مثانه بیش‌فعال؛ از علائم و دلایل تا درمان قطعی و کنترل پرکاری مثانه

اگر احساس می‌کنید مدام باید به دستشویی بروید، حتی زمانی که مثانه‌تان کاملاً پر نیست، یا ناگهان دچار احساس شدید و غیرقابل‌کنترل برای ادرارکردن می‌شوید، ممکن است به مثانه بیش‌فعال مبتلا باشید. این اختلال یکی از شایع‌ترین مشکلات دستگاه ادراری است که می‌تواند در هر سنی رخ دهد، اما با افزایش سن شیوع آن بیشتر می‌شود و کیفیت زندگی، خواب، فعالیت‌های روزانه و حتی روابط اجتماعی افراد را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. خوشبختانه، با تشخیص صحیح، اصلاح سبک زندگی، دارودرمانی و در برخی موارد روش‌های درمانی پیشرفته، می‌توان علائم پرکاری مثانه را به میزان قابل‌توجهی کاهش داد. در این مقاله با علائم، علل، روش‌های تشخیص، جدیدترین راهکارهای درمان و نکات مؤثر برای کنترل مثانه بیش‌فعال آشنا می‌شوید تا بتوانید بهترین تصمیم را برای حفظ سلامت دستگاه ادراری خود بگیرید.

مثانه بیش‌فعال چیست؟

مثانه بیش‌فعال (Overactive Bladder یا OAB) باعث ایجاد احساس ناگهانی و شدید برای ادرارکردن می‌شود که کنترل آن ممکن است دشوار باشد. افراد مبتلا ممکن است در طول روز و شب بارها نیاز به دفع ادرار داشته باشند. همچنین، ممکن است دچار نشت غیرارادی ادرار شوند که به آن بی‌اختیاری ادراری ناشی از فوریت (Urgency Incontinence) گفته می‌شود.

افراد مبتلا به سندروم مثانه بیش‌فعال ممکن است به‌دلیل علائم خود احساس خجالت یا ناراحتی کنند. این موضوع می‌تواند باعث شود از حضور در جمع خودداری کنند یا فعالیت‌های شغلی و اجتماعی خود را محدود کنند. خبر خوب این است که این اختلال قابل‌درمان و قابل‌کنترل است.

تغییرات ساده در سبک زندگی و رفتار می‌تواند به کنترل علائم مثانه بیش‌فعال کمک کند. این اقدامات شامل اصلاح رژیم غذایی، برنامه‌ریزی منظم برای دفع ادرار و استفاده از تمرینات عضلات کف لگن برای کنترل بهتر مثانه است. علاوه‌بر این، روش‌های درمانی دیگری نیز برای کاهش علائم وجود دارد.

علائم مثانه بیش‌فعال می‌تواند باعث ایجاد استرس شود و کیفیت زندگی فرد را تحت‌تأثیر قرار دهد. این علائم ممکن است خواب، فعالیت‌های روزانه، روابط اجتماعی و اعتمادبه‌نفس فرد را کاهش دهند.

تفاوت مثانه بیش‌فعال با بی‌اختیاری ادرار

به زبان ساده، مثانه بیش‌فعال (OAB) با احساس فوریت ادرار شناخته می‌شود، درحالی‌که بی‌اختیاری ادرار به نشت غیرارادی ادرار اشاره دارد.

ممکن است فردی دچار مثانه بیش‌فعال باشد، اما هیچ نشت ادراری نداشته باشد. همچنین، ممکن است فردی بدون احساس فوریت ادرار، دچار بی‌اختیاری ادرار شود؛ مثلاً، در بی‌اختیاری ادراری استرسی که هنگام سرفه، عطسه، خندیدن یا فعالیت‌های فیزیکی باعث نشت ادرار می‌شود.

مثانه بیش‌فعال و بی‌اختیاری ادراری ناشی از فوریت، اغلب در کنار یکدیگر دیده می‌شوند، اما همیشه به معنای یکسان نیستند.

مثانه بیش‌فعال به مجموعه‌ای از علائم مربوط به عملکرد و پیام‌رسانی مثانه گفته می‌شود؛ یعنی مثانه پیام نیاز به تخلیه را زودتر یا شدیدتر از حالت طبیعی ارسال می‌کند.

بی‌اختیاری در زنان و مردان به خود عمل نشت ادرار اشاره دارد؛ یعنی زمانی که کنترل ادرار از دست می‌رود و ادرار بدون قصد فرد خارج می‌شود.

علائم مثانه بیش‌فعال چیست؟

مثانه بیش‌فعال مجموعه‌ای از علائم را شامل می‌شود که مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

• فوریت ادرار: احساس ناگهانی، شدید و غیرقابل‌کنترل برای ادرارکردن. پس از ایجاد این احساس، فرد تنها زمان کوتاهی برای رسیدن به سرویس بهداشتی دارد.
• تکرر ادرار: نیاز به دفع ادرار با دفعات بیشتر از حد معمول در طول روز.
• بی‌اختیاری ادراری ناشی از فوریت: احساس ناگهانی و غیرقابل‌کنترل برای ادرارکردن که ممکن است با نشت غیرارادی ادرار همراه باشد.
• شب‌ادراری (Nocturia): نیاز به بیدارشدن از خواب برای دفع ادرار دست‌کم دو بار یا بیشتر در هر شب.

علت مثانه بیش‌فعال چیست؟

شایع‌ترین علت مثانه بیش‌فعال، اختلال در عملکرد عضله دترسور (Detrusor) است. این عضله که دیواره مثانه را تشکیل می‌دهد، وظیفه انقباض مثانه هنگام ادرارکردن را بر عهده دارد. اگر این عضله در زمان نامناسب یا بدون پر بودن مثانه منقبض شود، علائم مثانه بیش‌فعال ایجاد می‌شوند.

تعیین روش درمان قطعی مثانه بیش‌فعال در گرو شناسایی علت زمینه‌ای است. عواملی که می‌توانند عملکرد عضله دترسور را مختل کنند عبارت‌اند از:

آسیب‌های شکمی، بارداری و زایمان یکی از علت های مثانه بیش‌فعال

این شرایط می‌توانند عضلات کف لگن را کشیده یا ضعیف کنند. درنتیجه، ممکن است مثانه از موقعیت طبیعی خود خارج شده و کنترل ادرار دشوارتر شود.

آسیب‌های عصبی و دلایل مثانه بیش‌فعال

جراحی‌های لگن یا ستون فقرات، دیسک کمر، پرتودرمانی، بیماری پارکینسون، ام‌اس و سکته مغزی می‌توانند اعصاب کنترل‌کننده مثانه را آسیب بزنند و پیام‌های نادرستی برای انقباض مثانه ارسال کنند.

برخی داروها، الکل و کافئین و تأثیر آنها بر مثانه بیش‌فعال

این مواد می‌توانند عملکرد اعصاب مرتبط با مثانه را تغییر دهند. همچنین، داروهای ادرارآور و کافئین باعث پرشدن سریع‌تر مثانه شده و احتمال نشت ادرار را افزایش می‌دهند.

عفونت‌های دستگاه ادراری و مثانه بیش‌فعال

عفونت‌هایی مانند عفونت ادراری (UTI) می‌توانند اعصاب مثانه را تحریک کرده و باعث انقباض ناگهانی آن شوند.

اضافه وزن و فشار روی مثانه یکی از علت های مثانه بیش‌فعال

افزایش وزن فشار بیشتری به مثانه وارد می‌کند و احتمال بی‌اختیاری ادراری ناشی از فوریت را افزایش می‌دهد.

کاهش سطح استروژن پس از یائسگی و دلایل مثانه بیش‌فعال

تغییرات هورمونی پس از یائسگی می‌توانند در بروز علائم مثانه بیش‌فعال نقش داشته باشند. در برخی زنان، پزشک ممکن است استروژن واژینال را برای کاهش علائم توصیه کند.

افزایش سن و تغییرات عملکرد مثانه از علت های مثانه بیش‌فعال

کاهش عملکرد شناختی در سالمندی که پردازش پیام‌های عصبی بین مغز و مثانه را مختل می‌کند.

سایر عوامل

دیگر علل مؤثر در بروز مثانه بیش‌فعال عبارت‌اند از:

• بیماری‌های مثانه مانند سنگ مثانه یا تومورهای مثانه.
• دیابت.
• عواملی که مانع تخلیه کامل ادرار از مثانه می‌شوند، مانند بزرگی پروستات، یبوست یا برخی جراحی‌های درمان بی‌اختیاری ادرار.

مثانه بیش‌فعال در زنان

در زنان، عواملی مانند بارداری، زایمان طبیعی، افزایش سن و یائسگی می‌توانند عضلات کف لگن را ضعیف کنند. این عضلات نقش مهمی در حمایت از مثانه و کنترل ادرار دارند. به همین دلیل، برخی زنان علاوه‌بر فوریت ادرار، دچار بی اختیاری ادرار هنگام عطسه و سرفه می‌شوند.

مثانه بیش‌فعال در مردان

در مردان، یکی از علل مهم بروز علائم مشابه مثانه بیش‌فعال، بزرگی خوش‌خیم پروستات (BPH) است. بزرگ‌شدن پروستات می‌تواند مسیر خروج ادرار را تنگ کند و باعث شود مثانه برای تخلیه ادرار بیشتر تحت فشار قرار بگیرد. درنتیجه، فرد ممکن است دچار تکرر ادرار، احساس تخلیه ناقص مثانه یا فوریت ادرار شود.

بااین‌حال، هر علامت ادراری در مردان مسن لزوماً به معنی مثانه بیش‌فعال نیست و گاهی نیاز است مشکلات پروستات یا سایر بیماری‌های دستگاه ادراری بررسی شوند.

مثانه بیش‌فعال در کودکان

مثانه بیش‌فعال فقط مخصوص بزرگسالان نیست و کودکان نیز ممکن است به این مشکل مبتلا شوند. در کودکان، این اختلال معمولاً به‌دلیل انقباض غیرارادی عضلات مثانه ایجاد می‌شود؛ یعنی مثانه قبل از اینکه به‌اندازه کافی پر شود، پیام نیاز به دفع ادرار را ارسال می‌کند.

در بسیاری از کودکان، علت دقیق مثانه بیش‌فعال مشخص نیست، اما عوامل مختلفی می‌توانند در بروز آن نقش داشته باشند، ازجمله:

• یبوست: یکی از شایع‌ترین عوامل مرتبط با مشکلات کنترل مثانه در کودکان است. پرشدن روده می‌تواند به مثانه فشار وارد کرده و ظرفیت ذخیره ادرار را کاهش دهد.
• عفونت دستگاه ادراری: عفونت ادراری می‌تواند باعث تحریک مثانه و افزایش احساس فوریت ادرار شود.
• عادت‌های نادرست دفع ادرار: برخی کودکان به‌دلیل بازی یا مشغول‌بودن، ادرار خود را مدتی طولانی نگه می‌دارند و این موضوع می‌تواند عملکرد طبیعی مثانه را مختل کند.
• مصرف زیاد نوشیدنی‌های تحریک‌کننده مثانه: مانند نوشیدنی‌های کافئین‌دار.
• عوامل عصبی یا مشکلات مادرزادی دستگاه ادراری: که در تعداد کمتری از کودکان دیده می‌شوند.

روش‌های تشخیص مثانه بیش‌فعال

اگر دچار احساس ناگهانی و مکرر برای ادرارکردن شده‌اید، پزشک ابتدا بررسی می‌کند که آیا علائم شما ناشی از مثانه بیش‌فعال است یا به‌علت بیماری‌های دیگری مانند عفونت ادراری ایجاد شده است. همچنین، ممکن است میزان تخلیه کامل مثانه پس از ادرارکردن ارزیابی شود.

بررسی علائم و معاینه فیزیکی برای تشخیص مثانه بیش‌فعال

پزشک درباره علائم، بیماری‌های زمینه‌ای، داروهای مصرفی و مدت‌زمان بروز مشکلات ادراری سؤال می‌کند. معاینه فیزیکی می‌تواند شامل بررسی شکم، معاینه لگن در زنان و در برخی موارد معاینه رکتوم باشد.

ممکن است عملکرد اعصاب برای تشخیص مشکلات حسی یا اختلال در رفلکس‌های عصبی که ممکن است بر عملکرد مثانه تأثیر بگذارند، بررسی شود.

بسته به شرایط بیمار، پزشک ممکن است یک یا چند مورد آزمایش‌ را درخواست کند.

آزمایش کامل ادرار (Urinalysis) برای بررسی مثانه بیش‌فعال

این آزمایش ویژگی‌های ظاهری، شیمیایی و میکروسکوپی ادرار را بررسی می‌کند. وجود گلبول‌های قرمز، گلبول‌های سفید یا باکتری‌ها می‌تواند نشانه عفونت یا سایر بیماری‌های دستگاه ادراری باشد.

تشخیص مثانه بیش‌فعال با تست‌های اورودینامیک

در برخی موارد، پزشک برای ارزیابی نحوه عملکرد مثانه و میزان تخلیه آن، آزمایش‌های تخصصی موسوم به اورودینامیک (Urodynamic Tests) را درخواست می‌کند. البته، انجام این آزمایش‌ها همیشه ضروری نیست و بسیاری از افراد بدون نیاز به آن‌ها تشخیص داده می‌شوند.

اندازه‌گیری ادرار باقی‌مانده در مثانه

گاهی بخشی از ادرار پس از دفع در مثانه باقی می‌ماند. این وضعیت که ادرار باقی‌مانده پس از تخلیه (Post-Void Residual) نام دارد، می‌تواند علائمی مشابه مثانه بیش‌فعال ایجاد کند.

برای اندازه‌گیری این مقدار، معمولاً از سونوگرافی مثانه استفاده می‌شود. در برخی موارد نیز پزشک با استفاده از یک لوله باریک به نام سوند ادراری، ادرار باقی‌مانده را تخلیه و اندازه‌گیری می‌کند.

اندازه‌گیری سرعت و حجم جریان ادرار

در این آزمایش، بیمار در دستگاهی به نام یوروفلومتری (Uroflowmetry) ادرار می‌کند. این دستگاه حجم و سرعت جریان ادرار را ثبت کرده و نموداری از نحوه تخلیه مثانه ارائه می‌دهد.

بررسی فشار مثانه (سیستومتری)

آزمایشی به نام سیستومتری (Cystometry) برای اندازه‌گیری فشار داخل مثانه در زمان پرشدن آن انجام می‌شود.

در این روش، پس از تخلیه مثانه با سوند، مایع گرم به‌آرامی وارد مثانه می‌شود. هم‌زمان حسگرهای مخصوص، فشار داخل مثانه و ناحیه لگن را اندازه‌گیری می‌کنند.

این آزمایش می‌تواند نشان دهد:

• مثانه در چه حجمی احساس نیاز به ادرار را ایجاد می‌کند.
• آیا انقباضات غیرارادی مثانه وجود دارد یا خیر.
• مثانه تا چه اندازه قادر به ذخیره و تخلیه ادرار است.

پس از بررسی نتایج، پزشک درباره علت علائم و مناسب‌ترین روش درمانی با شما گفت‌وگو خواهد کرد.

سونوگرافی و تشخیص مثانه بیش‌فعال

سونوگرافی مثانه یک روش تصویربرداری غیرتهاجمی است که امکان مشاهده ساختار مثانه و بررسی میزان تخلیه آن را فراهم می‌کند.

سی‌تی‌اسکن (CT Scan) برای بررسی مثانه بیش‌فعال

سی‌تی‌اسکن تصاویر سه‌بعدی و دقیقی از مثانه و سایر بخش‌های دستگاه ادراری ایجاد می‌کند و می‌تواند برخی ناهنجاری‌ها را آشکار سازد.

سیستوسکوپی برای شناسایی مثانه بیش‌فعال

در سیستوسکوپی، پزشک وسیله‌ای باریک و مجهز به دوربین به نام سیستوسکوپ را ازطریق مجرای ادرار وارد مثانه می‌کند تا داخل آن را به‌طور مستقیم مشاهده کند.

این روش معمولاً با استفاده از ژل بی‌حسی موضعی انجام می‌شود. در موارد خاص ممکن است از بیهوشی عمومی استفاده شود تا بیمار در طول انجام آزمایش هیچ درد یا ناراحتی احساس نکند.

ثبت دفترچه یا گزارش عملکرد مثانه و تشخیص مثانه بیش‌فعال

پزشک ممکن است از شما بخواهد چند روز یک دفترچه ثبت عملکرد مثانه (Bladder Diary) تهیه کنید. این اطلاعات به تشخیص علت علائم و انتخاب بهترین روش درمان کمک می‌کند.

در این دفترچه بهتر است موارد زیر را یادداشت کنید:

• چه نوشیدنی‌هایی مصرف کرده‌اید.
• میزان مایعات مصرفی.
• غذاهای مصرف‌شده.
• تعداد دفعات ادرارکردن در طول روز.
• زمان و مقدار نشت ادرار.
• دفعاتی که احساس فوریت ادرار داشته‌اید.
• دفعاتی که نتوانسته‌اید به‌موقع به سرویس بهداشتی برسید.
• عواملی مانند سرفه، عطسه یا خنده که باعث نشت ادرار شده‌اند.

روش‌های درمان مثانه بیش‌فعال

درمان مثانه بیش‌فعال معمولاً با یک روش انجام نمی‌شود. پزشک باتوجه‌به شدت علائم، علت بیماری و وضعیت عمومی بیمار، ممکن است ترکیبی از تغییر سبک زندگی، تمرینات رفتاری، دارودرمانی و در موارد خاص درمان‌های پیشرفته را توصیه کند.

درمان‌های رفتاری و تغییر سبک زندگی برای کنترل علائم مثانه بیش‌فعال

درمان‌های رفتاری معمولاً اولین انتخاب برای کنترل مثانه بیش‌فعال هستند، زیرا در بسیاری از افراد مؤثرند و عوارض جانبی قابل‌توجهی ندارند.

بیوفیدبک (Biofeedback) یکی از درمان های رفتاری برای مثانه بیش‌فعال

در روش بیوفیدبک، حسگرهایی روی پوست ناحیه مثانه قرار می‌گیرند که فعالیت عضلات مثانه را ثبت کرده و روی نمایشگر نشان می‌دهند. این روش به بیمار کمک می‌کند انقباض عضلات مثانه را بهتر بشناسد و به‌مرور کنترل بیشتری بر آن‌ها داشته باشد.

آموزش مثانه (Bladder Training) برای کنترل علائم مثانه بیش‌فعال

در این روش، فرد یاد می‌گیرد در زمان‌های مشخص به سرویس بهداشتی مراجعه کند، نه هر زمان که احساس فوریت ادرار دارد. معمولاً با ثبت دفعات ادرار در دفترچه ثبت عملکرد مثانه (Bladder Diary)، فاصله بین هربار ادرارکردن به‌تدریج، مثلاً هربار ۱۵ دقیقه افزایش می‌یابد. این تمرین باعث می‌شود مثانه به نگهداری حجم بیشتری از ادرار عادت کند.

کاهش وزن و آموزش های رفتاری برای کنترل علائم مثانه بیش‌فعال

اگر اضافه‌وزن یا چاقی دارید، کاهش وزن می‌تواند فشار واردشده به مثانه را کم کرده و علائم را بهبود بخشد. این موضوع به‌ویژه در افرادی که هم‌زمان دچار بی‌اختیاری ادراری استرسی هستند، اهمیت بیشتری دارد.

سوندگذاری متناوب و کنترل علائم مثانه بیش‌فعال

اگر مثانه به‌طور کامل تخلیه نمی‌شود، پزشک ممکن است سوندگذاری متناوب را توصیه کند. در این روش، بیمار در زمان‌های مشخص با استفاده از یک سوند باریک، مثانه را به‌طور کامل تخلیه می‌کند.

تمرینات عضلات کف لگن (تمرینات کگل) یکی از روش های بهبودی علائم مثانه بیش‌فعال

تمرینات کگل باعث تقویت عضلات کف لگن و اسفنکتر ادراری می‌شوند و به کنترل بهتر مثانه کمک می‌کنند. یادگیری صحیح این تمرینات معمولاً با کمک پزشک یا فیزیوتراپیست انجام می‌شود.

برای مشاهده نتایج این تمرینات باید آن‌ها را به‌طور منظم انجام داد. معمولاً حدود ۶ هفته زمان لازم است تا اثرات آن‌ها آشکار شود.

مدیریت مصرف مایعات و کنترل علائم مثانه بیش‌فعال

تنظیم میزان مصرف مایعات و کاهش نوشیدنی‌هایی که مثانه را تحریک می‌کنند، می‌تواند به کنترل علائم مثانه بیش‌فعال کمک کند. البته این کار باید با نظر پزشک انجام شود.

برای کاهش علائم، توصیه می‌شود:

• مصرف نوشیدنی‌های محرک مثانه مانند قهوه، نوشابه‌های کولا و سایر نوشیدنی‌های کافئین‌دار را محدود کنید.
• از مصرف بیش‌ از حد مایعات، به‌ویژه در ساعات پایانی روز، خودداری کنید.
• درعین‌حال، بدن خود را دچار کم‌آبی نکنید و روزانه حدود ۶ تا ۸ لیوان (هر لیوان حدود ۲۴۰ میلی‌لیتر) آب بنوشید، مگر اینکه پزشک توصیه دیگری داشته باشد.

نوشیدن آب به مقدار متعادل به حفظ سلامت دستگاه ادراری کمک می‌کند، اما مصرف بیش‌ از حد مایعات می‌تواند دفعات ادرار و احساس فوریت ادرار را افزایش دهد.

ترک سیگار و محصولات تنباکویی یکی از آموزش های رفتاری برای کنترل علائم مثانه بیش‌فعال

سیگار و سایر محصولات دخانی می‌توانند عضلات مثانه را تحریک کنند. همچنین، سرفه‌های مزمن ناشی از مصرف سیگار، احتمال نشت ادرار را افزایش می‌دهد.

بازآموزی مثانه (Bladder Retraining) برای درمان مثانه بیش‌فعال

در افراد مبتلا به مثانه بیش‌فعال، مثانه به‌مرور زمان به تخلیه زودهنگام عادت می‌کند. بازآموزی مثانه به شما کمک می‌کند این الگوی نادرست را اصلاح کرده و مدت بیشتری ادرار را نگه دارید.

هدف این برنامه آموزشی عبارت است از:

• کنترل احساس فوریت ادرار؛
• به تأخیر انداختن مراجعه به سرویس بهداشتی؛
• ادرارکردن طبق یک برنامه زمانی مشخص، نه صرفاً براساس احساس فوریت.

هنگام احساس فوریت ادرار چه باید کرد؟

اگر ناگهان احساس شدید نیاز به ادرار پیدا کردید، این اقدامات می‌توانند به کنترل آن کمک کنند:

1. همان‌جا بایستید یا بنشینید و از حرکت ناگهانی خودداری کنید.
2. چند بار پشت سر هم عضلات کف لگن (تمرینات کگل) را منقبض کنید.
3. سایر عضلات بدن را شل کنید و چند نفس عمیق بکشید.
4. تمرکز خود را روی کاهش احساس فوریت ادرار بگذارید.
5. پس از کاهش احساس فوریت، با سرعت طبیعی به‌سمت سرویس بهداشتی حرکت کنید و در طول مسیر نیز تمرینات کگل را ادامه دهید.

بهبود عملکرد مثانه معمولاً به ۶ تا ۸ هفته تمرین منظم نیاز دارد. اگر باوجود رعایت این توصیه‌ها علائم همچنان ادامه داشته باشند، پزشک ممکن است دارو نیز تجویز کند.

درمان دارویی مثانه بیش‌فعال

اگر تغییر سبک زندگی و تمرینات رفتاری کافی نباشند، پزشک ممکن است دارو تجویز کند.

استروژن واژینال یکی از روش های درمان دارویی مثانه بیش‌فعال

در زنان پس از یائسگی، استروژن واژینال می‌تواند به تقویت بافت‌ها و عضلات مجرای ادرار و واژن کمک کند و علائم مثانه بیش‌فعال را کاهش دهد.

این دارو به‌شکل کرم، شیاف، قرص یا حلقه واژینال در دسترس است و فقط باید با تجویز پزشک استفاده شود.

داروهای آنتی‌کولینرژیک و درمان دارویی مثانه بیش‌فعال

داروهای آنتی‌کولینرژیک با کاهش انقباضات غیرارادی عضلات مثانه، به کنترل علائم مثانه بیش‌فعال کمک می‌کنند. از مهم‌ترین انواع قرص برای مثانه بیش‌فعال در این گروه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• اکسی‌بوتینین (Oxybutynin)؛
• ژل اکسی‌بوتینین؛
• تولترودین (Tolterodine)؛
• سولیفناسین (Solifenacin)؛
• فزوترودین (Fesoterodine)؛
• داریفناسین (Darifenacin)؛
• تروسپیوم (Trospium).

داروهای آگونیست گیرنده بتا ۳ برای درمان مثانه بیش‌فعال

این داروها با شل‌کردن عضله دترسور، ظرفیت ذخیره ادرار در مثانه را افزایش می‌دهند و دفعات فوریت ادرار را کاهش می‌دهند.

انواع قرص برای مثانه بیش‌فعال در داروهای این گروه عبارت‌اند از:

• میرابگرون (Mirabegron).
• وایبگرون (Vibegron).

عوارض داروهای شل‌کننده عضلات

شایع‌ترین عوارض این داروها عبارت‌اند از:

• خشکی دهان؛
• خشکی چشم؛
• یبوست.

برای کاهش خشکی دهان، پزشک ممکن است مکیدن آب‌نبات بدون قند، جویدن آدامس بدون قند یا نوشیدن جرعه‌های کوچک آب را توصیه کند. استفاده از قطره اشک مصنوعی نیز می‌تواند به کاهش خشکی چشم کمک کند.

همچنین، مصرف غذاهای پرفیبر یا درصورت نیاز نرم‌کننده‌های مدفوع، می‌تواند از یبوست جلوگیری کند.

درمان مثانه بیش‌فعال با بوتاکس

در برخی بیماران، پزشک بوتاکس را مستقیماً به عضلات مثانه تزریق می‌کند. بوتاکس باعث شل‌شدن عضلات مثانه شده و ظرفیت نگهداری ادرار را افزایش می‌دهد. این روش معمولاً برای افرادی استفاده می‌شود که علائم شدید دارند و به درمان‌های دیگر پاسخ مناسبی نداده‌اند.

اثر بوتاکس معمولاً حداقل ۶ ماه باقی می‌ماند و پس از کاهش اثر، ممکن است تزریق مجدد لازم باشد.

عوارض احتمالی این روش شامل موارد زیر است:

• عفونت ادراری؛
• احتباس ادرار و ناتوانی در تخلیه کامل مثانه.

درصورت بروز احتباس ادرار، ممکن است بیمار نیاز به انجام سوندگذاری متناوب داشته باشد.

درمان مثانه بیش‌فعال با تحریک عصبی

در این روش، با استفاده از جریان‌های الکتریکی خفیف، اعصاب کنترل‌کننده مثانه تحریک می‌شوند تا عملکرد آن بهبود پیدا کند.

تحریک عصب خاجی (Sacral Nerve Stimulation)

در این روش، یک سیم نازک در نزدیکی اعصاب خاجی که مسئول انتقال پیام‌های عصبی بین مثانه و مغز هستند، قرار داده می‌شود.

ابتدا یک دوره آزمایشی انجام می‌شود. اگر علائم بیمار بهبود یابد، پزشک یک دستگاه کوچک باتری‌دار را زیر پوست قرار می‌دهد تا به‌طور مداوم پیام‌های الکتریکی ارسال کند. عملکرد این دستگاه تاحدی مشابه ضربان‌ساز قلب است.

تحریک عصب تیبیال از راه پوست (PTNS)

در این روش، سوزن بسیار ظریفی در نزدیکی مچ پا وارد پوست می‌شود و جریان الکتریکی خفیفی را به عصب تیبیال منتقل می‌کند. این عصب با اعصاب کنترل‌کننده مثانه در نخاع ارتباط دارد.

درمان معمولاً هفته‌ای یک‌بار به‌مدت ۱۲ هفته انجام می‌شود. پس از آن، برای حفظ نتایج، جلسات درمان هر ۳ تا ۴ هفته یک‌بار ادامه پیدا می‌کند.

جراحی مثانه بیش‌فعال

جراحی معمولاً آخرین گزینه درمانی است و فقط برای بیمارانی انجام می‌شود که علائم بسیار شدید دارند و به سایر روش‌های درمانی پاسخ نداده‌اند.

جراحی افزایش ظرفیت مثانه (سیستوپلاستی)

در این عمل، جراح از بخشی از روده برای افزایش حجم مثانه استفاده می‌کند تا مثانه بتواند ادرار بیشتری را در خود نگه دارد.

برخی از افرادی که این جراحی را انجام می‌دهند، ممکن است تا پایان عمر به سوندگذاری متناوب برای تخلیه مثانه نیاز داشته باشند.

برداشتن مثانه

برداشتن کامل مثانه تنها در شرایط بسیار خاص و به‌عنوان آخرین راه‌حل درمانی انجام می‌شود. پس از برداشتن مثانه، جراح ممکن است با استفاده از بخشی از روده، مثانه جدید (Neobladder) ایجاد کند یا مسیر جدیدی برای خروج ادرار بسازد تا ادرار در کیسه‌ای که روی پوست شکم قرار می‌گیرد جمع‌آوری شود.

درمان خانگی مثانه بیش‌فعال

با برخی اقدامات و اصلاح برخی عادت‌ها می‌توانید به درمان مثانه بیش‌فعال یا پیشگیری از آن کمک می‌کند.

پیشگیری از یبوست یکی از روش های درمان خانگی مثانه بیش‌فعال

یبوست می‌تواند به مثانه فشار وارد کرده و علائم مثانه بیش‌فعال را تشدید کند. برای حفظ عملکرد طبیعی روده‌ها:

• مصرف فیبر را افزایش دهید. حبوبات، جو دوسر، غلات سبوس‌دار، نان سبوس‌دار، میوه‌ها و سبزیجات تازه انتخاب‌های مناسبی هستند.
• روزانه چند لیوان آب بیشتر بنوشید؛ مگر اینکه پزشک محدودیت مصرف مایعات را توصیه کرده باشد.
• به‌طور منظم ورزش کنید.

رژیم غذایی مناسب برای افراد مبتلا به مثانه پرکار

برخی غذاها و نوشیدنی‌ها می‌توانند علائم مثانه بیش‌فعال را تشدید کنند. درصورت امکان، مصرف آن‌ها را کاهش دهید یا از رژیم غذایی خود حذف کنید:

• چای؛
• قهوه؛
• نوشیدنی‌های الکلی؛
• نوشابه‌های کافئین‌دار؛
• مرکبات و آب‌میوه‌های اسیدی؛
• شکلات؛
• گوجه‌فرنگی و فراورده‌های آن؛
• غذاهای تند و پرادویه؛
• غذاها و نوشیدنی‌های اسیدی؛
• محصولات حاوی شیرین‌کننده‌های مصنوعی مانند نوشابه‌های رژیمی و برخی آدامس‌ها.

داروهای گیاهی برای مثانه بیش‌فعال

قرن‌هاست که مردم برای درمان بسیاری از مشکلات سلامتی، بدون استفاده از داروهای شیمیایی، به گیاهان دارویی روی آورده‌اند. بااین‌حال، در مورد بسیاری از این روش‌ها، شواهد علمی کافی برای اثبات اثربخشی یا بی‌خطربودن آن‌ها وجود ندارد. پیش از مصرف هر نوع داروی گیاهی یا مکمل، حتی اگر کاملاً طبیعی باشد، بهتر است با پزشک مشورت کنید تا از ایمنی آن برای شرایط بدنی خود مطمئن شوید.

نخل اره‌ای (Saw Palmetto) برای مثانه بیش‌فعال

برخی مطالعات نشان داده‌اند که گیاه نخل اره‌ای ممکن است در گروه محدودی از مردان مبتلا به بزرگی خوش‌خیم پروستات (BPH) مؤثر باشد. این گیاه ممکن است به کاهش برخی علائم ادراری مرتبط با بزرگ‌شدن پروستات، مانند تکرر ادرار یا مشکلات تخلیه مثانه، کمک کند.

رزینی‌فراتوکسین (Resiniferatoxin) یکی از داروهای گیاهی برای مثانه بیش‌فعال

رزینی‌فراتوکسین ماده‌ای است که از یک گیاه شبیه کاکتوس به دست می‌آید. این ترکیب ممکن است با کاهش پیام‌های عصبی ارسال‌شده از مثانه به مغز، احساس نیاز فوری به ادرارکردن را کمتر کند و به مثانه کمک کند حجم بیشتری از ادرار را نگه دارد.

بااین‌حال، برای اثبات تأثیر قطعی آن در درمان مثانه بیش‌فعال به تحقیقات بیشتری نیاز است.

کپسایسین (Capsaicin) برای مثانه بیش‌فعال

کپسایسین همان ماده‌ای است که باعث تندی فلفل‌قرمز می‌شود. تصور می‌شود این ترکیب عملکردی مشابه رزینی‌فراتوکسین دارد و ممکن است در کنترل برخی مشکلات دردناک ناحیه لگن که گاهی همراه با مثانه بیش‌فعال دیده می‌شوند، مؤثر باشد.

روغن دانه کدو تنبل (Pumpkin Seed Oil) برای درمان مثانه بیش‌فعال

برخی پژوهشگران معتقدند ترکیبات موجود در دانه کدو تنبل ممکن است به تقویت عضلات کف لگن کمک کنند. تقویت این عضلات می‌تواند کنترل بهتر عضلات درگیر در فرایند ادرارکردن را به همراه داشته باشد.

اگرچه برخی گیاهان دارویی و روش‌های مکمل ممکن است به کاهش علائم کمک کنند، اما هیچ‌کدام نباید جایگزین درمان‌های استاندارد پزشکی شوند. انتخاب بهترین روش درمانی باید باتوجه‌به علت مثانه بیش‌فعال و شرایط هر فرد، زیر نظر پزشک انجام شود.

درمان مثانه بیش‌فعال در طب سنتی

درحال‌حاضر، شواهد علمی معتبری وجود ندارد که نشان دهد درمان‌های مکمل یا طب سنتی می‌توانند مثانه بیش‌فعال را درمان کنند. بااین‌حال، برخی مطالعات نشان داده‌اند که طب سوزنی (Acupuncture) ممکن است در کاهش برخی علائم مثانه بیش‌فعال مؤثر باشد.

طب سوزنی یک روش درمانی سنتی است که در آن نقاط خاصی از بدن با استفاده از سوزن‌های بسیار ظریف تحریک می‌شوند. برخی مطالعات نشان داده‌اند که طب سوزنی ممکن است ظرفیت نگهداری ادرار در مثانه را افزایش دهد و احساس فوریت و تعداد دفعات ادرار را کاهش دهد.

برای انجام طب سوزنی، حتماً به یک متخصص دارای مجوز مراجعه کنید. جلسات درمانی معمولاً یک تا دو بار در هفته و حدود ۱۰ تا ۱۲ جلسه انجام می‌شوند.

اگر قصد استفاده از درمان‌های مکمل را دارید، حتماً پیش از شروع با پزشک خود مشورت کنید و از این روش‌ها به‌عنوان جایگزین درمان‌های استاندارد پزشکی استفاده نکنید.

عوارض درمان‌نکردن مثانه بیش‌فعال

درصورت درمان‌نشدن، مثانه بیش‌فعال می‌تواند کیفیت زندگی فرد را تحت‌تأثیر قرار دهد. شدت این عوارض در افراد مختلف متفاوت است، اما ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• اضطراب و نگرانی مداوم درباره دسترسی به سرویس بهداشتی؛
• کاهش اعتمادبه‌نفس، احساس خجالت یا افسردگی؛
• اختلال در روابط و عملکرد جنسی؛
• اختلال خواب و بیدارشدن‌های مکرر در طول شب به‌دلیل نیاز به دفع ادرار.

چگونه از ابتلا به مثانه بیش‌فعال جلوگیری کنیم؟

رعایت برخی عادات سالم می‌تواند خطر ابتلا به مثانه بیش‌فعال را کاهش دهد یا از تشدید علائم آن جلوگیری کند:

• انجام منظم تمرینات کگل برای تقویت عضلات کف لگن.
• داشتن فعالیت بدنی و ورزش روزانه.
• محدودکردن مصرف نوشیدنی‌های حاوی کافئین و همچنین الکل.
• حفظ وزن در محدوده سالم و جلوگیری از اضافه‌وزن.
• کنترل بیماری‌های مزمن مانند دیابت که می‌توانند علائم مثانه بیش‌فعال را تشدید کنند.
• ترک سیگار.

کلام آخر دکتر دکتر

مثانه بیش‌فعال یکی از مشکلات شایع دستگاه ادراری است که می‌تواند با علائمی مانند احساس ناگهانی و شدید نیاز به ادرارکردن، تکرر ادرار، بیدارشدن‌های مکرر در شب برای دفع ادرار و گاهی نشت ادرار همراه باشد. این مشکل در زنان و مردان و حتی کودکان دیده می‌شود و اگرچه معمولاً خطر جدی برای سلامت ایجاد نمی‌کند، اما می‌تواند کیفیت زندگی، خواب، فعالیت‌های روزمره و روابط اجتماعی فرد را تحت‌تأثیر قرار دهد.

علت مثانه بیش‌فعال در همه افراد یکسان نیست. مثانه بیش‌فعال در بسیاری از افراد با تغییر سبک زندگی قابل‌کنترل است. درصورت نیاز، پزشک می‌تواند از داروها، تزریق بوتاکس مثانه، تحریک عصبی و در موارد شدید، روش‌های جراحی استفاده کند. اگر دچار علائم مثانه بیش‌فعال هستید، نباید به‌دلیل خجالت یا تصور اینکه این مشکل بخشی طبیعی از افزایش سن است، آن را نادیده بگیرید. مراجعه به پزشک و تشخیص علت اصلی می‌تواند به انتخاب درمان مناسب و بازگشت کنترل بهتر بر عملکرد مثانه کمک کند. می‌توانید در دکتردکتر در چند گام ساده از متخصص اورولوژی وقت ویزیت آنلاین یا حضوری بگیرید.

سوالات متداول

منابع

Mayoclinic

Calderamedical

Clevelandclinic

Childrenshospital

Webmd

اشتراک گذاری