش والدین در کنترل ADHD کودکان
نقش والدین در درمان ADHD غیرقابلانکار است و آنها با رفتار و واکنشهای خود در بهبود یا شدتبخشیدن به این اختلال نقش مهمی دارند. اگر کودک شما مبتلا به ADHD است، نکات زیر را برای کنترل علائم او جدی بگیرید:
- درگیر روند درمان شوید: تا جای ممکن دربارۀ بهترین داروی بیش فعالی و این اختلال اطلاعات کسب کنید. برنامۀ درمانیای را که پزشک یا متخصص کودک توصیه کرده است، دنبال کرده و در تمامی جلسات درمانی شرکت کنید. اگر کودک شما داروی ADHD مصرف میکند، آن را در زمان توصیهشده به او بدهید و بدون مشورت با پزشک، دُز دارو را کم یا زیاد نکنید.
- بدانید ADHD چه تأثیری روی کودک شما میگذارد: هر کودکی متفاوت است. ببینید ADHD چه مشکلاتی برای کودک شما ایجاد کرده است. از درمانگر کودک بخواهید راهکارهایی به شما بدهد تا بتوانید به فرزند خود کمک کنید این مهارتها را تمرین کند و بهبود دهد.
- دربارۀ ADHD با کودک خود صحبت کنید: با فرزند خود حرف بزنید. به او کمک کنید بفهمد ابتلا به این اختلال تقصیر او نیست و میتواند روشهایی را یاد بگیرد تا مشکلات ناشی از آن را بهتر مدیریت کند.
- با مسئولان مدرسه همکاری کنید: بهطور منظم با معلمان و مدیران مدرسه در ارتباط باشید تا از عملکرد فرزند خود مطلع شوید.
- بررسی کنید آیا خودتان هم ADHD دارید یا نه: این اختلال اغلب ارثی است. والدین مبتلا ADHD با مصرف بهترین داروی بیش فعالی و کنترل علائم آن، بهتر میتوانند نقش خود را ایفا کنند.
- در تربیت کودک خود هدفمند و مهربان باشید: کودکان مبتلا به ADHD نسبت به انتقاد حساستر هستند. بهتر است رفتار آنها را با روشی اصلاح کنید که تشویقکننده و حمایتکننده باشد، نه تنبیهی. توصیه میکنیم از درمانگر کودک کمک بگیرید.
- رابطۀ خود با کودکتان را اصلاح کنید: به کودک نشان دهید که به او باور دارید و خوبیهایش را میبینید. با حفظ رابطهای مثبت و محبتآمیز، به او یاد میدهید توان تابآوری خود را افزایش دهد.
کلام آخر دکتردکتر
اختلال نقص توجه و بیشفعالی (ADHD) ازجمله شایعترین چالشهای افراد در دوران کودکی است که رشد و رفتار آنها را تحتتأثیر قرار میدهد. این اختلال بر تمامی جوانب زندگی فرد ازجمله مدرسه، خانواده و ارتباط با جامعه اثر میگذارد. باآنکه طبق پژوهشها رفتاردرمانی در بهبود زندگی روزمرۀ این افراد مؤثر است؛ با استفاده از بهترین داروی بیش فعالی میتوان علائم این اختلال را کنترل کرد. اگر میخواهید بدانید بهترین داروی بیش فعالی کدام است و کیا به بچشون داروی بیش فعالی میدن، بهترین پزشکان و متخصصان در دکتردکتر آمادهاند تا بهصورت آنلاین پاسخگوی شما باشند. همچنین با استفاده از خدمات دکتردکتر و گرفتن وقت حضوری از روانپزشک میتوانید برای درمان خود یا فرزندتان اقدام کنید.
