بیماریهای خاموش و بدون علامتی که گاهی خیلی دیر تشخیص داده میشوند، باعث بروز مشکلاتی جدی خواهند شد. یکی از این بیماریها، دیابت نوع ۲ است که در آن علائم بهتدریج نمایان شده و همین موضوع باعث تشخیص دیرهنگام میشود. این بیماری ریشه ژنتیکی دارد اما مهمترین عامل در ابتلا به آن، سبک زندگی ناسالم امروزی است، بهطوریکه برخلاف گذشته، حتی نوجوانان نیز به آن مبتلا میشوند. باتوجهبه عوارض نگرانکننده این نوع دیابت، در این مقاله به این موضوع میپردازیم که علائم و علل آن چیست و آیا دیابت نوع ۲ درمان دارد و میتوان از آن پیشگیری کرد.
دیابت نوع ۲ چیست و چگونه ایجاد میشود؟
دیابت نوع ۲ که به آن «دیابت بزرگسالان» نیز میگویند، نوعی بیماری متابولیکی مزمن، شایع و جدی است که در شرایط زیر رخ میدهد:
- پانکراس هورمون انسولین کافی تولید نمیکند.
- بدن بهدرستی از انسولین استفاده نمیکند یا بهعبارتی بدن مقاومت به انسولین دارد.
در ابتدای این مطلب شاید بسیاری از افراد راجع به تفاوت دیابت نوع 2 و دیابت نوع 1 سوال داشته باشند؛ در این ویدیو تفاوتهای بنیادین میان این دو بیماری از نظر علت بروز، سن شیوع، روشهای کنترل آن بهصورت کلی بررسی شده است:
برای درک بهتر این بیماری باید با نحوه عملکرد انسولین و نقش گلوکز در بدن آشنا شوید؛ بنابراین ادامه مطلب را با دقت بیشتری بخوانید.
-
فرهاد مشایخ بخشیمتخصص غدد و متابولیسم4,1 (1,314)ساریدریافت نوبت آنلاین -
اعظم قانعیمتخصص غدد و متابولیسم4,1 (547)یزددریافت نوبت آنلاین
-
محمد افخمی اردکانیمتخصص غدد و متابولیسم3,9 (650)یزددریافت نوبت آنلاین
-
اکبر سلطانیمتخصص غدد و متابولیسم4,5 (1,083)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
عبدالرضا پورمتعبدمتخصص غدد و متابولیسم4,3 (806)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
علی طالعمتخصص غدد و متابولیسم4,5 (408)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
مهرزاد غلامپور دهکیمتخصص غدد و متابولیسم4,5 (1,055)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
پریسا اخوان طباطباییمتخصص غدد و متابولیسم4,2 (281)یزددریافت نوبت آنلاین
نحوه عملکرد انسولین در بدن
انسولین نحوه استفاده بدن از قند (گلوکز) را به روش زیر مدیریت میکند:
- قند موجود در جریان خون باعث آزاد شدن هورمون انسولین از پانکراس میشود.
- انسولین موجود در جریان خون، قند را وارد سلولها میکند.
- مقدار قند موجود در جریان خون کاهش مییابد.
- پانکراس، انسولین کمتری تولید میکند.
نقش گلوکز در بدن
قندی بهنام گلوکز، منبع اصلی انرژی برای سلولهایی است که عضلات و سایر بافتهای بدن را تشکیل میدهند. گلوکز از ۲ منبع اصلی تأمین میشود که شامل غذا و کبد بوده و نقش آن در بدن به شرح زیر است:
- گلوکز از طریق مواد غذایی وارد جریان خون شده و در آنجا با کمک انسولین وارد سلولهای بدن میشود.
- کبد گلوکز را بهشکل «گلیکوژن» ذخیره کرده و همچنین گلوکز میسازد.
- وقتی سطح گلوکز پایین است، کبد گلیکوژن ذخیرهشده را به گلوکز تجزیه میکند؛ اینکار سطح گلوکز بدن را در محدوده سالم نگهمیدارد.
- در دیابت نوع ۲، فرایندهای بالا بهخوبی کار نمیکنند و گلوکز بهجای انتقال به سلولها در خون تجمع پیدا میکند.
- با افزایش قند خون، پانکراس انسولین بیشتری آزاد میکند.
- با گذشت زمان، سلولهای پانکراس که انسولین تولید میکردند، آسیب میبینند.
- پانکراس نمیتواند انسولین کافی برای رفع نیازهای بدن تولید کند.
اگر میخواهید بدانید دیابت نوع ۲ چگونه است و چطور شروع میشود، ادامه مطلب را با دقت بیشتری بخوانید.
چگونگی شروع دیابت نوع ۲
همانطور که اشاره شد، وظیفه لوزالمعده (پانکراس) در بدن ما، ترشح هورمون انسولین است؛ انسولین هورمونی است که میزان گلوکز خون را تنظیم کرده و از طرفی به گلوکز کمک میکند تا از طریق جریان خون به سلولها برسد.
سلولهای بدن با جذب گلوکز، آن را به انرژی موردنیاز روزانه ما تبدیل میکنند؛ بنابراین بدون انسولین کافی، سطح گلوکز خون بیشتر از حد معمول بالا خواهد رفت که بهمعنای قند خون بالا است.
در چنین شرایطی، بدن افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ نمیتواند از انسولین بهدرستی استفاده کند و در نتیجه سلولها حساسیت خود را نسبت به انسولین از دست خواهند داد و قند کمتری دریافت میکنند. با دریافت قند کمتر، سلولها پاسخ ضعیفی به انسولین میدهند که به آن «مقاومت به انسولین» میگویند.
بدن افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ در اثر مقاومت به انسولین، قادر به تامین انرژی موردنیاز خود از سوختوساز مواد غذایی نیست؛ چون مقاومت به انسولین باعث شده تا لوزالمعده بهمرور زمان هورمون انسولین کمتری تولید کند. در این شرایط، قند بهجای اینکه وارد سلولها شود، در جریان خون انباشته شده و قند خون بالا میرود.
در نهایت، افزایش مزمن قند خون که به آن «هیپرگلیسمی» میگویند، باعث بروز بیماریهای جدی و خطرناک زیر خواهد شد:
- بیماریهای قلبی-عروقی؛
- سکته مغزی؛
- آسیب به کلیهها؛
- مرگ در موارد پیشرفته.
در چنین شرایطی است که پزشکان میگویند دیابت نوع ۲ خطرناک است چون در موارد شدید و پیشرفته منجر به مرگ خواهد شد. باتوجهبه عوارض جدی و شدید دیابت نوع ۲، پیشنهاد میشود برای بررسی علائم و انجام آزمایشهای تشخیصی از خدمات آزمایش در محل دکتردکتر استفاده کنید.
تفاوت دیابت نوع ۱ و ۲ چیست؟
دیابت نوع ۱ و ۲ با یکدیگر متفاوت هستند. در ادامه تفاوتهای اصلی این دو نوع دیابت بررسی خواهد شد:
| معیار مقایسه | دیابت نوع ۱ | دیابت نوع ۲ |
| علت اصلی | تخریب سلولهای بتا در پانکراس توسط سیستم ایمنی بدن؛عدم تولید هورمون انسولین. | مقاومت به انسولین بدن؛کاهش تدریجی تولید هورمون انسولین توسط پانکراس. |
| دستهبندی دیابت | دیابت قندی و باعث بالا رفتن قند خون | دیابت قندی و باعث بالا رفتن قند خون |
| سن ابتلا به دیابت | بیشتر در کودکان و نوجوانان؛بهندرت در بزرگسالان. | بیشتر در بزرگسالان؛در سالهای گذشته در جوانان. |
| نحوه بروز علائم | ناگهانی؛بهسرعت (طی چند هفته)؛علائم بهشکلی شدید. | تدریجی؛در ابتدا نامحسوس؛علائم خفیف. |
| نوع علائم دیابت | تشنگی؛تکرر ادرار؛خستگی؛تاری دید؛بهبود کُند زخمها؛تحریکپذیری و تغییرات خلقوخو. | تمامی علائم دیابت نوع ۱ بههمراه علائم زیر در موارد پیشرفته ابتلا به دیابت نوع ۲: اختلال در عملکرد جنسی؛زخم شدن پاها. |
| علت ابتلا به دیابت | اختلالات خودایمنی | مقاومت به انسولین |
| عوامل خطر ابتلا به دیابت | سابقه خانوادگی؛ژنتیک. | سابقه خانوادگی؛ژنتیک؛وزن بالا؛سن بالا؛نداشتن فعالیت بدنی؛سبک زندگی ناسالم. |
| روشهای پیشگیری | غیرقابل پیشگیری | قابل پیشگیری با تغییر سبک زندگی و ورزش |
| روشهای درمان | تزریق انسولین؛رژیم غذایی. | رژیم غذایی؛ورزش؛دارو؛تزریق انسولین در موارد پیشرفته. |
| عوارض | نیاز فوری به انسولین؛آسیب به رگها، اعصاب و اندامهای مختلف بدن؛افت قند خون (هیپوگلیسمی)؛کتواسیدوز دیابتی؛طول عمر کوتاهتر؛خطر مرگ. | آسیب به رگها، اعصاب و اندامهای مختلف بدن؛افت قند خون (هیپوگلیسمی)؛سندرم هایپرگلایسمی (کمآبی شدید و گیجی)؛خطر مرگ در موارد پیشرفته. |
دلایل اصلی ابتلا به دیابت نوع ۲ چیست؟
علت اصلی ابتلا به دیابت نوع ۲ موارد زیر هستند:
- پانکراس (غده تولیدکننده انسولین) نمیتواند به اندازه کافی انسولین تولید کند تا سطح قند خون را در محدوده سالم نگه دارد.
- سلولهای عضله، چربی و کبد، آنطور که باید به انسولین پاسخ نمیدهند؛ در نتیجه سلولها قند کافی دریافت نمیکنند.
بنابراین علت اصلی ابتلا به دیابت نوع ۲ مقاومت به انسولین است؛ اما عوامل دیگری نیز در ابتلا به این بیماری نقش دارند که در ادامه بررسی خواهند شد.
عوامل موثر در مقاومت به انسولین
عوامل متعددی در مقاومت به انسولین نقش دارند که به شرح زیر هستند:
- ژنتیک؛
- چربی اضافی بدن بهویژه چربی احشایی (چربی شکمی)؛
- عدم فعالیت بدنی؛
- برخی داروها؛
- کمکاری تیروئید؛
- سندرم کوشینگ (افزایش طولانیمدت هورمون کورتیزول)؛
- استرس و اضطراب مزمن؛
- کمبود خواب باکیفیت.
از دیگر دلایل ابتلا به دیابت نوع ۲ میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
نقش ژنتیک و سابقه خانوادگی در دیابت نوع ۲
دانشمندان بخشهای مختلفی از DNA را کشف کردهاند که روی نحوه تولید انسولین در بدن تاثیر میگذارند.
اضافه وزن و چاقی؛ مهمترین عامل خطر دیابت نوع ۲
وزن بالا و چاقی باعث مقاومت به انسولین و ابتلا به دیابت نوع ۲ میشود.
ابتلا به سندرم متابولیک
افرادی که مقاومت به انسولین دارند، اغلب به گروهی از بیماریهای زیر مبتلا هستند:
- قند خون بالا؛
- فشار خون بالا؛
- کلسترول بالا؛
- تریگلیسیرید بالا.
تمامی بیماریها بالا بستر را برای ابتلا به دیابت فراهم میکنند.
تولید بیشازحد گلوکز توسط کبد
وقتی قند خون کبد پایین است، کبد گلوکز بیشتری تولید و ارسال خواهد کرد. لازم است بدانید که بعد از خوردن غذا، قند خون بالا میرود و در نتیجه کبد معمولا کُند شده و گلوکز خود را برای بعد ذخیره میکند؛ اما کبد برخی از افراد به این شیوه هوشمندانه کار نکرده و به تولید گلوکز بیشتر ادامه میدهد که علت اصلی ابتلا به دیابت نوع ۲ است.
اختلال در ارتباط سلولها و اثر آن بر قند خون
گاهی اوقات، سلولهای بدن سیگنالهای اشتباهی ارسال کرده و پیامها را بهدرستی دریافت نمیکنند؛ در چنین شرایطی، نحوه تولید و استفاده سلولها از انسولین یا گلوکز تحتتاثیر قرار گرفته و باعث ابتلا به دیابت نوع ۲ میشود.
اختلال عملکرد سلولهای بتای پانکراس
اگر سلولهای پانکراس که هورمون انسولین تولید میکنند، انسولین را در زمانی اشتباه ارسال کنند، قند خون از بین میرود. قند خون بالا به این سلولها آسیب رسانده و در نتیجه زمینه را برای ابتلا به دیابت نوع ۲ فراهم میکند.
مطالعه بیشتر: در مورد تفاوتهای آمپول ولوریتا و اوزمپیک بیشتر بدانید!
علائم دیابت نوع ۲ در زنان، مردان و کودکان
بسیاری از افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ در ابتدا هیچ علائمی ندارند؛ بههمیندلیل ممکن است این بیماری تا سالها تشخیص داده نشود. سایر افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ علائم زیر را تجربه میکنند:
- تشنگی زیاد؛
- احساس خستگی؛
- افزایش احساس گرسنگی؛
- تاری دید؛
- کاهش وزن بیدلیل؛
- عفونتهای مکرر مانند عفونتهای دستگاه ادراری؛
- عفونتهای مکرر قارچی واژن در زنان؛
- بهبودی کُند زخمها؛
- بیحسی یا سوزنسوزن شدن دستها و پاها؛
- تیرگی برخی نواحی پوست (اغلب زیر بغل و گردن)؛
- خشکی پوست؛
- تکرر ادرار.
علائم بالا میان زنان و مردان و کودکان مشترک است.
علائم دیابت نوع دو در مردان
از شایعترین علائم دیابت نوع دو در مردان میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- تکرر ادرار (بهویژه شبها)؛
- تشنگی شدید و مداوم؛
- خستگی مزمن و بیحالی؛
- اختلال در نعوظ؛
- کاهش یا افزایش وزن بیدلیل؛
- تاری دید؛
- گرسنگی مداوم؛
- کاهش میل جنسی؛
- دیر بهبود یافتن زخمها و بریدگیها؛
- احساس گزگز، سوزش یا بیحسی در دستها و پاها؛
- عفونتهای مکرر قارچی و ادراری؛
- خشکی و خارش پوست (بهویژه در ناحیه تناسلی).
چه کسانی بیشتر در معرض دیابت نوع ۲ هستند؟
علت دیابت نوع ۲ بهصورت دقیق مشخص نیست اما پزشکان معتقدند که عوامل زیر خطر ابتلا به این نوع دیابت را افزایش میدهند:
اضافه وزن
اضافه وزن یا چاقی، خطر اصلی ابتلا به دیابت نوع ۲ است.
اندازه کمر
ذخیره چربی شکم، خطر ابتلا به این نوع دیابت را افزایش میدهد. اندازه کمر در زنان و مردان که خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ را افزایش میدهد به شرح زیر است:
| جنسیت | اندازه دور کمر |
| زنان | بیشتر از ۸۸.۹ سانتیمتر |
| مردان | بیشتر از ۱۰۱.۶ سانتیمتر |
سطح پایین فعالیت بدنی
هر چقدر فعالیت بدنی کمتری داشته باشید، خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ بیشتر است. فعالیت بدنی بهروش زیر به سلامت افراد کمک میکند:
- مدیریت وزن؛
- مصرف گلوکز بهعنوان انرژی؛
- کمک به سلولها در جذب انسولین.
سابقه خانوادگی ابتلا به دیابت
اگر پدر و مادر یا خواهر و برادر شما به دیابت نوع ۲ مبتلا هستند، خطر ابتلای شما نیز افزایش پیدا میکند.
نژاد و قومیت
دلیل اصلی این عامل مشخص نیست اما مطالعات نشان داده که افراد از قومیتها و نژادهای خاص بیشتر از افراد سفیدپوست در معرض خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ قرار دارند. از جمله این نژادها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- سیاهپوستان؛
- اسپانیاییتبارها؛
- بومیان آمریکا؛
- آسیاییها؛
- مردم جزایر اقیانوس آرام.
سطح کلسترول یا سطح چربی خون
خطر بیشتر ابتلا به دیابت نوع ۲ با سطوح چربیهای زیر مرتبط است:
- سطوح پایین لیپوپروتئین با چگالی بالا؛
- سطوح بالای نوع خاصی از چربی در خون بهنام تریگلیسیرید.
چربیها در آب و در نتیجه در خون حل نمیشوند؛ پس بدن برای جابهجایی آنها از طریق جریان خون به مولکولهایی بهنام لیپوپروتئینها نیاز دارد. لیپوپروتئینها ترکیبی از چربی (لیپید) و پروتئین هستند که نقش مهمی در انتقال چربیها در بدن بازی میکنند.
سن
خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ با افزایش سن (معمولا بعد از ۳۵ سالگی) بیشتر خواهد شد.
لازم است بدانید که در گذشته به دیابت نوع ۲، دیابت بزرگسالان میگفتند چون تنها افراد بالای ۴۵ سال به آن مبتلا میشدند؛ اما با تغییر سبک زندگی و عادات غذایی نامناسب، سن ابتلا به این بیماری کاهش پیدا کرده و افراد زیر ۳۰ سال و جوانان تا ۱۵ سالگی نیز میتوانند به آن مبتلا شوند.
پیشدیابت
پیشدیابت وضعیتی است که در آن قند خون بالاتر از حد استاندارد قرار میگیرد؛ اما بهاندازه قند خون دیابت نوع ۲ نیست. اگر برای درمان پیشدیابت اقدام نشود، اغلب به دیابت نوع ۲ تبدیل خواهد شد.
ابتلا به دیابت بارداری
خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ در زنان باردار زیر بیشتر است:
- زنانی که به دیابت بارداری مبتلا شدهاند.
- زنانی که وزن نوزاد آنها هنگام تولد بیشتر از ۴ کیلوگرم است.
ابتلا به سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS)
سندرم تخمدان پلیکیستیک باعث دورههای قاعدگی نامنظم، چاقی و رشد موهای زائد شده و خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ در زنان را افزایش میدهد.
از دیگر عوامل خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- سیگار کشیدن؛
- استرس و اضطراب؛
- خیلی زیاد خوابیدن؛
- کمبود خواب؛
- فشار خون بالا؛
- افسردگی.
مراحل ابتلا به دیابت نوع ۲ چیست؟
متخصصان ۴ مرحله ابتلا به دیابت نوع ۲ تعریف کردهاند که به شرح زیر است:
- مقاومت به انسولین؛
- پیشدیابت؛
- دیابت نوع ۲؛
- دیابت نوع ۲ با عوارض عروقی.
عوارض دیابت نوع ۲ در صورت کنترل نکردن قند خون
عوارض دیابت نوع ۲ به شرح زیر است:
بیماریهای قلبی و عروقی
دیابت خطر ابتلا به بیماریهای قلبی و عروقی زیر را افزایش میدهد:
- بیماری قلبی؛
- سکته مغزی؛
- فشار خون بالا؛
- تنگ شدن رگهای خونی (تصلب شریانها).
آسیب عصبی
دیابت نوع ۲ از جمله عوامل خطر مشکلات و آسیبهای عصبی زیر است:
آسیب عصبی در دستها و پاها
آسیب عصبی در بازوها و پاها با نام «نوروپاتی» شناخته میشود. قند خون بالا بهمرور زمان به اعصاب آسیب رسانده یا آنها را از بین میبرد. نوروپاتی اغلب از نوک انگشتان دست یا پا شروع و بهآرامی به سمت بالا گسترش پیدا کرده و علائم آن به شرح زیر است:
- سوزنسوزن شدن؛
- بیحسی؛
- سوزش؛
- درد؛
- از دستدادن حس.
آسیب عصبی قلب
آسیب به اعصاب قلب باعث ریتم نامنظم قلب خواهد شد.
آسیب عصبی دستگاه گوارش
آسیب عصبی دستگاه گوارش باعث ایجاد مشکلاتی به شرح زیر میشود:
- حالت تهوع؛
- استفراغ؛
- اسهال؛
- یبوست.
بیماری کلیوی
یکی از عوارض دیابت نوع ۲، ابتلا به بیماریهای کلیوی طولانیمدت یا بیماری کلیوی مرحله نهایی است که قابل برگشت نخواهد بود؛ چون روش درمان این بیماری تنها شامل موارد زیر است:
- دیالیز؛
- پیوند کلیه.
آسیب چشمی
دیابت نوع ۲ خطر ابتلا به بیماریهای چشمی زیر را افزایش میدهد:
- آب مروارید؛
- آب سیاه چشم (گلوکوم).
این نوع دیابت ممکن است به رگهای خونی شبکیه (بخشی از چشم که نور را حس میکند) آسیب بزند. به این بیماری، «رتینوپاتی دیابتی» میگویند و در برخی موارد باعث نابینایی بیمار میشود.
بیماریهای پوستی
دیابت نوع ۲ خطر ابتلا به مشکلات پوستی زیر را افزایش میدهد:
- عفونتهای باکتریایی پوست؛
- عفونتهای قارچی پوست.
اختلال شنوایی
اختلال شنوایی در افراد مبتلا به دیابت شایع است.
آپنه خواب
آپنه انسدادی خواب در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ شایع بوده و علاوهبر دیابت، چاقی نیز باعث آپنه خواب میشود.
بهبودی آهسته زخمها
تاولها، زخمها و بریدگیهایی که بهسرعت درمان نمیشوند؛ به عفونتهایی جدی تبدیل خواهند شد. در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲، نهتنها زخمها سریع ترمیم نمیشوند؛ بلکه عفونتها نیز بهخوبی بهبود پیدا نمیکنند. متاسفانه در برخی موارد، آسیب شدید منجر به جراحی قطع عضو افراد دیابتی میشود.
زوال عقل
برخی از پزشکان و متخصصان معتقدند که ابتلا به دیابت نوع ۲، خطر ابتلا به آلزایمر و سایر بیماریهای مرتبط با زوال عقل را افزایش میدهد. در واقع، کنترل ضعیف قند خون با از دستدادن سریع حافظه و سایر مهارتهای تفکر مرتبط است.
افسردگی
افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ حدود دوبرابر بیشتر از افراد سالم در معرض خطر افسردگی قرار دارند.
روشهای پیشگیری از دیابت نوع ۲ چیست؟
سبک زندگی سالم بهترین راهکار برای پیشگیری از دیابت نوع ۲ است و اگر پیشدیابت دارید، تغییرات سبک زندگی روند بیماری را کُند کرده و مانع از تبدیل آن به دیابت نوع ۲ میشود. سبک زندگی سالم برای پیشگیری از ابتلا به این بیماری به شرح زیر است:
خوردن غذاهای سالم
رژیم غذایی سالم و حاوی مواد مغذی تاثیر بسیار زیادی در پیشگیری از ابتلا به دیابت نوع ۲ دارد؛ رژیم سالم برای پیشگیری از این بیماری شامل مواد غذایی زیر است:
- غذاهای کمچرب؛
- غذاهای کمکالری؛
- غذاهای سرشار از فیبر؛
- انواع میوهها؛
- انواع سبزیجات؛
- غلات کامل.
مطالعه بیشتر: برای کاهش سریع قند خون چه بخوریم؟
فعالیت بدنی
فعالیت هوازی متوسط تا شدید زیر بهمدت ۱۵۰ دقیقه یا حتی بیشتر در طول هفته به پیشگیری از دیابت نوع ۲ کمک میکند:
- پیادهروی سریع؛
- دوچرخهسواری؛
- دویدن؛
- شنا.
کاهش وزن
اگر اضافه وزن دارید، کاهش وزن (حدود ۷ تا ۱۰ درصد) و حفظ وزن در محدوده مشخص، خطر ابتلا به دیابت را کاهش داده و همچنین از تبدیل پیشدیابت به دیابت نوع ۲ جلوگیری خواهد کرد.
طولانی ننشستن
نشستن طولانیمدت خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ را افزایش میدهد. هر ۳۰ دقیقه از جای خود بلند شوید و حداقل چند دقیقه حرکت کنید.
سطح قند خون دیابت نوع ۲ چقدر است؟
سطح قند خون افراد سالم معمولا زیر ۱۰۰ و بین ۷۰ تا ۹۹ میلیگرم در دسیلیتر است؛ اما قند خون افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ بیشتر از ۱۲۶ میلیگرم در دسیلیتر است.
آیا دیابت نوع ۲ ارثی و خطرناک است؟
علت ابتلا به دیابت نوع ۲ پیچیده است؛ اما محققان معتقدند ژنتیک نقش مهمی در ابتلا به این بیماری بازی میکند. احتمال ابتلای افراد با والدین بیولوژیکی دیابتی به شرح زیر است:
| والدین بیولوژیکی | خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ |
| ابتلای یکی از والدین بیولوژیکی به دیابت نوع ۲ | ۴۰٪ |
| ابتلای هر دو والدین بیولوژیکی به دیابت نوع ۲ | ۷۰٪ |
جالب است بدانید که، محققان حداقل ۱۵۰ تغییر DNA مرتبط با خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ شناسایی کردهاند که برخی از آنها خطر ابتلا به این بیماری را افزایش داده و برخی دیگر کاهش میدهند.
برخی از این تغییرات DNA بهصورت مستقیم در مقاومت به انسولین و تولید انسولین نقش داشته و برخی دیگر با افزایش تمایل به اضافهوزن و چاقی، خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ را افزایش میدهند.
لازم است بدانید که تغییرات ژنتیکی احتمالا در کنار عوامل سلامتی و سبک زندگی روی خطر کلی ابتلا به این نوع دیابت تاثیر میگذارند.
طول عمر بیماران دیابتی نوع ۲ به چه عواملی بستگی دارد؟
فرمول قطعی یا عدد مشخصی برای طول عمر یک فرد مبتلا به دیابت نوع ۲ وجود ندارد. اگر بخواهیم واقعبینانه به موضوع نگاه کنیم، طول عمر دیابتیهای نوع ۲ از این چند عامل تأثیر میپذیرد:
- سن شروع بیماری: فردی که در ۳۰سالگی مبتلا میشود در مقایسه با فردی که در ۶۵سالگی مبتلا میشود، درصورت عدم کنترل، سالهای بیشتری عروق بدنش در معرض آسیب قند بالا قرار میگیرد.
- میزان آسیب عروقی: دیابت نوع ۲ اغلب سالها بهصورت خاموش وجود دارد. هنگام تشخیص، ممکن است عروق کلیه یا چشم کمی آسیب دیده باشند و سرعت پیشرفت این آسیبها در بدن هر فرد متفاوت است.
- کنترل قند، فشار و چربی: مهمترین خطر دیابت ناشی از عوارض قلبیعروقی است. بنابراین طول عمر فرد از کیفیت کنترل قند، فشار و چربی خون تأثیر میپذیرد.
- تأثیر ژنتیک و پاسخ به داروها: ژنتیک افراد تعیین میکند که عروق آنها چقدر در برابر قند مقاوم است و بدنشان به داروهای دیابت چقدر پاسخ میدهد.
- بروز عوارض ناگهانی در کنار عوارض مزمن: حتی با کنترل نسبی دیابت، مسائلی مثل افت شدید و ناگهانی قند خون (هیپوگلیسمی) یا سکته ناگهانی از متغیرهای غیرقابلپیشبینی در تعیین طول عمر افراد دیابتی هستند.
روشهای تشخیص دیابت نوع ۲ چیست؟
پزشک متخصص برای تشخیص این بیماری، آزمایشهای زیر را تجویز خواهد کرد:
آزمایش قند خون ناشتا
این آزمایش باید در آزمایشگاه انجام شده و هدف از آن بررسی سطح قند خون ناشتا است. شرایط انجام آزمایش قند خون ناشتا به شرح زیر است:
- صبحها؛
- بعد از ۸ ساعت ناشتایی (فقط آب).
نتایج آزمایش قند خون ناشتا به شرح زیر است:
| نتیجه آزمایش | تفسیر آزمایش |
| کمتر از ۱۰۰ میلیگرم در دسیلیتر | سالم |
| بین ۱۰۰ تا ۱۲۵ میلیگرم در دسیلیتر | پیشدیابت |
| ۱۲۶ میلیگرم در دسیلیتر یا بالاتر | دیابت |
آزمایش قند خون تصادفی
آزمایش قند خون تصادفی مانند آزمایش قند خون ناشتا نیازی به ۸ ساعت ناشتایی نداشته و در هر ساعتی از روز نیز میتوانید آن را انجام دهید. اگر نتیجه آزمایش قند خون تصادفی ۲۰۰ میلیگرم در دسیلیتر یا بالاتر باشد، بهمعنای ابتلا به دیابت است.
آزمایش A1C
آزمایش A1C، میانگین سطح قند خون را در ۲ تا ۳ ماه گذشته اندازهگیری میکند؛ نتیجه ۶.۵٪ یا بالاتر بهمفهوم ابتلا به دیابت است. نتایج این آزمایش به شرح زیر است:
| نتیجه آزمایش | تفسیر آزمایش |
| زیر ۵.۷٪ | سالم |
| بین ۵.۷٪ تا ۶.۴٪ | پیشدیابت |
| ۶.۵٪ یا بالاتر | دیابت |
آزمایش چالش گلوکز
چالش گلوکز نوعی آزمایش خون دومرحلهای به شرح زیر است:
- مرحله اول: بعد از صبحانه؛
- مرحله دوم: ۱ ساعت بعد از نوشیدن محلول گلوکز.
آزمایش چالش گلوکز معمولا برای غربالگری دیابت بارداری و بین هفتههای ۲۴ تا ۲۸ بارداری انجام میشود. اگر جواب آزمایش بالاتر از ۱۴۰ میلیگرم در دسیلیتر باشد بهمفهوم ابتلا به دیابت است.
آزمایش تحمل گلوکز خوراکی
در این آزمایش، ۴ بار از بیمار نمونه خون گرفته میشود که به شرح زیر هستند:
- قند خون اول: قند خون ناشتا (۸ تا ۱۲ ساعت ناشتایی)؛
- قند خون دوم تا چهارم: قند خون با فاصله ۱ ساعت و بعد از خوردن محلول قندی توسط بیمار.
نتایج آزمایش تحمل گلوکز خوراکی به شرح زیر است:
| نتیجه آزمایش | تفسیر آزمایش |
| کمتر از ۱۴۰ میلیگرم در دسیلیتر | سالم |
| بین ۱۴۰ تا ۱۹۹ میلیگرم در دسیلیتر | پیشدیابت |
| ۲۰۰ میلیگرم در دسیلیتر یا بالاتر | دیابت |
آزمایش خون آتوآنتیبادی
این آزمایش ابتلا به دیابت نوع ۱ بهجای ابتلا به دیابت نوع ۲ را بررسی میکند.
آیا دیابت نوع ۲ درمان قطعی دارد؟
با وجود تمام روشهای مدیریت و کنترل دیابت نوع ۲، تا امروز پزشکان نتوانستهاند درمان قطعی و صددرصدی برای این عارضه بیابند، طوریکه این بیماری مزمن را ریشهکن کند. خبر امیدوارکننده این است که با اصلاح جدی سبک زندگی، رژیم غذایی مناسب و کاهش وزن ملموس، میتوان بیماری را به مرحله خاموشی یا فروکشی رساند، بهگونهای که قند خون بدون نیاز به مصرف دارو در محدوده کاملا طبیعی قرار بگیرد. بااینحال درصورت بازگشت به عادات قبلی، استعداد بازگشت بیماری همواره وجود دارد.
درمان دیابت نوع ۲ با دارو، تغذیه و ورزش
برخلاف بسیاری از بیماریهای دیگر، دیابت نوع ۲ با راهنمایی پزشک و توسط بیمار مدیریت میشود؛ بنابراین دیابت نوع ۲ درمان دارد اما نحوه درمان آن بیشتر به مدیریت سبک زندگی، نظارت بر قند خون و مصرف دارو متکی است.
دارو برای درمان دیابت نوع ۲
داروهای درمان دیابت نوع ۲ معمولا برای بیمارانی تجویز میشوند که نمیتوانند با تغییر سبک زندگی و ورزش، قند خون را در محدوده هدف نگه دارند. یکی از متداولترین داروهای دیابت، متفورمین است که به روش زیر عمل میکند:
نحوه عملکرد متفورمین در دیابت نوع ۲
- کاهش میزان گلوکزی که کبد میسازد.
- به بدن کمک میکند تا از انسولین بهتر استفاده کند.
مطالعه بیشتر: آیا دیابت قابل درمان است؟
انسولین درمانی
برخی از افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ به انسولین درمانی نیاز دارند. در گذشته، بیماران تنها بعد از عدمموفقیت سایر روشهای درمانی از این روش استفاده میکردند؛ اما امروزه بهدلیل تغییرات بسیار منفی سبک زندگی و در صورتیکه سایر داروها قادر به کنترل سطح قند خون نباشند، انسولین درمانی زودتر توسط پزشک تجویز میشود.
رژیم غذایی مناسب برای دیابت نوع ۲
منظور از رژیم غذایی مناسب برای دیابت نوع ۲ ایجاد محدودیت سختگیرانه یا حذف کامل غذاها نیست، منظور رعایت پرهیزهای غذایی و مصرف خوراکیهایی است که حساسیت سلولها به انسولین را بهبود میبخشند. یک رژیم غذایی کارآمد برای دیابتیهای نوع ۲ چنین ویژگیهایی دارد:
- بر شاخص گلیسمی پاییز تمرکز دارد تا از جهش ناگهانی انسولین جلوگیری کند؛
- حاوی فیبر محلول و نامحلول است و علاوهبر آهستهسازی هضم کربوهیدرات، سیری طولانیمدت میدهد؛
- هر وعده ترکیب خوبی از سبزیجات غیرنشاستهای، پروتئین کمچرب و کربوهیدرات پیچیده است؛
- حاوی نوشیدنیهای شیرین، شیرینیجات و آرد سفید نیست؛
- سرشار از چربیهای مفید برای محافظت از عروق و قلب در برابر عوارض جانبی دیابت است.
بهتر است روی تغذیه سالم به روش زیر تمرکز کنید:
- برنامه منظم برای وعدههای غذایی و میانوعدههای سالم؛
- مقادیر کم غذا در وعدههای بیشتر؛
- غذاهایی با فیبر بیشتر مانند میوهها، غلات کامل و سبزیجات غیرنشاستهای؛
- مصرف چربیهای سالم مانند آووکادو، آجیل، کره بادامزمینی و روغن زیتون؛
- کاهش مصرف غلات تصفیهشده، سبزیجات نشاستهای و شیرینیها؛
- مصرف کربوهیدراتهای پیچیده مانند لوبیا، انواع توت، سیبزمینی شیرین و نان گندم کامل؛
- مصرف مقدار متوسطی از لبنیات کمچرب؛
- عدم مصرف غذاهای فرآوریشده و فوقفرآوریشده؛
- مصرف پروتئینهای بدون چربی مانند مرغ، تخممرغ، ماهی و بوقلمون؛
- استفاده از روغنهای پختوپز سالم مانند روغن زیتون و کانولا؛
- کاهش یا حذف مصرف نوشیدنیهای الکلی؛
- کاهش میزان کالری غذاها.
در جدول زیر خوراکیهای مفید در رژیم غذایی دیابت نوع ۲ را آوردهایم.
|
گروه غذایی |
نمونهها |
علت فایده و نحوه اثرگذاری |
|
سبزیجات غیرنشاستهای |
اسفناج، کلم بروکلی، خیار، کاهو، کدو سبز |
فیبر بالا و کالری بسیار کم |
|
کربوهیدرات پیچیده |
جو دوسر، کینوا، نان سنگک یا سبوسدار، برنج قهوهای |
هضم کند و آزادسازی تدریجی گلوکز در خون |
|
پروتئین کمچرب |
سینه مرغ، ماهی (سالمون، تن)، تخممرغ، حبوبات |
حفظ توده عضلانی |
|
حبوبات |
عدس، لوبیا چیتی، نخود |
منبع عالی فیبر محلول و پروتئین گیاهی |
|
چربی سالم |
روغن زیتون فرابکر، آووکادو، مغزها (گردو، بادام) |
بهبود حساسیت به انسولین |
|
میوه کمقند |
توتفرنگی، بلوبری، سیب با پوست، پرتقال |
تأمین آنتیاکسیدانها و ویتامینها همراه با فیبر (کاهش سرعت جذب قند) |
ورزش و فعالیت بدنی
ورزش و فعالیت بدنی برای کاهش وزن و حفظ وزن سالم بسیار مهم است و به مدیریت قند خون نیز کمک میکند. برای کمک به درمان دیابت نوع ۲ ورزشهای زیر را انجام دهید:
| گروه ورزش | انواع ورزش | مدتزمان ورزش کردن |
| هوازی | پیادهروی شنا دوچرخهسواری دویدن |
حداقل ۱۵۰ دقیقه در هفته |
| قدرتی | وزنه زدن لولههای مقاومتی دستگاههای وزنی ورزش با وزن بدن |
حداقل ۲ بار در هفته |
علاوهبر ورزش، باید میزان تحرک خود را نیز افزایش داده و از نشستنهای طولانی خودداری کنید؛ برای این کار بهتر است هر ۳۰ دقیقه از جای خود بلند شده و چند دقیقهای تحرک داشته باشید.
کاهش وزن
کاهش وزن بهمیزان ۵٪ از وزن بدن مزایای زیر را بههمراه دارد:
- کنترل بهتر قند خون؛
- کاهش کلسترول؛
- کنترل فشار خون.
همانطور که در بخشهای قبلی اشاره شد، موارد بالا جزو دلایل اصلی ابتلا به دیابت نوع ۲ هستند؛ بنابراین با کنترل آنها در محدوده هدف میتوانید دیابت را مدیریت کنید.
ترک سیگار
در کنار ورزش، توصیه میشود که سیگار را بهصورت کامل ترک کنید.
خواب کافی
هر شب حداقل ۷ ساعت خواب عمیق و باکیفیت داشته باشید چون کمبود خواب باعث اختلال در کنترل قند خون توسط بدن خواهد شد.
نظارت بر قند خون
مطابق دستور پزشک متخصص، حداقل روزی یکبار سطح قند خون خود را اندازهگیری کنید تا مطمئن شوید قند خون در محدوده هدف باقی میماند. اما اگر انسولین مصرف میکنید، لازم است چندینبار در روز قند خون خود را اندازهگیری کنید.
مدیریت استرس و اضطراب
متاسفانه استرس و اضطراب مزمن یا طولانیمدت عامل اصلی ابتلا به بسیاری از بیماریها است؛ بنابراین باید با روشهای مختلف مانند تکنیکهای آرامشبخش و رواندرمانی آن را کنترل کنید.
جراحی برای کاهش وزن
جراحی کاهش وزن علاوهبر کاهش وزن به مدیریت دیابت نوع ۲ و سایر بیماریهای مرتبط با چاقی کمک میکند؛ اما تنها زمانی میتوانید برای این روش اقدام کنید که سایر روشهای درمان دیابت نوع ۲ موثر نبودهاند. دلیل اصلی حساسیت روی این روش درمانی، عوارض طولانیمدت آن است که به شرح زیر هستند:
- عدم دریافت مواد مغذی کافی؛
- پوکی استخوان.
توجه کنید که این روش تنها برای افراد زیر تجویز میشود:
- بزرگسالان؛
- افراد با شاخص توده بدنی ۳۵ یا بالاتر.
کنترل رژیم غذایی در دوران بارداری
افرادی که به دیابت نوع ۲ مبتلا هستند، باید برنامه درمانی خود را در دوران بارداری تغییر داده و رژیم غذایی را دنبال کنند که مصرف کربوهیدراتها را کنترل میکند. بسیاری از زنان در دوران بارداری به انسولین درمانی نیاز دارند و ممکن است بر اساس تشخیص پزشک، سایر روشهای درمانی مانند مصرف داروهای فشار خون خاص نیز متوقف شود.
کنترل قند خون در خانه برای بیماران دیابت نوع ۲
هر فرد مبتلا به دیابت نوع ۲ باید روش کنترل قند در خانه را بلد باشد. با این کار درمییابید که غذاها، فعالیتهای بدنی و داروها دقیقاً چه اثری بر بدن شما میگذارند و جلوی نوسانات ناگهانی را میگیرد. برای یک پایش موفق و دقیق در خانه، رعایت چند اصل کلیدی ضروری است.
تست قند خون
معمولا مهمترین زمان برای سنجش قند خون عبارت است از:
- ناشتا (صبح قبل از صبحانه): بیانگر عملکرد کبد و داروها در طول شب؛
- ۲ ساعت بعد از صرف غذا: بیانگر توانایی بدن در پردازش کربوهیدراتهای آن وعده؛
- قبل از خواب: برای اطمینان از عدم افت ناگهانی قند خون در طول شب.
محدوده استاندارد انجمن دیابت برای اکثر بزرگسالان به شرح زیر است:
- قند خون ناشتا: بین ۸۰ تا ۱۳۰ میلیگرم بر دسیلیتر؛
- قند ۲ ساعت بعد از غذا: کمتر از ۱۸۰ میلیگرم بر دسیلیتر.
نکات استفاده از دستگاه قند
برای اینکه نتایج تست خانگی دقیق باشد، این جزئیات را رعایت کنید:
- دستها را با آب و صابون بشویید: باقیمانده قند میوهها یا غذا روی انگشتان میتواند عدد تست را بالا ببرد و سطح قند را کاذب نشان دهد.
- از الکل استفاده نکنید: اگر از پد الکلی استفاده میکنید، صبر کنید تا الکل کاملا تبخیر شود؛ در غیر این صورت قند را رقیق کرده و عدد نادرست میدهد.
- قطره اول را دور بریزید: قطره اول خون را با دستمال تمیز پاک کرده و از قطره دوم برای تست استفاده کنید.
- انگشت را نفشارید: فشردن انگشت باعث ورود مایع میانبافتی به خون شده و نتیجه را تغییر میدهد.
اقدامات خانگی برای تثبیت قند خون
- پیادهروی ۱۰ تا ۱۵ دقیقهای بعد از غذا: این سریعترین راه برای جذب قند توسط عضلات بدون نیاز به انسولین اضافه است؛
- نوشیدن آب کافی: این کار به کلیهها برای دفع قند اضافه از طریق ادرار کمک میکند؛
- ثبت اعداد در یک دفترچه یادداشت: ثبت عدد قند خون در کنار غذای مصرفشده به پزشک کمک میکند واکنش بدن شما به غذاهای مختلف را بررسی کند.
چه زمانی بیمار دیابت نوع ۲ باید به پزشک مراجعه کند؟
بیماران دیابتی باید علائم بدن خود را به دقت زیر نظر داشته باشند؛ زیرا برخی نشانهها خبر از تغییر روند بیماری یا خطر بروز عوارض متمادی میدهند. بروز علائم زیر نیاز به بررسی تخصصی و مراجعه سریع به پزشک دارد:
- نوسانات مداوم قند خون: بالا بودن قند خون ناشتا (بالای ۱۸۰) یا افتهای مکرر قند خون (زیر ۷۰) با وجود مصرف منظم داروها؛
- تغییر در شاخص HbA1c: بالاتر رفتن عدد آزمایش قند سهماهه از حد نصاب تعیینشده توسط پزشک؛
- علائم عفونت پوستی یا ادراری: سوزش ادرار، ترشحات غیرعادی، یا قرمزی، داغی و تورم در هر نقطه از پوست؛
- مشکلات جدید در پاها: ایجاد هرگونه زخم، بریدگی، تاول، تغییر رنگ پوست یا بیحسی و سوزش در پاها؛
- تغییرات بینایی: تاری دید ناگهانی، دیدن نقاط سیاه (مگسپران) یا کاهش قدرت بینایی؛
- علائم اختلال کلیوی: تورم در مچ پاها، دستها یا اطراف چشم و کدر شدن رنگ ادرار؛
- کاهش وزن شدید و ناگهانی: کم شدن وزن بدون پیروی از رژیم غذایی یا فعالیت بدنی جدید؛
- عوارض گوارشی مداوم: تهوع، استفراغ، یا اسهال طولانیمدت که مانع تغذیه و مصرف درست داروها شود.
کلام آخر دکتردکتر
دیابت نوع ۲ نوعی بیماری مزمن (طولانیمدت) است، بهاینمفهوم که باید آن را تا پایان عمر کنترل و مدیریت کنید. متأسفانه هیچ درمانی برای این نوع دیابت وجود ندارد اما با تغییر سبک زندگی، ورزش، نظارت بر قند خون و مصرف برخی داروها میتوانید آن را مدیریت کنید تا قند خون در محدوده هدف باقی بماند. اگر سطح قند خون را در دیابت نوع ۲ مدیریت نکنید، باعث ابتلا به مشکلاتی جدی خواهد شد. بنابراین توصیه میشود برای دریافت مشاوره، بررسی علائم و ارائه راهکارهای مدیریت قند خون از دکتردکتر وقت ویزیت آنلاین یا نوبت حضوری با متخصص غدد بگیرید.
