دیابت عصبی و قند خون؛ استرس چه تأثیری بر قند خون دارد؟

ممکن است لزوماً دیابت نداشته باشید، اما قند خونتان در روزهای پراسترس بالا برود و علائم افزایش قند خون را نشان دهید؛ این وضعیت همان چیزی است که در اصطلاح عامه تحت عنوان «دیابت عصبی» شناخته می‌شود، اما دیابت عصبی چیست و آیا خطرناک است؟ در این مقاله از دکتردکتر، قرار است این موضوع را به همراه معرفی چند روش درمانی بررسی کنیم. پس اگر با اضطراب زیادی در زندگی روزمره دست‌وپنجه نرم می‌کنید، احتمال دارد این مطلب به دردتان بخورد.

دیابت عصبی چیست؟

«دیابت عصبی» یا همان «قند خون عصبی» در باور عامه یعنی نوسان قند براثر استرس و اعصاب. البته اصطلاح «دیابت عصبی» اصطلاحی رسمی در علم نیست و در طبقه‌بندی‌های تشخیص بالینی در پزشکی مدرن جای نمی‌گیرد. آنچه در بین عموم مردم به نام دیابت عصبی شناخته می‌شود، در واقع، افزایش و نوسان سطح قند خون براثر استرس‌های روحی یا فشارهای عصبی است که با بیماری دیابت فرق دارد.

استرس شدید ممکن است مکانیزم‌های هورمونی بدن را به‌گونه‌ای تحریک کند که قند خون به‌طور موقت بالا برود، اما متخصصان این پدیده را مثل دیابت نوع ۱ یا دیابت نوع ۲ نوعی مستقل و جدید از دیابت نمی‌دانند. البته، باید اشاره کنیم که عارضه واقعی خاصی به نام نوروپاتی دیابتی هم وجود دارد که براثر بالابودن طولانی‌مدت قند خون ایجاد می‌شود و به رشته‌ها و عصب‌های بدن آسیب واقعی می‌زند.

آیا دیابت عصبی همان نوروپاتی است؟

خیر؛ دیابت عصبی مساوی با نوروپاتی دیابتی (Diabetic Neuropathy) نیست. نوروپاتی دیابتی عارضه‌ای واقعی، ساختاری و شناخته‌شده در علم پزشکی است که حدود ۵۰ درصد از افراد مبتلا به دیابت را در طول زمان درگیر می‌کند. در نوروپاتی، میزان بالای قند خون و دیابت کنترل‌نشده به دیواره مویرگ‌های تغذیه‌کننده اعصاب و خود سلول‌های عصبی آسیب فیزیکی می‌زند و عملکرد آنها را مختل می‌کند. این در حالی است که قند خون عصبی فقط واکنش سیستم هورمونی بدن به فشارها و تنش‌های عصبی است.  مجله‌ «مایو کلینیک» در توصیف نوروپاتی دیابتی می‌نویسد:

Diabetic neuropathy is a type of nerve damage that can happen with diabetes. Blood sugar, also called glucose, becomes high because of diabetes. Over time, high blood sugar can injure nerves throughout the body. Diabetic neuropathy most often damages nerves in the legs and feet. Depending on the affected nerves, diabetic neuropathy symptoms may include pain and numbness in the legs, feet and hands. It also can cause problems with the digestive system, urinary tract, blood vessels and heart. Some people have mild symptoms. But for others, diabetic neuropathy can be painful and disabling

نوروپاتی دیابتی نوعی آسیب عصبی است که ممکن است در [افراد مبتلا به] دیابت رخ دهد. براثر دیابت، سطح قند خون یا همان گلوکز افزایش پیدا می‌کند. بالابودن قند خون به‌مرور زمان می‌تواند به اعصاب سرتاسر بدن آسیب برساند. نوروپاتی دیابتی بیشتر از همه اعصاب پاها و اندام‌های تحتانی را درگیر می‌کند.

بسته به اینکه کدام اعصاب آسیب دیده باشند، علائم نوروپاتی دیابتی ممکن است شامل درد و بی‌حسی در پاها، کف پا و دست‌ها باشد. همچنین، این عارضه می‌تواند مشکلاتی در دستگاه گوارش، مجاری ادراری، رگ‌های خونی و قلب ایجاد کند. بعضی از افراد علائم خفیفی دارند؛ اما نوروپاتی دیابتی در برخی دیگر می‌تواند دردناک و ناتوان‌کننده باشد.

Mayo Clinic

بنابراین، می‌توانیم بگوییم نوروپاتی دیابتی یک نگرانی جدی برای سلامت محسوب می‌شود، در حالی که قند خون عصبی به افزایش یا نوسان موقت قند خون در واکنش به استرس اشاره دارد و به‌تنهایی به معنای ابتلا به دیابت یا آسیب عصبی نیست. بااین‌حال، اگر افزایش قند خون تداوم داشته باشد یا به‌درستی کنترل نشود، ممکن است خطر بروز عوارضی مانند نوروپاتی دیابتی افزایش پیدا کند. به همین دلیل، تشخیص دقیق علت نوسانات قند خون و پیگیری وضعیت آن زیر نظر پزشک اهمیت زیادی دارد.

علت دیابت عصبی چیست؟

دیابت عصبی بیشتر به افزایش قند خون براثر استرس‌های روانی، ناگهانی یا جسمی (مثل بیماری و جراحت) برمی‌گردد. ترشح هورمون‌های استرس در بدن ممکن است میزان قند خون را به‌شکل نامنظم و غیرقابل‌پیش‌بینی افزایش دهد.

ارتباط استرس و قند خون چگونه است؟

وقتی فرد دچار استرس، ترس یا نگرانی می‌شود، بدنش واکنش‌های احساسی و جسمی بروز می‌دهد. در این حالت، هورمون‌های استرس ترشح می‌شوند که به‌طور مستقیم روی سطح گلوکز یا همان قند خون اثر می‌گذارند و باعث افزایش یا نوسان شدید آن می‌شوند. همچنین، استرس‌های ناشی از بیماری‌های جسمی یا آسیب‌دیدگی هم ممکن است قند خون را بالا ببرند.

در کنار آثار مستقیم جسمی و هورمونی، استرس شدید ممکن است روی رفتار فرد هم اثر منفی داشته باشد. فردی که تحت فشار عصبی و استرسی شدید است، احتمال دارد مراقبت‌های روزانه خود مثل رژیم غذایی مناسب، آزمایش منظم قند خون یا مصرف به‌موقع داروها را کنار بگذارد یا به پرخوری عصبی روی بیاورد. این روند هم به‌صورت غیرمستقیم روی قند خون اثر منفی می‌گذارد و زمینه را برای عوارض بعدی فراهم می‌کند.

علائم قند خون عصبی چیست؟

همان‌طور که گفتیم «قند خون عصبی» تشخیص مستقل پزشکی نیست؛ اما استرس و اضطراب ممکن است باعث افزایش قند خون شوند و مشکلاتی شبیه به علائم دیابت را به وجود بیاورد؛ برخی از این علائم شامل تشنگی زیاد، تکرر ادرار، خستگی و ضعف، سردرد و تاری دید می‌شوند. در کنار این موارد، خودِ اضطراب ممکن است با تپش قلب یا افزایش سرعت ضربان قلب، تنفس سریع، تعریق یا واکنش‌های پوستی، احساس نگرانی و دلشوره، ترس یا بی‌قراری و همچنین، نوسان و بالارفتن غیرقابل‌پیش‌بینی قند خون همراه شود.

اگر شما هم هنگام استرس، هریک از این علائم را نشان می‌دهید، بد نیست برای اطمینان از منشأ علائم با یک پزشک متخصص گفت‌وگو داشته باشید. برای این کار، می‌توانید به پلتفرم نوبت‌دهی آنلاین دکتردکتر مراجعه کنید و در کمترین زمان ممکن، از پزشک و متخصص مورد نظرتان نوبت حضوری یا آنلاین بگیرید تا در مورد علائم جسمی و روانی خود با او مشاوره تخصصی داشته باشید.

دیابت عصبی چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص میزان قند خون یا ابتلا به دیابت را نمی‌توان فقط براساس احساس استرس، اضطراب یا علائم ظاهری انجام داد. علائم استرس و اضطراب ممکن است شبیه به علائم احساس افت یا تغییرات قند خون باشند. به همین خاطر، علائم ظاهری برای تشخیص قند خون بالا کافی نیستند و فقط پزشک می‌تواند وضعیت قند خون و سطح گلوکز خون را اندازه‌گیری و ارزیابی کند.

درمان دیابت عصبی چگونه است؟

نوسانات قند خون ناشی از استرس علاوه‌بر کنترل قند خون، به مدیریت هم‌زمان سلامت روان و جسم هم بستگی دارد. در واقع، ایجاد تعادل میان سلامت روان و جسم گام بزرگی در مسیر درمان دیابت عصبی است. بعضی از راهکارهای رایج برای درمان دیابت عصبی شامل این موارد می‌شوند:

• فعالیت بدنی منظم مثل پیاده‌روی روزانه یا ورزش‌های سبک؛
• مدیریت استرس و سلامت روان به کمک تمرینات آرام‌سازی مانند مدیتیشن یا یوگا؛
• خواب و استراحت کافی برای بازسازی توان روحی و جسمی؛
• سبک زندگی سالم مثل رعایت رژیم غذایی مناسب و محدودکردن مصرف سیگار، کافئین و الکل؛
• کنترل دقیق و ارزیابی منظم قند خون با مصرف به‌موقع داروهای تجویزشده؛
• کمک‌گرفتن از مشاور یا روان‌شناس متخصص یا مشورت با پزشک فوق‌تخصص غدد در صورت تداوم نوسانات قند خون.

ازآنجاکه تداوم قند خون بالا یا نوسانات قند خون ممکن است در آینده به شکل‌گیری دیابت نوع ۱ یا ۲ منجر شود، درمان به‌موقع دیابت عصبی می‌تواند به جلوگیری از دیابت و مزمن‌شدن مشکل در آینده هم کمک کند.

درمان گیاهی دیابت عصبی

برای کاهش قند خون عصبی، عصاره گیاهانی مثل دارچین، شنبلیله و جینسینگ می‌توانند مؤثر باشند. البته باید اشاره کنیم که شواهد علمی کافی برای اثربخشی قطعی آنها وجود ندارد. بنابراین، پیش از مصرف هرگونه مکمل گیاهی باید حتماً با پزشک و متخصص مشورت کرد، چون گیاهان دارویی ممکن است با داروهای دیابت تداخل داشته باشند و باعث افت قند خون و آسیب‌های بیشتر به بدن شوند.

قرص دیابت عصبی

دارو یا قرص خاصی تحت عنوان «قرص دیابت عصبی» در پزشکی وجود ندارد، اما پزشکان متناسب با علت و علائم بیمار، ممکن است داروهای کنترل قند خون مثل قرص‌های خوراکی یا انسولین تزریقی را برای پایین نگه‌داشتن و تنظیم قند خون تجویز کنند. همچنین، به‌تناسب شرایط بیمار ممکن است پزشک بیمار را به متخصص سلامت روان ارجاع دهد تا در صورت وجود افسردگی یا اضطراب تشدیدکننده، از داروهای ضداسترس و ضداضطراب زیر نظر پزشک متخصص استفاده شود.

درمان سنتی دیابت عصبی

برای کنترل قند خون عصبی، روش‌های خانگی رایجی مثل نوشیدن دمنوش‌های گیاهی آرامش‌بخش، تمرین تنفس عمیق، فعالیت و پیاده‌روی منظم در کنار اصلاح رژیم غذایی پیشنهاد می‌شوند. بااین‌همه، هیچ داروی گیاهی و درمان سنتی برای دیابت جایگزین داروهای تجویزشده توسط پزشک نمی‌شود. مصرف هرگونه داروی خانگی یا فراورده گیاهی باید حتماً با تأیید پزشک انجام شود.

آیا دیابت عصبی خطرناک است؟

خود استرس و فشار عصبی به‌تنهایی بیماری خطرناکی محسوب نمی‌شود؛ اما اگر استرس مداوم با ترشح هورمون‌های کورتیزول و آدرنالین سطح قند خون را غیرقابل‌پیش‌بینی و روند مراقبت‌های روزانه را مختل کند، زمینه برای بروز مشکلات بعدی مثل آسیب به اعصاب یا کلیه‌ها فراهم می‌شود.

بنابراین، در کل می‌توانیم بگوییم دیابت عصبی به‌خودی‌خود خطرناک نیست، اما کنترل استرس، پایش منظم قند خون و پیروی از برنامه درمانی زیر نظر پزشک متخصص برای پیشگیری از عوارض آینده اهمیت زیادی دارد.

کلام آخر دکتردکتر

سلامت جسم و آرامش روان دو روی یک سکه هستند. مراقبت از خودتان فقط به کنترل قند خون محدود نمی‌شود؛ گاهی رسیدگی به حال روانتان هم بخش مهمی از مراقبت از جسمتان است. بنابراین، اگر فکر می‌کنید هربار که عصبی می‌شوید قند خونتان بالا می‌رود، بهتر است به‌طور منظم قند خونتان را چکاپ کنید و در کنارش، روش‌هایی مثل اصلاح سبک زندگی و استراحت کافی را برای کاهش استرس زندگی روزمره در نظر بگیرید. اگر هیچ‌یک از این موارد جواب نمی‌دهند، قدم بعدی مشاوره با یک پزشک متخصص است. برای مشورت‌گرفتن در حوزه مراقبت از جسم و روان، دکتردکتر کارگشای شما خواهد بود.

کافی است سری به پلتفرم دکتردکتر بزنید و در میان برجسته‌ترین متخصصان به‌دنبال پزشک مورد نظر خود باشید. سپس، پروفایل و سوابق او را بررسی کنید و در کمترین زمان ممکن از او نوبت حضوری یا آنلاین بگیرید. علاوه‌بر این، اگر به مصرف دارو یا مکمل خاصی احتیاج داشته باشید، به‌راحتی چند کلیک می‌توانید آن را از داروخانه آنلاین دکتردکتر سفارش دهید. مدیریت استرس و مراقبت از خودتان پیش‌نیاز درمان اکثر مشکلات جسمی و روانی مثل دیابت عصبی است.

سؤالات متداول

منابع

PubMed Central

Diabetes

American Diabetes Association

National Institute of Diabetes