پاروسمی؛ چرا بوها ناگهان بد یا متفاوت احساس می‌شوند؟

گاهی پس از ابتلا به کرونا یا یک سرماخوردگی ساده ممکن است رایحه غذاها، عطرها یا نوشیدنی‌های همیشگی را به‌صورت متفاوتی احساس کنید. ممکن است قهوه بوی سوختگی بدهد، بوی پیاز شما را یاد غذای فاسد بیندازد یا عطری که قبلاً دوست داشتید، حالا آزاردهنده باشد. این تغییر غیرعادی در درک رایحه‌ها می‌تواند نشانه اختلالی به نام پاروسمی باشد. در این مطلب، با بیماری پاروسمی، علائم و علت‌های آن و روش‌های تشخیص و درمان این اختلال آشنا می‌شوید.

پاروسمی چیست؟

پاروسمی (Parosmia) نوعی اختلال بویایی است که باعث می‌شود برخی از رایحه‌های آشنا را متفاوت از حالت طبیعی احساس کنید. برای مثال، ممکن است بوی نان تازه، قهوه یا غذای در حال پخت برایتان ناخوشایند باشد یا آن را شبیه بوی سوختگی و فساد احساس کنید؛ درحالی‌که ماده غذایی واقعاً چنین بویی ندارد.

برای درک بهتر این وضعیت، بهتر است با عملکرد حس بویایی آشنا شوید. مولکول‌های بو پس از ورود به بینی، گیرنده‌های بویایی را تحریک می‌کنند. این گیرنده‌ها پیام‌هایی به مغز می‌فرستند و مغز با پردازش آن‌ها، بوهای مختلف را تشخیص می‌دهد. اختلال در این فرایند می‌تواند موجب تغییر در ادراک بوها شود؛ هرچند سازوکار دقیق پاروسمی در همه افراد یکسان نیست.

نکته: پاروسمی به‌تنهایی نشان‌دهنده یک بیماری با علت مشخص نیست، بلکه نوعی اختلال بویایی است و علت آن باید جداگانه بررسی شود. به همین دلیل، درمان پاروسمی بویایی به علت زمینه‌ای و شرایط هر فرد بستگی دارد.

پاروسمی چه تفاوتی با دیگر اختلالات بویایی دارد؟

حالا که دانستید بیماری پاروسمی چیست، خوب است با انواع اختلالات بویایی نیز آشنا شوید که ممکن است در دوره‌های مختلف و به‌دلایل گوناگونی بروز کنند. در جدول زیر، این اختلالات را به‌طور خلاصه مقایسه می‌کنیم:

علائم پاروسمی چیست؟

مهم‌ترین علامت پاروسمی، تغییر بوهای آشناست. ممکن است همچنان بتوانید منبع بو را تشخیص دهید. بااین‌حال، کیفیت بو با تجربیات پیشین شما متفاوت خواهد بود. این تغییر گاهی فقط به چند رایحه خاص محدود می‌شود و در برخی مواقع، بخش بزرگی از بوهای روزمره را در برمی‌گیرد.

در ادامه، رایج‌ترین علائم پاروسمی را معرفی می‌کنیم:

• تغییر بوی غذاها: بوی تخم‌مرغ، پیاز، سیر، گوشت یا غذاهای سرخ‌شده ممکن است شبیه مواد شیمیایی، فاسد یا سوخته باشد.
• تغییر بوی قهوه و نوشیدنی‌ها: قهوه، چای یا برخی نوشیدنی‌ها ممکن است بویی غیرعادی و ناخوشایند پیدا کنند.
• تغییر بوی عطرها و محصولات بهداشتی: عطر، شامپو، صابون یا خمیردندان ممکن است آزاردهنده باشند.
• احساس بوی ناخوشایند هنگام پخت‌وپز: بوی غذای در حال پخت ممکن است به‌اشتباه شبیه بوی سوختگی یا فساد ادراک شود.
• کاهش لذت غذا خوردن و کم‌اشتهایی: تغییر بوی غذاها ممکن است با کاهش اشتها یا جلوگیری از خوردن بعضی خوراکی‌ها همراه باشد.

نکته: شدت علائم در افراد مختلف متفاوت است. بعضی افراد تنها با چند بوی مشخص مشکل دارند، درحالی‌که برخی دیگر هنگام مواجهه با بسیاری از بوهای محرک دچار دل‌زدگی یا تهوع می‌شوند.

البته، احساس بوی ناخوشایند همیشه نشانه اختلال بویایی پاروسمی نیست. گاهی ممکن است بو واقعاً به‌دلیل فساد یا تغییر وضعیت ماده غذایی ایجاد شده باشد. ازطرف‌دیگر، چون پاروسمی می‌تواند در تشخیص بوها اختلال ایجاد کند، برای اطمینان از سالم بودن غذا نباید فقط به حس بویایی تکیه کنید.

متن انگلیسی:

Parosmia affects everyone differently. Most people find that it changes the way common foods, household items, and even body odor smell. For some people, things just smell a bit off. But for others, once-pleasant scents become unbearable, taking on a rotten, burnt, sewage, or metallic smell.

ترجمه فارسی:

پاروسمی در افراد مختلف به شکل‌های متفاوتی بروز می‌کند. بیشتر افراد متوجه می‌شوند این اختلال، بوی غذاهای روزمره، محصولات خانگی و حتی بوی بدن را تغییر داده است. برای بعضی‌ها، بوها فقط کمی متفاوت از حالت معمول به‌نظر می‌رسند؛ اما برای برخی دیگر، رایحه‌هایی که قبلا خوشایند بودند به بوهای غیرقابل‌تحملی شبیه بوی فساد، سوختگی، فاضلاب یا فلز تبدیل می‌شوند.

Understanding Parosmia and Distorted Smell

علت پاروسمی چیست؟

پاروسمی بویایی ممکن است براثر عفونت‌های ویروسی ناشی از سرماخوردگی، آسیب به سر، مشکلات بینی و سینوس‌ها یا برخی عوامل دیگر ایجاد شود. گاهی هم علت دقیق ابتلا به آن مشخص نمی‌شود.

در ادامه، مهم‌ترین علت‌های شناخته‌شده ابتلا به این اختلال را معرفی می‌کنیم:

• عفونت‌های ویروسی و تنفسی: ابتلا به کرونا، سرماخوردگی و آنفلوانزا می‌تواند اختلال در حس بویایی را ایجاد کند.
• مشکلات بینی و سینوس‌ها: التهاب سینوس‌ها و پولیپ بینی ممکن است بر عملکرد بویایی اثر بگذارند.
• آسیب به سر: ضربه به سر می‌تواند به مسیرهای مرتبط با حس بویایی آسیب برساند.
• برخی داروها: مصرف بعضی داروها ممکن است موجب تغییراتی در حس بویایی شود؛ بنابراین اگر علائم پس از شروع مصرف داروی جدید ظاهر شده‌اند، بهتر است موضوع را با پزشک مطرح کنید.
• مواجهه با مواد شیمیایی و دود: تماس با بعضی مواد شیمیایی یا دود سیگار ممکن است با اختلالات بویایی ارتباط داشته باشد.
• برخی مشکلات دیگر: خشکی مزمن دهان، مصرف دخانیات و بعضی درمان‌های سرطان نیز ممکن است با پاروسمی ارتباط داشته باشند. همچنین، برخی اختلالات عصبی و به‌ندرت تومورهای مغزی می‌توانند از علت‌های احتمالی این اختلال باشند.

نکته: این عوامل لزوماً در همه افراد به پاروسمی منجر نمی‌شوند. برای مثال، گرفتگی بینی ناشی از آلرژی یا سرماخوردگی ممکن است حس بویایی را کاهش دهد. بااین‌حال، در برخی افراد ممکن است کیفیت بوها نیز هنگام ابتلا به این مشکلات یا پس از آن تغییر کند. پزشک باتوجه‌به سابقه بیماری، زمان شروع علائم و معاینه، علت احتمالی را بررسی می‌کند.

اگر تغییر بویایی شما با عطسه، آب‌ریزش یا گرفتگی بینی همراه است، بررسی علائم و آشنایی با تفاوت آلرژی با سرماخوردگی می‌تواند به تشخیص احتمالی این تغییرات و درک بهتر ارتباط آن‌ها با پاروسمی کمک کند.

پاروسمی بعد از کرونا یا عفونت ویروسی

پاروسمی پس از کرونا یکی از حالت‌های شناخته‌شده اختلال بویایی ناشی از عفونت ویروسی است. بعضی افراد در دوره ابتلا به کووید-۱۹ حس بویایی خود را از دست می‌دهند یا کاهش آن را تجربه می‌کنند. پس از بازگشت نسبی این حس، ممکن است بوهای آشنا دیگر مانند گذشته نباشند.

برای مثال، ممکن است چند هفته یا چندین ماه پس از عفونت، بوی قهوه، پیاز یا تخم‌مرغ دیگر برایتان خوشایند نباشد. پاروسمی حتی می‌تواند با تأخیر پس از عفونت ظاهر شود؛ بنابراین، بازگشت نسبی حس بویایی لزوماً به معنای بازیابی کامل آن نیست.

در بسیاری از موارد، حس بویایی به‌تدریج بازیابی می‌شود؛ بااین‌حال، زمان دقیقی برای بهبود کامل آن قابل‌پیش‌بینی نیست. اگر تغییر حس بویایی طولانی شده، شدید است یا مشکلاتی را در کیفیت زندگی و غذا خوردن ایجاد می‌کند، بهتر است برای ارزیابی به متخصص گوش و حلق و بینی مراجعه کنید.

متن انگلیسی:

Parosmia can also affect people who’ve had COVID, though it usually shows up after the initial infection. One study found that nearly half of the people who lost their sense of smell from COVID developed parosmia later on. On average, it shows up two to three months after an initial infection. But for many, smell disruptions can last at least six months.

ترجمه فارسی:

پاروسمی ممکن است در افراد مبتلا به کووید_۱۹ نیز بروز کند؛ هرچند معمولا مدتی پس از عفونت اولیه ظاهر می‌شود. در یک مطالعه مشخص شد تقریبا نیمی از افرادی که بر اثر ابتلا به کرونا حس بویایی خود را از دست داده بودند، بعدها دچار پاروسمی شدند. این اختلال به‌طور متوسط دو تا سه ماه پس از ابتلا به کرونا فرد را درگیر می‌کند. با این حال، تغییرات حس بویایی در بسیاری از افراد ممکن است دست‌کم شش ماه ادامه داشته باشد.

Understanding Parosmia and Distorted Smell

پاروسمی چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص پاروسمی معمولاً با بررسی شرح‌حال، معاینه و در صورت نیاز، انجام تست بویایی صورت می‌گیرد. هدف این است که زمان شروع تغییر بویایی، بوهای تحت‌تأثیر و علت زمینه‌ای احتمالی قابل‌درمان مشخص شود.

فرایند تشخیص پاروسمی معمولاً شامل مراحل زیر است:

• بررسی سابقه پزشکی: پزشک درباره شروع علائم، سابقه کرونا یا عفونت‌های دیگر، ضربه به سر، مشکلات بینی و سینوس‌ها، داروهای مصرفی و مواجهه با مواد شیمیایی سؤال می‌کند.
• معاینه بینی و مجاری تنفسی فوقانی: پزشک معالج، بینی شما را ازنظر التهاب، گرفتگی، پولیپ و دیگر مشکلات احتمالی بررسی می‌کند.
• تست بویایی: در صورت نیاز، پزشک از شما می‌خواهد بوهای مشخصی را استشمام کنید و آن‌ها را تشخیص دهید یا توصیف کنید. این آزمایش به ارزیابی عملکرد حس بویایی کمک می‌کند.
• بررسی‌های تکمیلی: در صورت نیاز به بررسی‌های بیشتر، پزشک ممکن است تصویربرداری یا آزمایش‌های دیگری را تجویز کند. انتخاب روش بررسی به نتایج معاینه بستگی دارد.

روش‌های درمان پاروسمی

درحال‌حاضر، یک درمان قطعی و فوری وجود ندارد که برای همه افراد مبتلا به پاروسمی مؤثر باشد. انتخاب روش درمان به علت اختلال، مدت ادامه علائم و شدت تأثیر آن بر زندگی روزمره بستگی دارد. برخی افراد به‌تدریج و بدون درمان اختصاصی بهبود پیدا می‌کنند؛ بعضی دیگر نیز با درمان علت زمینه‌ای یا تمرین بویایی بهتر می‌شوند.

تمرین بویایی برای پاروسمی

تمرین بویایی (Olfactory Training) یکی از روش‌های غیردارویی است که برای کمک به بهبود اختلالات بویایی تجویز می‌شود. این روش، یکی از گزینه‌های مورد استفاده برای بهبود اختلالات بویایی است و ممکن است به‌ویژه در موارد ابتلا پس از عفونت‌های ویروسی کمک‌کننده باشد.

در روش کلاسیک تمرین بویایی، به فرد توصیه می‌شود چند رایحه مشخص با ویژگی‌های مختلف را روزانه به‌طور منظم، به‌مدت چندین هفته استشمام کند. البته، میزان اثربخشی این روش در افراد مختلف و انواع اختلال بویایی یکسان نیست.

برای انجام این تمرین، بهتر است با راهنمایی پزشک متخصص، مراحل زیر را دنبال کنید:

1. چهار رایحه متفاوت مانند گل رز، لیمو، میخک و اکالیپتوس انتخاب کنید.
2. هر رایحه را جداگانه و از فاصله مناسب، حدود ۱۵ ثانیه به‌آرامی استشمام کنید.
3. هنگام استشمام، تلاش کنید رایحه مورد نظر را به خاطر بیاورید؛ حتی اگر آن را ضعیف یا متفاوت احساس می‌کنید.
4. این تمرین را طبق توصیه پزشک، دو بار در روز و در بازه زمانی تعیین‌شده به‌طور منظم ادامه دهید. برای ارزیابی نتیجه، به چند روز نخست اکتفا نکنید.

نکته: لازم نیست رایحه‌ها را با شدت زیاد استشمام کنید. همچنین، برای این تمرین از دود، آمونیاک، مواد سوزاننده یا ترکیبات محرک استفاده نکنید. اگر رایحه‌ای برایتان به‌شدت آزاردهنده است، حتماً آن را تغییر دهید.

توجه داشته باشید، تمرین بویایی درمان قطعی پاروسمی نیست و تنها بخشی از برنامه مدیریت اختلال بویایی است.

درمان دارویی پاروسمی

برای درمان همه موارد پاروسمی یک فرمول واحد وجود ندارد. پزشک براساس علت احتمالی، ممکن است یکی از روش‌های زیر را در نظر بگیرد:

• درمان مشکلات بینی و سینوس‌ها: اگر اختلال بویایی با التهاب سینوس‌ها یا پولیپ بینی مرتبط باشد، درمان این مشکلات ممکن است به بهبود عملکرد بویایی کمک کند.
• بررسی داروهای مصرفی: اگر دارویی در تغییر حس بویایی نقش داشته باشد، پزشک درباره ادامه مصرف یا جایگزین کردن آن تصمیم می‌گیرد.
• درمان علت زمینه‌ای: اگر اختلال بویایی از بیماری یا عامل مشخصی ناشی شود، درمان متناسب با همان علت در اولویت قرار می‌گیرد.

توجه داشته باشید، شواهد مربوط به درمان دارویی پاروسمی، به‌ویژه پاروسمی پس از کرونا، هنوز برای توصیه یک داروی مشخص به همه افراد کافی نیست. نتایج پژوهش‌ها درباره بعضی روش‌ها متفاوت است و برخی از روش‌های درمانی همچنان در مرحله بررسی قرار دارند.

نکته: انتخاب دارو حتماً باید براساس تشخیص و ارزیابی پزشک متخصص باشد.

پاروسمی چقدر طول می‌کشد؟

مدت پاروسمی به علت ایجاد آن و روند بهبود هر فرد بستگی دارد. در بعضی افراد، تغییر بویایی ظرف چند هفته یا چند ماه بهتر می‌شود؛ درحالی‌که ممکن است این روند برای برخی دیگر از افراد به‌مراتب طولانی‌تر باشد. پس برای بهبود همه افراد نمی‌توان مدت زمان مشخصی را تعیین کرد.

اگر پاروسمی پس از کرونا یا عفونت تنفسی ایجاد شده باشد، ممکن است حس بویایی به‌تدریج بهتر شود. بااین‌حال، روند بهبود همیشه پیوسته نیست و ممکن است کیفیت ادراک بعضی بوها در طول زمان تغییر کند.

اگر تغییر حس بویایی شما ادامه دارد، بر تغذیه اثر گذاشته یا نگران‌کننده است، برای بررسی علت به پزشک مراجعه کنید.

برای غذا خوردن با پاروسمی چه کار کنیم؟

وقتی بوی غذاهای آشنا ناخوشایند می‌شود، ممکن است اشتها کاهش پیدا کند یا خوردن بعضی خوراکی‌ها دشوار شود. در چنین شرایطی، تغییر روش آماده‌سازی غذا و انتخاب مواد غذایی مناسب می‌تواند به مدیریت علائم کمک کند.

• بوهای محرک را شناسایی کنید: بررسی کنید کدام غذاها یا رایحه‌ها بیشترین ناراحتی را برایتان ایجاد می‌کنند. به‌این‌ترتیب، نیازی نیست تمام خوراکی‌هایی را که برای دیگران محرک هستند از رژیم غذایی خود حذف کنید.
• غذاهای سرد یا ولرم را امتحان کنید: اگر بوی غذای داغ آزاردهنده است، اجازه دهید کمی خنک شود یا غذاهایی را انتخاب کنید که به‌صورت سرد سرو می‌شوند.
• روش پخت را تغییر دهید: اگر بوی سرخ‌کردنی‌ها، پیاز یا سیر آزاردهنده است، روش‌هایی مانند آب‌پز کردن یا بخارپز کردن را امتحان کنید.
• از جایگزین‌های غذایی استفاده کنید: اگر بوی گوشت یا تخم‌مرغ شما را آزار می‌دهد، می‌توانید از منابع پروتئینی دیگری مانند حبوبات یا لبنیات استفاده کنید که با نیازهای تغذیه‌ای شما سازگار باشند.
• وعده‌های کوچک‌تر بخورید: اگر خوردن یک وعده کامل برایتان دشوار است، می‌توانید در طول روز چند وعده کوچک‌تر میل کنید.
• به بافت و ظاهر غذا توجه کنید: غذاهایی با بافت و دمای متفاوت را امتحان کنید تا ببینید کدام گزینه‌ها برایتان قابل‌تحمل‌تر و خوشایندتر هستند.
• تهویه آشپزخانه را بهتر کنید: هنگام پخت‌وپز از هود و تهویه مناسب استفاده کنید و در صورت امکان، آماده‌سازی غذاهای دارای بوی محرک را به فرد دیگری بسپارید.
• روند کاهش وزن و دریافت مواد مغذی را پیگیری کنید: اگر اشتهای شما کمتر شده یا وزن کم کرده‌اید، از پزشک یا متخصص تغذیه کمک بگیرید.

نکته: تغییر حس بویایی ممکن است تشخیص غذاهای فاسد یا بوی دود و نشت گاز را دشوار کند. برای بررسی سالم بودن غذا به تاریخ مصرف، شرایط نگهداری و دستورالعمل‌های ایمنی غذایی توجه کنید و در صورت تردید، آن را مصرف نکنید. برای تشخیص دود و نشت گاز نیز از هشداردهنده‌های مناسب استفاده کنید و به حس بویایی خود متکی نباشید.

چه زمانی اختلال بویایی نیاز به بررسی پزشکی دارد؟

تغییر حس بویایی پس از عفونت ویروسی همیشه نشانه پاروسمی یا یک مشکل جدی دیگر نیست؛ بااین‌حال، در برخی شرایط لازم است علت زمینه‌ای آن بررسی شود. در موارد زیر، بهتر است به پزشک متخصص گوش و حلق و بینی مراجعه کنید:

• تغییر حس بویایی بدون علت مشخص ایجاد شده است.
• تغییر حس بویایی ادامه پیدا کرده یا بهبود نیافته است.
• پاروسمی موجب تهوع و کاهش اشتها شده یا غذا خوردن را برایتان دشوار کرده است.
• وزن شما به‌طور ناخواسته و بدون قصد قبلی کاهش یافته است.
• اختلال بویایی با گرفتگی مداوم بینی یا سایر علائم مرتبط با درگیری بینی و سینوس‌ها همراه است.
• علائم پس از ضربه به سر شروع شده‌اند.

نکته: اگر تغییر ناگهانی بویایی با ضعف یا بی‌حسی یک سمت بدن، اختلال گفتار، گیجی شدید یا سردرد ناگهانی و بسیار شدید همراه است، فوراً از خدمات اورژانسی کمک بگیرید؛ این نشانه‌ها را نباید صرفاً به پاروسمی نسبت دهید.

کلام آخر دکتردکتر

پاروسمی نوعی اختلال بویایی است که موجب می‌شود رایحه‌های آشنا را متفاوت یا ناخوشایند احساس کنید. این اختلال ممکن است پس از عفونت‌های ویروسی از جمله کرونا بروز کند؛ بااین‌حال، عفونت تنها علت آن نیست و عواملی مانند آسیب به سر، مصرف برخی داروها و بعضی مشکلات دیگر نیز می‌توانند در بروز آن نقش داشته باشند.

اگرچه تمرین بویایی می‌تواند به بهبود این اختلال کمک کند، روش درمان به علت زمینه‌ای و شرایط هر فرد بستگی دارد. بنابراین اگر تغییر حس بویایی شما ادامه‌دار شده یا بر اشتها و کیفیت زندگی‌تان تأثیر گذاشته، بهتر است برای تشخیص و انتخاب روش درمان مناسب به پزشک مراجعه کنید.با مراجعه به وب‌سایت نوبت‌دهی آنلاین دکتر دکتر می‌توانید از بهترین متخصصان گوش، حلق و بینی ایران نوبت بگیرید.

اگر شما هم دچار پاروسمی شده‌اید، لطفاً بگویید کدام بو بیشتر از همه برایتان تغییر کرده است. تجربه خودتان را در بخش نظرات با ما و دیگر خوانندگان به اشتراک بگذارید. همچنین، برایمان بنویسید که دوست دارید درباره چه موضوعات دیگری بیشتر بدانید.

سوالات متداول

منابع

healthline

my.clevelandclinic

webmed