آزمایش کشت ادرار آزمایشی است که برای بررسی عفونت دستگاه ادراری (UTI) اهمیت زیادی دارد. این آزمایش احتمال رشد باکتریها یا قارچها در ادرار را تعیین میکند تا پزشک بتواند مؤثرترین نوع درمان را برای عفونت بیمار در نظر بگیرد. کشت ادرار مثبت همراه با علائم ویژه عفونت، نشان میدهد که شما به عفونت ادراری مبتلا هستید. اگر میخواهید بیشتر درباره آزمایش کشت ادرار (Urine Culture) بدانید، این مطلب از دکتردکتر برای شماست.
آزمایش کشت ادرار چیست؟
آزمایش کشت ادرار آزمایشی است که روی نمونه ادرار شما انجام میشود و آن را از نظر عفونتهای باکتریایی یا قارچی (مخمر) بررسی میکند. اصطلاح «کشت» در پزشکی به رشد میکروارگانیسمها (میکروبها) از مایعات بدن در آزمایشگاه اشاره دارد.
در این آزمایش ادرار علاوه بر وجود عفونت، نوع باکتری یا مخمری که باعث ایجاد عفونت شدهاند نیز شناسایی میشود. این موضوع به پزشک در انتخاب نوع آنتیبیوتیک برای ازبینبردن آن میکروب کمک میکند.
آزمایش کشت ادرار چه تفاوتی با آنالیز ادرار (U/A) دارد؟
آزمایش کشت ادرار (Urine Culture) را با آنالیز ادرار (آزمایش Urine Analysis) اشتباه نگیرید. تنها شباهت آنها این است که هردو از نمونه ادرار استفاده میکنند. آنالیز ادرار یک ابزار غربالگری اولیه است که خواص فیزیکی، شیمیایی و میکروسکوپی ادرار را بررسی میکند. در این آزمایش، رنگ و شفافیت ادرار، سطح گلوکز، پروتئین، بیلیروبین و احتمال وجود گلبولها و کریستالها مشخص میشود. پزشکان از آزمایش ادرار برای شناسایی بیماریهای نظیر دیابت یا بیماری کلیوی، اختلالات کبدی یا متابولیک و نشانههای اولیه مشکلات مربوط به دستگاه ادراری استفاده میکنند.
آزمایش کشت ادرار، بهجای بررسی صرف ویژگیهای ادرار، بهدنبال نشانههایی از باکتریها و قارچها که باعث عفونت دستگاه ادراری شدهاند میرود و نوع آنها را تشخیص میدهد. این چیزی است که در آزمایش ادرار مشخص نمیشود؛ زیرا حتی اگر عفونت را نشان دهد، نمیتواند علت دقیق آن را پیدا کند.
تفاوتهای اصلی آنالیز ادرار و کشت ادرار را در جدول زیر ارائه کردهایم:
| آنالیز ادرار | کشت ادرار | |
| هدف | غربالگری برای ناهنجاریهای عمومی در ادرار | شناسایی باکتریها/ قارچهای عامل عفونت |
| زمان دریافت نتایج | معمولا همان روز آماده میشود | به ۲۴ تا ۴۸ ساعت زمان نیاز دارد |
| موارد تشخیصی | خون، پروتئینها، قند، کتونها، گلبولهای قرمز و سفید، کریستالها | میکروارگانیسمهای خاص |
| یافتهها برای درمان | فقط وجود مشکل را نشان میدهد | دقیقا مشخص میکند چه آنتیبیوتیکی مؤثرتر است |
| هزینه | معمولا ارزانتر | کمی گرانتر |
چه زمانی پزشک درخواست آزمایش کشت ادرار میدهد؟
معمولا پزشک بهعنوان اولین گزینه، کشت ادرار را درخواست نمیکند. به این دلیل که نتیجه آزمایش ادرار معمولی سریعتر آماده میشود و ممکن است اصلا عفونتی وجود نداشته باشد که بخواهد کشت ادرار تجویز کند. بنابراین، پزشک:
۱. ابتدا با آزمایش ادرار از وجود عفونت (با شواهدی مثل وجود خون، گلبولهای قرمز، گلبولهای سفید و باکتریها در نمونه) مطمئن میشود.
۲. علائم عفونت ادراری مانند درد هنگام ادرارکردن، ادرار کاذب، نیاز فوری به ادرار، تکرر ادرار، نشت ادرار و تب بیدلیل را در شما بررسی میکند.
۳. سپس برای انتخاب درمان مناسب عفونت، آزمایش کشت ادرار را درخواست میکند.
کشت ادرار چگونه انجام میشود؟
وقتی نمونه ادرار را طبق دستورالعمل پزشک تهیه کردید، آن را به آزمایشگاه تحویل میدهید. تکنسین آزمایشگاه، ابزار باریکی را که در انتهای آن یک حلقه کوچک قرار دارد، در نمونه فرو میکند. سپس آن را روی یک سطح حاوی موادمغذی که میکروارگانیسمها را به رشد تشویق میکند، پخش میکنند. اگر عفونت ادراری داشته باشید، تعداد زیادی باکتری یا مخمر که آنها را کلنی مینامند، روی سطح رشد میکنند. برای ارائه نتایج، تعداد کلنیها باید شمارش و بررسی شوند.
اگر باکتری یا قارچ در نمونه شما رشد کند، آزمایشگاه آن را برای حساسیت آنتیبیوتیکی یا حساسیت ضدقارچی آزمایش میکند. این آزمایش حساسیت نشان میدهد که کدام آنتیبیوتیک آنها را از بین میبرد یا رشدشان را متوقف میکند. درنتیجه، پزشک میتواند داروی مؤثر برای درمان عفونت شما را انتخاب کند.
نحوه صحیح نمونهگیری برای کشت ادرار
برای تهیه نمونه ادرار، باید طبق دستورالعمل پزشک عمل کنید وگرنه نتایج دقیقی به دست نمیآید. اگر نمیتوانید آن را درست انجام دهید به پزشک بگویید. پزشک از روش دیگری مثل سوندگذاری یا کیسه ادرار برای جمعآوری نمونه استفاده میکند. معمولا برای جمعآوری ادرار کودکان بهمنظور کشت ادرار، درصورتیکه والدین از عهده آن برنمیآیند، از همین روشها استفاده میکنند.
حالا بیایید با روش درست نمونهگیری برای کشت ادرار آشنا شویم. قبل از شروع، باید بدانید که نمونه ادرار شما باید تمیز باشد؛ یعنی تا حد امکان نباید با آلایندههای خارجی، مثل باکتریهای طبیعی که روی پوست شما زندگی میکنند، مخلوط شود.
- مرحله اول: دستهای خود را با آب گرم و صابون بشویید.
- مرحله دوم: از دستمال مرطوب ضدعفونیکننده برای تمیزکردن کامل ناحیه تناسلی و واژن یا سر آلت تناسلیتان استفاده کنید. اگر آلت تناسلی شما ختنه نشده است، پوست ختنهگاه را عقب بکشید تا کامل همه قسمتهای آن را تمیز کنید.
- مرحله سوم: مقدار کمی ادرار را داخل توالت بریزید و در اواسط ادرارکردن خودتان را نگه دارید.
- مرحله چهارم: قبل از شروع دوباره ادرار، ظرف استریل ویژه ادرار را که از آزمایشگاه گرفتهاید، زیر واژن یا آلت تناسلی خود قرار دهید. مراقب باشید ظرف با پوست شما تماس پیدا نکند.
- مرحله پنجم: ظرف را تقریبا تا نیمه یا به مقداری که پزشک توصیه کرده است پر کنید. اگر نتوانستید تا نیمه هم پرش کنید مشکلی نیست. خودتان را اذیت نکنید.
- مرحله ششم: اگر هنوز ادرار دارید، باز هم خودتان را نگه دارید، ظرف را کنار بگذارید و مابقی ادرار خود را در توالت تخلیه کنید.
- مرحله هفتم: در ظرف را بگذارید و دوباره دستهای خود را بشویید. سپس ظرف را به آزمایشگاه ببرید (اگر در خانه نمونه میگیرید، تا بردن به آزمایشگاه آن را در یخچال بگذارید).
آیا راه دیگری برای جمعآوری نمونه ادرار وجود دارد؟
برای هر کسی که نمیتواند خودش نمونه ادرارش را بگیرد (مثلا فرد بیمار یا کودک خردسال)، پزشک این کار را انجام میدهد. روشهای مختلفی برای این کار وجود دارد که عبارتاند از:
سوندگذاری
پزشک یک سوند را از طریق مجرای ادرار به مثانه شما وارد میکند. سوند یک لوله نازک و انعطافپذیر است. ادرار از این لوله به داخل یک کیسه استریل میریزد.
کیسه ادرار (کیسه U)
برای نوزادان و کودکان خردسال، بهجای سوند از کیسه جمعآوری ادرار استفاده میکنند. این کیسه را با یک چسب ویژه مستقیما به آلت تناسلی یا واژن کودک میچسبانند. پس از اینکه ادرار کرد، آن را در یک ظرف استریل تخلیه میکنند. اگر خودتان در منزل انجامش میدهید، ظرف را تا زمان تحویل به آزمایشگاه در یخچال نگهداری کنید.
آسپیراسیون
در این روش، پزشک یک سوزن نازک را از طریق پوست شکم وارد مثانه شما میکند. سپس ادرار را از مثانه به داخل یک کیسه مخصوص میکشند. این کار با بیحسی موضعی روی محل ورود سوزن انجام میشود.
آمادگیهای لازم و نکات مهم پیش از انجام کشت ادرار
قبل از کشت ادرار یکسری نکات وجود دارند که باید آنها را رعایت کنید:
- حداقل یکساعت قبل از دادن نمونه ادرار، ادرار نکنید؛
- ۲۰ دقیقه قبل از جمعآوری نمونه، حداقل یک لیوان آب بنوشید تا مطمئن شوید ادرار کافی برای آزمایش دارید؛
- صبح اول وقت ادرار خود را جمعآوری کنید؛
- بهتر است با مشورت پزشک، ۴۸ ساعت قبل از جمعآوری نمونه آنتیبیوتیک مصرف نکنید (قطع خودسرانه دارو ممنوع است)؛
- اگر برای دفع ادرار در خارج از منزل مشکل دارید یا درگیر سندرم مثانه خجالتی هستید، به پزشک خود اطلاع دهید تا راههای بهتری برای جمعآوری نمونه به شما پیشنهاد دهند.
تفسیر نتایج کشت ادرار
تفسیر آزمایش کشت ادرار برعهده پزشک اورولوژی است. جواب آزمایش شما شامل مثبت و منفی بودن یا تعداد واحدهای تشکیلدهنده کلنی (CFU) در هر میلیلیتر است. بیایید تفسیر آنها را بررسی کنیم:
نتیجه مثبت آزمایش کشت ادرار
زمانی نتیجه کشت ادرار مثبت است که وجود یک نوع باکتری یا قارچ که با تعداد کلنی بالا رشد کرده است اثبات شود. کشتهای با بیش از ۱۰۰٬۰۰۰ کلنی از یک نوع باکتری در هر میلیلیتر، معمولا نشاندهنده عفونت هستند. در برخی موارد، ممکن است با وجود عفونت تعداد باکتریها کمتر باشد (بین ۱۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ کلنی). بااینحال، اگر علائم داشته باشید، یعنی عفونت ادراری دارید.
اگر کشت ادرار شما مثبت باشد و علائم عفونت داشته باشید، به این معنی است که به عفونت ادراری مبتلا شدهاید. در این صورت، پزشک شما برای درمان عفونت، دارو تجویز خواهد کرد. گاهی ممکن است بدون هیچ علائمی، کشت ادرار شما باکتریهایی را نشان دهد. به این حالت، باکتریوری بدون علامت گفته میشود. معمولا پزشکان بدون وجود علائم در این شرایط نیازی به درمان نمیبینند.
پزشک میتواند از نتایج حاصل از آزمایش ادرار، برای تفسیر نتایج کشت ادرار استفاده کند. برای نمونه، لکوسیت استراز مثبت که نشانگر گلبولهای سفید خون است و نیتریت که نشانگر باکتریهاست، به تشخیص عفونت ادراری کمک میکند.
گاهی اوقات عفونت ادراری ممکن است بهدلیل مخمری مانند کاندیدا آلبیکنس ایجاد شود. رایجترین نوع باکتریهای دخیل در عفونت ادراری از نوع اشریشیا کلی (E. coli) است؛ باکتریهایی که در دستگاه گوارش و بهطور معمول در مدفوع یافت میشوند. سایر باکتریهای عامل عفونت ادراری عبارتاند از:
- پروتئوس (Proteus)؛
- کلبسیلا (Klebsiella)؛
- انتروباکتر (Enterobacter)؛
- استافیلوکوک (Staphylococcus)؛
- انتروکوک (Enterococcus).
آزمایش آنتیبیوگرام (SXT) پس از کشت ادرار مثبت چیست؟
اگر کشت مثبت باشد، آزمایشگاه ممکن است آزمایش حساسیت به آنتیبیوتیک یا ضدقارچ را هم انجام دهد. در این صورت، نتایج زیر در جواب آزمایش شما درج میشود:
مستعد یا مشکوک (Susceptible)
این بدان معناست که داروی امتحانشده برای جلوگیری از رشد یا ازبینبردن باکتریها یا قارچهای خاص رشدیافته در کشت شما مؤثر بوده است. پزشک باید این دارو را بهعنوان اولین انتخاب برای درمان عفونت شما در نظر بگیرد.
متوسط (Intermediate)
این بدان معناست که دارو تا حدودی در متوقفکردن باکتریها یا قارچها تأثیر داشته است. بنابراین، شاید در دوزهای بالاتر برای درمان عفونت شما مؤثر باشد.
مقاوم (Resistant)
این بدان معناست که دارو برای متوقفکردن یا ازبینبردن باکتریها یا قارچها مؤثر نبوده است یا بهعبارتی، آن باکتریها و قارچها نسبت به دارو مقاومت نشان دادهاند. در این حالت، پزشک متوجه میشود که داروی امتحانشده برای درمان عفونت شما مناسب نیست.
نتیجه منفی آزمایش کشت ادرار
اگر نتیجه کشت ادرار شما منفی یا طبیعی باشد، بهمعنای آن است که رشدی در ۲۴ یا ۴۸ ساعت مشاهده نشده است. بااینحال، این نتیجه تضمین نمیکند که باکتری یا مخمر در ادرار شما وجود ندارد؛ بهویژه اگر همچنان علائم عفونت را دارید. در این صورت، احتمالا کشت ادرار را روی نمونه دیگری تکرار میکنند تا وجود باکتریهایی که با تعداد کلنی کمتری رشد کردهاند یا سایر میکروارگانیسمهایی که ممکن است باعث بروز علائم شما شده باشند بررسی شود. برای مثال، گاهی اوقات گلبولهای سفید خون و تعداد کمی میکروارگانیسمها در ادرار وجود دارند که باعث علائم عفونت میشوند. به این بیماری، سندرم حاد مجرای ادرار میگویند.
درصورتیکه کشت ادرار چندین نوع باکتری را نشان دهد، احتمالا رشد باکتری بهخاطر آلودهشدن نمونه با باکتریهای محیط بوده است. وجود ارگانیسمهایی مثل لاکتوباسیلوس و/ یا سایر باکتریهای رایج واژن در زنان، معمولا یکی از علل این نوع آلودگی در نمونه ادرار دفعشده است. بااینحال، اگر علائم شما ادامه یابد، پزشک ممکن است دوباره درخواست کند یک نمونه تمیز ارائه دهید.
علائم شبه عفونت ادراری
گاهی اوقات ممکن است علائم شبه عفونت ادراری داشته باشید. در این صورت، پزشک نتیجه منفی کشت ادرار را ملاک قرار نمیدهد و از شما درخواست میکند آزمایشهای بیشتری برای یافتن علت انجام دهید. برخی از علائمی که شبیه علامتهای عفونت ادراری هستند عبارتاند از:
- درد در هنگام ادرارکردن؛
- نیاز فوری یا مکرر به ادرارکردن؛
- خون در ادرار (هماچوری) در آزمایش ادرار اولیه.
این علائم ممکن است به دلایل دیگری مانند تغییرات مرتبط با یائسگی، سنگ کلیه، عفونت مثانه یا وجود توده در مثانه ایجاد شده باشند. پزشک با منفیشدن آزمایش کشت ادرار نمیتواند نسبت به این علائم بیتفاوت باشد. در این صورت، احتمالا اسکنهای تصویربرداری مثل سونوگرافی یا آزمایشهای دیگری مانند آزمایش سنگ کلیه، آزمایش رنگآمیزی گرم (Gram Stain) و کشت خون را به شما توصیه خواهد کرد.
دریافت نتایج کشت ادرار چقدر طول میکشد؟
برای کشت ادرار ۲۴ تا ۴۸ ساعت زمان نیاز است. بااینحال، گاهی ممکن است سه روز طول بکشد تا آزمایشگاه نتایج را آماده کند. بعد از دریافت جواب آزمایش برای تفسیر باید آن را نزد پزشک ببرید.
درصورتیکه از خدمات ویزیت آنلاین دکتردکتر استفاده کرده باشید، تفسیر نتایج آزمایش شما رایگان خواهد بود. ثبت درخواست ویزیت در این سایت بسیار آسان است و در عرض چند دقیقه انجام میشود. اگر به هر دلیلی نمیتوانید نمونه ادرار خود یا بیمارتان را جمعآوری کنید، از خدمات آزمایش در محل دکتردکتر کمک بگیرید. متخصصان خونگیری ما سر ساعت مشخصی به محل شما اعزام میشوند و نمونه ادرار شما را با خود به آزمایشگاه میبرند. آزمایش کشت ادرار با این روش هزینه کمتری برایتان خواهد داشت و راحتتر میتوانید نمونه را جمعآوری کنید.
کلام آخر دکتردکتر
در این مطلب درباره آزمایش کشت ادرار و دلایل انجام آن صحبت کردیم. اگر نتایج آنالیز ادرار وجود عفونت را نشان دهد، پزشک برای اطمینان از ارگانیسمهای بهوجودآورنده آن (باکتری یا قارچ) کشت ادرار را درخواست میکند. با این روش، میتوان مؤثرترین نوع آنتیبیوتیک یا ضدقارچ را برای درمان عفونت بیمار پیدا کرد.
اگر علائم عفونت ادراری ازجمله درد در هنگام ادرارکردن یا تکرر ادرار دارید، در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید. درصورت نیاز به مراجعه حضوری، سامانه نوبتدهی دکتردکتر به شما کمک میکند سریعترین نوبت ممکن با پزشک محل زندگیتان را ثبت کنید. اگر میخواهید آنلاین ویزیت شوید، کافی است یکی از پزشکان همکار ما در دکتردکتر را انتخاب کنید و برای مشاوره با ایشان نوبت بگیرید.
سوالات متداول
منابع
