نوروپاتی دیابتی چیست؟ علائم، درمان، خطرناک بودن و تمرکز بر پای دیابتی

بسیاری از بیماری‌های مزمن مانند دیابت ممکن است باعث ابتلا به بیماری‌های دیگری نیز شوند که یکی از آن‌ها نوروپاتی دیابتی است. در این بیماری، عدم کنترل قند و بالا رفتن قند خون باعث آسیب‌های جدی به سلول‌های عصبی در سراسر بدن می‌شود. نوروپاتی دیابتی ممکن است هر عصبی را درگیر کند و در نتیجه علائم بسیار گسترده و در بیشتر موارد غیرقابل‌درمان خواهند بود؛ چون زمانی که اعصاب آسیب شدید ببینند، قادر به ترمیم خود نیستند. باتوجه‌به شیوع بالای این بیماری بین افراد مبتلا به دیابت، در این مقاله از مجله سلامت دکتردکتر به بررسی انواع نوروپاتی دیابتی، علائم، دلایل ابتلا، روش‌های تشخیص و پیشگیری و درمان می‌پردازیم.

نوروپاتی دیابتی چیست؟

نوروپاتی دیابتی (Diabetic Neuropathy) نوع خاصی از آسیب عصبی ناشی از بیماری دیابت است. طبق آمار، حدود نیمی از افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ دچار برخی آسیب‌های عصبی می‌شوند؛ این آسیب‌ها دردناک و گاهی خطرناک بوده و با نام علمی «نوروپاتی» شناخته می‌شوند.

مراحل ابتلا به نوروپاتی دیابتی

قند خون که گلوکز نامیده می‌شود به‌دلیل ابتلا به دیابت، بالا می‌رود؛ با گذشت زمان، قند خون به اعصاب سراسر بدن آسیب رسانده و نوروپاتی دیابتی رخ می‌دهد. در واقع، قند خون بالا که به آن هیپرگلیسمی نیز می‌گویند؛ روی اعصابی که حرکت، حس و سایر عملکردهای بدن را کنترل می‌کنند، تاثیر می‌گذارد.

در حالت عادی (در افراد سالم)، مقدار مشخصی از گلوکز وارد سلول‌های عصبی شده تا صرف تولید انرژی موردنیاز بدن شود؛ اما به‌دلیل مقاومت به انسولین یا کاهش تولید هورمون انسولین توسط پانکراس در افراد مبتلا به دیابت، گلوکز در خون تجمع پیدا کرده و به‌عبارتی قند خون بالا می‌رود.

زمانی‌که گلوکز بدون کنترل و بیشتر از میزان مشخصی وارد سلول‌های عصبی شود؛ سلول‌ها با گلوکز بیش‌ازحد، پُر شده و مسیرهای غیرطبیعی در آن‌ها فعال خواهد شد. در واقع، گلوکز در سلول‌های عصبی تجمع پیدا می‌کند؛ چون ورود گلوکز به این سلول‌ها به انسولین وابسته نیست.

در این شرایط، بخشی از گلوکز اضافی توسط آنزیم آلدوز ردوکتاز، ابتدا به سوربیتول و سپس به فروکتوز تبدیل می‌شود که به آن «مسیر پلی‌ال» می‌گویند.

سوربیتول و فروکتوز در سلول تجمع کرده و باعث افزایش فشار اسمُزی داخل سلولی و تورم سلول عصبی می‌شوند؛ هم‌زمان با این رویدادها، سطح مایو-اینوزیتول که در هدایت پیام‌های عصبی سلول‌ها نقش دارد، کاهش پیدا کرده و در نهایت هدایت پیام‌های عصبی با اختلال مواجه می‌شود.

به‌عبارت ساده‌تر، مراحل ابتلا به نوروپاتی دیابتی به شرح زیر است:

• گلوکز اضافی در خون به دیواره رگ‌های خونی کوچکی که وظیفه خون‌رسانی به اعصاب را دارند، آسیب می‌رساند.
• گلوکز بالای خون به الیاف عصبی در بخش‌های مختلف بدن آسیب می‌رساند.
• در نتیجۀ این آسیب، اکسیژن و مواد مغذی کافی به اعصاب بدن نرسیده و آن‌ها به‌مرور زمان ضعیف و در نهایت نابود می‌شوند.

عوامل خطر ابتلا به نوروپاتی دیابتی چیست؟

علت دقیق نوروپاتی دیابتی ناشناخته است؛ اما عوامل متعددی در ابتلا به این اختلال نقش دارند که به شرح زیر هستند:

قند خون بالا (گلوکز بالا)

قند خون بالا باعث تغییرات شیمیایی در اعصاب شده و توانایی سلول‌های عصبی برای انتقال سیگنال‌ها را مختل خواهد کرد؛ علاوه‌براین، قند خون بالا به رگ‌های خونی که وظیفه انتقال اکسیژن و مواد مغذی به سلول‌های عصبی را دارند نیز آسیب می‌زند.

عوامل متابولیک

علاوه‌بر سطح گلوکز در خون، سطح بالای تری‌گلیسیرید و کلسترول نیز خطر ابتلا به نوروپاتی دیابتی را افزایش می‌دهد؛ بنابراین بیمارانی که اضافه وزن داشته یا چاق هستند در معرض خطر بیشتری قرار دارند. فشار خون بالا یکی دیگر از عوامل متابولیکی است که خطر ابتلا به این بیماری را افزایش می‌دهد.

سابقه دیابت

خطر ابتلا به نوروپاتی دیابتی با طولانی‌تر شدن دوره بیماری انواع دیابت افزایش پیدا می‌کند؛ به‌ویژه اگر قند خون در این مدت به‌خوبی کنترل نشود.

بیماری‌های کلیوی

قند خون کنترل نشده و دیابت به کلیه‌ها آسیب زده و آسیب کلیوی، سموم را به سمت خون هدایت می‌کند؛ این فرایند منجر به آسیب عصبی خواهد شد.

اضافه وزن

شاخص توده بدنی ۲۵ یا بیشتر، خطر نوروپاتی دیابتی را افزایش می‌دهد.

فشار خون بالا و کلسترول بالا

فشار خون بالا و کلسترول بالا با خطر بالاتر ابتلا به نوروپاتی دیابتی مرتبط هستند.

عوامل ارثی

برخی ویژگی‌های ژنتیکی در افراد، خطر ابتلا به دیابت را افزایش داده و در نهایت باعث ابتلا به نوروپاتی دیابتی می‌شود.

سیگار کشیدن

سیگار کشیدن شریان‌ها را تنگ و سفت کرده و میزان جریان خون به ساق پا و پاها را کاهش می‌دهد؛ این شرایط بهبود زخم‌ها را کُند و در مواردی بسیار سخت خواهد کرد. از طرفی، سیگار کشیدن به اعصاب محیطی نیز آسیب می‌زند.

انواع نوروپاتی دیابتی

قند خون بالا می‌تواند از طریق جریان خون خودش را به سلول‌های عصبی مختلفی در سراسر بدن برساند؛ بنابراین افراد مبتلا به دیابت در معرض خطر ابتلا به انواع مختلفی از نوروپاتی دیابتی هستند. به‌صورت‌کلی ۴ نوع نوروپاتی دیابتی وجود دارد که به شرح زیر هستند:

نوروپاتی حسی-حرکتی محیطی (Peripheral Neuropathy)

نوروپاتی حسی-حرکتی محیطی که به آن «نوروپاتی محیطی متقارن دیستال» نیز می‌گویند؛ یکی از رایج‌ترین انواع نوروپاتی دیابتی است. این بیماری ابتدا پاها و سپس دست‌ها و بازوها را تحت‌تاثیر قرار داده و علائم آن در طول شب بدتر خواهد شد.

نوروپاتی اتونومیک (Autonomic Neuropathy)

سیستم عصبی اتونومیک وظیفه کنترل اندام‌ها و عملکردهای زیر را در بدن بر عهده دارد:

• فشار خون؛
• ضربان قلب؛
• تعریق؛
• مردمک چشم؛
• دستگاه گوارش به‌ویژه معده؛
• اندام‌های جنسی؛
• رگ‌های خونی؛
• سیستم ادراری.

دیابت با تاثیر روی اعصاب این اندام‌ها، باعث بروز نوروپاتی اتونومیک می‌شود.

نوروپاتی پروگزیمال (Proximal Neuropathy)

نوروپاتی پروگزیمال که به آن «پلی‌رادیکولوپاتی دیابتی» نیز می‌گویند؛ باعث درد در یک‌طرف بدن شده و اغلب اعصاب اندام‌های زیر را تحت‌تاثیر قرار می‌دهد:

• ران؛
• باسن؛
• پاها.

البته این نوع نوروپاتی دیابتی ممکن است اعصاب اندام‌های زیر را نیز درگیر کند:

• ناحیه معده؛
• ناحیه قفسه سینه.

نوروپاتی کانونی (Focal Neuropathy)

نوروپاتی کانونی که به آن «مونونوروپاتی» نیز می‌گویند؛ معمولا به عصبی خاص در بدن آسیب می‌رساند که ممکن است در یکی از اندام‌های زیر باشد:

• عصب صورت؛
• عصب تنه؛
• عصب بازو؛
• عصب پا.

نکته بسیار مهم اینکه، این نوع نوروپاتی دیابتی، اعصاب منفرد در قسمت‌های مختلف بدن را به‌صورت هم‌زمان نیز تحت‌تاثیر قرار می‌دهد.

علائم نوروپاتی دیابتی

بسته به اعصاب آسیب‌دیده در این بیماری، علائم نوروپاتی دیابتی ممکن است شامل درد و بی‌حسی در پاها، کف پاها و دست‌ها باشد. لازم است بدانید که علائم نوروپاتی دیابتی پا و دیگر اعضای بدن معمولا به‌آرامی و با گذشت زمان ظاهر می‌شوند؛ بنابراین ممکن است تا زمانی‌که آسیب عصبی زیادی رخ نداده باشد، متوجه علائم نشوید.

علائم نوروپاتی دیابتی به نوع نوروپاتی و اینکه کدام‌یک از سلول‌های عصبی و چه تعداد از آن‌ها آسیب دیده‌اند، بستگی دارد؛ بنابراین در ادامه علائم نوروپاتی دیابتی بر اساس نوع نوروپاتی و اعصاب درگیر بررسی می‌شود:

علائم نوروپاتی حسی-حرکتی محیطی

• بی‌حسی یا از دست‌دادن حس (احتمال بالای دائمی شدن)؛
• کاهش توانایی احساس درد یا تغییرات دما؛
• احساس سوزن‌سوزن شدن یا سوزش به‌ویژه عصرها؛
• دردهای تیز و تیرکشنده؛
• گرفتگی عضلات؛
• ضعف عضلانی؛
• حساسیت شدید به لمس (حتی دردناک بودن وزن لباس)؛
• مشکلات جدی پا مانند زخم، عفونت، آسیب به استخوان و مفاصل.

علائم نوروپاتی اتونومیک

در بخش قبلی اندام‌ها و عملکردهایی که تحت تاثیر نوروپاتی اتونومیک قرار می‌گیرند؛ بررسی شد. باتوجه‌به گستره بالای اندام‌های درگیر؛ علائم این نوروپاتی باید بر اساس اندام‌ها بررسی شود که به شرح زیر هستند:

علائم نوروپاتی اتونومیک سیستم گوارش

• نفخ؛
• اسهال؛
• یبوست؛
• سوزش سَرِ دل؛
• حالت تهوع؛
• استفراغ؛
• تخلیه آهسته معده (گاستروپارزی)؛
• احساس پُر معده و از دست دادن اشتها؛
• ناراحتی معده؛
• مشکل در بلع؛
• احساس سیری بعد از خوردن وعده‌های غذایی کوچک.

علائم نوروپاتی اتونومیک رگ‌های خونی

• سیاه شدن هنگام بلند شدن سریع؛
• افت فشار خون هنگام بلند شدن از حالت نشسته یا دراز کشیده (افت فشار خون ارتواستاتیک)؛
• ضربان قلب شدید حتی در حالت استراحت؛
• فشار خون پایین؛
• سرگیجه؛
• حالت تهوع؛
• استفراغ؛
• احساس سیری زودتر از حد معمول.

علائم نوروپاتی اتونومیک مردمک چشم

• تغییر در نحوه تنظیم چشم‌ها از روشن به تاریک؛
• تغییر در نحوه تنظیم چشم‌ها از دور به نزدیک.

علائم نوروپاتی اتونومیک سیستم تعریق بدن

• عرق کردن بیشتر از حد معمول؛
• عرق کردن کمتر از حد معمول.

علائم نوروپاتی اتونومیک اندام‌های جنسی

علائم نوروپاتی اتونومیک اندام‌های جنسی در زنان و مردان کاملا متفاوت بوده و به شرح زیر است:

علائم نوروپاتی اتونومیک اندام جنسی زنان

• کاهش روانکاری واژن؛
• کاهش ارگاسم؛
• عدم ارگاسم.

علائم نوروپاتی اتونومیک اندام جنسی مردان

• ناتوانی در نعوظ؛
• ناتوانی در حفظ نعوظ؛
• انزال خشک؛
• انزال کاهش‌یافته.

علائم نوروپاتی اتونومیک سیستم ادراری

• مشکل در تخلیه مثانه؛
• نفخ؛
• بی‌اختیاری ادرار (نشت ادرار)؛
• نیاز بیشتر به ادرار در طول‌شب.

علائم نوروپاتی پروگزیمال

علائم نوروپاتی پروگزیمال اغلب یک‌طرف بدن را تحت‌تاثیر قرار داده و به شرح زیر هستند:

• درد شدید باسن، لگن یا ران (بسته به اعصاب اندام درگیر)؛
• ضعف و کوچک شدن عضلات ران؛
• مشکل در بلند شدن از حالت نشسته؛
• درد قفسه سینه؛
• درد دیواره‌های ناحیه معده.

علائم نوروپاتی کانونی

علائم نوروپاتی کانونی بسته به تک‌عصب درگیر به شرح زیر است:

• عدم توانایی حرکت یک‌طرف صورت (فلج صورت یا فلج بل)؛
• دوبینی؛
• درد چشم؛
• درد شدید در ناحیه‌ای خاص مانند کمر یا پاها؛
• بی‌حسی یا سوزن‌سوزن شدن دست و انگشتان دست؛
• ضعف دست‌ها و عدم کنترل اشیا (افتادن اشیا از دست‌)؛
• درد ساق پا یا پا؛
• ضعف در پاها به‌ویژه در بلند کردن قسمت جلوی پاها (افتادگی پا)؛
• درد جلوی ران؛
• درد قفسه سینه؛
• درد شکم.

عوارض نوروپاتی دیابتی

نوروپاتی دیابتی خطرناک است چون باعث ابتلا به بیماری‌های جدی پزشکی به شرح زیر می‌شود:

ناآگاهی از هیپوگلیسمی (افت قند خون)

افرادی که به نوروپاتی اتونومیک مبتلا هستند ممکن است علائم هشداردهنده هیپوگلیسمی یا افت قند خون را احساس نکنند؛ بنابراین بعد از افت قند خون با مشکلاتی مانند تشنج، بی‌هوشی و حتی کما روبه‌رو خواهند شد.

سطح قند خون زیر ۶۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر در افراد مبتلا به دیابت با علائم زیر همراه خواهد بود؛ این درحالی است که افراد مبتلا به نوروپاتی ممکن است این علائم را تجربه نکنند:

• لرزش؛
• تعریق؛
• ضربان قلب سریع.

قطع عضو (انگشت پا، ساق پا و پا)

آسیب عصبی باعث از دست دادن حس در پاها خواهد شد؛ بنابراین افراد مبتلا به نوروپاتی دیابتی ممکن است بریدگی را حس نکرده و همین بریدگی‌های جزئی به زخم تبدیل شوند. از طرفی، بهبودی کُند زخم‌ها نیز ممکن است باعث عفونت شود؛ در چنین شرایطی، عدم دریافت درمان سریع منجر به قطع عضو خواهد شد.

آسیب عصبی پاها و از دست دادن حس به‌شکل زیر باعث قطع عضو می‌شود:

• حس نکردن بریدگی‌های کوچک به‌دلیل از دست دادن حس اندام‌ها؛
• تبدیل شدن بریدگی به زخم وسیع و عمیق؛
• بهبود کُند زخم‌ها و خطر بروز عفونت؛
• گسترش عفونت به استخوان؛
• مرگ بافت؛
• قطع عضو (انگشت پا، ساق پا یا پا).

مشکلات گوارشی

اگر دیابت باعث آسیب به اعصاب دستگاه گوارش شود؛ ممکن است به یبوست، اسهال یا هر دو مبتلا شوید. علاوه‌براین، آسیب عصبی مرتبط با دیابت، منجر به وضعیتی خواهد شد که در آن معده خیلی آهسته تخلیه شده یا اصلا تخلیه نمی‌شود؛ به این حالت «گاستروپارزی» می‌گویند که با عوارض زیر همراه است:

• نفخ؛
• ناراحتی معده.

مشکلات ادراری

مشکلات ادراری ناشی از ابتلا به نوروپاتی دیابتی به شرح زیر هستند:

• عفونت دستگاه ادراری (مثانه و کلیه): اگر دیابت باعث آسیب به اعصابی شود که عملکرد مثانه را کنترل می‌کند؛ هنگام ادرار کردن، مثانه به‌صورت کامل تخلیه نمی‌شود. در چنین شرایطی، باکتری‌ها در مثانه و کلیه‌ها تجمع پیدا کرده و باعث عفونت دستگاه ادراری می‌شوند.
• بی‌اختیاری ادرار (نشت ادرار): آسیب عصبی دستگاه ادراری روی توانایی احساس نیاز به ادرار کردن و کنترل عضلاتی که ادرار را آزاد می‌کنند؛ تاثیر می‌گذارد. در چنین شرایطی، افراد مبتلا به نوروپاتی دیابتی نشت ادرار را تجربه می‌کنند که به آن بی‌اختیاری ادرار نیز می‌گویند.

مشکلات جنسی

نوروپاتی دیابتی ممکن است به اعصابی آسیب برساند که روی اندام‌های جنسی تاثیر می‌گذارند؛ در این حالت، افراد مشکلات جنسی زیر را تجربه خواهند کرد:

• خشکی واژن و مشکلات برانگیختگی جنسی در زنان؛
• مشکلات نعوظ و حفظ آن در مردان (اختلال نعوظ).

مشکلات تعریق

آسیب عصبی ناشی از دیابت کنترل نشده، عملکرد غدد عرق را مختل و کنترل صحیح دمای بدن را برای بدن سخت کرده و باعث تعریق بیش‌ازحد یا کمتر از حد معمول می‌شود.

سندرم‌های گیرافتادگی (فشردگی عصب)

افراد مبتلا به دیابت ممکن است به سایر بیماری‌های مرتبط با عصب، مانند فشردگی عصب (سندرم‌های گیرافتادگی) مبتلا شوند. یکی از رایج‌ترین سندرم‌های گیرافتادگی، «سندرم تونل کارپال» است که با علائم زیر همراه است:

• بی‌حسی و سوزن‌سوزن شدن دست؛
• ضعف و درد عضلانی.

نوروپاتی دیابتی در بارداری

نوروپاتی دیابتی در بارداری خطراتی را برای مادر و جنین به‌همراه دارد که به شرح زیر هستند:

• پره‌اکلامپسی (اختلال فشار خون بالا در بارداری)؛
• زایمان زودرس.

نوروپاتی پای دیابتی و زخم پای دیابتی

نوروپاتی پای دیابتی و زخم پای دیابتی از جمله جدی‌ترین عوارض عدم کنترل قند خون در افراد دیابتی هستند. زخم پای دیابتی نوعی زخم مزمن و با ترمیم کُند است که از کف پا یا انگشتان پا شروع می‌شود.

این نوع زخم‌ها معمولا از تاولی کوچک، بریدگی ساده یا پینه شروع شده و به‌مرور زمان، عمیق و عفونی می‌شوند. بنابراین اگر این نوع نوروپاتی و زخم‌ پای دیابتی مدیریت و درمان نشود؛ باعث قطع عضو خواهد شد.

علائم هشداردهنده نوروپاتی پای دیابتی

• قرمز شدن یا تغییر رنگ پوست پاها؛
• بی‌حسی یا گزگز و مورمور شدن پاها؛
• تاول، پینه یا ترک بین انگشت‌ها؛
• چرکی شدن زخم و خروج مایع از آن؛
• بوی بد و سیاه شدن پوست پاها (نکروز).

باتوجه‌به گسترده بودن علائم در بیماری نوروپاتی دیابتی، توصیه می‌شود برای بررسی علائم و دریافت راهکارهای پیشگیری و کمک‌درمانی از خدمات ویزیت آنلاین دکتردکتر استفاده کنید.

کدام عصب در نوروپاتی دیابتی آسیب می‌بیند؟ 

در جدول زیر، برای هر نوع نوروپاتی دیابتی، گروه عصبی آسیب‌دیده و علائم شایع آن آورده شده است.

آیا نوروپاتی دیابتی خطرناک است؟

نوروپاتی دیابتی خطرناک است، البته اگر به‌موقع تشخیص و درمان نشود؛ اما میزان خطر آن به عوامل زیر بستگی دارد:

• نوع اعصاب آسیب‌دیده؛
• شدت آسیب.

در ادامه خطرات انواع نوروپاتی به تفکیک بررسی می‌شود:

خطرات نوروپاتی محیطی

• ایجاد زخم‌های عفونی در پا به‌دلیل نرسیدن خون کافی، کاهش حس درد و بهبودی کُند؛
• زخم مزمن مانند قانقاریا و قطع عضو.

خطرات نوروپاتی اتونومیک

• غش ناگهانی؛
• اختلال عملکرد جنسی.

خطرات نوروپاتی پروگزیمال

• افتادن و لغزش‌های مکرر؛
• تغییر شکل پا به‌دلیل فشار نامتعادل روی استخوان‌ها و مفاصل.

خطرات نوروپاتی کانونی

• فلج موقت عضلات چشم؛
• درد شدید و ناگهانی در پا و کمر و صورت.

همان‌طور که مطالعه کردید، نوروپاتی دیابتی در صورت عدم تشخیص و درمان به‌موقع می‌تواند خطرات بالا را به همراه داشته باشد؛ بنابراین در ادامه به این موضوع می‌پردازیم که آیا نوروپاتی دیابتی درمان دارد؟

روش‌های تشخیص نوروپاتی دیابتی

برای تشخیص نوروپاتی دیابتی، پزشک متخصص اقدامات زیر را انجام می‌دهد:

معاینه فیزیکی

معاینه فیزیکی با اهداف زیر انجام می‌شود:

• ارزیابی قدرت و تون کلی عضلات؛
• بررسی رفلکس‌های عضلات و تاندون‌ها؛
• ارزیابی میزان حساسیت اندام‌ها به لمس، درد، دما و ارتعاش؛
• سوال درباره سابقه پزشکی.

آزمایش‌های تشخیصی

پزشک متخصص علاوه‌بر معاینه فیزیکی و برای تشخیص دقیق نوروپاتی دیابتی، آزمایش‌های زیر را نیز تجویز می‌کند:

آزمایش فیلامنت

آزمایش فیلامنت برای بررسی میزان حساسیت پوستی انجام می‌شود؛ در این آزمایش، پزشک متخصص فیبر نایلونی نرمی به‌نام مونوفیلامنت را روی قسمت‌هایی از پوست می‌کشد.

آزمایش حسی

این آزمایش برای تعیین نحوه پاسخ اعصاب به ارتعاش و تغییرات دما انجام می‌شود.

آزمایش هدایت عصبی

این آزمایش سرعت هدایت سیگنال‌های الکتریکی توسط اعصاب در بازوها و پاها را اندازه‌گیری می‌کند.

الکنرومیوگرافی

الکترومیوگرافی که به آن «آزمایش سوزنی» نیز می‌گویند؛ فعالیت الکتریکی عضلات را اندازه‌گیری کرده و اغلب همراه با مطالعات هدایت عصبی انجام می‌شود.

آزمایش خودایمنی

آزمایش‌های خودایمنی برای تشخیص نوروپاتی دیابتی به شرح زیر هستند:

• آزمایش تعیین فشار خون و ضربان قلب در حالت‌های مختلف؛
• آزمایش تشخیص تعریق در محدوده استاندارد.

زمان مناسب غربالگری نوروپاتی دیابتی

• درست بعد از تشخیص دیابت نوع ۲؛
• ۵ سال بعد از تشخیص دیابت نوع ۱.

پزشکان توصیه می‌کنند که بعد از انجام غربالگری در بازه‌های زمانی بالا، هر سال غربالگری نوروپاتی دیابتی را انجام دهید.

درمان نوروپاتی دیابتی دارو و روش‌های مکمل

نوروپاتی دیابتی هیچ درمان شناخته‌شده‌ای ندارد و پزشک متخصص اهداف زیر را در درمان این بیماری دنبال می‌کند:

کُند کردن روند بدتر شدن بیماری

راه‌حل کلیدی پیشگیری و به‌تاخیر انداختن آسیب عصبی در دیابت، حفظ قند خون در محدوده هدف است؛ علاوه‌براین، کنترل قند خون برخی از علائم فعلی دیابت را نیز بهبود می‌بخشد. پزشک متخصص برای تعیین بهترین محدوده هدف قند خون، عوامل خاصی را در نظر می‌گیرد که به شرح زیر هستند:

• سن؛
• سلامت کلی؛
• مدت‌زمان ابتلا به دیابت.

بنابراین، محدوده هدف قند خون برای هر فرد به‌شکلی کاملا شخصی تعیین می‌شود؛ اما انجمن دیابت آمریکا (ADA) سطح قند خون هدف برای اکثر افراد مبتلا به دیابت را در محدوده‌های زیر تعیین کرده است:

قند خون محدوده هدف افراد دیابتی

قند خون محدوده هدف افراد سالم

تسکین درد

داروهای مختلفی برای تسکین درد عصبی مرتبط با دیابت در دسترس هستند؛ اما تمامی این داروها موثر نیستند. بنابراین پزشک متخصص بر اساس نوع نوروپاتی دیابتی و اعصاب آسیب دیده، داروهای زیر را تجویز خواهد کرد:

• داروهای ضدتشنج؛
• داروهای ضدافسردگی سه‌حلقه‌ای؛
• ترکیبی از داروهای ضدتشنج و ضدافسردگی؛
• داروهای مسکن.

پزشک متخصص ممکن است علاوه‌بر داروهای بالا، تحریک الکتریکی عصب از طریق پوست (TENS) را نیز تجویز کند. در این روش، پزشک از الکترودهای برچسبی کوچکی روی پوست استفاده می‌کند که تکانه‌هایی الکتریکی کوچکی را به مسیرهای عصبی ارسال می‌کنند؛ این تکانه‌ها به جلوگیری از رسیدن سیگنال‌های درد به مغز کمک خواهد کرد.

مدیریت مشکلات سلامتی مرتبط با نوروپاتی دیابتی

یکی از روش‌های کمک به درمان نوروپاتی دیابتی، مدیریت عوارض و بازیابی عملکرد بیمار است؛ برای مدیریت بیماری‌های مرتبط با نوروپاتی دیابتی به پزشکان مختلفی نیاز دارید که بر اساس نوع بیماری تعیین می‌شوند. درمان بیماری‌های مرتبط با نوروپاتی دیابتی به شرح زیر است:

درمان مشکلات ادراری

• داشتن برنامه دقیق ادرار کردن؛
• فشار ملایم روی ناحیه زیر ناف هنگام ادرار کردن برای تخلیه کامل مثانه؛
• تخلیه مثانه با قرارگیری کاتتر (لوله‌ای نازک و انعطاف‌پذیر).

درمان مشکلات گوارشی

• کوچک‌کردن وعده‌های غذایی؛
• افزایش تعداد وعده‌های غذایی در طول روز؛
• مصرف غذاهایی کم‌فیبر و کم‌چرب؛
• دارو برای کنترل و کاهش اسهال، یبوست و ناراحتی معده.

درمان مشکلات مرتبط با فشار خون

• نوشیدن آب زیاد؛
• فعالیت بدنی؛
• حذف الکل؛
• بالا بردن سر تخت در طول شب؛
• پوشیدن شلوارک یا جوراب ساق‌بلند فشرده‌سازی؛
• دارو برای کنترل فشار خون.

درمان مشکلات جنسی

• داروهای خوراکی و تزریقی؛
• استفاده از دستگاه‌هایی برای افزایش جریان خون در آلت تناسلی مردان؛
• روان‌کننده‌های واژن برای زنان.

کمک به عملکرد بهتر قسمت‌های تحت‌تاثیر بدن در نوروپاتی دیابتی

در این روش کمک‌درمانی، پزشک متخصص تلاش می‌کند تا عملکرد اندام‌های درگیر در نوروپاتی دیابتی را بهبود دهد. روش‌های کمک‌درمانی به شرح زیر هستند:

• فیزیوتراپی برای بهبود نحوه انجام حرکات فیزیکی؛
• کاردرمانی برای بهبود توانایی در انجام کارهای روزانه؛
• گفتاردرمانی برای بهبود مشکلات آسیب عصبی در توانایی بلع؛
• مشاوره تغذیه برای یادگیری نحوه برنامه‌ریزی وعده‌های غذایی و تهیه غذای سالم و مغذی.

درمان نوروپاتی دیابتی در بارداری

درمان نوروپاتی دیابتی در بارداری به‌دلیل خطراتی که مادر و جنین را تهدید می‌کنند، اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده و معمولا به شرح زیر است:

• فیزیوتراپی؛
• حرکات کششی؛
• ماساژدرمانی؛
• استفاده از تجهیزات حمایتی مانند اسپلینت با بریس مچ‌ دست؛
• دارو.

روش‌های پیشگیری از نوروپاتی دیابتی

روش‌های پیشگیری از ابتلا به انواع نوروپاتی دیابتی به شرح زیر هستند:

کنترل قند خون

برای کنترل قند خون باید آزمایش‌های تست قند خون زیر را انجام دهید:

• تست قند خون ناشتا؛
• تست قند خون بعد از خوردن غذا؛
• تست تحمل گلوکز خوراکی؛
• تست تحمل گلوکز در بارداری؛
• آزمایش هموگلوبین گلیکوزیله (آزمایش قند خون A1C یا HbA1c)؛
• آزمایش قند خون تصادفی.

مراقبت از پاها

مشکلات پا مانند زخم‌های چِرکی، موردی شایع در نوروپاتی دیابتی است و پزشکان توصیه می‌کنند برای پیشگیری از ابتلا به این مشکلات، از پاهای خود مراقبت کنید. اقدامات لازم برای مراقبت از پاها در نوروپاتی دیابتی به شرح زیر هستند:

• حداقل سالی یک‌بار معاینه کامل پا انجام دهید.
• مواردی مانند وجود تاول، بریدگی، ترک خوردگی، پوسته‌پوسته شدن پوست، قرمزی، تورم و زخم را روزانه در پاهای خود بررسی کنید.
• از آینه برای مشاهده بخش‌هایی از پا که به سختی دیده می‌شوند، استفاده کنید.
• پاها را تمیز نگه‌دارید؛ برای این کار، پاهای خود را هر روز با آب ولرم و صابون ملایم بشویید.
• همیشه پاهای خود به‌ویژه بین انگشتان را خشک نگه دارید.
• از مرطوب‌کننده برای جلوگیری از ترک‌خوردگی و پوسته‌پوسته شدن پاها استفاده کنید؛ اما بین انگشتان خود مرطوب‌کننده یا لوسیون نزنید چون خطر رشد قارچ را افزایش می‌دهد.
• ناخن‌های پا را با دقت کوتاه کرده و به‌ لبه‌های آن سوهان ناخن بزنید تا صاف شود.
• همیشه جوراب‌های تمیز و خشک بپوشید؛ جوراب‌های مناسب از جنس پنبه یا الیاف جاذب رطوبت هستند.
• جوراب‌ها نباید تنگ یا درزهای ضخیم داشته باشند.
• کفش‌های نرم و مناسب بپوشید؛ کفش‌ها و دمپایی‌های جلوبسته درست به اندازه پا یا کمی گشادتر، انتخاب مناسبی هستند.
• با راهنمایی‌های پزشک از مشکلاتی مانند میخچه و پینه پا جلوگیری کنید.
• از پاها در برابر گرما محافظت کنید.
• اگر پابرهنه بیرون از خانه می‌روید، حتما از ضدآفتاب روی پاها استفاده کنید.
• هنگام نشستن یا دراز کشیدن، پاهای خود را بالا قرار دهید تا جریان خون به پاها افزایش پیدا کند.
• انگشت‌های پا را در طول روز و برای چند دقیقه تکان دهید؛ حرکت دادن مچ پا به داخل و خارج و بالا و پایین را نیز امتحان کنید.

ترک سیگار

سیگار باعث جریان خون ضعیف در پاها شده و در نتیجه سرعت بهبودی زخم‌ها را کاهش می‌دهد؛ بنابراین سیگار را ترک کنید.

رژیم غذایی سالم و متعادل و فعالیت بدنی

رژیم غذایی سالم و متعادل شامل تمامی ویتامین‌ها، مواد مغذی و معدنی در کنار ورزش منظم به محافظت از اعصاب در برابر آسیب کمک کرده و سرعت بهبودی و ترمیم زخم‌ها را نیز افزایش می‌دهد.

آیا نوروپاتی دیابتی قابل برگشت است؟

اگر علت نوروپاتی دیابتی درمان شود، گاهی اوقات این بیماری در طول‌ زمان بهبود پیدا می‌کند. اما در برخی افراد، آسیب دائمی است و با گذشت زمان بدتر خواهد شد؛ چون اغلب روش‌های درمان نوروپاتی برای کنترل و کاهش علائم بوده و متاسفانه نمی‌توان آسیب عصبی را درمان کرد.

وقتی اعصاب به‌شدت آسیب می‌بینند، معمولا نمی‌توانند خود را ترمیم کنند؛ به‌همین‌دلیل تاکنون هیچ درمان قطعی برای نوروپاتی دیابتی ارائه نشده است.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنید؟

در صورت تجربه موارد زیر به پزشک مراجعه کنید:

• بریدگی یا زخمی روی پاها که عفونی شده و بهبود پیدا نمی‌کند.
• سوزش، گزگز، ضعف یا درد در دست‌ها و پاها که انجام فعالیت‌های روزانه و حتی خواب را سخت کرده است.
• مشکلاتی مانند تغییر در هضم، ادرار یا عملکرد جنسی تجربه می‌کنید.
• علائم سرگیجه و غش دارید.

کلام آخر دکتردکتر

دیابت نوعی بیماری مزمن است که در طولانی‌مدت باعث ابتلا به بیماری‌های دیگری نیز خواهد شد؛ در واقع عدم کنترل قند خون در محدوده هدف باعث آسیب به سلول‌های عصبی شده که به آن نوروپاتی دیابتی می‌گویند. مشکل از جایی شروع می‌شود که این بیماری می‌تواند به هر عصبی در بدن آسیب بزند؛ بنابراین علائم آن بسیار گسترده خواهد بود. باتوجه‌به اینکه روش درمان قطعی برای نوروپاتی دیابتی وجود ندارد و تنها می‌توان علائم را کنترل و مدیریت کرد، پیشنهاد می‌شود از خدمات ویزیت آنلاین یا دریافت نوبت حضوری دکتردکتر برای بررسی علائم و دریافت روش‌های کمک درمانی استفاده کنید.

سوالات متداول

منابع

mayoclinic

clevelandclinic

mayoclinic

webmd

mayoclinic

hopkinsmedicine