بی‌اختیاری ادرار در مردان جوان و مسن؛ علت و درمان

دیدن قطرات ناخواسته ادرار روی لباس برای هیچ‌کس خوشایند نیست. بااین‌حال، بی‌اختیاری ادرار در مردان نه نشانه ضعف یا پیری زودرس، بلکه پیامی ازسوی دستگاه ادراری است تا توجه فرد را به خود جلب کند. این مشکل شایع اغلب از عواملی مثل بزرگی خوش‌خیم پروستات، ضعف عضلات کف لگن یا عفونت ناشی می‌شود و درصورت پیگیری درمانی، به‌راحتی قابل‌کنترل است. اگر کنجکاوید تا در مورد بی‌اختیاری ادرار در مردان جوان و مسن، علت‌ها و روش‌های درمان آن بیشتر بدانید، در ادامه این مقاله با ما همراه باشید.

بی‌اختیاری ادرار در مردان چیست؟

بی‌اختیاری ادرار در مردان به نشت ناخواسته و بی‌اختیار ادرار گفته می‌شود؛ این اتفاق زمانی می‌افتد که سیستم پیچیده نگه‌داشتن و تخلیه ادرار کنترل دقیق خود را از دست می‌دهد. کارآمدی سیستم ادراری به هماهنگی کامل بین عضله دتروسور (عضله اصلی دیواره مثانه)، اسفنکترهای ادراری (دریچه‌های عضلانی برای بسته نگه‌داشتن مجرا)، عضلات کف لگن و پیام‌رسانی سالم عصبی از مغز و نخاع بستگی دارد. اگر هر بخشی از این سیستم عیب پیدا کند، ادرار به‌ شکل بی‌اختیار نشت می‌کند. البته، باید اشاره کنیم که بی‌اختیاری ادرار در زنان هم مشکل شایع دیگری است که به‌خاطر تفاوت‌های آناتومیک،‌ آن را در مطلب دیگری بررسی کرده‌ایم.

انواع بی‌اختیاری ادرار در مردان

بی‌اختیاری ادرار در مردان براساس علت و مکانیسمی که باعث نشت می‌شود، طبقه‌بندی شده است. تشخیص دقیق نوع بی‌اختیاری برای انتخاب مناسب‌ترین روش درمان حیاتی است. در ادامه، انواع بی‌اختیاری ادرار در مردان را بررسی می‌کنیم.

بی‌اختیاری ادراری استرسی در مردان

بی‌اختیاری ادراری استرسی زمانی اتفاق می‌افتد که فعالیت‌های فیزیکی یا فشار ناگهانی وارد بر شکم، ادرار را به‌صورت ناخواسته از اسفنکتر خارجی ادرار عبور دهد؛ در این وضعیت، دریچه ضعیف‌شده نمی‌تواند فشار کافی برای بسته نگه‌داشتن مجرا ایجاد کند.

بی‌اختیاری ادراری استرسی در آقایان اغلب هنگام کارهایی مثل عطسه، سرفه، خندیدن، بلندکردن اجسام سنگین یا ورزش رخ می‌دهد. شایع‌ترین علت بی‌اختیاری ادراری استرسی در مردان آسیب یا ضعف اسفنکتر ادراری و عضلات نگهدارنده کف لگن بعد از جراحی‌های پروستات است.

بی‌اختیاری ادراری فوریتی یا اضطراری در مردان

بی‌اختیاری ادراری فوریتی، که به آن «مثانه بیش‌فعال همراه با نشت» هم می‌گویند، با احساس نیاز ناگهانی، شدید و غیرقابل‌کنترل برای ادرارکردن شناخته می‌شود. این نوع نشت ادرار از بیش‌فعالی یا حساسیت بیش از حد عضله دتروسور سرچشمه می‌گیرد. در این وضعیت حتی زمانی که مثانه به‌طور کامل پر نشده، به‌صورت ناخواسته منقبض می‌شود.

علت‌های اصلی بی‌اختیاری ادراری فوریتی یا اضطراری در مردان شامل انسداد خروجی مثانه (برای مثال براثر پروستات بزرگ‌شده)، بیماری‌های عصبی مثل سکته، پارکینسون یا آسیب‌های نخاعی و التهاب یا عفونت موضعی در پوشش داخلی مثانه می‌شود. برخلاف بی‌اختیاری استرسی، بی‌اختیاری فوریتی باعث خروج حجم زیادی از ادرار می‌شود. فردی که دچار این نوع بی‌اختیاری است، ممکن است بارها در طول شب برای ادرارکردن بیدار شود.

بی‌اختیاری ادراری سرریزی در مردان

بی‌اختیاری ادراری سرریزی زمانی اتفاق می‌افتد که مثانه نتواند به‌طور کامل خالی شود و چکه‌چکه ادرار را تخلیه کند. اگر ادرار کامل تخلیه نشود، فشار داخلی مثانه از مقاومت اسفنکتر مجرا بیشتر می‌شود و مقداری از ادرار را مدام به بیرون سرریز می‌کند.

در آقایان، این مشکل بیشتر به‌دلیل انسداد فیزیکی در خروجی مثانه یا اختلال در قدرت انقباض عضله مثانه رخ می‌دهد؛ این شرایط اغلب از آسیب‌های عصبی ناشی از دیابت یا مشکلات ستون فقرات سرچشمه می‌گیرند.

بی‌اختیاری ادراری عملکردی در مردان

در بی‌اختیاری ادراری عملکردی، عملکرد مثانه بیمار طبیعی است، اما موانع فیزیکی، شناختی یا محیطی مانع از آن می‌شوند که بیمار بتواند به‌موقع خودش را به سرویس بهداشتی برساند. این نوع نشت ادرار مربوط به نقص ساختاری یا عصبی در خود دستگاه ادراری تحتانی نیست و بیشتر عوامل بیرونی دارد.

افرادی که آرتروز شدید، ضعف و تحلیل جسمانی، افسردگی شدید، محدودیت‌های حرکتی، سکته مغزی یا اختلالات شناختی مانند زوال عقل و آلزایمر دارند، بیشتر در معرض بی‌اختیاری ادراری عملکردی هستند. عوامل ساده‌تری هم ممکن است باعث بی‌اختیاری ادراری عملکردی شوند، مثل قفل و بست‌های پیچیده لباس‌ها، موانع محیطی یا شغل‌های حساسی مثل جراحی، خلبانی یا نگهبانی در پست‌های حساس که فرد را مجبور می‌کنند ساعت‌های طولانی بدون دستشویی‌رفتن در محل کارش باشد.

بی‌اختیاری ادراری ترکیبی در مردان

بی‌اختیاری ادراری ترکیبی به هم‌زمانی دو یا چند نوع مختلف از بی‌اختیاری در فرد گفته می‌شود. در اغلب موارد، ترکیب بی‌اختیاری استرسی و بی‌اختیاری فوریتی شرایط بی‌اختیاری ادراری ترکیبی را به وجود می‌آورد. افرادی که دچار این نوع از بی‌اختیاری هستند، با فعالیت‌های فیزیکی مانند سرفه، بلندکردن جسم سنگین یا ورزش ممکن است نیاز شدیدی به ادرارکردن داشته باشند.

در مردان، مشکلات زمینه‌ای به بی‌اختیاری ادراری ترکیبی دامن می‌زنند. برخی از این مشکلات شامل موارد زیر می‌شوند:

• بزرگی پروستات که باعث بیش‌فعالی عضله دتروسور می‌شود؛
• اسفنکتر آسیب‌دیده؛
• ضعف کف لگن ناشی از جراحی‌های قبلی پروستات؛
• تحلیل بافتی مرتبط با سن.

علت بی‌اختیاری ادرار در مردان چیست؟

بی‌اختیاری ادراری در مردان از شرایط زمینه‌ای متنوعی مثل تغییرات آناتومیک غده پروستات، عوارض جراحی‌های اورولوژی، افزایش سن یا بیماری‌های عصبی سرچشمه می‌گیرد. ازآنجاکه درمان صحیح بی‌اختیاری ادراری به درمان علت زمینه‌ای گره خورده است، شناخت علت‌های مختلف بی‌اختیاری ادراری در مردان اهمیت بسیار بالایی دارد.

بیماری‌های پروستات یکی از علت های بی اختیاری ادرار در مردان

یکی از محرک‌های رایج در بی‌اختیاری ادراری مردان مشکلات پروستات است. با افزایش سن در آقایان، بزرگی خوش‌خیم پروستات می‌تواند کانال مجرا را تحت فشار قرار دهد و خروجی مثانه را مسدود کند. این وضعیت باعث نشت سرریزی می‌شود یا جریان ادرار را به‌جای تخلیه کامل مثانه، قطره‌قطره می‌کند.

علاوه‌بر این، التهاب پروستات (پروستاتیت) تورم موضعی، درد و تحریک بافتی ایجاد می‌کند که زمینه‌ساز احساس فوریت شدید در ادرار و اسپاسم‌های ناخواسته مثانه می‌شود. همچنین، خود سرطان پروستات و درمان‌های جراحی یا هورمونی برای این سرطان ممکن است به‌طور مستقیم به بافت‌های اسفنکتر ادراری و مسیرهای عصبی اطراف آسیب بزنند و منجر به نشت ادرار پس از درمان شوند.

بی‌اختیاری ادرار در مردان بعد از عمل پروستات

عامل بعدی بی‌اختیاری ادرار به مشکلات بعد از جراحی پروستات مرتبط می‌شود. در طول جراحی، برداشتن یا تراشیدن بافت پروستات می‌تواند به اسفنکتر خارجی دستگاه ادراری آسیب برساند؛ این بخش همان دریچه عضلانی اصلی‌ای است که هنگام افزایش فشار داخل شکم ادرار را کنترل می‌کند.

علاوه‌بر این، کشیدگی یا آسیب‌های جزئی به بخشی از اعصاب لگن (اعصاب کاورنوس) و بافت‌های نگهدارنده آن هم ممکن است اسفنکتر خارجی سیستم ادراری را دچار ضعف یا اختلال موقت کند و به بی‌اختیاری ادراری منجر شود. این وضعیت خودش را بیشتر به‌شکل بی‌اختیاری استرسی ادرار نشان می‌دهد. البته، خبر خوب این است که اکثر افراد درصورت ترمیم بافت‌ها و انجام تمرینات توان‌بخشی کف لگن، در عرض ۶ تا ۱۲ ماه پس از جراحی بهبود پیدا می‌کنند.

مشکلات عصبی و بی اختیاری ادرار در مردان

اختلالات عصبی در مسیرهای پیچیده عصبی ممکن است به بی‌اختیاری ادرار ختم شوند؛ این اختلال‌ها در مسیرهایی رخ می‌دهند که وظیفه هماهنگی پیام‌ها بین دستگاه عصبی مرکزی و مجاری ادراری را دارند. بیماری‌هایی مثل سکته مغزی، پارکینسون، ام‌اس، آسیب‌های نخاعی یا نوروپاتی دیابتی می‌توانند مرکز رفلکس دفع ادرار را دچار مشکل کنند.

وقتی مسیرهای حرکتی یا حسی آسیب می‌بینند، مثانه ممکن است دچار انقباضات غیرارادی عضله دتروسور یا عدم تشخیص انقباض‌ شود؛ در حالت اول فرد دچار بی‌اختیاری اضطراری و در حالت دوم درگیر بی‌اختیاری سرریزی می‌شود.

مثانه بیش‌فعال و انقباضات غیرارادی مثانه در مردان

سندرم مثانه بیش‌فعال عارضه‌ای بالینی همراه با احساس فوریت در دفع ادرار است؛ یعنی فرد احساسی ناگهانی و شدید برای دفع ادرار پیدا می‌کند و نمی‌تواند ادرارکردن را به تأخیر بیندازد. این حالت اغلب با انقباضات غیرارادی عضله دتروسور در طول مرحله پرشدن مثانه همراه می‌شود.

در شرایط عادی، عضله دتروسور هنگام ذخیره‌سازی ادرار در حالت استراحت باقی می‌ماند؛ اما در مثانه بیش‌فعال، گیرنده‌های عصبی فوق‌العاده حساس در دیواره مثانه، حتی در حجم‌های کم ادرار هم باعث اسپاسم‌های کنترل‌نشده می‌شوند. وقتی این انقباض‌های غیرارادی فشاری بیش از مقاومت مجرای ادرار ایجاد کنند، بی‌اختیاری ادراری اضطراری اتفاق می‌افتد.

عفونت‌های ادراری و التهاب مجاری ادراری در مردان

عفونت‌های مجاری ادراری و التهاب مجاری ادراری تحتانی با تحریک حاد پوشش مخاطی مثانه و پیشاب‌راه ممکن است باعث بی‌اختیاری موقت شوند. وقتی باکتری‌ها به مجاری ادراری نفوذ می‌کنند یا شرایطی مثل پروستاتیت باعث تورم موضعی بافت‌ها می‌شود، واسطه‌های التهابی پایانه‌های عصبی حسی تحریک می‌شوند و پیام‌های نادرستی مبنی بر پربودن مثانه به مغز ارسال می‌کنند؛ نتیجۀ این وضعیت اسپاسم‌های سریع، دردناک و غیرارادی عضله دتروسور است که احساسی از فوریت شدید در دفع ادرار و بی‌اختیاری اضطراری ایجاد می‌کند.

علاوه‌بر بی‌اختیاری موقت، علائمی مانند سوزش ادرار، احساس فوریت برای تخلیه مثانه، درد زیر شکم یا تغییر بوی ادرار هم ممکن است در این شرایط دیده شوند. گاهی هم ممکن است فرد دچار ادرار کاذب یا همان احساس نیاز مکرر به دفع شود؛ در مقاله جداگانه‌ای توضیح داده‌ایم که ادرار کاذب چیست.

انسداد مسیر خروج ادرار و باقی ماندن ادرار در مثانه مردان

اگر مثانه به‌خاطر مانعی ساختاری در طول مجاری ادراری تحتانی دچار انسداد خروجی شود، ادرار در مثانه باقی می‌ماند. این عارضه ممکن است به‌خاطر بزرگی خوش‌خیم پروستات، تنگی پیشاب‌راه، انقباض گردن مثانه یا یبوست شدید (با فشار به پیشاب‌راه) اتفاق بیفتد. انسداد باعث می‌شود مثانه برای تخلیه ادرار تلاش بیشتری به خرج دهد و عضله دترسور را تحریک‌پذیر کند؛ این وضعیت می‌تواند به نشت ادرار ناشی از فوریت ختم شود.

به‌مرور زمان، اگر مثانه دیگر نتواند بر مانع موجود غلبه کند، احتباس مزمن ادراری پیش می‌آید و مثانه به‌شکل غیرطبیعی گشاد می‌شود. به‌این‌ترتیب، فشار داخلی مثانه افزایش پیدا می‌کند و باعث نشت سرریزی یا خروج مداوم قطرات ادرار می‌شود.

مصرف داروهای خاص و تأثیر آن‌ها بر بی‌اختیاری ادرار در مردان

پزشکان معتقدند بسیاری از داروهای تجویزی یا بدون نسخه با اختلال در پیام‌های عصبی یا عملکرد عضلات و شدت گرفتن نشتی ادرار در مردان ارتباط دارند. داروهای ادرارآور (دیورتیک‌ها) میزان تولید ادرار را به‌سرعت افزایش می‌دهند؛ این موضوع فشار مضاعفی به مثانه وارد و احساس دفع ناگهانی و شدیدی ایجاد می‌کند.

داروهایی مانند آنتی‌هیستامین‌ها، ضداحتقان‌ها، داروهای ضدافسردگی و شل‌کننده‌های عضله هم می‌توانند با ضعیف‌کردن عضله انقباضی دتروسور مثانه، به تخلیه ناقص و نشتی ناشی از لبریزشدن ختم شوند یا با شل‌کردن بیش از حد اسفنکتر ادراری، زمینه خروج بی‌اختیار ادرار را فراهم کنند. بعضی از داروهای فشارخون مثل آلفابلاکرها ممکن است باعث شل‌شدن دهان مثانه یا سرفه‌های مزمنی شوند که فشار ناگهانی به کف لگن وارد می‌کنند.

افزایش سن و ضعف عضلات کنترل‌کننده ادرار در مردان

با افزایش سن در مردان، تغییرات ساختاری طبیعی در مجاری ادراری ممکن است کنترل مثانه را مختل کند. عضلات کف لگن و اسفنکتر خارجی ادرار با افزایش سن کم‌کم قدرت، قوام و کشسانی خود را از دست می‌دهند. هم‌زمان، دیواره خود مثانه هم انعطاف‌پذیری خود را از دست می‌دهد و توانایی نگهداری حجم‌های بالای ادرار در آن کاهش می‌یابد.

همچنین، انقباض عضلانی مثانه ممکن است ضعیف یا غیرقابل‌‌پیش‌بینی شود و پیش از نیاز به تخلیه، زمان کمتری برای هشداردادن داشته باشد. به همین علت، بی‌اختیاری ادرار از نوع فوریتی و استرسی در سنین بالا شایع‌تر می‌شود.

دلایل دیگر بی اختیاری ادرار در مردان

علاوه‌بر مشکلاتی که نام بردیم، عارضه‌های دیگر هم ممکن است منجر به بی‌اختیاری ادراری شوند یا شدت آن را بیشتر کنند. یبوست شدید به‌خاطر فشار فیزیکی مدفوع به مجرای ادراری، مصرف بالای الکل یا کافئین به‌خاطر ادرارآوربودن و چاقی ازجمله مواردی هستند که ممکن است با افزایش فشار بر مثانه و عضلات کف لگن، کنترل ادرار را دشوارتر کنند و به بروز یا تشدید بی‌اختیاری منجر شوند.

علائم بی‌اختیاری ادرار در مردان چیست؟

نشانه‌های بی‌اختیاری ادرار در مردان ممکن است متنوع و متغیر باشد و شامل یک یا چند مورد از این آیتم‌ها شود:

• از قطره‌قطره‌شدن جزئی پس از ادرار تا ناتوانی کامل در نگهداری ادرار
• احساس دفع ناگهانی و شدیدی که به تأخیرانداختن آن دشوار است.
• تکرر ادرار یا نشتی بی‌اختیار ادرار هنگام خندیدن، سرفه‌کردن، ورزش یا خم‌شدن
• بیدارشدن‌های مکرر در طول شب برای دستشویی رفتن
• باریک یا قطره‌قطره بودن جریان ادرار
• دشواری در شروع ادرار یا همان تأخیر در تخلیه
• حس مداوم کامل تخلیه‌نشدن مثانه

بررسی به‌موقع هرکدام از این موارد می‌تواند جلوی بدترشدن مشکلات ادراری و احساس ناخوشایند آن را بگیرد. دکتردکتر به همین جهت در کنار شماست تا اگر با هر نوع مشکلی از این دست مواجه شدید، فوری بتوانید به فهرستی از مجرب‌ترین اورولوژیست‌های سرتاسر ایران دسترسی پیدا کنید.

در دکتردکتر می‌توانید پیشینه متخصص موردنظر را بررسی کنید و نظر سایر مراجعان را بخوانید و سپس، برای انتخاب پزشک تصمیم ‌بگیرید. امکان دریافت نوبت حضوری یا آنلاین و حتی سفارش‌دادن داروها و مکمل‌های موردنیازتان در دکتردکتر فراهم شده است تا با خاطری آسوده تمام تمرکز خود را متوجه فرایند درمان کنید و دغدغه دیگری نداشته باشید.

علت بی‌اختیاری ادرار در مردان مسن

در مردان مسن، بی‌اختیاری ادرار اغلب ناشی از یک عامل خاص نیست، بلکه ترکیبی از شرایط فیزیکی، عصبی و محیطی مثل بزرگ‌شدن پروستات، درمان‌های جراحی پروستات، سفت‌شدن مثانه و مصرف داروهای مختلف باعث بروز بی‌اختیاری ادرار در افراد مسن‌تر می‌شود. علاوه‌بر این، حتی اگر خود سیستم ادراری تا حد زیادی سالم و فعال باشد، نقش مشکلاتی مثل آرتروز، اختلال حافظه، زوال عقل یا کاهش توانایی حرکتی در افراد مسن‌تر را در دیررسیدن به دستشویی و بی‌اختیاری ادرار نباید نادیده بگیریم.

آیا بی‌اختیاری ادرار در مردان خطرناک است؟

بی‌اختیاری ادرار شاید در نگاه اول تهدید جدی مرگ و زندگی به نظر نرسد، اما بی‌توجهی به آن عوارض جسمی و روانی خطرناکی را به همراه دارد. افرادی که از بی‌اختیاری ادرار رنج می‌برند، ممکن است دچار ازدست‌رفتن اعتمادبه‌نفس، اضطراب مداوم از بوی نامطبوع یا خیس‌شدن لباس در جمع، انزوای اجتماعی، افسردگی و اختلال در روابط عاطفی و زناشویی شوند.

عوارض جسمی بی‌اختیاری ادرار در مردان

رها کردن و مدیریت نکردن نشتی ادرار، علاوه‌بر ایجاد حسی ناخوشایند، برای سلامت جسمی فرد هم بسیار مضر است. رطوبت مداوم روی پوست باعث تحریک شدید، التهاب و آسیب دیدن بافت آن می‌شود؛ موضوعی که خطر ابتلا به عفونت‌های باکتریایی و قارچی پوست را به‌شدت بالا می‌برد.

ازطرف‌دیگر، وقتی مثانه به‌طور کامل تخلیه نمی‌شود، ادرار باقی‌مانده به محیطی ایدئال برای رشد باکتری‌ها و بروز عفونت‌های مکرر مجاری ادراری تبدیل می‌شود که حتی می‌توانند تا کلیه‌ها هم پیشروی کنند. با گذشت زمان، انسداد مداوم یا برگشت ادرار فشار بالایی در داخل مجاری ادراری ایجاد می‌کند که ممکن است به ورم کلیه‌ها (هیدرونفروز) و آسیب‌های جبران‌ناپذیر به این عضو ختم شود.

روش‌های تشخیص بی‌اختیاری ادرار در مردان

تشخیص درست و اصولی بی‌اختیاری ادرار در مردان نیازمند ارزیابی دقیق و ساختاریافته زیر نظر متخصص است. برای درک بهتر از روند تشخیص بی‌اختیاری ادرار بد نیست با روش‌های مختلفی که اورولوژیست برای موشکافی مشکل به کار می‌گیرد هم آشنا باشیم.

بررسی سابقه پزشکی و علائم بیمار برای تشخیص بی اختیاری ادرار در مردان

روند تشخیص اغلب با گفت‌وگویی مفصل درباره عادات روزانه دفع ادرار، سبک زندگی و سوابق کامل پزشکی بیمار آغاز می‌شود. پزشک زمان، دفعات و شدت نشتی ادرار را ارزیابی می‌کند. همچنین، پزشک ممکن است از بیمار بخواهد برای چند روز میزان مایعات مصرفی، تعداد دفعات مراجعه به دستشویی و نشتی‌های تصادفی خود را در دفترچه‌ای ثبت و به پزشک گزارش کند. علاوه‌بر این، متخصص فهرستی از تمام داروهای مصرفی، جراحی‌های قبلی و بیماری‌های مزمن بیمار مثل دیابت یا اختلالات عصبی او را به‌دقت بررسی می‌کند.

معاینه فیزیکی و بررسی وضعیت پروستات جهت شناسایی بی اختیاری ادرار در مردان

قدم بعدی پزشک انجام معاینه فیزیکی جامع و کامل است تا عوامل ساختاری و عصبی‌ای را ارزیابی کند که باعث ایجاد مشکلات ادراری می‌شوند. معاینه فیزیکی در اغلب موارد شامل بررسی شکم برای پیداکردن علائم تورم و حساسیت در ناحیه مثانه، بررسی مقعدی برای سنجش اندازه و سفتی غده پروستات و همچنین ارزیابی عصبی رفلکس‌ها و حسگرهای عصبی در پایین‌تنه می‌شود.

آزمایش ادرار و کشت ادرار برای تشخیص دقیق بی اختیاری ادرار در مردان

بررسی آزمایشگاهی نمونه ادرار ساده سرنخ‌های بسیار مهمی از آنچه داخل مجاری ادراری می‌گذرد، در اختیار پزشک قرار می‌دهد. در آزمایش ادرار استاندارد، از نوارهای آزمایش شیمیایی و بررسی‌های میکروسکوپی استفاده می‌شود تا وجود خون پنهان، پروتئین اضافی، سطح بالای قند یا گلبول‌های سفید خون بررسی شود.

همچنین، آزمایش کشت ادرار برای شناسایی نوع دقیق باکتری ایجادکننده مشکل به کار گرفته می‌شود؛ هدف از این کار، تعیین نوع دقیق آنتی‌بیوتیکی است که برای درمان عفونت و رفع التهاب مثانه لازم است.

سونوگرافی و تشخیص بی اختیاری ادرار در مردان

سونوگرافی روشی ایمن، بدون درد و غیرتهاجمی است که از امواج صوتی برای ثبت تصاویر لحظه‌ای از مجاری ادراری استفاده می‌کند. در طول این اسکن، متخصص دستگاه کوچکی به نام پروب را روی قسمت پایینی شکم حرکت می‌دهد و به پزشک کمک می‌کند تا این موارد را انجام دهد:

• اندازه‌گیری حجم پروستات
• تشخیص گرفتگی‌های ساختاری
• بررسی وجود تورم در کلیه‌ها (هیدرونفروز)
• تشخیص سنگ کلیه یا تومور

یکی از بخش‌های کلیدی این آزمایش، اندازه‌گیری حجم ادرار باقی‌مانده پس از تخلیه (PVR) است. در این تست، مثانه بیمار بلافاصله بعد از ادرارکردن اسکن می‌شود تا مشخص شود چه میزان ادرار در آن باقی مانده است. بالابودن عدد PVR از تخلیه ناقص مثانه و احتمال وجود اختلالات عصبی یا انسداد در مجاری ادراری خبر می‌دهد.

تست نوار مثانه یا یورودینامیک از انواع روش های تشخیص بی اختیاری ادرار در مردان

تست یورودینامیک (بررسی عملکرد مثانه) به مجموعه‌ای از روش‌های تشخیصی گفته می‌شود که برای ارزیابی نحوه ذخیره و تخلیه ادرار توسط مثانه، عضلات اسفنکتر و مجرای ادرار طراحی شده‌اند. در طول این آزمایش‌ها، لوله‌های باریک و انعطاف‌پذیری (سوند) که به حسگرهای فشار مجهزند، به‌آرامی وارد مثانه و مقعد می‌شوند تا هم‌زمان با پرشدن تدریجی مثانه با آب استریل یا سرم نمکی، میزان فشار داخلی آن را ارزیابی کنند.

در فرایند انجام تست نوار مثانه، میزان انعطاف‌پذیری (کشسانی)، حس مثانه و انقباضات غیرارادی عضلات بررسی می‌شوند. همچنین، این تست می‌تواند میزان قدرت عضله مثانه (دتروسور) را نسبت به سرعت جریان ادرار اندازه‌گیری کند تا مشخص شود که آیا ضعف جریان ادرار ناشی از مانع فیزیکی بزرگی مثل پروستات متورم است یا خود عضله مثانه ضعیف شده است.

سیستوسکوپی برای بررسی مجاری ادراری و شناسایی علت بی اختیاری ادرار در مردان

سیستوسکوپی (Cystoscopy) به کمک دستگاهی به نام سیستوسکوپ (لوله‌ای باریک مجهز به عدسی یا دوربین) به پزشک اجازه می‌دهد به‌طور مستقیم داخل مجاری ادراری پایینی را مشاهده کند. پیش از انجام سیستوسکوپی، از ژل بی‌حسی موضعی استفاده می‌شود تا پزشک بتواند سیستوسکوپ را به‌آرامی از طریق مجرا وارد مثانه کند.

این مشاهده مستقیم به پزشک کمک می‌کند تا اختلالات ساختاری را که ممکن است در سونوگرافی و اسکن‌ها شفاف دیده نشوند، تشخیص دهد. این اختلالات اغلب شامل موارد زیر می‌شوند:

• تنگی مجرای ادرار یا همان تنگ‌شدن مجرا به‌دلیل بافت زخم
• انسداد دهانه مثانه براثر بزرگ‌شدن پروستات
• سنگ مثانه
• التهاب یا رشد بافت‌های غیرطبیعی مانند تومورهای مثانه

درمان بی‌اختیاری ادرار در مردان

مدیریت و درمان موفق بی‌اختیاری ادرار در مردان به تشخیص دقیق علت اصلی مشکل بستگی دارد تا به تناسب علت زمینه‌ای، درمان دارویی هدفمند، فیزیوتراپی و درصورت لزوم جراحی به کار گرفته شود.

درمان دارویی بی‌اختیاری ادرار در مردان

دارودرمانی برای بی‌اختیاری ادرار در مردان، مکانیزم‌های عضلانی و عصبی خاصی را که مسئول کنترل مثانه هستند، هدف قرار می‌دهد. برای درمان بی‌اختیاری فوریتی و مثانه بیش‌فعال، پزشک از داروهای آنتی‌کولینرژیک مثل اکسی‌بوتینین یا سوليفناسين یا آگونیست‌های بتا-۳ آدرنرژیک مانند میرابگرون استفاده می‌کند. این داروها دیواره عضله مثانه (دتروسور) را شل‌تر می‌کنند تا اسپاسم‌های ناگهانی کمتر و ظرفیت نگهداری ادرار بیشتر شود.

اگر نشتی ادرار به بزرگ‌شدن پروستات مربوط باشد، داروهای آلفابلاکر مانند تامسولوسین برای شل‌کردن عضلات صاف دهانه مثانه و پروستات تجویز می‌شوند تا ادرار راحت‌تر جریان پیدا کند. هم‌زمان داروهای مهارکننده 5-آلفا ردکتاز مانند فیناستراید به‌مرور زمان می‌توانند اندازه غده پروستات را کوچک‌تر کنند.

اگر بیمار به‌دلیل ضعف اسفنکتر دچار بی‌اختیاری استرسی باشد هم پزشک ممکن است تجویز داروهای مهارکننده بازجذب نوری‌پینفرین-دوپامین یا گزینه‌های موضعی را در نسخه خود بنویسد تا درمان به‌طور کامل با تشخیص دقیق و شرایط جسمانی فرد هم‌خوانی داشته باشد.

فیزیوتراپی کف لگن برای درمان بی‌اختیاری ادرار در مردان

فیزیوتراپی کف لگن روش درمانی بسیار مؤثری برای تقویت و بازپروری عضلات پوپوکوسیژئوس (عضله اصلی کف لگن) و عضلات پشتیبان مثانه و دور مجرای ادرار است. فیزیوتراپ متخصص، تمرینات هدفمند کگل را به بیمار آموزش می‌دهد تا قوام، استقامت و هماهنگی عضلانی او را بیشتر کند.

همچنین، فیزیوتراپ‌ها ممکن است از روش بیوفیدبک (به‌کارگیری حسگرهای ملایم برای نمایش فعالیت عضلانی روی صفحه مانیتور) استفاده کنند تا مطمئن شوند بیمار به‌جای منقبض‌کردن عضلات شکم یا باسن، به‌طور دقیق عضلات کف لگن را درگیر می‌کند. آموزش و انجام راهکارهای بازپروری مثانه مانند تنظیم زمان‌بندی مشخص برای تخلیه ادرار و تکنیک‌های سرکوب احساس تخلیه هم به مغز و مثانه یاد می‌دهند ادرارکردن را به‌مرور به تأخیر بیندازد.

درمان بی‌اختیاری ادرار در مردان با تزریق بوتاکس مثانه

برای مردانی که از بی‌اختیاری ادراری فوریتی مقاوم به درمان یا مثانه بیش‌فعال رنج می‌برند و به داروهای خوراکی پاسخ نداده‌اند، پزشک ممکن است تزریق بوتاکس را تجویز کند. در این روش که با بی‌حسی موضعی و از طریق سیستوسکوپی انجام می‌شود، پزشک با یک سوزن ظریف، مقادیر مشخصی از بوتاکس را به چند نقطه از عضله دتروسور یا همان لایه عضلانی دیواره مثانه تزریق می‌کند.

این ماده ترشح استیل‌کولین (پیام‌رسان عصبی مسئول انقباضات غیرارادی عضلات) را مسدود و اسپاسم‌های ناگهانی مثانه را کاهش می‌دهد. درنتیجه، ظرفیت کلی نگهداری ادرار بیشتر و احساس تخلیه فوری برطرف می‌شود. نتایج بوتاکس مثانه بین ۶ تا ۱۲ ماه ماندگاری دارند و پس از آن قابل‌تکرار است. طی این مدت، بیمار باید از نظر عوارض جانبی احتمالی مانند احتباس موقت ادرار یا عفونت‌های خفیف مجاری ادراری هم تحت‌نظر باشد.

تحریک عصبی برای کنترل فعالیت مثانه یکی از روش های درمان بی اختیاری ادرار در مردان

یکی دیگر از روش‌های درمان بی‌اختیاری ادراری، درمان نورومودولاسیون (تحریک عصبی) است که پالس‌های الکتریکی هدفمند را برای تنظیم مجدد سیگنال‌های عصبی غیرطبیعی بین مغز، نخاع و مثانه به کار می‌گیرد. سیگنال‌های اشتباه عصبی باعث بی‌اختیاری فوریتی و احتباس ادرار می‌شوند؛ تحریک عصبی می‌تواند به بازسازی و هماهنگی مسیر ارتباطی عصبی و درنتیجه، بهبود عملکرد طبیعی ادرار کمک کند.

تحریک عصبی برای کنترل فعالیت مثانه درمان غیرجراحی و سرپایی در مطب پزشک است که در آن یک سوزن-الکترود بسیار کوچک در نزدیکی مچ پا قرار می‌گیرد تا پالس‌های الکتریکی ملایمی را ازطریق عصب تیبیال (عصب ساق پا) به شبکه عصبی ساکران (عصب‌های پایینی نخاع) بفرستد. روش دیگر تحریک عصب ساکران است که با کاشت جراحی یک دستگاه کوچک (شبیه به باتری قلب) زیر پوست قسمت بالای باسن، تحریک الکتریکی مداوم و ملایمی را به‌طور مستقیم به اعصاب ساکران وارد می‌کند.

درمان جراحی بی‌اختیاری ادرار در مردان

اگر درمان‌های محافظه‌کارانه نتوانند بی‌اختیاری شدید در مردان را کنترل کنند، یکی از آخرین روش‌های درمان جراحی متناسب با علت ریشه‌ای مشکل است. برای مردانی که پس از جراحی پروستات دچار بی‌اختیاری استرسی مداوم شده‌اند، پزشک ممکن است طی جراحی، اسفنکتر مصنوعی ادرار بکارد. همچنین، اگر نشتی ادرار ناشی از انسداد فیزیکی دهانه مثانه به‌دلیل بزرگ‌شدن پروستات باشد، گزینه‌های جراحی مانند تراشیدن پروستات ازطریق مجرا یا پروستاتکتومی با لیزر در نظر گرفته می‌شوند.

درمان خانگی بی‌اختیاری ادرار در مردان

درمان‌های خانگی نمی‌توانند به‌تنهایی آسیب‌های ساختاری یا بیماری‌های شدید عصبی را درمان کنند، اما اصلاح سبک زندگی در کنار دنبال‌کردن درمان‌های پزشکی می‌تواند به بهبود عملکرد مثانه کمک کند. برخی از اقداماتی که برای  درمان خانگی بی‌اختیاری ادرار در مردان به کار گرفته می‌شوند، شامل این موارد هستند:

• مدیریت مصرف مایعات: تقسیم یکنواخت مصرف آب در طول روز و محدودکردن مایعات دو ساعت قبل از خواب
• تغییرات غذایی: کاهش مصرف محرک‌های مثانه مانند کافئین، الکل، غذاهای اسیدی، نوشیدنی‌های گازدار و شیرین‌کننده‌های مصنوعی
• حفظ وزن متعادل: جلوگیری از افزایش فشار روی عضلات کف لگن
• خودداری از بلندکردن اجسام سنگین: جلوگیری از فشار ناگهانی داخل شکم
• درمان یبوست مزمن: جلوگیری از فشارآوردن مدفوع سفت به مجرای ادرار و پیشگیری از بروز بی‌اختیاری لبریزی

آیا درمان قطعی بی‌اختیاری ادرار در مردان وجود دارد؟

پزشکی مدرن تا حد زیادی در درمان یا مدیریت طولانی‌مدت بی‌اختیاری ادرار موفق بوده است. در اغلب موارد یکی از گزینه‌های درمان بی‌اختیاری مثل درمان عفونت حاد مجاری ادراری، قطع یا تغییر داروهایی که عوارض جانبی دارند، درمان یبوست شدید، برخی جراحی‌های پروستات و مجاری ادراری، کاشت اسفنکتر مصنوعی ادرار، فیزیوتراپی کف لگن، دارودرمانی هدفمند و تحریک عصبی جواب می‌دهد.

در موارد مزمن‌ که درمان سخت‌تر می‌شود، پزشک ترکیبی از فیزیوتراپی لگن، داروهای هدفمند و تحریک عصبی را به کار می‌گیرد تا فرد بتواند کنترل ادرار خود را به دست بیاورد و زندگی فعال، راحت و طبیعی داشته باشد.

راه‌های پیشگیری از بی‌اختیاری ادرار در مردان

برای پیشگیری از بی‌اختیاری ادرار در مردان یا به‌حداقل‌رساندن خطر ابتلا به آن، پیشنهاد می‌شود افراد سبک زندگی سالمی را در پیش بگیرند و تغذیه مناسب و فعالیت کافی داشته باشند. بعضی از عادت‌های سالم سبک زندگی که به پیشگیری از بی‌اختیاری ادرار در مردان کمک می‌کنند، شامل موارد زیر می‌شوند:

• حفظ وزن متعادل برای کاهش فشار داخل شکمی روی عضلات کف لگن و مثانه
• انجام تمرین‌های روتین عضلات کف لگن (تمرینات کگل) برای تقویت اسفنکتر خارجی ادرار در برابر فشارهای ناگهانی مانند سرفه، عطسه یا بلندکردن اجسام سنگین
• پرهیز از مواد تحریک‌کننده مثانه مانند کافئین، الکل، غذاهای تند و شیرین‌کننده‌های مصنوعی
• رعایت رژیم غذایی پرفیبر برای پیشگیری از یبوست مزمن و فشار فیزیکی روی مجرای ادرار
• نوشیدن آب به میزان کافی برای جلوگیری از غلیظ‌شدن بیش از حد ادرار و آسیب به مخاط مثانه
• درمان به‌موقع و زودهنگام مشکلات پروستات
• کنترل بیماری‌های مزمن مانند دیابت برای حفظ سلامت اعصاب
• ترک سیگار برای کاهش سرفه‌های مزمن
• بررسی منظم داروها زیر نظر پزشک برای شناسایی و رفع محرک‌های خطرساز پیش از آسیب به عملکرد مثانه

کلام آخر دکتردکتر

بی‌اختیاری ادرار در مردان چالش‌ها و دغدغه‌های فراوانی را برای بیمار و اطرافیان ایجاد می‌کند؛ خبر خوب این است که بی‌اختیاری ادرار را می‌توان مدیریت و درمان کرد. در اغلب موارد، این مشکل به‌خاطر علت زمینه‌ای مانند بزرگ‌شدن غده پروستات یا ضعف عضلانی به وجود می‌آید. به همین خاطر، تشخیص دقیق و اقدام به‌موقع پزشکی تا حد زیادی می‌تواند به کنترل یا بهبود چشمگیر علائم کمک کند و کیفیت زندگی فرد را بالا ببرد.

در همین راستا، دکتردکتر بستری فراهم کرده تا شما بتوانید برای تشخیص و درمان هر نوع مشکلی از جمله بی‌اختیاری ادرار در مردان، با چند کلیک به باتجربه‌ترین متخصصان در سرتاسر ایران دسترسی مستقیم داشته باشید. در دکتردکتر قادرید نظر سایر مراجعان را بخوانید و پیشینه پزشک موردنظر را چک کنید؛ سپس، می‌توانید از آنها نوبت حضوری یا آنلاین بگیرید و برای تهیه داروهای موردنیازتان هم به داروخانه آنلاین دکتردکتر مراجعه کنید. هدف وب‌سایت دکتردکتر ارتقای کیفیت زندگی شما و عزیزان‌تان است.

سؤالات متداول

منابع

PubMed Central

Mayo Clinic Health System

Mayo Clinic

NHS

Cleveland Clinic – Urinary Incontinence

Cleveland Clinic – Urinary Retention