قطرات ناخواسته ادرار یا نیاز شدید و فوری به تخلیه ادرار مسئلهای نیست که بتوان راحت در موردش با هر کسی صحبت کرد. بااینهمه، این مشکل اگر پیگیری نشود میتواند بهمرور زمان استرس و اضطراب بیشتری به همراه بیاورد و حتی فعالیتهای روزمره را مختل کند. به همین خاطر، ما در این مقاله توضیح میدهیم که چه چیزی پشت این ماجراست و چطور میشود حتی با مشکلی مثل بیاختیاری ادرار، به مسیر آرامش در زندگی بازگشت.
بیاختیاری ادرار در زنان چیست؟
بیاختیاری ادرار در زنان به معنی خروج ناخواسته یا اتفاقی ادرار است؛ بیش از نیمی از زنان بزرگسال ممکن است این مشکل را در طول زندگی خود تجربه کنند. با افزایش سن احتمال بروز بیاختیاری ادرار در زنان بیشتر میشود، اما خبر خوب این است که این مشکل کاملاً قابلدرمان است.
بیاختیاری ادرار زمانی رخ میدهد که سیستم هماهنگِ نگهداری و تخلیه ادرار، یعنی عضله مثانه (دتروسور)، اسفنکتر مجرای ادرار و عضلات کف لگن درست عمل نمیکنند. نشانههای این مشکل از چند قطره نشت جزئی تا ازدسترفتن کامل کنترل مثانه یا ادرار کاذب متغیر است و ممکن است روی سلامت جسمی و سلامت روان خانمها اثر زیادی داشته باشد؛ در مطلبی دیگر توضیح دادهایم که ادرار کاذب چیست.
-
مجتبی عاملیمتخصص کلیه و اورولوژی4,3 (229)تهراندریافت نوبت آنلاین -
علیرضا سینامتخصص کلیه و اورولوژی4,5 (85)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
سامان نجفیمتخصص کلیه و اورولوژی2,8 (20)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
احمد رضا رفعتیمتخصص کلیه و اورولوژی4,5 (111)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
امیر ملک احمدیمتخصص کلیه و اورولوژی4,1 (52)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
محمد درویشیمتخصص کلیه و اورولوژی4,7 (100)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
سهیلا پیرومتخصص کلیه و اورولوژی4,2 (46)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
حسین کرامتیمتخصص کلیه و اورولوژی4,5 (67)تهراندریافت نوبت آنلاین
انواع بیاختیاری ادرار در زنان
بیاختیاری ادرار در زنان ازنظر پزشکی به انواع مختلفی دستهبندی میشود؛ هر نوع از این مشکل روشهای درمان دارویی، مداخلات رفتاری و گزینههای جراحی متفاوتی هم دارد. در ادامه، به چند مورد از رایجترین انواع بیاختیاری ادرار در زنان اشاره میکنیم.
بیاختیاری ادراری استرسی
بیاختیاری ادراری استرسی به نشت ناخواسته ادرار گفته میشود که با فعالیتهای بدنی یا حرکاتی تحریک میشود که بهیکباره فشار داخل شکم را افزایش میدهند. بعضی از محرکهای شایع بیاختیاری ادراری استرسی شامل سرفه، عطسه، خندیدن، ورزش، طنابزدن یا بلندکردن اجسام سنگین هستند.
بیاختیاری ادراری استرسی زمانی رخ میدهد که عضلات کف لگن یا عضله اسفنکتر مجرای ادرار دچار کشیدگی، ضعف یا آسیب شده باشند و نتوانند مجرای ادرار را بسته نگه دارند. عواملی مثل تغییرات آناتومیک ناشی از بارداری، زایمان طبیعی، جراحیهای لگنی یا افت سطح هورمون استروژن براثر افزایش سن به بیاختیاری ادراری استرسی دامن میزنند.
بیاختیاری ادراری فوریتی
بیاختیاری ادراری فوریتی با احساس ناگهانی و بسیار شدید برای دفع ادرار همراه است؛ در این وضعیت، بیمار خیلی اوقات قبل از رسیدن به دستشویی، دچار خروج ناخواسته ادرار میشود. این عارضه در اغلب موارد ریشه در سندرم مثانه بیشفعال و انقباضهای غیرقابلکنترل دیواره مثانه دارد.
بیاختیاری فوریتی با افزایش سن شایعتر میشود و مواد محرکی مثل کافئین یا الکل، عفونتهای مجاری ادراری یا بیماریهای عصبی میتوانند آن را شدیدتر کنند.
بیاختیاری ادراری مختلط
بیاختیاری ادراری مختلط زمانی اتفاق میافتد که فرد بهطور همزمان علائم هر دو نوع بیاختیاری استرسی و فوریتی را داشته باشد. در بیاختیاری ادراری مختلط، بیمار در زمان اعمال فشار به شکم مثل عطسه، خنده یا ورزش یا در زمان احساس ناگهانی و شدید نیاز به دفع، دچار نشت ادرار میشود. تمریناتی مثل تمرینات عضلات کف لگن (کگل) و اصلاح سبک زندگی در درمان بیاختیاری ادراری مختلط مؤثرند.
بیاختیاری ادراری سرریزی
بیاختیاری ادراری سرریزی زمانی اتفاق میافتد که مثانه نمیتواند هنگام دفع ادرار بهطور کامل خالی شود؛ بهاینترتیب، مثانه بیش از حد پر میماند و ادرار بهشکل قطرهقطره نشت میکند. این عارضه بهخاطر انسداد در مجاری ادراری و ضعف در انقباض عضله مثانه رخ میدهد. اگر بیاختیاری ادراری سرریزی بهموقع درمان نشود، بیمار در معرض خطر ابتلا به عفونتهای مکرر مجاری ادراری قرار میگیرد.
بیاختیاری ادراری عملکردی
بیاختیاری ادراری عملکردی زمانی رخ میدهد که دستگاه ادراری و مثانه سالم و طبیعی کار میکنند، اما موانع جسمی، شناختی یا محیطی مانع از رسیدن به موقع بیمار به دستشویی میشود. برخلاف سایر انواع بیاختیاری که ناشی از اختلال در عملکرد مثانه یا کف لگن هستند، بیاختیاری عملکردی به شرایط سلامت بیرونی مربوط میشود؛ موانع حرکتی مثل آرتروز شدید یا بیماریهای عصبی مثل آلزایمر یا پارکینسون برخی از دلایل شایع بیاختیاری ادراری عملکردی هستند.
بیاختیاری ادراری مداوم
بیاختیاری ادراری مداوم (بیاختیاری مطلق) نشت دائمی و بیوقفه ادرار در تمام طول شبانهروز است، بدون اینکه فرد هیچ کنترل ارادی یا حس پر بودن مثانه را تجربه کند. این وضعیت چندان شایع نیست و اغلب به ضعف عضلانی یا ناهنجاری ساختاری برمیگردد. گاهی جراحیهای قبلی لگن یا زایمانهای سخت و طولانیمدت مقصر اصلی در بیاختیاری ادراری مداوم هستند.
علت بیاختیاری ادرار در زنان چیست؟
بیاختیاری ادرار در زنان وضعیتی پیچیده است که بهجای یک علت واحد، مجموعهای از عوامل فیزیولوژیک، آناتومیک و پزشکی در بروز آن نقش دارند.
بارداری و زایمان یکی از علت های بی اختیاری ادرار در زنان
بارداری و زایمان از شایعترین محرکهای بروز بیاختیاری ادراری استرسی و فوریتی در خانمها هستند. در طول دوران بارداری، وزن و رشد جنین فشار مداومی به مثانه وارد میکند و بافتهای نگهدارنده و اعصاب لگن را دچار کشیدگی، ضعف یا حتی آسیب میکند. حتی پس از زایمان، این عضلات ضعیفشده ممکن است نتوانند در جریان فعالیتهایی مثل سرفه یا ورزش که فشار شکم را افزایش میدهند، نقش حمایتی داشته باشند.
افزایش سن و یائسگی و بی اختیاری ادرار در زنان
افزایش سن و یائسگی تغییرات ساختاری و هورمونی در بدن خانمها ایجاد میکند که اثر زیادی روی کنترل مثانه دارند. با بالارفتن سن، عضله مثانه بهطور طبیعی بخشی از گنجایش و کشسانی خود را از دست میدهد و دچار انقباض ناخواسته میشود. در یائسگی، هورمون استروژن بهشدت افت میکند و روی سلامت، ضخامت و انعطافپذیری بافتهای پوششی مجرای ادرار و واژن اثر منفی میگذارد.
ضعف عضلات کف لگن یکی از عوامل بی اختیاری ادرار در زنان
کف لگن ساختاری قیفمانند دارد و شامل عضلات، رباطها و بافتهای همبند (فاسیا) است؛ این ساختار شبیه به پایهای محکم برای مثانه، رحم و روده عمل میکند. اگر این عضلات به دلایلی مثل زایمان طبیعی، فشار مزمن حین دفع، بلندکردن اجسام سنگین یا تغییرات هورمونی دچار کشیدگی، پارگی یا ضعف مزمن شوند، دیگر نمیتوانند هنگام فعالیتهای بدنی مجرای ادرار را بهخوبی فشرده و بسته نگه دارند.
بیماریهای عصبی و بی اختیاری ادرار در زنان
عملکرد درست مثانه به مسیر ارتباطی دوطرفه و پیچیدهای میان سیستم عصبی مرکزی (یعنی مغز و نخاع) و اعصاب کنترلکننده مثانه و اسفنکترها وابسته است. بیماریهای عصبی مانند اماس پارکینسون، سکته مغزی، آسیبهای نخاعی یا نوروپاتی دیابتی ممکن است این پیامهای ظریف عصبی را دستخوش اختلال کنند و کنترل ارادی عضله مثانه (دتروسور) را ضعیف کنند. همچنین، آسیب عصبی گاهی جلوی دریافت پیام انقباض توسط مثانه را میگیرد و ممکن است به احتباس مزمن ادرار و نشت سرریزی منجر شود.
عفونتها و بیماریهای دستگاه ادراری یکی از دلایل بی اختیاری ادرار در زنان
گاهی بیاختیاری ادرار در خانمها به عفونتهای مجاری ادراری و بیماریهای زمینهای مثانه برمیگردد. وقتی باکتریها وارد دستگاه ادراری میشوند، بافت مخاطی مثانه و مجرا را دچار التهاب و سوزش میکنند. این التهاب حاد، عضله دتروسور را تحریک و اسپاسمهای غیرقابلکنترلی ایجاد میکند که به احساس فوریت دفع ادرار منجر میشود.
علاوهبر عفونتهای حاد، بیماریهای مزمن ساختاری یا التهابی مثل سندرم مثانه دردناک، سنگ مثانه یا تومورهای مثانه هم قادرند عملکرد طبیعی ذخیرهسازی ادرار را مختل کنند.
اضافهوزن و چاقی از علیت های بی اختیاری ادرار در زنان
وزن اضافی بدن، بهویژه چاقی شکمی مثل فشار مکانیکی مداومی روی دستگاه ادراری خانمها عمل میکند. اضافهوزن باعث افزایش فشار داخل شکم میشود و به مثانه، گردن مثانه و ساختارهای نگهدارنده کف لگن استرس مداوم وارد میکند. بهمرور زمان، این فشار مزمن باعث کشیدگی و ضعف عضلات و رباطهای لگنی میشود و توانایی آنها را برای بسته نگهداشتن مجرای ادرار کاهش میدهد.
مصرف برخی داروها و بی اختیاری ادرار در زنان
عوارض جانبی طیف وسیعی از داروهای تجویزی و داروهای بدون نسخه شامل اثر منفی روی مثانه و اسفنکتر مجرای ادراری است. بعضی از داروهای آرامبخش، شلکنندههای عضلانی، آنتیهیستامینها، برخی داروهای ضدافسردگی و آنتیکولینرژیک ممکن است با اثر سو روی کنترل ادرار به بیاختیاری سرریزی منجر شوند.
سبک زندگی و عوامل تغذیهای یکی از دلایل بی اختیاری ادرار در زنان
عادتهای روزمره، میزان نوشیدن مایعات و رژیم غذایی اثر مستقیم روی عضلات مثانه و احساس فوریت در دفع دارند. مصرف موادی مثل کافئین، الکل، نوشیدنیهای گازدار، شیرینکنندههای مصنوعی، خوراکیهای اسیدی مثل مرکبات یا گوجهفرنگی و همچنین غذاهای تند میتواند دیواره مثانه را تحریک کند و باعث انقباض ناخواسته عضله دتروسور شود.
علاوهبر این، مصرف کم مایعات ادرار را غلیظ میکند و خطر عفونتهای ادراری را بالا میبرد؛ درحالیکه زیادهروی در مصرف مایعات هم مثانه را سریعتر از گنجایشش پر میکند. نقش یبوست و فشارآوردن حین تخلیه مدفوع روی اعصاب و عضلات کف لگن را هم نباید نادیده بگیریم. همچنین، سرفههای مزمن در افراد سیگاری هم بهطور مداوم عضلات کف لگن را تحت فشار قرار میدهند.
چه عواملی خطر بیاختیاری ادرار در زنان را افزایش میدهند؟
بیاختیاری ادرار در زنان ممکن است علتهای مختلفی داشته باشد. یک یا چند مورد از دلایل زیر قادرند در زنان بیاختیاری ادرار به وجود بیاورند یا آن را تشدید کنند:
- افزایش سن و دوران یائسگی بهدلیل کاهش کلاژن، کاهش قوام عضلانی، کاهش سطح استروژن و تحلیل بافتها
- بارداری و زایمان طبیعی بهخاطر کشیدگی بافتهای کف لگن و آسیب به عصب پودندال (عصب اصلی ناحیه لگن)
- سابقه خانوادگی اختلالات کف لگن و جراحیهای لگنی مانند هیسترکتومی (خارجکردن رحم)
- بیماریهای مزمن تنفسی منجر به سرفه مکرر مانند آسم
- بیماریهای عصبی مثل دیابت، سکته مغزی یا اماس
- سبک زندگی ناسالم و عادت به مصرف مواد تحریککننده مثانه مثل کافئین و الکل
- اضافه وزن و بالابودن شاخص توده بدنی (BMI) به علت ایجاد فشار مزمن درونشکمی روی مثانه
علائم بیاختیاری ادرار در زنان چیست؟
علامت اصلی بیاختیاری ادرار در زنان، خروج ناخواسته ادرار است؛ البته نحوه بروز آن بسته به علت و مکانیسم اصلی مشکل متفاوت خواهد بود. این موارد میتوانند نشانههای بیاختیاری ادرار در زنان باشند:
- نشت کوتاه یا قطرهقطره ادرار هنگام فعالیتهای افزایشدهنده فشار شکمی مانند سرفه، خنده، عطسه، ورزش یا بلندکردن اجسام سنگین
- احساس ناگهانی، شدید و غیرقابلکنترل برای دفع ادرار همراه با تکرر ادرار در روز و بیدارشدنهای شبانه برای رفتن به دستشویی
- چکهکردن مداوم ادرار، احساس خالینشدن کامل مثانه، جریان ضعیف ادرار، تأخیر در دفع یا دفع همراه با درد و سوزش ادرار
- نشت ناگهانی ادرار با تحریکهای محیطی مانند شنیدن صدای جریان آب
هرکدام از این نشانهها ممکن است از ضعف داخلی عضلات مثانه و مجرای ادرار خبر بدهند. به همین علت، پیگیری بهموقع آنها از بروز عوارض ناخواسته بعدی جلوگیری میکند. دکتردکتر به همین منظور فعالیت میکند تا شما بتوانید در مورد هر دغدغه پزشکی خود با متخصصان باتجربه ایرانی در ارتباط باشید.
ازطریق دکتردکتر میتوانید به فهرستی از بهترین اورولوژیستها در سرتاسر ایران دسترسی داشته باشید و در هر زمان و مکان، با چند کلیک از آنها نوبت مشاوره آنلاین یا وقت حضوری بگیرید. همچنین، درصورت نیاز به دارو، داروخانه آنلاین دکتردکتر در خدمت شماست تا اقلام دارویی موردنیازتان را در کمترین زمان درب منزل به شما تحویل دهد.
بیاختیاری ادرار در زنان در چه شرایطی شایعتر است؟
بیاختیاری ادرار در مراحل خاصی از زندگی زنان شیوع بیشتری دارد. بعضی از این شرایط را در ادامه فهرست میکنیم:
- دوران بارداری و پس از زایمان بهخاطر فشار روی اعصاب لگن
- دوران پیشازیائسگی و یائسگی بهخاطر کمبود استروژن و نازکشدن بافتهای ادراری تناسلی
- در زمان چاقی، یبوست مزمن و سرفههای مداوم ناشی از سیگارکشیدن یا بیماریهای ریوی بهخاطر افزایش فشار داخل شکم
- بیماریهای مزمن مثل دیابت کنترلنشده، بیماریهای عصبی یا بیماریهای مربوط به افتادگی اندامهای لگنی
- دوران نقاهت پس از جراحیهای سنگین یا پرتودرمانی در ناحیه لگن
بیاختیاری ادرار در زنان چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص بیاختیاری ادرار در زنان به کمک پروتکلهای بالینی ساختاریافته و با هدف شناسایی نوع دقیق نشت ادرار و تعیین علت ریشهای آن انجام میشود. در ادامه، بعضی از رایجترین روشهای تشخیص بیاختیاری ادرار در زنان را مرور میکنیم.
شرححال پزشکی و معاینه فیزیکی برای تشخیص بی اختیاری ادرار در زنان
فرایند تشخیص با بررسی کامل سوابق پزشکی و معاینه فیزیکی آغاز میشود تا وضعیت عملکرد مثانه، سابقه جراحیها، سوابق بارداری و زایمان و داروهای مصرفی فرد مشخص شود. در این فرایند، سوابق بالینی، میزان مصرف مایعات، محرکها و شدت و مدتزمان نشت ادرار بررسی میشوند.
علاوهبر این، معاینه لگنی هم انجام میشود تا نشانههای آتروفی (تحلیل) واژن یا افتادگی ارگانهای لگنی مثل افتادگی مثانه و رفلکسهای عصبی در ناحیه تحتانی لگن مورد ارزیابی قرار بگیرند. گاهی پزشک از تست استرس سرفه هم استفاده میکند؛ در این آزمایش، پزشک از فرد میخواهد سرفه کند تا بتواند خروج بلافاصله ادرار از مجرا را مشاهده و بیاختیاری استرسی را تأیید یا رد کند.
گاهی ممکن است پزشک از بیمار بخواهد وضعیت مصرف مایعات و الگوی دفع ادرار خود را بهمدت یک دوره ۳ تا ۷ روز متوالی یادداشت کند تا میزان تکرر ادرار و تفاوت بین نشت استرسی و فوریتی تشخیص داده شود.
آزمایش ادرار و تشخیص بی اختیاری ادرار در زنان
آزمایش کامل ادرار تست غربالگری بسیار مهمی است که در ارزیابی تشخیصی اولیه بیاختیاری ادرار انجام میشود تا به پزشک کمک کند دلایل زمینهای قابلدرمان را شناسایی کند و خطاهای تشخیصی را در همان گامهای نخست کاهش دهد.
در آزمایش کشت ادرار و آزمایش ادرار مواردی مثل عفونت مجاری ادراری، هماتوری میکروسکوپی (وجود خون در ادرار)، گلیکوزوری (قند اضافی نشاندهنده دیابت کنترلنشده) یا پروتئینوری (پروتئین نشاندهنده اختلال عملکرد کلیه) بررسی میشوند. اگر آزمایش ادرار مواردی مثل خون یا علائم عفونت را نشان دهد، قبل از رفتن به سراغ درمانهای پیچیدهتر، کشت ادرار یا بررسیهای تشخیصی تکمیلی انجام میشود.
تشخیص بی اختیاری ادرار در زنان با سونوگرافی و بررسی باقیمانده ادرار
اندازهگیری حجم ادرار باقیمانده پس از تخلیه نشان میدهد که مثانه بعد از یکبار دفع ارادی چقدر در خالیشدن موفق بوده است. این ارزیابی به کمک سونوگرافی از ناحیه لگن یا دستگاههای مخصوص اسکن مثانه انجام میشود. اگر حجم ادرار باقیمانده پس از تخلیه بیش از ۵۰ تا ۱۰۰ میلیلیتر باشد، به احتمال قوی مثانه درگیر مشکل تخلیه ناقص است که میتواند در انسداد خروجی مثانه، افتادگی شدید اندامهای لگنی یا ضعف عضله دتروسور ریشه داشته باشد.
تست ارودینامیک جهت تشخیص بی اختیاری ادرار در زنان
تست ارودینامیک یا یورودینامیک (یا همان نوار مثانه) نحوه ذخیره و خروج ادرار تحت فشار را در مثانه، اسفنکتر و مجرا ارزیابی میکند. در این تست، یک سوند کوچک وارد مثانه میشود تا آن را با آب استریل پر کند، همزمان حسگرهای فشار میزان انعطافپذیری دیواره مثانه، انقباضات ناخواسته عضله دتروسور و آستانه حس ادرار را اندازهگیری میکنند. گاهی ممکن است از بررسیهای تکمیلی برای اندازهگیری سرعت و حجم جریان ادرار و ارزیابی دقیق فشار منجر به نشت هم استفاده شود.
شناسایی بی اختیاری ادرار در زنان با سیستوسکوپی درصورت نیاز
سیستوسکوپی (Cystoscopy) برای موارد خاصی مثل ناهنجاریهای ساختاری، خونریزی بدون درد، عفونتهای مکرر ادراری یا علائم مقاوم به درمان تجویز میشود. این روش با یک لوله باریک و انعطافپذیر مجهز به دوربین (سیستوسکوپ) انجام میشود؛ سیستوسکوپ به کمک بیحسی موضعی ازطریق مجرا وارد مثانه میشود و به اورولوژیست اجازه میدهد بافت مخاطی مثانه را ازنظر وجود سنگ مثانه، تومور، تنگی مجرا یا فیستولهای مثانه به واژن (ارتباط غیرعادی بین مثانه و واژن) چک کند.
درمان بیاختیاری ادرار در زنان
درمان بیاختیاری ادرار در زنان ابتدا با روشهای محافظهکارانهتر مثل تغییر سبک زندگی و تمرینات کف لگن (تمرینات کگل) شروع میشود و درصورت نیاز بهسمت درمانهای دارویی یا مداخلات جراحی پیش میرود. در ادامه، به چند مورد از رایجترین روشهای درمان بیاختیاری ادرار در خانمها اشاره میکنیم.
اصلاح سبک زندگی برای درمان بی اختیاری ادرار در زنان
اولین قدم در درمان بیاختیاری ادرار در زنان اصلاح سبک زندگی است که شامل این موارد میشود:
- رژیم غذایی سالم و دوری از محرکهای مثانه مثل کافئین، الکل، نوشیدنیهای گازدار، شیرینکنندههای مصنوعی و غذاهای اسیدی یا تند
- نوشیدن آب به مقدار کافی برای جلوگیری از غلیظ شدن ادرار و تحریک مثانه همزمان با پرهیز از مصرف بیش از حد مایعات یا نوشیدن آب پیش از خواب
- کاهش وزن برای کمترکردن فشار داخل شکم روی کف لگن
- درمان یبوست مزمن برای جلوگیری از زورزدن و کاهش کشیدگی اعصاب لگن
- ترک سیگار برای ازبینبردن سرفههای مداوم و درنتیجه کاهش نشت استرسی ادرار
تمرینات کگل و تقویت عضلات کف لگن و درمان بی اختیاری ادرار
ورزشهای کگل روش درمانی غیرجراحیای هستند که میتوانند با تقویت عضلات کف لگن، حمایت بهتری از مثانه داشته باشند. این تمرینها شامل منقبضکردن و رهاکردن مکرر عضلات اطراف مجرای ادرار، واژن و مقعد هستند. انجام درست و مداوم کگل، قوام، حجم و سرعت واکنش ساختاری عضلات لگن را بالا میبرد و به درمان بیاختیاری استرسی و فوریتی کمک چشمگیری میکند.
تمرین و بازآموزی مثانه جهت درمان درست بی اختیاری ادرار در زنان
بازآموزی مثانه شامل آموزش و برنامهریزی برای تخلیه مثانه در زمانهای مشخص است؛ این تمرین با هدف افزایش ظرفیت مثانه و کنترل بر احساس فوریت ادرار انجام میشود. در بازآموزی مثانه، ابتدا رفتار مثانه و دستشوییرفتنهای بیمار در یک دفترچه ثبت میشود تا فواصل تخلیه ادرار مشخص شود. سپس، برنامهای زمانبندیشده و دقیق برای دستشویی رفتن تنظیم میشود. در این برنامه، بیمار موظف میشود در ساعات مشخصی از روز، صرفنظر از اینکه احساس دفع دارد یا نه، به دستشویی برود.
در این بین، اگر بیمار در ساعاتی غیر از زمانهای مشخصشده دچار حس فوریت ناگهانی تخلیه ادرار شود، از تکنیکهای آرامسازی، تنفس عمیق یا انقباضهای سریع کف لگن استفاده میکند تا اسپاسم عضله دتروسور را سرکوب کند. در اکثر موارد، طی چند هفته پس از اجرای برنامه بازآموزی مثانه، فواصل بین دستشویی رفتنها بهتدریج ۱۵ تا ۳۰ دقیقه بیشتر میشود و مثانه توانایی نگهداری حجم بیشتری از ادرار را پیدا میکند.
داروهای درمان بیاختیاری ادرار بانوان
دارودرمانی برای بیاختیاری ادرار در زنان تلاش دارد با مدیریت انقباض غیرارادی عضله مثانه یا افزایش انقباض اسفنکتر ادراری به کنترل بهتر ادرار و کاهش دفعات نشت کمک کند. بعضی از داروهایی که برای درمان بیاختیاری ادرار در خانمها کاربرد دارند، شامل این موارد میشوند:
- داروهای آنتیکولینرژیک مثل اکسیبوتینین، سولیفناسین و تولترودین برای سرکوب انقباض ناخواسته عضله دتروسور
- آگونیستهای گیرنده بتا-۳ آدرنرژیک مثل میرابگرون و ویبرگرون برای شلکردن عضله دتروسور در فاز ذخیرهسازی ادرار
- استروژن درمانی واژینال با دُز پایین برای بازسازی بافتهای ادراری تناسلی در خانمهای یائسه
فیزیوتراپی کف لگن و درمان بی اختیاری ادرار در بانوان
یکی از روشهای درمان بیاختیاری، بازتوانی هدفمند و شخصیسازیشده زیر نظر فیزیوتراپیست متخصص لگن است. ابتدا، ارزیابی جامعی از عصب و عضلات داخلی و خارجی لگن انجام میشود. سپس، از تحریک الکتریکی عضلات و آزادسازی دستی مایوفاشیال (تکنیک دستی برای کاهش تنش عضلانی) برای رفع اسپاسمهای دردناک عضلانی کمک گرفته میشود تا عملکرد، هماهنگی و قدرت عضلات کف لگن از همه نظر بهبود پیدا کند. انجام تمرینات هدفمند ثباتدهنده عضلات میانتنه (Core) هم بخشی از این روش درمان است.
درمان بی اختیاری ادرار با وسایل حمایتی واژینال
گاهی از بعضی وسایل حمایتی پزشکی مثل پساری واژینال (Vaginal Pessary) برای تأمین حمایت مکانیکی و ساختاری اندامهای لگنی و گردن مثانه استفاده میشود. پساری واژینال وسیلهای سیلیکونی است که پزشک آن را داخل واژن قرار میدهد تا مثل یک تکیهگاه محکم، مثانه و رحم را سر جای خود ثابت کند و در زنانی که دچار افتادگی اندامهای لگنی هستند یا ورزش سنگین انجام میدهند، جلوی نشت ادرار را بگیرد. در تصویر زیر، وسایل سیلیکونی پساری واژینال را مشاهده میکنید.
تزریق بوتاکس و درمانهای نوین بی اختیاری ادرار
زمانی که درمانهای محافظهکارانه و دارویی خوراکی نتوانند بیاختیاری فوریتی شدید یا مثانه بیشفعال را کنترل کنند، از روشهای پیشرفتهتری مثل بوتاکس یا درمانهای تحریک عصبی (نورومدولاسیون) استفاده میشود.
برای بوتاکس، پزشک دُزهای دقیقی را به کمک بیحسی به داخل عضله دتروسور تزریق میکند تا از آزادشدن استیلکولین (عامل تحریک اسپاسمهای ناخواسته) پیشگیری کند. اثر بوتاکس اغلب بین ۶ تا ۱۲ ماه باقی میماند و پس از آن نیاز به تکرار دارد.
نورومدولاسیون یا همان درمانهای تحریک عصبی هم به کمک پالسهای الکتریکی ملایم کمک میکنند تا سیگنالهای عصبی نامنظم بین مثانه و مغز تنظیم شوند و کنترل ارادی مثانه بهبود پیدا کند.
جراحی بیاختیاری ادرار
اگر روشهای درمانی محافظهکارانهتر جواب ندهند یا فرد درگیر بیاختیاری ادراری متوسط تا شدید باشد، پزشک جراحی را پیشنهاد میکند. جراحیهای بیاختیاری ادراری انواع مختلفی دارند؛ برای مثال، در روش اسلینگ مجرای ادرار، پزشک نواری حمایتی زیر مجرای ادرار قرار میدهد تا بهعنوان تکیهگاهی محکم از بازشدن مجرا و نشت ادرار هنگام فعالیتهایی مثل سرفه یا بلندکردن اجسام جلوگیری شود.
همچنین، اگر پای نقص عملکرد اسفنکتر داخلی در میان باشد، پزشک میتواند با تزریق مواد حجمدهنده به اطراف مخاط مجرا، به بستهشدن بهتر آن کمک کند.
درمان خانگی بیاختیاری ادرار در زنان
راهکارهای مراقبت از خود و درمانهای خانگی میتوانند هم اقدامات پیشگیرانه باشند و هم درمانهای مکملی که اثر درمانهای پزشکی را بیشتر میکنند. تعدادی از مهمترین راهکارهای خانگی برای بهبود بیاختیاری ادراری در زنان این موارد هستند:
- رعایت برنامه منظم و زمانبندیشده برای دفع ادرار
- نوشیدن آب کافی در طول روز و همزمان پرهیز از مصرف مایعات ۲ تا ۳ ساعت پیش از خواب برای کاهش نیاز به دستشویی در طول شب
- پیشگیری و درمان یبوست برای جلوگیری از فشار مدفوع روی مثانه و اعصاب لگن
- رعایت بهداشت پوست، استفاده از کرمهای محافظ و پدهای جاذب مخصوص بیاختیاری برای جلوگیری از آسیب پوستی ناشی از رطوبت
آیا درمان گیاهی و طب سنتی برای بیاختیاری ادرار مؤثر است؟
بااینکه مکملهای گیاهی و درمانهای سنتی مختلفی در بازار برای سلامت مثانه تبلیغ میشوند، اما شواهد علمی قوی و محکمی در مورد اثربخشی این مکملها وجود ندارد. بعضی از گیاهان مثل کدو تنبل یا تخمه کدو و نخل ارهای یا چای سبز خواص ضداسپاسم یا ضدالتهابی ملایمی دارند. بااینهمه، کارآزماییهای بالینی روی اکثر مکملهای گیاهی تست نشدهاند.
ناگفته نماند که گاهی این مکملهای گیاهی ریسک بروز عوارض جانبی و تداخلهای دارویی را هم افزایش میدهند. به همین خاطر، اغلب توصیه میشود که افراد پیش از مصرف مکملهای گیاهی حتماً با متخصص یا اورولوژیست مشورت کنند.
چگونه میتوان از بیاختیاری ادرار در زنان پیشگیری کرد؟
زنان میتوانند برای جلوگیری از بروز بیاختیاری ادرار راهکارهای سادهای را برای بلندمدت در سبک زندگی خود بگنجانند. رعایت نکات زیر میتواند تا حد زیادی از بیاختیاری ادرار در زنان پیشگیری کند:
- کنترل وزن سالم و حفظ شاخص توده بدنی (BMI) در محدوده استاندارد برای کاهش فشار داخل شکم
- انجام تمرینهای کگل در روتین روزمره، بهخصوص در دوران بارداری و پس از زایمان
- پیشگیری و مدیریت سرفههای مزمن ناشی از سیگار؛ کنترل بیماریهای تنفسی برای جلوگیری از فشار روی عضلات لگن هنگام سرفه
- پرهیز از تخلیه مثانه فقط برای احتیاط (این کار میتواند گنجایش واقعی مثانه را کمتر از حد معمول کند)
- پرهیز از زورزدن برای دفع جهت حفظ رفلاکسهای طبیعی عضلات لگن و مثانه
کلام آخر دکتردکتر
بیاختیاری ادرار دغدغهای پنهان و آزاردهنده برای بسیاری از خانمهاست، اما با تشخیص و پیگیری بهموقع، اغلب اوقات بهراحتی درمان میشود. ترکیبی از بهبود سبک زندگی و پیگیری درمانهای مدرن پزشکی در این زمینه راهگشاست. در همین راستا، دکتردکتر هم تلاش دارد دسترسی همه افراد ازجمله خانمها را به خدمات پزشکی آسانتر کند.
برای کمکگرفتن از برجستهترین اورولوژیستها و متخصصان سلامت زنان میتوانید وارد وبسایت دکتردکتر شوید و پس از مطالعه نظر سایر مراجعان و سوابق پزشک موردنظرتان، بهراحتی از او نوبت حضوری یا آنلاین بگیرید. همچنین، اگر به دارو یا محصولات مراقبتی خاصی احتیاج داشته باشید، میتوانید آن را از داروخانه دکتردکتر سفارش دهید و بدون اتلاف وقت درب منزل تحویل بگیرید.
