سنگ کلیه یکی از شایعترین بیماریهای دستگاه ادراری است که ممکن است درد بسیار شدید، انسداد مسیر ادرار و حتی آسیب به عملکرد کلیه را به دنبال داشته باشد. در بسیاری از موارد، سنگهای کوچک بدون نیاز به جراحی دفع میشوند، اما زمانی که اندازه سنگ بزرگ باشد، باعث انسداد شود یا با درد و عفونت همراه باشد، انجام عمل سنگ کلیه بهعنوان مؤثرترین روش درمانی توصیه میشود. در این مقاله، با انواع عملهای جراحی سنگ کلیه، شرایطی که بیمار به جراحی نیاز پیدا میکند، نحوه آمادگی قبل از عمل، مراقبتهای بعد از جراحی، عوارض احتمالی و مدتزمان بهبودی آشنا میشوید تا بتوانید با آگاهی بیشتری برای درمان این بیماری تصمیم بگیرید.
عمل سنگ کلیه چیست؟
وقتی سنگهای کلیه آنقدر بزرگ شوند که نتوانند بهطور طبیعی دفع شوند، انجام جراحی ضروری خواهد بود. طی عمل سنگ کلیه یا سنگ بهطور کامل خارج میشود یا به قطعات ریزتر شکسته میشود. احتمال دفع این سنگهای ریز بهروش طبیعی بیشتر است.
در گذشته، جراحی باز روش اصلی درمان سنگهای کلیه بود، اما با گسترش فناوری، تحول بزرگی در درمان این بیماری ایجاد شد. امروزه، از روشهای کمتهاجمیتر یا غیرتهاجمی برای دفع سنگ کلیه استفاده میشود که دوره نقاهت کوتاهتر، عوارض کمتر و ازنظر ایمنی نیز نسبت به جراحی باز مزایای بیشتری دارند.
-
مجتبی عاملیمتخصص کلیه و اورولوژی4,3 (229)تهراندریافت نوبت آنلاین -
رضا تقی زادهمتخصص کلیه و اورولوژی4,8 (129)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
علیرضا سینامتخصص کلیه و اورولوژی4,5 (85)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
سامان نجفیمتخصص کلیه و اورولوژی2,8 (20)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
احمد رضا رفعتیمتخصص کلیه و اورولوژی4,5 (111)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
امیر ملک احمدیمتخصص کلیه و اورولوژی4,1 (52)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
محمد درویشیمتخصص کلیه و اورولوژی4,8 (99)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
سهیلا پیرومتخصص کلیه و اورولوژی4,2 (46)تهراندریافت نوبت آنلاین
چه زمانی سنگ کلیه به عمل جراحی نیاز دارد؟
ممکن است در شرایط زیر برای خارجکردن سنگ کلیه به یکی از انواع جراحی سنگ کلیه نیاز داشته باشید:
- سنگ کلیه بسیار بزرگ باشد و بهطور طبیعی دفع نشود.
- درد شدید و غیرقابلتحمل داشته باشید.
- سنگ، مسیر خروج ادرار از کلیه را مسدود کرده باشد.
- بهدلیل وجود سنگ، دچار عفونتهای مکرر دستگاه ادراری (UTI) شده باشید.
اندازه سنگ برای عمل سنگ کلیه چقدر باید باشد؟
سنگهای بزرگ (معمولاً بیش از ۱۰ میلیمتر)، سنگهایی که درد شدید یا مداوم ایجاد میکنند، باعث انسداد یا عفونت شدهاند یا پس از چند هفته دفع نمیشوند، اغلب به یکی از روشهای مداخلهای مانند سنگشکنی یا جراحی نیاز دارند. پزشک ازجمله با تفسیر نتایج آزمایش سنگ کلیه درباره روش جراحی تصمیم میگیرد.
چه سنگهایی بدون جراحی درمان میشوند؟
همه سنگهای کلیه نیاز به جراحی ندارند، بسیاری از آنها با درمانهای خانگی یا دارویی دفع میشوند. درمان سنگ کلیه با طب سنتی هم ممکن است مؤثر باشد، اما نباید بدون نظر پزشک از آنها استفاده کنید. احتمال درمان بدون جراحی به اندازه، محل قرارگیری و جنس سنگ بستگی دارد.
سنگهایی که معمولاً بدون جراحی درمان میشوند عبارتاند از:
- سنگهای کوچک (کمتر از ۵ میلیمتر): این سنگها در بیشتر موارد بهطور طبیعی و با نوشیدن مایعات کافی، مصرف داروهای مسکن و درصورت نیاز داروهای کمککننده به دفع سنگ، ازطریق ادرار خارج میشوند.
- سنگهای ۵ تا ۱۰ میلیمتری: برخی از این سنگها نیز بدون جراحی دفع میشوند، اما احتمال آن کمتر است و ممکن است برای تسهیل دفع، پزشک داروهایی مانند آلفابلاکرها تجویز کند.
- سنگهایی که انسداد یا عفونت ایجاد نکردهاند: اگر سنگ باعث انسداد کامل مسیر ادرار، کاهش عملکرد کلیه یا عفونت نشده باشد، معمولاً ابتدا درمان غیرجراحی امتحان میشود.
- سنگهای اسید اوریکی: این نوع سنگها در برخی بیماران با داروهایی که ادرار را قلیایی میکنند (مانند سیترات پتاسیم) و افزایش مصرف مایعات، بهتدریج حل میشوند و ممکن است نیازی به جراحی نداشته باشند.
انواع عمل سنگ کلیه کداماند؟
پنج روش اصلی برای درمان سنگ کلیه در کودکان و بزرگسالان عبارتاند از:
- سنگشکنی بروناندامی با امواج شوک (Shock Wave Lithotripsy یا SWL یا ESWL)؛
- یورتروسکوپی (Ureteroscopy یا TUL)؛
- نفرولیتوتومی از راه پوست یا نفرولیتوتریپسی از راه پوست (PCNL)؛
- جراحی لاپاراسکوپی سنگ کلیه؛
- جراحی باز.
سنگشکنی بروناندامی ESWL
سنگشکنی با امواج شوک یا عمل سنگشکن کلیه رایجترین روش درمان سنگ کلیه است. در عمل سنگشکن کلیه از امواج پرانرژی برای خردکردن سنگ استفاده میشود. این روش برای سنگهای کوچک تا متوسط (معمولاً کمتر از ۲ سانتیمتر) بهترین نتیجه را دارد و غیرتهاجمی است؛ یعنی هیچ برشی روی پوست ایجاد نمیشود.
مراحل انجام سنگشکنی بروناندامی
نحوه عمل سنگشکن کلیه به این شکل است که در طول این عمل، روی تخت دراز میکشید و برای کاهش درد یا ناراحتی، دارو دریافت میکنید.
پزشک با کمک تصویربرداری (رادیوگرافی یا سونوگرافی)، محل سنگ را پیدا کرده و امواج شوک را از خارج بدن بهسمت کلیه هدایت میکند. این امواج از پوست عبور کرده و سنگ را به قطعات بسیار کوچک تبدیل میکنند.
در برخی موارد، پزشک لوله باریکی به نام استنت را داخل حالب (لولهای که کلیه را به مثانه متصل میکند) قرار میدهد تا قطعات سنگ راحتتر دفع شوند.
این عمل سنگ کلیه معمولاً حدود یک ساعت طول میکشد و اغلب بیمار همان روز مرخص میشود.
پس از عمل باید مایعات فراوان بنوشید تا قطعات سنگ همراه ادرار دفع شوند. همچنین ممکن است از شما خواسته شود هنگام ادرارکردن از صافی مخصوص استفاده کنید تا قطعات سنگ برای بررسی آزمایشگاهی جمعآوری شوند.
عوارض بعد از عمل سنگشکن کلیه
از عوارض شایع این روش میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- گرفتگی یا درد شکم و پهلو؛
- وجود خون در ادرار.
عوارض کمتر شایع، اما جدیتر عبارتاند از:
- خونریزی اطراف کلیه؛
- عفونت؛
- آسیب به کلیه؛
- انسداد مسیر ادرار توسط قطعات سنگ.
گاهی بخشی از سنگ در بدن باقی میماند و ممکن است برای خارجکردن آن به تکرار درمان نیاز باشد.
یورتروسکوپی یا عمل سنگ کلیه ازطریق مجرای ادرار (TUL)
یورتروسکوپی بیشتر برای درمان سنگهای کوچک تا متوسط حالب استفاده میشود، اما میتوان از آن برای خارجکردن برخی سنگهای کلیه نیز بهره برد.
این روش گزینه مناسبی برای افرادی است که امکان انجام سنگشکنی با امواج شوک را ندارند؛ مانند زنان باردار، افراد مبتلا به چاقی شدید یا بیمارانی که داروهای رقیقکننده خون مصرف میکنند.
در این عمل سنگ کلیه، پزشک از وسیلهای باریک و انعطافپذیر به نام یورتروسکوپ برای مشاهده و خارجکردن سنگ استفاده میکند. هیچ برشی روی پوست ایجاد نمیشود و بیمار تحت بیهوشی قرار میگیرد.
یورتروسکوپ ازطریق مجرای ادرار و مثانه وارد حالب و سپس کلیه میشود. اگر سنگ کوچک باشد، پزشک آن را با یک سبد مخصوص خارج میکند. درصورت بزرگبودن سنگ، از لیزر برای خردکردن آن استفاده میشود. این فرایند معمولاً تحت بیهوشی عمومی انجام میشود.
بیشتر بیماران همان روز مرخص میشوند.
ممکن است پزشک پس از عمل، یک استنت حالب (لوله دابل جی یا JJ Stent) داخل حالب قرار دهد تا ادرار بهراحتی از کلیه به مثانه تخلیه شود و از انسداد ناشی از تورم یا قطعات سنگ جلوگیری شود. این استنت معمولاً پس از ۴ تا ۱۰ روز برداشته میشود.
برخی استنتها دارای نخ مخصوص هستند و بیمار میتواند طبق دستور پزشک آنها را در منزل خارج کند. در این شرایط باید دستورالعمل پزشک را بهدقت رعایت کنید.
عوارض احتمالی یورتروسکوپی
عوارض احتمالی این روش شامل موارد زیر است:
- عفونت؛
- تنگی حالب؛
- خونریزی.
اگر قبلاً جراحی بازسازی دستگاه ادراری انجام داده باشید، ممکن است انجام یورتروسکوپی برای شما امکانپذیر نباشد.
نفرولیتوتومی از راه پوست PCNL
اگر سنگ کلیه بزرگ باشد یا سنگشکنی با امواج شوک نتواند آن را بهاندازه کافی خرد کند، این روش یکی از بهترین گزینههای درمانی است. در این روش، جراح ازطریق یک برش کوچک روی پوست، لولهای را وارد کلیه میکند تا به سنگ دسترسی پیدا کند.
مراحل انجام عمل PCNL
بیمار تحت بیهوشی قرار میگیرد و در طول عمل چیزی احساس نمیکند.
جراح برش کوچکی در پهلو یا پشت ایجاد کرده و لولهای را وارد کلیه میکند. سپس وسیلهای به نام نفرواسکوپ (دوربین بسیار کوچک) ازطریق این لوله وارد کلیه میشود.
این جراحی به دو روش انجام میشود:
- نفرولیتوتومی: سنگ بهطور کامل ازطریق لوله خارج میشود.
- نفرولیتوتریپسی: سنگ با امواج صوتی یا لیزر خرد شده و سپس قطعات آن با دستگاه مکش خارج میشوند.
این عمل معمولاً بین ۲۰ تا ۴۵ دقیقه طول میکشد و اغلب لازم است بیمار یک تا دو روز در بیمارستان بستری باشد.
در بیشتر موارد، استنت چند روز داخل کلیه باقی میماند تا ادرار بهخوبی تخلیه شود.
چند هفته بعد، پزشک ممکن است برای اطمینان از خارجشدن کامل سنگ، رادیوگرافی یا سونوگرافی انجام دهد. همچنین ممکن است قطعات سنگ برای تعیین نوع آن به آزمایشگاه ارسال شوند.
در اغلب بیماران، این روش سنگ را بهطور کامل خارج میکند و معمولاً نیازی به جراحی مجدد وجود ندارد.
عوارض احتمالی PCNL
خطرات احتمالی این جراحی سنگ کلیه عبارتاند از:
- عفونت؛
- خونریزی؛
- آسیب به مثانه؛
- آسیب به روده؛
- آسیب به حالب؛
- آسیب به کلیه؛
- آسیب به کبد.
جراحی لاپاراسکوپی سنگ کلیه
لاپاراسکوپی یک روش جراحی کمتهاجمی است که در آن با ایجاد برشهای کوچک، به کلیه دسترسی پیدا کرده و سنگها خارج میشوند. در این روش، یک دوربین کوچک به نام لاپاراسکوپ وارد بدن میشود و جراح میتواند محل سنگها را با وضوح بالا مشاهده کند، بدون اینکه نیاز به بازکردن کامل شکم باشد.
جراحی لاپاراسکوپی نسبت به جراحی باز سنگ کلیه که با یک برش بزرگ و دوره نقاهت طولانی همراه است، سریعتر و کمخطرتر محسوب میشود.
مراحل جراحی لاپاراسکوپی سنگ کلیه
ابتدا به بیمار داروی بیهوشی داده میشود تا در طول عمل سنگ کلیه هیچ درد یا ناراحتی احساس نکند. چند برش بسیار کوچک (معمولاً سه یا چهار برش) روی شکم ایجاد میشود. سپس یک دوربین کوچک ازطریق یکی از برشها وارد بدن میشود و تصاویر با وضوح بالا را به مانیتور منتقل میکند.
جراح با استفاده از ابزارهای مخصوص جراحی، سنگهای کلیه را پیدا کرده و خارج میکند. پس از پایان کار برشهای ایجادشده با تعداد کمی بخیه بسته میشوند که باعث کاهش جای زخم و کوتاهترشدن دوره بهبودی میشود.
این روش، عوارض مرتبط با جراحی باز برای خارجکردن سنگ کلیه را کاهش میدهد و به بیمار کمک میکند سریعتر به فعالیتهای معمول زندگی بازگردد.
عوارض احتمالی جراحی لاپاراسکوپی سنگ کلیه
عوارض احتمالی این عمل سنگ کلیه عبارتاند از:
- خونریزی در محل جراحی یا اطراف کلیه؛
- عفونت در محل برش یا دستگاه ادراری؛
- درد یا ناراحتی موقت در ناحیه برشها یا شانهها بهدلیل گاز استفادهشده در لاپاراسکوپی؛
- باقیماندن یا عود سنگ کلیه که ممکن است به درمان مجدد نیاز داشته باشد؛
- فتق در محل برش جراحی (بهندرت).
جراحی باز سنگ کلیه
امروزه جراحی باز بهندرت برای درمان سنگ کلیه انجام میشود، اما اگر سنگ بسیار بزرگ باشد یا با روشهای دیگر قابلخارجکردن یا خردشدن نباشد، ممکن است این روش توصیه شود.
همچنین در شرایط زیر ممکن است جراحی باز لازم باشد:
- سنگ در حالب گیر کرده باشد؛
- درد بسیار شدید داشته باشید؛
- سنگ باعث انسداد کامل جریان ادرار شده باشد؛
- خونریزی یا عفونت شدید وجود داشته باشد.
در این عمل، بیمار تحت بیهوشی عمومی قرار میگیرد. جراح برشی در پهلو ایجاد کرده و پس از دسترسی به کلیه، سنگ را خارج میکند.
پس از عمل، معمولاً استنتی در حالب قرار داده میشود تا ادرار بهخوبی تخلیه شود. مدت بستری در بیمارستان معمولاً حدود ۶ روز است.
عوارض احتمالی جراحی باز سنگ کلیه
خطرات این جراحی شامل موارد زیر است:
- عفونت؛
- خونریزی شدید؛
- ایجاد فتق در محل برش جراحی؛
- آسیب به اندامهای مجاور.
امروزه، برای بیشتر سنگهای کلیه، روشهایی مانند PCNL، یورتروسکوپی و سنگشکنی بروناندامی بیشتر از لاپاراسکوپی و جراحی باز استفاده میشوند و انتخاب روش عمل سنگ کلیه به اندازه، محل و نوع سنگ بستگی دارد.
عمل سنگ کلیه برای چه افرادی ضروری است؟
عمل سنگ کلیه زمانی انجام میشود که سنگ بهطور طبیعی دفع نشود یا باعث بروز عوارض و علائم شدید شود. عمل سنگ کلیه معمولاً برای افراد زیر ضروری است:
- افرادی که سنگهای بزرگ دارند (بهویژه سنگهای بزرگتر از ۱۰ میلیمتر) و احتمال دفع خودبهخودی آنها کم است.
- بیمارانی که درد شدید و مداوم دارند و درد با دارو کنترل نمیشود.
- افرادی که سنگ باعث انسداد مسیر ادرار شده است و مانع تخلیه طبیعی ادرار از کلیه میشود.
- بیمارانی که بهدلیل سنگ کلیه دچار عفونت ادراری یا تب شدهاند، بهویژه اگر انسداد نیز وجود داشته باشد.
- افرادی که عملکرد کلیه آنها براثر سنگ در حال کاهش است یا تنها یک کلیه فعال دارند.
- بیمارانی که پس از چند هفته درمان دارویی، سنگ را دفع نکردهاند و احتمال دفع خودبهخودی آن کم است.
- افرادی که سنگ باعث خونریزی مکرر، تهوع و استفراغ شدید یا حملات درد مکرر شده است.
- بیمارانی که سنگهای شاخ گوزنی یا سنگهای متعدد و بزرگ دارند که معمولاً بدون مداخله درمانی برطرف نمیشوند.
هزینه عمل جراحی سنگ کلیه چقدر است؟
قیمت جراحی سنگ کلیه به عوامل مختلفی مانند نوع جراحی، بیمارستان (دولتی یا خصوصی)، شهر محل درمان، دستمزد جراح، پوشش بیمه و نیاز به تجهیزات خاص مانند لیزر یا استنت دابل جی بستگی دارد؛ بنابراین نمیتوان یک مبلغ ثابت برای همه بیماران اعلام کرد.
بهطور کلی، جراحی در بیمارستانهای دولتی با پوشش بیمه پایه هزینۀ بهمراتب کمتری دارد.
از میان روشهای مختلف، معمولاً:
- هزینه عمل سنگشکن کلیه یا سنگشکنی بروناندامی (ESWL) کمترین است.
- یورتروسکوپی (TUL/URS) و PCNL بهدلیل نیاز به تجهیزات تخصصی و بیهوشی، هزینه بیشتری دارند.
- جراحی لاپاراسکوپی و بهویژه جراحی باز (درصورت نیاز) معمولاً از گرانترین روشهای درمان سنگ کلیه هستند.
علاوهبر هزینه خود عمل سنگ کلیه، ممکن است هزینههای دیگری نیز به مبلغ نهایی اضافه شود، از جمله:
- آزمایشها و تصویربرداری قبل از عمل؛
- ویزیت متخصص بیهوشی؛
- هزینه بستری در بیمارستان؛
- داروها و لوازم مصرفی؛
- استنت حالب (لوله دابل جی) درصورت نیاز؛
- خارجکردن استنت در مراجعه بعدی.
مراقبتهای بعد از عمل سنگ کلیه
مراقبتهای پس از عمل به نوع جراحی انجامشده بستگی دارد، اما بهطور کلی رعایت نکات زیر توصیه میشود:
- پزشک معمولاً برای کنترل درد، داروهای مسکن و برای پیشگیری از عفونت، آنتیبیوتیک تجویز میکند.
- مشاهده مقدار کمی خون در ادرار پس از عمل طبیعی است، اما اگر خونریزی شدید یا مقدار خون بهطور قابلتوجهی افزایش یافت، باید با پزشک تماس بگیرید.
- ممکن است پزشک از شما بخواهد هنگام ادرارکردن از صافی مخصوص استفاده کنید تا قطعات سنگ جمعآوری شوند. این قطعات برای تعیین نوع سنگ به آزمایشگاه فرستاده میشوند. نتیجۀ آن میتواند در پیشگیری و درمان سنگهای بعدی مؤثر باشد. دفع کامل قطعات سنگ ممکن است چند هفته طول بکشد.
- بسته به نوع عمل، لازم است حداقل یک تا دو روز استراحت کنید. پزشک زمان مناسب برای بازگشت به فعالیتهای روزمره و محدودیتهای لازم را به شما اطلاع خواهد داد.
- اگر پس از عمل استنت حالب (لوله دابل جی) برای شما گذاشته شده باشد، پزشک معمولاً آن را در اولین ویزیت پس از عمل خارج میکند. در برخی موارد نیز ممکن است نحوه خارجکردن استنت را به شما آموزش دهد. این موضوع به نوع استنت استفادهشده بستگی دارد.
بعد از عمل سنگ کلیه چه بخوریم؟
برای کمک به دفع قطعات باقیمانده سنگ، آب و سایر مایعات را به مقدار کافی بنوشید. اگر رنگ ادرار شما زرد کمرنگ باشد، نشاندهنده دریافت مایعات کافی است. زرد تیره بودن ادرار معمولاً به معنای کمبود مصرف مایعات است.
بسته به نوع سنگ کلیه، ممکن است با ایجاد تغییراتی در رژیم غذایی بتوان از تشکیل مجدد آن پیشگیری کرد. توصیههای کلی عبارتاند از:
- روزانه ۶ تا ۸ لیوان (هر لیوان حدود ۲۴۰ میلیلیتر) مایعات بنوشید. بخش عمده این مایعات باید آب باشد. نوشیدنیهای حاوی مرکبات مانند آب پرتقال و آب گریپفروت نیز بهدلیل داشتن اسید سیتریک میتوانند به کاهش احتمال تشکیل سنگ کمک کنند.
- مصرف سدیم (نمک) را کاهش دهید. بسیاری از غذاهای فراوریشده، حتی اگر طعم شور نداشته باشند، حاوی مقدار زیادی سدیم هستند. بهتر است مصرف روزانه سدیم از ۲۳۰۰ میلیگرم (حدود یک قاشق چایخوری نمک) بیشتر نشود. اگر سنگ کلیه شما با مصرف زیاد سدیم مرتبط بوده است، پزشک ممکن است کاهش مصرف سدیم به ۱۵۰۰ میلیگرم در روز را توصیه کند.
- مصرف پروتئینهای حیوانی را محدود کنید. گوشت قرمز، مرغ، ماهی، شیر، پنیر و تخممرغ حاوی ترکیباتی هستند که میتوانند خطر تشکیل برخی انواع سنگهای کلیه، بهویژه سنگهای اسید اوریکی، را افزایش دهند. بهتر است با دنبالکردن بهترین رژیم غذایی سنگ کلیه مناسب خودتان، بخشی از پروتئین موردنیاز خود را از منابع گیاهی مانند لوبیا، نخود و سایر حبوبات تأمین کنید.
- وزن خود را در محدوده سالم حفظ کنید. اضافهوزن و چاقی میتوانند خطر تشکیل سنگ کلیه را افزایش دهند؛ بنابراین حفظ وزن مناسب ازطریق تغذیه سالم و فعالیت بدنی منظم اهمیت دارد.
فعالیتهای ممنوع و مجاز بعد از جراحی سنگ گلیه
فعالیتهای مجاز و ممنوع بعد از عمل سنگ کلیه تا حد زیادی به نوع جراحی بستگی دارد.
بهطور کلی بهتر است فعالیتهای زیر بدون اجازه پزشک انجام نشود:
- فعالیتهای سنگین، ورزش شدید و بلندکردن اجسام سنگین؛
- رانندگی تا زمانی که اثر داروهای بیهوشی یا مسکنها از بین نرفته است؛
- شنا، استفاده از وان و جکوزی، درصورت وجود زخم جراحی؛
- قطع مصرف داروها، بهویژه آنتیبیوتیکها یا داروهای تجویزشده برای کنترل درد بدون مشورت پزشک.
بعد از عمل، انجام فعالیتهای سبک مانند پیادهروی آرام معمولاً مجاز است و حتی میتواند به بهبود گردش خون و کاهش خطر لختهشدن خون کمک کند. همچنین، باید مایعات کافی بنوشید تا قطعات باقیمانده سنگ راحتتر دفع شوند. مصرف منظم داروهای تجویزشده، استراحت کافی، رعایت رژیم غذایی توصیهشده و حضور در جلسات پیگیری پزشک نیز اهمیت زیادی دارد.
آیا عمل سنگ کلیه خطرناک است؟
عمل سنگ کلیه بهطور کلی خطرناک محسوب نمیشود. امروزه، بیشتر جراحیهای سنگ کلیه با روشهای کمتهاجمی مانند سنگشکنی بروناندامی (ESWL)، یورتروسکوپی (TUL) و نفرولیتوتومی از راه پوست (PCNL) انجام میشوند که معمولاً ایمنی بالایی دارند و دوره نقاهت آنها نسبت به جراحی باز کوتاهتر است.
بااینحال، مانند هر عمل جراحی، این روشها نیز ممکن است با عوارضی همراه باشند. درصورت مشاهده هریک از علائم زیر پس از عمل سنگ کلیه، باید فوراً با جراح خود تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید:
- تب؛
- خونریزی شدید از لوله تخلیه (درصورت وجود)؛
- تشدید یا ادامه درد شدید؛
- تهوعی که چند روز ادامه داشته باشد؛
- تورم، قرمزی یا ترشح در محل برش جراحی؛
- سرگیجه، درد قفسه سینه یا تنگی نفس.
تفاوت روشهای مختلف جراحی سنگ کلیه در یک نگاه
| روش درمان | نحوه عمل سنگ کلیه | مناسب برای | نوع بیهوشی | مدت بستری | مزایا | محدودیتها |
| سنگشکنی بروناندامی (ESWL/SWL) | امواج شوک از خارج بدن، سنگ را به قطعات کوچک تبدیل میکنند و ازطریق ادرار دفع میشود. | سنگهای کوچک تا متوسط (معمولاً کمتر از ۲ سانتیمتر) | بیحسی یا آرامبخشی، گاهی بیهوشی سبک | معمولاً ترخیص در همان روز | بدون برش، کمتهاجمی، بهبودی سریع | برای سنگهای بزرگ یا بسیار سخت مناسب نیست و گاهی به تکرار درمان نیاز دارد. |
| یورتروسکوپی (TUL/URS) و سنگشکنی با لیزر | یورتروسکوپ ازطریق مجرای ادرار وارد حالب یا کلیه شده و سنگ با لیزر خرد یا خارج میشود. | سنگهای حالب و برخی سنگهای کلیه | بیهوشی عمومی | معمولاً ترخیص در همان روز | بدون برش پوستی، موفقیت بالا، مناسب برای سنگهای سخت | ممکن است نیاز به گذاشتن استنت (لوله دابل جی) داشته باشد. |
| نفرولیتوتومی از راه پوست (PCNL) | ازطریق یک برش کوچک در پهلو، ابزار مخصوص وارد کلیه شده و سنگ خارج یا خرد میشود. | سنگهای بزرگ (معمولاً بیش از ۲ سانتیمتر)، سنگهای شاخ گوزنی و سنگهای متعدد | بیهوشی عمومی | معمولاً ۱ تا ۲ روز | مؤثرترین روش برای سنگهای بزرگ، احتمال کم نیاز به جراحی مجدد | تهاجمیتر از ESWL و TUL، خطر خونریزی بیشتر |
| جراحی لاپاراسکوپی | ازطریق چند برش کوچک، لاپاراسکوپ و ابزار جراحی وارد بدن شده و سنگ خارج میشود. | موارد خاص؛ مانند شکست سایر روشها یا همراهی سنگ با ناهنجاریهای دستگاه ادراری | بیهوشی عمومی | معمولاً ۲ تا ۴ روز | برش کوچکتر و درد کمتر نسبت به جراحی باز، بهبودی سریعتر | بهندرت انجام میشود و برای بیشتر بیماران انتخاب اول نیست. |
| جراحی باز | ایجاد یک برش بزرگ برای دسترسی مستقیم به کلیه و خارجکردن سنگ | سنگهای بسیار بزرگ یا پیچیده که با سایر روشها قابلدرمان نیستند | بیهوشی عمومی | معمولاً حدود ۵ تا ۷ روز | امکان خارج کردن سنگهای بسیار پیچیده در یک عمل | بهندرت انجام میشود، تهاجمیترین روش، درد بیشتر، جای زخم بزرگتر و دوره نقاهت طولانیتر. |
کلام آخر دکتردکتر
عمل سنگ کلیه زمانی انجام میشود که سنگ بهطور طبیعی دفع نشود یا باعث درد شدید، انسداد مسیر ادرار، عفونت یا آسیب به کلیه شود. امروزه، بیشتر بیماران با روشهای کمتهاجمی مانند سنگشکنی بروناندامی (ESWL)، یورتروسکوپی (TUL/URS)، سنگشکنی با لیزر و نفرولیتوتومی از راه پوست (PCNL) درمان میشوند. انتخاب بهترین روش درمان به عواملی مانند اندازه، محل و جنس سنگ، وضعیت کلیهها و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد و باید توسط متخصص اورولوژی انجام شود. همچنین رعایت توصیههای پزشک قبل و بعد از عمل، مصرف مایعات کافی، پیگیری ویزیتها و ایجاد تغییرات مناسب در سبک زندگی، نقش مهمی در تسریع بهبودی و پیشگیری از تشکیل مجدد سنگهای کلیه دارد.
اگر علائمی مانند درد شدید، تب، کاهش ادرار یا خونریزی غیرطبیعی دارید، لازم است در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنید تا از بروز عوارض جدی جلوگیری شود. میتوانید سریع و آسان در دکتردکتر از متخصص وقت ویزیت آنلاین یا حضوری بگیرید.
