شب‌ادراری بزرگسالان؛ دلایل، روش تشخیص و درمان قطعی این مشکل

موضوع شب‌ادراری بزرگسالان شاید در نگاه اول کمی شرم‌آور یا مایه خجالت به نظر برسد؛ اما حقیقت این است که پشت این مشکل، کلاف سردرگمی از مسائل هورمونی، عصبی یا فیزیولوژیک به‌هم‌پیچیده است که باید با تشخیص درست و درمان به‌موقع از هم باز شود. ما این مطلب از دکتردکتر را به این موضوع اختصاص می‌دهیم تا با روش‌های تشخیص و راهکارهای قطعی درمان شب‌ادراری بزرگسالان بیشتر آشنا شویم.

شب‌ادراری در بزرگسالان چیست؟

شب‌ادراری بزرگسالان یا همان «انورزیس شبانه بزرگسالان» (Adult Nocturnal Enuresis) به دفع غیرارادی ادرار در خواب در افراد بالای ۱۸ سال گفته می‌شود. شب‌ادراری در بزرگسالان می‌تواند از علت زمینه‌ای آناتومیک، هورمونی، عصبی یا مرتبط با اختلالات خواب خبر بدهد.

در حالت عادی، بدن سالم حجم ادرار شبانه را ازطریق پیام‌های هورمونی تنظیم می‌کند. هم‌زمان مسیرهای عصبی بین مثانه و مغز طوری فعال هستند که یا به مثانه اجازه می‌دهند ادرار را تا صبح در خود نگه دارد یا با پرشدن ظرفیتش، فرد را از خواب بیدار کنند تا به دستشویی برود؛ اما این سیستم در بزرگسالانی که دچار شب‌ادراری هستند، از کار می‌افتد و به یکی از این شرایط دچار می‌شود:

• بدن در طول شب حجم غیرعادی و زیادی ادرار تولید می‌کند
• ظرفیت کاربردی مثانه کم می‌شود.
• مغز نمی‌تواند در پاسخ به پیام‌های پرشدن مثانه، فرد را از خواب بیدار کند.

تفاوت شب‌ادراری با بی‌اختیاری ادرار

ازنظر پزشکی، شب‌ادراری در بزرگسالان نوعی بی‌اختیاری ادرار محسوب می‌شود، اما تفاوت اصلی آنها در سطح هوشیاری، زمان وقوع و سازوکار بدن است. بی‌اختیاری ادرار معمولی اغلب هنگام بیداری و به‌علت ضعف عضلات لگن اتفاق می‌افتد؛ درمقابل، شب‌ادراری زمانی اتفاق می‌افتد که فرد به‌طور کامل در خواب است و ذهن به‌صورت هوشیار کنترلی روی عملکرد مثانه ندارد.

برای مثال، بی‌اختیاری در زنان ممکن است پس از بارداری، زایمان یا یائسگی به‌خاطر ضعف عضلات کف لگن اتفاق بیفتد؛ این عارضه در بی‌اختیاری ادرار هنگام عطسه و سرفه خودش را بیشتر نشان می‌دهد. درمقابل، شب‌ادراری در هنگام خواب و بدون کنترل ارادی فرد رخ می‌دهد و لزوماً به ضعف عضلات کف لگن مربوط نیست.

انواع شب‌ادراری در بزرگسالان

در علم پزشکی، شب‌ادراری بزرگسالان براساس زمان شروع، طول دوره و علائم همراه آن در مجاری ادراری به دسته‌های مختلفی تقسیم می‌شود که در ادامه آنها را مرور می‌کنیم.

شب‌ادراری اولیه

شب‌ادراری اولیه در بزرگسالان به وضعیتی گفته می‌شود که در آن فرد از دوران کودکی به‌طور مداوم درگیر شب‌ادراری بوده است و هیچ‌وقت به‌مدت طولانی بدون این عارضه زندگی نکرده است.

متخصصان زمانی تشخیص شب‌ادراری اولیه می‌دهند که فرد هرگز به‌مدت شش ماه متوالی شب‌ها خشک نخوابیده باشد. شب‌ادراری اولیه عارضه چندان شایعی نیست و اغلب به سابقه ژنتیکی و خانوادگی، تغییرات ساختاری مادرزادی در دستگاه ادراری یا کمبود مداوم هورمون ضدادراری برمی‌گردد.

شب‌ادراری ثانویه

شب‌ادراری ثانویه زمانی رخ می‌دهد که فرد بزرگسال پس از یک دوره حداقل ۶ماهه و گاهی چندین ساله که شب‌ها دچار ادرار ناخودآگاه نشده است، ناگهان دچار شب‌ادراری شود. شب‌ادراری ثانویه در اکثر موارد عارضه‌ای اکتسابی است که براثر بیماری جدید جسمی یا روانی بروز می‌کند. بعضی از دلایل رایج شب‌ادراری ثانویه شامل این موارد می‌شوند:

• عفونت‌های دستگاه ادراری؛
• بیماری دیابت؛
• آپنه انسدادی خواب؛
• انسداد خروجی مثانه یا بزرگی خوش‌خیم پروستات در مردان؛
• بیماری‌های عصبی مثل ام‌اس یا پارکینسون؛
• استرس‌های شدید و آسیب‌های روحی؛
• عوارض جانبی بعضی از داروها مانند آرام‌بخش‌ها و داروهای روان‌پریشی.

شب‌ادراری همراه با علائم مثانه بیش‌فعال

شب‌ادراری همراه با مثانه بیش‌فعال زمانی اتفاق می‌افتد که شب‌ادراری با مشکلات روزانه تخلیه ادرار همراه شود. نشانه‌هایی مثل احساس نیاز ناگهانی و شدید به دفع ادرار، رفتن مداوم به سرویس بهداشتی در طول روز و چند بار بیدارشدن از خواب در طول شب برای ادرارکردن مشکلاتی هستند که در شب‌ادراری همراه با علائم مثانه بیش‌فعال دیده می‌شوند.

علائم شب‌ادراری در بزرگسالان

اصلی‌ترین نشانه شب‌ادراری در بزرگسالان خروج بی‌اختیار ادرار در زمان خواب است؛ البته این نشانه اغلب با علائم دیگری در مجاری ادراری دیده می‌شود که ممکن است در طول روز یا شب رخ دهند. بسیاری از افرادی که دچار شب‌ادراری می‌شوند، در طول روز هم به‌دفعات نیازی ناگهانی برای تخلیه ادرار و دستشویی‌رفتن پیدا می‌کنند.

علاوه‌بر این، گاهی این افراد ممکن است علائم دیگری مثل سوزش ادرار، تکرر ادرار یا ادرار کاذب (خروج مقدار بسیار کم ادرار) داشته باشند که نشانه وجود یک مشکل زمینه‌ای در دستگاه ادراری است. برای مثال، سوزش و تکرر ادرار ممکن است با عفونت ادراری همراه باشد، درحالی‌که احساس مکرر دفع با خروج مقدار کمی ادرار می‌تواند در بعضی از اختلالات مثانه دیده شود. به همین دلیل، توجه به علائم همراه شب‌ادراری برای تشخیص علت اصلی و انتخاب روش درمان مناسب اهمیت زیادی دارد.

علت شب‌ادراری در بزرگسالان

شب‌ادراری بزرگسالان به‌ندرت بیماری مستقلی محسوب می‌شود و اغلب علامت ثانویه مشکلات دیگر مثل کاهش ظرفیت نگهداری مثانه یا اختلال در مکانیسم بیدارشدن از خواب است. در ادامه، به چند دلیل اصلی برای شب‌ادراری بزرگسالان اشاره می‌کنیم.

اختلال در ترشح هورمون ضدادراری (ADH) و شب ادراری در بزرگسالان

هورمون ضدادراری (Antidiuretic Hormone) یا همان ADH که به آن وازوپرسین (Vasopressin) هم می‌گویند، هورمون بسیار مهمی است که به کلیه‌ها دستور می‌دهد آب جذب کنند و تولید ادرار در شب را کاهش دهند. در حالت طبیعی، میزان ترشح هورمون ADH هنگام خواب بیشتر می‌شود تا فرد بتواند بدون نیاز به دستشویی‌رفتن، خوابی پیوسته داشته باشد.

بااین‌حال، اگر ترشح شبانه هورمون ADH یا پاسخ کلیه‌ها به ترشح این هورمون دچار اختلال شود، کلیه‌ها در طول شب حجم زیادی ادرار رقیق تولید می‌کنند که به‌سرعت از ظرفیت طبیعی مثانه فراتر می‌رود و اگر مغز نتواند فرد را به‌موقع از خواب بیدار کند، باعث خروج بی‌اختیار ادرار می‌شود.

مثانه بیش‌فعال یکی از علت های شب ادراری در بزرگسالان

مثانه بیش‌فعال (OAB) عارضه عصبی عضلانی شایعی است که با انقباض‌های بی‌اختیار «عضله دتروسور» (عضله مثانه) همراه می‌شود. در این وضعیت، زمانی که دتروسور باید در حالت استراحت باشد، فرد دچار اسپاسم‌های غیرقابل‌پیش‌بینی عضلانی می‌شود که ممکن است هنگام خواب هم رخ دهند. اگر این انقباض‌های ناگهانی جلوی مقاومت طبیعی اسفنکتر مجرای ادرار را بگیرند و فرد به‌طور کامل از خواب بیدار نشود، مثانه به‌صورت خودکار تخلیه می‌شود و شب‌ادراری همراه با احساس اضطرار شدید را به وجود می‌آورد.

کاهش ظرفیت عملکردی مثانه یکی از دلایل شب ادراری بزرگسالان

ظرفیت عملکردی مثانه به حداکثر حجم ادراری گفته می‌شود که مثانه قادر است پیش از ایجاد احساس فشار شدید و غیرقابل‌کنترل در خود نگه دارد. اگر این ظرفیت به‌دلیل عواملی مانند التهاب مزمن دیواره مثانه، زخم‌های بافتی، بزرگ شدن پروستات در آقایان یا هایپرتونی عضله دتروسور (سفتی بیش از حد عضله مثانه) به‌شدت کاهش پیدا کند، حجم معمولی یا کم ادرار تولیدشده در طول شب هم خیلی سریع مثانه را به نقطه بحرانی می‌رساند.

عفونت‌های دستگاه ادراری و شب ادراری در بزرگسالان

عفونت مجاری ادراری زمانی پیش می‌آید که باکتری‌ها مجرای ادرار را ملتهب می‌کنند. این التهاب می‌تواند منجر به حساسیت و تحریک‌پذیری بالا شود و عضله دتروسور را به‌شدت درگیر انقباض و اسپاسم کند. خوشبختانه، این نوع از شب‌ادراری با مصرف آنتی‌بیوتیک تجویزشده توسط پزشک به‌طور کامل رفع می‌شود.

دیابت از علت های شب ادراری بزرگسالان

دیابت نوع یک و دو اگر کنترل نشود، قند خون را به‌شکل غیرطبیعی بالا می‌برد و آن را وارد ادرار می‌کند. قند اضافه در مجرای ادرار آب زیادی به داخل این مایع اضافه بدن می‌کشاند و باعث پربودن بیش از حد مثانه در طول خواب می‌شود. همچنین، دیابت کنترل‌نشده در طولانی‌مدت به نوروپاتی دیابتی (آسیب اعصاب) منجر می‌شود که خودش می‌تواند در درک احساس پربودن مثانه اختلال ایجاد کند.

مشکلات عصبی از علت های شب ادراری بزرگسالان

اگر پیام‌های عصبی بین مغز، نخاع و اعصاب لگن به‌خوبی ردوبدل نشوند، کنترل ادرار هم دچار مشکل می‌شود. در افراد مبتلا به مشکلات عصبی مثل ام‌اس، پارکینسون، سکته مغزی یا آسیب‌های نخاعی، مسیرهای عصبی مختل شده و باعث می‌شوند مغز سیگنال پربودن مثانه را در طول خواب دریافت یا پردازش نکند.

آپنه خواب یکی از دلایل شب ادراری بزرگسالان

آپنه انسدادی خواب (OSA) اختلال خوابی است که تنفس و دریافت اکسیژن را دچار مشکل می‌کند. با افت شدید اکسیژن و تغییرات ناگهانی فشار در قفسه سینه، هورمونی به نام ANP از سمت قلب به‌اشتباه ترشح می‌شود که به کلیه‌ها دستور می‌دهد آب و سدیم اضافی را دفع کنند. به همین دلیل، آپنه خواب باعث تولید بیش از حد ادرار در شب می‌شود. این مسئله با خواب‌های عمیق و خسته‌کننده رایج در مبتلایان به آپنه خواب همراه می‌شود و ممکن است درنهایت باعث خیس‌شدن تخت و رختخواب فرد شود.

مشکلات انسدادی دستگاه ادراری و شب ادراری در بزرگسالان

انسدادهای فیزیکی در مسیر مجاری ادراری مثل افتادگی اندام‌های لگنی یا سنگ‌ مثانه سازوکار طبیعی جریان ادرار را برهم می‌زنند و زمینه‌ساز شب‌ادراری در بزرگسالان می‌شوند. موانع فیزیکی می‌توانند مسیر خروج ادرار را سد کنند و باعث شوند مقداری ادرار همیشه در مثانه باقی بماند. به‌مرور زمان، تجمع ادرار دیواره مثانه را بیش از حد دچار کشسانی می‌کند و انقباض فعال عضله دتروسور مثانه را از کار می‌اندازد. این وضعیت باعث خروج بی‌اختیار ادرار در طول شب می‌شود.

بیماری‌های پروستات در مردان و شب ادراری بزرگسالان

اختلالات پروستات، به‌خصوص بزرگی خوش‌خیم پروستات یا سرطان پروستات از دلایل اصلی شب‌ادراری در مردان بزرگسال هستند. غده پروستات بخش بالایی مجرای ادرار را درست زیر گردن مثانه در بر گرفته است. با بزرگ‌شدن پروستات، مجرای ادرار تحت فشار قرار می‌گیرد و تنگ می‌شود؛ این موضوع جلوی خروج ادرار را می‌گیرد و عضله دتروسور مثانه را مجبور می‌کند برای بیرون فرستادن ادرار خیلی سخت‌تر کار کند. فشار مداوم و بیش از حد روی این عضله به‌مرور زمان آن را ضعیف و بی‌ثبات می‌کند، وضعیتی که ممکن است به بی‌اختیاری ادراری در شب منجر شود.

تغییرات هورمونی از دلایل شب ادراری در بزرگسالان

نوسانات هورمونی بدن هم ممکن است توازن مایعات در شب و سلامت بافت مثانه را دچار اختلال کند. به غیر از نقش شناخته‌شده هورمون ضدادراری (ADH) که جلوی ادرار در شب را می‌گیرد، استروژن هم نقش پررنگی در سلامت مجاری ادراری زنان ایفا می‌کند. زنان یائسه به‌خاطر افت سطح استروژن دچار تحلیل مجاری ادراری تناسلی و ضعف بافت این ناحیه از بدن می‌شوند. این تغییرات هورمونی در سنین بالاتر با کاهش ترشح شبانه هورمون ADH هم‌زمان می‌شود و ممکن است توانایی فیزیکی بدن برای بسته نگه‌داشتن مجرای ادرار در خواب را کاهش دهد.

مصرف برخی داروها و تأثیر آنها بر شب ادراری بزرگسالان

طیف گسترده‌ای از داروهای تجویزی یا بدون نسخه ممکن است عوارضی مثل شب‌ادراری در بزرگسالان به بار بیاورند. داروهایی که برای فشار خون بالا و نارسایی قلبی تجویز می‌شوند، خیلی اوقات ادرارآور هستند و مثانه را بیش از حد پر می‌کنند. بعضی از داروهای ضدافسردگی و ضدروان‌پریشی هم باعث خواب‌آلودگی و سرکوب شدید سیستم عصبی مرکزی می‌شوند و سیگنال‌های مثانۀ پر به مغز برای بیدارشدنِ به‌موقع را از کار می‌اندازند.

علاوه‌بر این، داروهای دارای خواص آنتی‌کولینرژیک یا آلفا بلاکرها ممکن است تنوع انقباض عضله مثانه را تغییر دهند یا عضله صاف اسفنکتر ادراری را شل کنند و باعث نشت شبانه ادرار شوند.

عوامل ژنتیکی و وراثت و شب ادراری در بزرگسالان

خیلی اوقات، شب‌ادراری بزرگسالان جنبه ژنتیکی دارد. براساس مطالعات، شب‌ادراری اولیه سابقه خانوادگی دارد؛ یعنی اگر یکی از والدین یا هر دوی آنها تا دوران نوجوانی یا بزرگسالی دچار شب‌ادراری بوده باشند، ریسک بروز این مسئله در فرد به‌شکل چشمگیری افزایش پیدا می‌کند. بعضی عوامل ارثی تعیین می‌کنند که فرد چقدر عمیق می‌خوابد و سیستم عصبی‌اش تا چه حد به پیام‌های کشیدگی دیواره مثانه حساس است؛ این موضوع زمینه ژنتیکی را به یکی از عوامل اصلی شب‌ادراری در بزرگسالان تبدیل می‌کند.

یبوست یکی از علت های شب ادراری در بزرگسالان

راست‌روده درست پشت مثانه قرار گرفته است و در فضای محدود لگن، مسیرهای عصبی مشترکی با مثانه دارد. هنگامی‌که به‌خاطر یبوست، مدفوع سفت و متراکم در راست‌روده جمع می‌شود، فشار مستقیمی به دیواره پشتی مثانه وارد می‌شود. این فشار ظرفیت عملکردی نگهداری ادرار در مثانه را به میزان چشمگیری کاهش می‌دهد و باعث می‌شود مثانه خیلی سریع‌تر احساس پرشدن کند.

مشکلات روانی، استرس و اضطراب و تأثیر آنها بر شب ادراری بزرگسالان

فشارهای روحی، استرس‌های شدید و اختلالات اضطرابی می‌توانند ازطریق مکانیسم‌های پیچیده عصبی‌غددی، عملکرد طبیعی مثانه را در طول خواب بر هم بزنند. وقتی فرد دچار استرس مزمن می‌شود، محور هیپوتالاموس هیپوفیز آدرنال (HPA) فعال می‌شود و سطح کورتیزول و آدرنالین را بالا می‌برد. این اتفاق سیستم عصبی خودمختار را به حالت تحریک بیش از حد یا همان حالت «جنگ یا گریز» می‌برد. در این وضعیت، فعالیت شدید سیستم عصبی ساختار طبیعی خواب را دچار اختلال می‌کند و علاوه‌بر ایجاد مشکل در خواب عمیق، اسپاسم‌های خفیف و بی‌اختیاری در عضلات کف لگن و عضله دتروسور به وجود می‌آورد.

تا به اینجا متوجه شده‌ایم که شب‌ادراری بزرگسالان ممکن است هم عامل جسمی داشته باشد و هم عامل روانی؛ علت اصلی بروز این اختلال در هر فرد متفاوت است، اما دکتردکتر کار را برایتان راحت کرده است. در دکتردکتر به فهرستی از متخصصان مختلف ازجمله اورولوژیست و روان‌پزشک دسترسی دارید تا با مقایسه سوابق و نظرهای بقیه مراجعان آنها بهترین پزشک هر حوزه‌ای را انتخاب کنید و از او نوبت حضوری یا آنلاین بگیرید. همچنین، درصورت نیاز به دارو، می‌توانید آن را از داروخانه آنلاین دکتردکتر سفارش دهید و بدون دردسر درب منزل تحویل بگیرید.

عوامل خطر شب‌ادراری در بزرگسالان

شب‌ادراری در بزرگسالان ممکن است افراد خاصی را بیشتر تهدید کند. بعضی از عوامل خطر شب‌ادراری که فرد را بیشتر در معرض این عارضه قرار می‌دهند، شامل این موارد می‌شوند:

• افزایش سن به‌خاطر کاهش طبیعی کشسانی بافت مثانه و افت ترشح شبانه هورمون ضد ادراری؛
• جنسیت و شرایط جسمی خاص مثل بزرگی پروستات در مردان و افت سطح استروژن به‌دنبال یائسگی در زنان؛
• وجود سابقه خانوادگی شب‌ادراری در دوران کودکی یا بزرگسالی؛
• مصرف زیاد الکل یا کافئین به‌خاطر ادرارآور بودن و تحریک مثانه؛
• اضافه‌وزن و چاقی به‌علت افزایش فشار داخل شکم روی مثانه؛
• عادت‌های ناسالمی مثل مصرف مداوم سیگار و اختلالات درمان‌نشده خواب.

تشخیص شب‌ادراری در بزرگسالان

تشخیص علت اصلی شب‌ادراری در بزرگسالان نیازمند ارزیابی بالینی دقیق و سیستماتیک است که به کمک روش‌های مختلفی مثل بررسی سابقه پزشکی، آزمایش و سونوگرافی انجام می‌شود.

بررسی سابقه پزشکی و علائم فرد برای تشخیص شب‌ادراری در بزرگسالان

اولین گام تشخیص شب‌ادراری بزرگسالان انجام مصاحبه بالینی‌ای است که اجازه می‌دهد پزشک سوابق کامل پزشکی، جراحی و دارویی را بررسی کند. پزشک علائمی مثل تکرار ادرار در طول روز، احساس اضطرار، شب‌ادراری، جریان ضعیف ادرار یا سوزش و درد هنگام ادرار را ارزیابی می‌کند و گزارشی از عادات سبک زندگی، الگوی مصرف مایعات، داروهای مصرفی و کیفیت خواب بیمار می‌گیرد.

ثبت دفترچه ادرار و الگوی دفع برای تشخیص شب ادراری بزرگسالان

گاهی پزشک ممکن است از بیمار بخواهد میزان مصرف مایعات و میزان ادرار خود را طی ۳ تا ۷ روز متوالی در دفترچه‌ای ثبت ‌کند. در این دفترچه، گزارشی از زمان دقیق و حجم تمام مایعات نوشیده‌شده، زمان و حجم هر بار ادرار ارادی، موارد احساس اضطرار یا نشت ادرار در طول روز و موارد شب‌ادراری ثبت می‌شود. پزشک با محاسبه حجم کل ادرار در مقایسه با ادرار تولیدشده در شب به تخمینی از ظرفیت ساختاری مثانه، بیش‌فعالی عملکردی مثانه و اختلالات عدم توازن مایعات بدن دست پیدا می‌کند.

تشخیص شب‌ادراری در بزرگسالان با آزمایش ادرار

آزمایش ادرار برای غربالگری اولیه به کار گرفته می‌شود تا شاخص‌های شیمیایی، فیزیکی و میکروسکوپی آن مثل وجود گلبول‌های سفید و نیتریت (نشان‌دهنده عفونت مجاری ادراری)، گلبول‌های قرمز (نشان‌دهنده التهاب، سنگ یا تومور) و پروتئین (نشان‌دهنده آسیب کلیوی) بررسی شود. علاوه‌بر این، در این آزمایش وزن ادرار هم اندازه‌گیری می‌شود که نشانه‌ای از میزان توانایی کلیه‌ها در غلیظ‌کردن ادرار در طول شب است؛ این فاکتور عملکرد هورمون ضدادراری را ارزیابی می‌کند.

آزمایش قند خون و شناسایی شب‌ادراری در بزرگسالان

آزمایش قند خون ابزاری برای غربالگری دیابت پنهان است. وقتی سطح قند خون بالا می‌رود، قند اضافی وارد ادرار می‌شود و حجم زیادی آب جذب می‌کند. به‌این‌ترتیب، ظرفیت مثانه در طول خواب به‌سرعت پر می‌شود و فرد را درگیر شب‌ادراری یا بیدار شدن‌های مکرر برای تخلیه ادرار می‌کند.

سونوگرافی دستگاه ادراری برای تشخیص دقیق شب‌ادراری در بزرگسالان

روش تصویربرداری سونوگرافی دستگاه ادراری به‌شکل ایمن و بدون درد و با استفاده از امواج صوتی با فرکانس بالا، تصاویر شفاف و زنده‌ای از کلیه‌ها در اختیار پزشک قرار می‌دهد. سونوگرافی می‌تواند میزان ضخامت دیواره مثانه، انسدادهای ساختاری یا بزرگی پروستات را اندازه‌گیری کند. همچنین، این روش حجم ادرار باقی‌مانده پس از تخلیه (PVR) را هم ارزیابی می‌کند؛ این شاخص نشان می‌دهد که مثانه دچار مشکلاتی مثل احتباس مزمن یا بی‌اختیاری ناشی از لبریزشدن است یا خیر.

تست یورودینامیک (نوار مثانه) و تشخیص شب ادراری در بزرگسالان

تست یورودینامیک نحوه ذخیره و تخلیه ادرار توسط مثانه، اسفنکترها و مجرای ادرار را می‌سنجد. این آزمایش به پزشک کمک می‌کند تا علت مشکلاتی مانند بی‌اختیاری ادرار، تکرر ادرار یا اشکال در تخلیه مثانه را تشخیص دهد. در طول این تست، عملکرد مثانه در حالت پر و خالی شدن بررسی می‌شود و احتمالاتی مثل بیش‌فعالی عضله دتروسور، کاهش انعطاف‌پذیری مثانه یا ضعف مقاومت اسفنکتر زیر نظر گرفته می‌شود.

تشخیص شب‌ادراری در بزرگسالان با سیستوسکوپی در شرایط خاص

سیستوسکوپی (Cystoscopy) روشی تشخیصی، پیشرفته و مستقیمی است که به کمک سیستوسکوپ (لوله باریکی مجهز به دوربین) انجام می‌شود. در این روش، سیستوسکوپ ازطریق مجرای ادرار وارد مثانه می‌شود تا بتواند پوشش داخلی مثانه و مجرای ادرار را با جزئیات بالا به پزشک نشان دهد. این روش مشکلات دیگری مثل تنگی مجرای ادرار، التهاب مثانه، سنگ مثانه یا تومورهای پنهان را هم زیر نظر می‌گیرد.

روش‌های درمان شب‌ادراری در بزرگسالان

درمان شب‌ادراری بزرگسالان به رویکرد پزشکی چندمرحله‌ای و شخصی‌سازی‌شده احتیاج دارد، چون شب‌ادراری بیشتر از اینکه خودش بیماری اصلی باشد، علامت ثانویه از بیماری فیزیکی یا هورمونی دیگری است. در ادامه، به چند راهکار درمان شب‌ادراری در بزرگسالان می‌پردازیم.

تغییر سبک زندگی برای کنترل شب‌ادراری

اصلاح برنامه‌های روزمره و مدیریت عادت‌های نوشیدن مایعات خط مقدم دفاع در برابر شب‌ادراری بزرگسالان است. برای بهبود وضعیت بیمار، بهتر است این نکات در نظر گرفته شوند:

• کاهش میزان کلی نوشیدن مایعات به‌ویژه در دو تا سه ساعت پیش از خواب؛
• حذف محرک‌های مثانه، پرهیز از مصرف کافئین، الکل، شیرین‌کننده‌های مصنوعی و نوشیدنی‌های گازدار؛
• ادرارکردن، چند دقیقه صبرکردن و سپس تلاش دوباره برای تخلیه ادرار برای اطمینان از تخلیه کامل مثانه؛
• کاهش وزن برای کاهش فشار درون‌شکمی روی مثانه؛
• درمان یبوست مزمن برای کاهش فشار مکانیکی روی مجرای ادرار.

درمان رفتاری شب‌ادراری

درمان رفتاری شب‌ادراری روش‌هایی ساختاریافته و غیردارویی هستند که به بهبود ارتباط بین مغز و مثانه کمک می‌کنند و به بیمار اجازه می‌دهند تا دوباره کنترل عضلاتش را به دست بگیرد. برخی از این تکنیک‌ها شامل تمرینات افزایش گنجایش مثانه و ثبت روند روزانه ادرار همراه با پاداش و تشویق برای ایجاد انگیزه در بیمار می‌شوند. ترکیب درمان رفتاری شب‌ادراری با تقویت عضلات کف لگن و رعایت بهداشت خواب اثر مثبت چشمگیری روی کیفیت خواب بیمار دارد.

آموزش و بازآموزی مثانه

آموزش مثانه کاربردهایی مثل افزایش ظرفیت ذخیره‌سازی عملکردی مثانه و بازپس‌گیری کنترل ارادی روی احساس تخلیه فوری دارد. در این روش، فرد طبق برنامه‌ای دقیق برای تخلیه ادرار به دستشویی می‌رود، صرف‌نظر از اینکه احساس تخلیه ادرار دارد یا خیر.

این برنامه کمک می‌کند تا به‌مرور زمان و در طول چند هفته، فاصله بین استفاده از سرویس بهداشتی بیشتر شود و عضله دتروسور مثانه کم‌کم تقویت شود. آموزش و بازآموزی مثانه در اغلب موارد با انجام تمرینات کگل به‌منظور تقویت عضلات کف لگن همراه می‌شود.

کنترل عادات خواب

تنظیم ساعت خواب و داشتن برنامه‌ای منظم در شب، نقش مهمی در درمان شب‌ادراری بزرگسالان دارد، به‌خصوص برای افرادی که خواب خیلی سنگینی دارند یا هنگام خواب دچار مشکلات تنفسی می‌شوند. پیروی از یک برنامه خواب منظم، ساعت بیولوژیکی بدن را تنظیم می‌کند و به ترشح طبیعی هورمون ضدادراری در شب کمک می‌کند.

همچنین، افرادی که مشکل آپنه خواب (خُرخُر شدید همراه با قطع نفس) دارند، می‌توانند با استفاده از دستگاه تنفسی CPAP برای باز نگه‌داشتن مجاری تنفسی، فشار قفسه سینه خود را کمتر کنند و مانع ترشح هورمونی ازسوی قلب شوند که ادرار شبانه را زیاد می‌کند.

مدیریت استرس و عوامل روانی

استرس و عوامل روانی نقش قابل‌توجهی در شب‌ادراری بزرگسالان ایفا می‌کنند، چون سطوح بالای استرس، اضطراب یا شوک‌های روحی، سیستم عصبی سمپاتیک بدن (پاسخ جنگ یا گریز) را فعال می‌کند و زمینه‌ساز ترشح بیشتر هورمون‌های استرس مانند کورتیزول و آدرنالین می‌شود. این مواد شیمیایی در الگوی خواب اختلال ایجاد می‌کنند و با تغییر هورمون ضدادراری، عضلات مثانه را به‌شکلی غیرقابل‌پیش‌بینی منقبض می‌کنند.

مدیریت عوامل سلامت روان که نقش مهمی در بازگرداندن کنترل طبیعی ادرار در طول خواب دارد، شامل تکنیک‌های کاهش استرس مثل مدیتیشن، تمرینات تنفس عمیق، درمان شناختی‌رفتاری (CBT) و مشاوره می‌شود.

دارو برای درمان شب‌ادراری بزرگسالان

زمانی که تغییرات رفتاری یا سبک زندگی برای رفع شب‌ادراری بزرگسالان کافی نباشد، دارودرمانی وارد میدان می‌شود. داروها براساس علت فیزیولوژیک زمینه‌ای شب‌ادراری تجویز می‌شوند و تمرکز آنها روی کاهش حجم کلی ادرار تولیدشده در شب، آرام‌سازی عضله ناپایدار مثانه یا درمان بیماری‌های زمینه‌ای است. استفاده از درمان دارویی در کنار اصلاح سبک زندگی به افراد کمک می‌کند تا علائم خود را مدیریت کنند، خشکی شبانه را دوباره به دست آورند و کیفیت زندگی بهتری داشته باشند.

دسموپرسین (Desmopressin) یکی از داروهای درمان شب ادراری بزرگسالان

داروی دسموپرسین نسخه مصنوعی هورمون طبیعی ضدادراری بدن (ADH) است. این هورمون به کلیه‌ها دستور می‌دهد شب‌ها ادرار کمتری تولید کنند. اگر شب‌ها ترشح هورمون ضدادراری بدن به قدر کافی نباشد، دسموپرسین به کمک کلیه‌ها می‌آید تا آب بیشتری جذب و حجم ادرار شبانه کمتری تولید کنند. خوردن این قرص قبل از خواب جلوی پرشدن بیش از حد مثانه را می‌گیرد. البته برای اینکه آب در بدن حبس نشود و نمک خون به‌شکل خطرناکی افت نکند، باید قبل از مصرف دارو مقدار مایعات مصرفی را طبق دستور پزشک کم کرد.

داروهای کاهش‌دهنده فعالیت مثانه

داروهای آنتی‌کولینرژیک (داروهای ضداسپاسم مثانه) مانند اکسی‌بوتینین، تولترودین یا سولیفناسین عضلات بیش‌فعال مثانه، به‌ویژه عضله دتروسور را هدف قرار می‌دهند. در بسیاری از بزرگسالان، شب‌ادراری به این دلیل اتفاق می‌افتد که عضله مثانه دچار اسپاسم می‌شود یا حتی زمانی که پر نیست، به‌طور غیرارادی منقبض می‌شود. داروهای کاهش‌دهنده فعالیت مثانه با آرام‌کردن انقباض‌های غیرارادی مثانه، ظرفیت واقعی نگهداری ادرار در مثانه را افزایش می‌دهند و جلوی فوریت‌های ناگهانی و شدید دفع را در طول خواب می‌گیرند.

داروهای مورد استفاده در مشکلات زمینه‌ای برای درمان شب ادراری بزرگسالان

ازآنجاکه شب‌ادراری بزرگسالان اغلب نشانه بیماری دیگری است، پزشکان به‌طور مستقیم سراغ درمان همان مشکل اصلی می‌روند. برای مثال، اگر بزرگی پروستات باعث بندآمدن ادرار شده باشد، داروهایی برای کوچک‌کردن پروستات یا شل‌کردن خروجی مثانه تجویز می‌شوند.

علاوه‌بر این، اگر عفونت ادراری مثانه را تحریک کرده باشد، مصرف آنتی‌بیوتیک می‌تواند عفونت را از بین ببرد و مشکل شب‌ادراری را رفع کند. همچنین، کنترل قند خون در افراد دیابتی هم تولید بیش از حد ادرار در شبانه‌روز را کمتر می‌کند.

درمان گیاهی شب‌ادراری بزرگسالان

بعضی افراد برای درمان شب‌ادراری از داروهای گیاهی مثل گیاه دم‌اسب یا هسته کدو تنبل استفاده می‌کنند. اگرچه، مطالعات اندکی اثر مثبت این گیاهان را روی شب‌ادراری بزرگسالان تأیید کرده‌اند، اما هنوز شواهد کافی در مورد اثربخشی و ایمنی قطعی مصرف مکمل‌های گیاهی وجود ندارد. باتوجه‌به احتمال تداخل مکمل‌های گیاهی با داروهای شیمیایی، پیش از هرگونه اقدامی در این خصوص، بهتر است با پزشک متخصص مشورت شود.

تمرینات مؤثر برای کاهش شب‌ادراری

ورزش منظم، به‌خصوص تمرین‌های هدفمند کف لگن (کگل) نقشی کلیدی در تقویت سیستم عضلانی نگهدارنده و مسئول کنترل ادرار ایفا می‌کنند. تمرینات کگل شامل منقبض‌کردن و سپس شل‌کردن عضلات کف لگن هستند. این تمرین‌ها اسفنکتر مجرای ادرار را تقویت و توانایی آن را برای نگه‌داشتن ادرار تحت فشار بیشتر می‌کنند.

درمان شب‌ادراری با جراحی

جراحی آخرین خط درمان شب‌ادراری بزرگسالان است و فقط وقتی انجام می‌شود که مشکل بسیار جدی یا مسدودکننده باشد یا با دارو و روش‌های ساده‌تر خوب نشود. انواع مختلف جراحی بسته به‌علت اصلی بیماری شامل این موارد می‌شوند:

• جراحی‌های رفع انسداد مجرای ادرار؛
• جراحی‌های کنترل اعصاب مثانه؛
• جراحی‌های بزرگ‌کردن مثانه برای کاهش فشار روی این ارگان.

درمان فوری شب‌ادراری بزرگسالان چیست؟

در صف اول اقدامات برای درمان فوری، محدودکردن مصرف مایعات طی ۲ تا ۳ ساعت پیش از خواب، حذف کافئین و الکل از عصر به بعد و انجام تخلیه کامل ادرار قبل از خواب قرار گرفته است. همچنین، بهتر است بیمار از لباس‌های زیر جاذب، محافظ‌های تشک و ملحفه‌های ضدرطوبت برای پیشگیری از آسیب‌های پوستی و عوارض ثانویه استفاده کند.

عوارض شب‌ادراری در بزرگسالان چیست؟

اگر شب‌ادراری بزرگسالان به‌موقع درمان نشود، ممکن است با عوارض متعددی شامل موارد زیر همراه باشد:

• عوارض پوستی: ناشی از تماس مداوم پوست با ادرار در طول شب، به‌دلیل رطوبت و تجمع آمونیاک که ممکن است باعث درماتیت (التهاب پوستی) تماسی، آسیب‌های پوستی، عفونت‌های قارچی و زخم‌های فشاری دردناک شود.
• عوارض دستگاه ادراری: که با احتباس ادراری درمان‌نشده یا انسداد مزمن خروجی مثانه همراه هستند و ممکن است با عواقبی مثل عفونت‌های مکرر مجاری ادراری، برگشت فشار به کلیه‌ها در موارد شدید و آسیب دائمی به کلیه‌ها همراه باشند.
• عوارض روانی و اجتماعی: که با نگرش منفی جامعه نسبت به این مشکل می‌توانند به اختلال مزمن خواب، استرس شدید روحی، انزوای اجتماعی، اضطراب و افسردگی و کاهش عزت‌نفس دامن بزنند.

چگونه از شب‌ادراری در بزرگسالان جلوگیری کنیم؟

پیشگیری از شب‌ادراری بزرگسالان با اقدامات ساده‌ای مثل این موارد امکان‌پذیر است:

• اصلاح سبک زندگی و پایش سلامت به‌صورت منظم؛
• حفظ وزن مناسب برای کاهش فشار داخل شکم روی مثانه؛
• نوشیدن مایعات به‌صورت منظم در طول روز و محدودکردن مصرف مایعات در طول شب؛
• کاهش محرک‌های غذایی و پرهیز از شیرین‌کننده‌های مصنوعی، نوشیدنی‌های گازدار، کافئین و الکل؛
• رعایت بهداشت خواب و پیگیری اختلالات خواب؛ درمان آپنه خواب انسدادی؛
• پیشگیری از یبوست مزمن برای کاهش فشار مدفوع سفت‌شده به مثانه؛
• انجام تمرینات کگل برای تقویت عضلات کف لگن؛
• کنترل بیماری‌های مزمن مثل دیابت، بزرگی پروستات و سایر بیماری‌هایی که ممکن است عملکرد مثانه را مختل کنند.

شب‌ادراری ازنظر روان‌شناسی چه تاثیری دارد؟

اثر روانی شب‌ادراری در بزرگسالان عمیق است و حتی ممکن است کیفیت کلی زندگی فرد را به‌شدت کاهش دهد. این مشکل اغلب باعث ایجاد احساس شرم، کاهش اعتمادبه‌نفس و اضطراب شدید اجتماعی می‌شود، به‌طوری‌که بیمار از حضور در مهمانی‌ها، سفرهای دسته‌جمعی و حتی روابط عاطفی دوری می‌کند و به‌مرور زمان، درگیر انزوا و افسردگی می‌شود. به همین جهت، حمایت روانی، گفت‌وگوی شفاف بیمار با پزشکان و دریافت مشاوره، بخشی حیاتی و جدایی‌ناپذیر از روند درمان این مشکل هستند.

کلام آخر دکتردکتر

شب‌ادراری بزرگسالان مشکلی آزاردهنده یا نگران‌کننده به نظر می‌رسد، اما عارضه‌ای قابل‌کنترل است و به‌راحتی مدیریت می‌شود. در درمان شب‌ادراری بزرگسالان، ابتدا، نشانه‌ها مهار می‌شوند و سپس، اقداماتی کلیدی برای محافظت از سلامت پوست و کنترل محرک‌های زمینه‌ای دیگر به کار گرفته می‌شود. همچنین، اگر بیماری زمینه‌ای خاصی باعث ایجاد این مشکل باشد، قابل‌بررسی و مدیریت خواهد بود.

اگر شما هم به‌دنبال بررسی تخصصی‌تر مشکلی شبیه به شب‌ادراری در خود یا یکی از عزیزانتان هستید، همین‌حالا به سامانه نوبت‌دهی آنلاین دکتردکتر مراجعه کنید و با مقایسه سوابق پزشک و نظرات سایر مراجعان بهترین اورولوژیست را انتخاب کنید. در دکتردکتر می‌توانید نوبت حضوری یا آنلاین بگیرید و درصورت نیاز، داروها و مکمل‌های تجویزشده را از داروخانه آنلاین دکتردکتر سفارش دهید. پلتفرم دکتردکتر مکانی برای تأمین سلامت و آسودگی خیال شما و عزیزان شماست.

سؤالات متداول

منابع

Cleveland Clinic

National Association for Continence

Liv Hospital

PubMed Central

Mayo Clinic