دیابت بیماری مزمنی است که براثر تولیدنشدن انسولین کافی در پانکراس یا ناتوانی بدن در استفاده مؤثر از انسولین ایجاد میشود. انسولین هورمونی است که گلوکز خون را تنظیم میکند. خوشبختانه در بیشتر موارد این بیماری قابلپیشگیری است؛ با رعایت سبک زندگی سالم میتوانیم از ابتلا به این بیماری پیشگیری کنیم یا دستکم بروز آن را به تأخیر بیندازیم. در ادامه توضیح میدهیم که خطرات و عوارض ناشی از دیابت چیست و با راهها و نکات مهم در پیشگیری از دیابت بیشتر آشنا میشویم.
اهمیت پیشگیری از بیماری دیابت؛ چرا باید از همین امروز شروع کنیم؟
حتماً میدانید که دیابت چیست اما هایپرگلیسمی، که به آن افزایش گلوکز خون یا قند خون نیز میگویند، از عوارض رایج عدم کنترل دیابت است. هایپرگلیسمی با گذشت زمان منجر به آسیب جدی به بسیاری از سیستمهای بدن بهویژه اعصاب و رگهای خونی میشود. دیابت میتواند منجر به نابینایی، نارسایی کلیه، حملات قلبی، سکته مغزی و قطع عضو اندام تحتانی میشود.
در سال ۲۰۲۱ دیابت علت مستقیم ۱٫۶ میلیون مرگومیر بود و ۴۷٪ از کل مرگومیرهای ناشی از دیابت قبل از ۷۰سالگی رخ داد. علت ۵۳۰هزار مرگومیر دیگر نیز بیماری کلیوی ناشی از دیابت بود. گلوکز خون بالا عامل حدود ۱۱٪ از مرگومیرهای قلبی-عروقی است.
علاوه بر مشکلاتی مانند خارش بدن در افراد دیابتی، دیابت عوارض خطرناکی را ایجاد میکند، عوارضی که میتوانند زندگی فرد را تهدید کنند. با پیشگیری از دیابت میتوانیم از آسیبهایی که این بیماری به بدن وارد میکند جلوگیری کنیم.
راههای پیشگیری از انواع دیابت
انواع اصلی دیابت، یعنی دیابت نوع ۱ و ۲، بهدلایل مختلفی ایجاد میشوند و بنابراین راههای پیشگیری از آنها نیز متفاوت است. در ادامه بیشتر درمورد انواع دیابت و پیشگیری از آن توضیح میدهیم.
پیشگیری از دیابت نوع ۱؛ آیا راهی وجود دارد؟
در دیابت نوع ۱ انسولین کافی در بدن تولید نمیشود و بیمار به تزریق روزانه انسولین نیاز دارد. دیابت نوع ۱ (T1D) یک بیماری خودایمنی است که در آن سلولهای بتای تولیدکننده انسولین در پانکراس توسط لنفوسیتهای T تخریب میشوند.
درحالحاضر راهی برای پیشگیری از دیابت نوع ۱ وجود ندارد ولی مطالعات اخیر نشان دادهاند که نظارت بر اتوآنتیبادیهای جزایر پانکراس، همراه با ارزیابی خطر ژنتیکی، میتواند به شناسایی بیشتر کودکانی منجر شود که به دیابت نوع یک مبتلا خواهند شد (زمانی که هنوز عملکرد سلولهای بتا برای کنترل غلظت گلوکز خون بدون نیاز به تزریق انسولین کافی است).
علاوهبر این، اخیرا موفقیتهایی در پیشگیری ثانویه با استفاده از ایمونوتراپی برای بهتأخیرانداختن پیشرفت بیماری پیشبالینی حاصل شده است و رویکردهای پیشگیری اولیه برای مهار فرایند خودایمنی آغازین وارد کارآزماییهای بالینی در مقیاس بزرگ شدهاند. با تغییر تمرکز مدیریت دیابت نوع یک از تشخیص دیرهنگام و تزریق انسولین به تشخیص زودهنگام و حفظ سلولهای بتا میتوانیم آیندهای بدون نیاز به تزریق روزانه انسولین را برای بزرگسالان و کودکان مبتلا به دیابت نوع یک پیشبینی کنیم.
راههای اصولی پیشگیری از دیابت نوع ۲
دیابت نوع ۲ شایعترین نوع دیابت است. بیش از ۹۵٪ بیماران دیابتی به دیابت نوع ۲ مبتلا هستند. دیابت نوع ۲ بر نحوه استفاده بدن از قند (گلوکز) برای تولید انرژی اثر میگذارد. این بیماری موجب میشود که بدن نتواند از انسولین بهدرستی استفاده کند. این نوع دیابت عموما در بزرگسالان ۴۰ سال به بالا رخ میدهد ولی افراد جوانتر را نیز درگیر میکند که دلیل آن معمولا افزایش چاقی است.
درصورت داشتن شرایط زیر در معرض خطر ابتلا به دیابت هستید:
- سابقه خانوادگی دیابت؛
- اضافهوزن؛
- تشخیص پیشدیابت؛
- سن بالای ۴۵ سال؛
- نداشتن فعالیت بدنی و تحرک.
درحالحاضر درمانی برای دیابت وجود ندارد ولی برای پیشگیری از دیابت نوع دو میتوانید گامهایی بردارید. با تغییرات مثبت در سبک زندگی میتوانید خطر ابتلا به دیابت را تقریبا ۶۰٪ کاهش دهید یا دستکم شروع و عوارض آن را به تأخیر بیندازید. خوشبختانه تغییرات سبک زندگی در پیشگیری از دیابت نوع دوم مؤثر هستند. پیشگیری از دیابت بهویژه برای کسانی ضروری است که اضافهوزن یا چاقی، کلسترول بالا یا سابقه خانوادگی دیابت دارند زیرا خطر ابتلا به دیابت در این افراد بالاتر است.
۱. کاهش وزن اضافی
کاهش وزن خطر ابتلا به دیابت را کاهش میدهد. انجمن دیابت آمریکا توصیه میکند که افراد مبتلا به پیشدیابت برای جلوگیری از ابتلا به این بیماری دستکم ۵ تا ۷ درصد از وزن خود را کاهش دهند. پیشدیابت شرایطی است که در آن قند خون شما بالاست ولی نه بهاندازهای که مبتلا به دیابت تشخیص داده شوید.
۲. افزایش فعالیت بدنی
فعالیت بدنی از عوامل مهم در پیشگیری از دیابت نوع ۲ است. فعالیت بدنی موجب بهبود استفاده بدن از انسولین میشود. مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریها (CDC) توصیه میکند که همه بزرگسالان در هفته دستکم ۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی با شدت متوسط انجام دهند. افزودن نوعی ورزش بهمدت ۳۰ دقیقه به برنامه روزانهتان میتواند به کنترل قند خون، فشارخون، کلسترول و وزن کمک کند. ورزش تولید اندورفینها (هورمونهای احساس خوب) در مغز را افزایش میدهد و موجب میشود که احساس شادی بیشتری داشته باشید. ورزش موجب بهبود خواب و تقویت حافظه نیز میشود.
برای تقویت عضلات خود میتوانید دستکم دو بار در هفته تمرینات قدرتی انجام دهید.
فعالیت بدنی منظم مزایای فراوانی دارد، ازجمله:
- کاهش وزن؛
- کاهش قند خون؛
- افزایش حساسیت به انسولین که به حفظ قند خون در محدوده معمول کمک میکند؛
- افزایش آمادگی هوازی (aerobic fitness).
اغلب بزرگسالان برای کاهش وزن و حفظ وزن سالم میتوانند فعالیتهای زیر را انجام دهند:
- فعالیت هوازی. در هفته دستکم ۱۵۰ دقیقه فعالیت هوازی متوسط (مانند پیادهروی سریع، شنا یا دوچرخهسواری) انجام دهید. مثلا میتوانید ۵ روز در هفته، روزی ۳۰ دقیقه، ورزش کنید. همچنین میتوانید در هفته دستکم ۷۵ دقیقه فعالیت هوازی شدید (مانند دویدن یا شنا) انجام دهید.
- تمرینات قدرتی. برای افزایش قدرت، تعادل و مهارتهای خود دستکم دو بار در هفته تمرینات قدرتی انجام دهید. سعی کنید تمرینات قدرتی را در طول هفته پخش کنید. تمرینات قدرتی میتواند شامل بلندکردن وزنه و انجام تمرینات وزن بدن مانند اسکات باشد.
- تمرینات تعادلی. دو یا سه بار در هفته انجامدادن تمرینات تعادلی میتواند به حفظ دامنه حرکتی و کاهش خطر زمینخوردن افراد مسن کمک کند.
- کاهش زمان نشستن. بلندشدن پس از نشستن طولانیمدت (مانند نشستن پشت کامپیوتر) میتواند به کنترل سطح قند خون کمک کند. هر ۳۰ دقیقه چند دقیقه بایستید، راه بروید یا کمی فعالیت سبک انجام دهید.
۳. داشتن رژیم غذایی سالم
با توجه به اهمیت این موضوع، در ادامه، در بخش رژیم غذایی، در این باره بیشتر توضیح خواهیم داد.
۴. کنارگذاشتن رژیمهای غذایی مد روز (fad diet)
بسیاری از رژیمهای غذایی مد روز، مانند رژیمهای شاخص گلیسمی (glycemic index)، پالئو یا کتو، موجب کاهش وزن میشوند ولی تحقیقات کمی درمورد فواید بلندمدت این رژیمها یا چگونگی کمک آنها به پیشگیری از دیابت انجام شده است.
هدف رژیم غذایی پیشگیری از دیابت باید کاهش وزن و سپس حفظ وزن سالم در آینده باشد. بنابراین رژیم غذاییتان باید شامل برنامهای باشد که بتوانید آن را تا پایان عمر ادامه دهید.
۵. استراحت و کاهش استرس
استراحت و آرامش در پیشگیری از دیابت نقش مهمی دارند. خواب نامناسب و استرس مزمن میتواند بر تعادل گلیسمی فرد تأثیر بگذارد. این خطر ابتلا به دیابت را در افراد مستعد ابتلا به آن افزایش میدهد.
استرس میتواند بر تعادل گلیسمی اثر بگذارد. هورمونها سطح قند خون را افزایش میدهند تا در پاسخ به استرس، انرژی لازم برای بدن را تأمین کنند. بهعلاوه استرس میتواند منجر به رفتارهایی مضر مانند عادات غذایی نامناسب شود.
راههای کاهش استرس شامل تمرین مهارتهای آرامشبخشی، حفظ نگرش مثبت و ورزش است. برای کاهش استرس و بهبود شاخص گلیسمی تکنیکهای آرامشبخش زیر را امتحان کنید:
- مراقبه؛
- یوگا؛
- تنفس عمیق.
مطالعات نشان دادهاند که کاهش استرس میتواند سطح گلوکز ناشتا را کاهش دهد.
رژیم غذایی پیشگیری از دیابت
در پیشگیری از دیابت رژیم غذایی اهمیت زیادی دارد زیرا غذاهایی که در طول روز میخوریم بر سطح قند خون ما اثر مستقیم دارند. با رعایت نکات تغذیهای زیر میتوانیم سطح قند خون خود را در محدوده سالم نگه داریم و از دیابت پیشگیری کنیم.
برای جلوگیری از دیابت چی بخوریم؟
مواد غذایی مفید برای پیشگیری از دیابت عبارتاند از:
۱. نوشیدنیهای بدون شکر افزوده
نوشیدنیهای شیرین را با نوشیدنیهای رژیمی یا بدون شکر افزوده و حتی آب ساده یا گازدار جایگزین کنید. چای یا قهوه بدون شکر را امتحان کنید. شیر کمچرب یا بدون چربی را انتخاب کنید که ویتامینها، مواد معدنی، کلسیم و پروتئین آن مشابه شیر پرچرب است.
۲. کربوهیدراتهای دارای فیبر بالاتر
بهجای کربوهیدراتهای «سفید»، کربوهیدراتهای «قهوهای» را انتخاب کنید. برنج قهوهای، ماکارونی سبوسدار و نان سبوسدار نسبت به کربوهیدراتهای تصفیهشده گزینههای سالمتری هستند. کربوهیدراتهای تصفیهشده سطح قند خون را سریعتر افزایش میدهند.
لوبیا، عدس و نخود سرشار از فیبر، پروتئین و کربوهیدراتهای پیچیده هستند و از بهترین انتخابها برای تثبیت سطح قند خون و افزایش احساس سیری به شمار میروند.
۳. میوه و سبزیجات
خوردن میوه و سبزیجات بیشتر به کاهش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ کمک میکند. دستکم ۵ وعده در روز میوه و سبزیجات مصرف کنید (مثلا سه وعده سبزیجات و دو وعده میوه).
این تصور درست نیست که نمیتوانید انگور، موز یا انبه بخورید. ولی چون میوه حاوی کربوهیدرات است، باید مراقب اندازه وعدههای خود باشید. مثلا بیش از یک مشت انگور یا یک قاشق غذاخوری کشمش مصرف نکنید. مصرف موز برای دیابتیها نیز اشکالی ندارد. موز میوهای ایمن و مغذی برای افراد مبتلا به دیابت است که میتوانند بهعنوان بخشی از یک برنامه غذایی متعادل و فردی، در حد اعتدال از آن استفاده کنند. بهطور کلی، بیشتر بیماران مبتلا به دیابت میتوانند روزانه یک یا دو موز متوسط بخورند، البته با درنظرگرفتن اینکه چه میوههای دیگری مصرف میکنند.
میوهها و سبزیجات زیر موجب کاهش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ میشوند:
- سیب؛
- انگور؛
- انواع توت؛
- سبزیجات برگسبز مانند اسفناج، کلمپیچ، شاهی آبی، آروگولا یا شابانک و کلمپیچ.
۴. ماست و پنیر بدون شکر
ماست و پنیر از محصولات لبنی تخمیرشده هستند که با کاهش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ ارتباط داده شدهاند. ماست بدون شکر (مانند ماست ساده طبیعی یا یونانی) را انتخاب کنید. هنگام انتخاب پنیر برای مصرف کالری کمتر از پنیرهای نیمهچرب و کمچرب استفاده کنید.
۵. میانوعدههای سالمتر
بهجای کربوهیدراتهای تصفیهشدهای مانند چیپس، بیسکویت، کیک، شیرینی و شکلات که خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ را افزایش میدهند میان وعدههای سالمتری مانند میوه، آجیل و دانههای بدون نمک و ماست را انتخاب کنید.
۶. روغنها یا چربیهای سالم
چربیهای سالم حساسیت به انسولین را افزایش میدهند و برای سلامت قلب بسیار مفید هستند.
منابع چربیهای سالم عبارتاند از:
- روغن زیتون، آفتابگردان، گلرنگ، پنبهدانه و کانولا؛
- آووکادو؛
- آجیل و دانهها مانند بادام، بادامزمینی، تخمکتان و تخمه کدو؛
- ماهیهای چرب مانند ماهی سالمون، ماهی خالمخالی، ساردین، ماهی تن و ماهی کاد.
بهجای روغن نارگیل و پالم، با مقادیر کمی از چربیهای سالمتر مانند روغنزیتون، روغن آفتابگردان، روغن کلزا غذا بپزید. چربیهای سالم در آجیلها، دانهها (دانه چیا، تخم کتان)، آووکادو و ماهیهای چرب نیز یافت میشوند. روشهای پخت سالمتری مانند کبابکردن، آبپز کردن و بخارپز کردن یا سرخکردن با مقدار کمی روغن را انتخاب کنید.
برای جلوگیری از دیابت چی نخوریم؟
برای پیشگیری از دیابت باید از مصرف غذاهای ممنوع برای دیابتیها نیز پرهیز کنید. در ادامه بعضی از این غذاها را بررسی میکنیم.
۱. نمک
نمک زیاد میتواند موجب فشارخون بالا شود که خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ را افزایش میدهد. مقدار توصیهشده مصرف نمک ۶ گرم (یک قاشق چایخوری) در روز است.
۲. الکل
نوشیدن الکل خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ را افزایش میدهد. الکل کالری زیادی دارد که میتواند منجر به افزایش وزن شود. افزایش وزن از عوامل خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ است.
۳. گوشت قرمز و فراوریشده
مصرف گوشت قرمز و فراوریشده را محدود یا از آن اجتناب کنید. درعوض پروتئین موردنیاز بدن خود را از غذاهایی مانند تخممرغ، ماهی، گوشت سفید بدون چربی مانند مرغ و بوقلمون، آجیل بدون نمک، توفو و تمپه تأمین کنید.
نقش مکملها و داروهای پیشگیری از دیابت
در کنار اصلاح سبک زندگی و رژیم غذایی، بعضی اوقات از داروها و مکملها نیز برای کاهش خطر ابتلا به دیابت یا کنترل بهتر قند خون استفاده میشود. این ترکیبات را میتوان در سه دستهٔ کلی شامل داروهای تجویزی، مکملهای تغذیهای و مکملهای گیاهی بررسی کرد که هرکدام نقش، میزان اثربخشی و کاربرد متفاوتی دارند.
در ادامه، این موارد را بهصورت جداگانه بررسی میکنیم تا مشخص شود کدامیک میتوانند مفید باشند و در چه شرایطی باید از آنها استفاده کرد.
داروهای تجویزی
در برخی افراد با پیشدیابت یا در معرض خطر بالا، ممکن است پزشک برای کاهش احتمال پیشرفت بیماری به دیابت نوع ۲ از داروهای خاص استفاده کند. این داروها جایگزین اصلاح سبک زندگی نیستند و معمولاً فقط در شرایط مشخص پزشکی تجویز میشوند.
- متفورمین: یکی از داروهایی است که بیشترین شواهد را در کاهش خطر تبدیل پیشدیابت به دیابت نوع ۲ دارد. این دارو معمولاً برای افراد دارای اضافهوزن، پیشدیابت یا مقاومت به انسولین در نظر گرفته میشود و اثر اصلی آن بهبود حساسیت بدن به انسولین است.
- آمپولهای لاغری: این داروها در اصل برای درمان دیابت نوع ۲ استفاده میشوند و با کاهش اشتها، بهبود کنترل قند خون و کمک به کاهش وزن عمل میکنند. استفاده از آنها در زمینه کاهش ریسک، محدود به شرایط خاص و تصمیم پزشک است و کاربرد عمومی پیشگیرانه ندارد. آمپول اوزمپیک (سماگلوتاید) از جمله داروهایی است که برای دیابت نوع ۲ استفاده میشود.
مکملهای تغذیهای (ویتامینها و مواد معدنی)
مصرف مکملهای ویتامین و مواد معدنی خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ را کاهش نمیدهد. بهتر است که ویتامینها و مواد معدنی موردنیاز بدنتان را از رژیم غذایی دریافت کنید. تنها استثنای موجود مصرف ویتامین دی در پاییز و زمستان است.
ویتامین دی
کمبود ویتامین دی از عوامل خطر مهم دیابت نوع ۲ محسوب میشود. مطالعات نشان دادهاند که افزایش مصرف ویتامین دی میتواند عملکرد سلولهای پانکراس تولیدکننده انسولین و واکنش بدن به انسولین را بهبود دهد.
منیزیم
سطح پایین منیزیم خون در بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ رایج است و در افرادی که قند خون خود را بهخوبی کنترل نمیکنند، بیشتر دیده میشود. مصرف مکملهای منیزیم میتواند به تولید انسولین سالم و افزایش عملکرد انسولین در بافتهای بدن کمک کند.
مکملهای منیزیم ممکن است با چند دارو، مانند داروهای ادرارآور و آنتیبیوتیکها، تداخل داشته باشند. قبل از شروع مصرف مکملهای منیزیم با پزشک یا داروساز درمورد هرگونه تداخل دارویی احتمالی مشورت کنید.
آلفا لیپوئیک اسید
آلفا لیپوئیک اسید (ALA) ترکیبی شبیه ویتامین و آنتیاکسیدان قوی است که در کبد تولید میشود و در بعضی از غذاها مانند اسفناج، کلمبروکلی و گوشت قرمز یافت میشود.
مصرف مکملهای ALA در کنار درمان دارویی دیابت میتواند به کاهش قند خون ناشتا و A1C کمک کند، اگرچه ممکن است چند ماه طول بکشد تا این اثرات را مشاهده کنید. همچنین ممکن است که ALA از شما در برابر آسیب اکسیداتیو ناشی از قند خون بالا محافظت کند.
ممکن است که ALA با داروهای بیماری پرکاری تیروئید یا کمکاری تیروئید تداخل داشته باشد. اگر کمبود ویتامین B1 (تیامین) دارید یا الکل مصرف میکنید، از دوزهای بسیار زیاد ALA خودداری کنید.
کروم
کمبود کروم توانایی بدن در استفاده از کربوهیدراتها برای تولید انرژی را کاهش و نیاز بدن به انسولین را افزایش میدهد. مکملهای کروم میتوانند اثرات انسولین را افزایش دهند یا به فعالیت سلولهای پانکراس تولیدکننده انسولین کمک کنند.
بعضی از داروها (مانند آنتیاسیدها و سایر داروهای تجویزشده برای سوزش سردل) جذب کروم را کاهش میدهند. درمورد تداخلات دارویی احتمالی با پزشک مشورت کنید.
پروبیوتیکها
آسیب به باکتریهای روده با افزایش خطر ابتلا به چند بیماری ازجمله دیابت مرتبط است. مکملهای پروبیوتیک حاوی باکتریهای مفید یا میکروبهای دیگری هستند. این مکملها میتوانند موجب بهبود هضم کربوهیدراتها در بدن شوند.
مکملها و دمنوشهای گیاهی
در طول تاریخ بسیاری از فرهنگها برای اهداف دارویی بهشدت به گیاهان و ادویهها متکی بودهاند. طب مدرن اکنون در حال بررسی چگونگی استفاده از این منابع سنتی برای درمان و مدیریت دیابت است. مکملهای گیاهی خاصی مانند دارچین و آلوئهورا میتوانند در کاهش قند خون مؤثر باشند.
دارچین
مکملهای دارچین از پودر کامل دارچین یا عصاره آن ساخته میشوند. تحقیقات نشان میدهد که آنها میتوانند به بدن کمک کنند تا بهتر به انسولین پاسخ دهد. نوع رایج دارچین کاسیا حاوی کومارین است که درصورت مصرف زیاد ممکن است به کبد آسیب برساند.
جینسینگ
جینسینگ گیاهی گلدار است که معمولا در آمریکای شمالی یافت میشود. مطالعهای در سال ۲۰۲۴ نشان داد که جینسینگ میتواند در کاهش قند خون بعد از غذا در افراد سالم و افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ مؤثر باشد.
اگر داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی یا رقیقکننده خون مانند وارفارین مصرف میکنید، باید از جینسینگ اجتناب کنید، زیرا میتواند اثربخشی دارو را کاهش دهد.
برگ بو
مشخص شده است که برگ بو موجب میشود که بدن از انسولین بهطور مؤثرتری استفاده کند، حتی در دوزی بهاندازه ۵۰۰ میلیگرم که کمتر از نصف قاشق چایخوری است. سایر ادویهها مانند دارچین، میخک، زردچوبه، گشنیز و زیره نیز در کنترل سطح قند خون مفید هستند.
آلوئهورا
آلوئه ورا همچنین ممکن است به کسانی که سعی در کاهش قند خون خود دارند کمک کند.
مکملهای تهیهشده از برگهای این گیاه میتوانند در کاهش قند خون ناشتا در افراد مبتلا به پیشدیابت یا دیابت نوع ۲ مؤثر باشند.
آلوئهورا با چند دارو ازجمله داروی قلبی دیگوکسین (digoxin)، تداخل دارد. بنابراین قبل از مصرف آن باید با پزشک مشورت کنید.
بربرین
بربرین یک گیاه خاص نیست بلکه ترکیبی تلخمزه است که از ریشه و ساقه گیاهان خاصی ازجمله گل مهر طلا (goldenseal) و فلودندرون گرفته میشود. بررسی و متاآنالیزی در سال ۲۰۲۱ نشان داد که بربرین میتواند به کاهش قند خون ناشتا، بدون ایجاد خطر افت قند خون، کمک کند.
ممکن است که بربرین موجب اختلالات گوارشی مانند یبوست، اسهال یا نفخ شود. همچنین ممکن است با بعضی از داروها تداخل داشته باشد. بنابراین قبل از مصرف این مکمل با پزشک مشورت کنید.
کدو تلخ
این گیاه خاص که به خربزه تلخ نیز معروف است، بهدلیل تواناییاش در تنظیم قند خون، توجه زیادی را به خود جلب کرده است.
گیمنما (Gymnema Sylvestre)
گیمنما گیاهی است که در سنت آیورودای هند از راههای درمان دیابت به شمار میآید. مطالعات نشان دادهاند که این گیاه موجب کاهش جذب قند در روده میشود و قند خون ناشتا را بهمیزان قابلتوجه ۱٫۵۷ میلیگرم در دسیلیتر کاهش میدهد.
کورکومین (زردچوبه)
این ادویه بهطور سنتی برای درد و بهبود زخم استفاده میشود با تنظیم سیتوکینهای التهابی بیماریهای خودایمنی را نیز مهار میکند. براساس تحقیقات ممکن است که کورکومین در بهبود حساسیت به انسولین و کمک به معکوسکردن دیابت نوع دو ۴۰۰ برابر قویتر از داروی رایج دیابت یعنی متفورمین باشد.
شنبلیله
مشخص شده است که شنبلیله به تنظیم سطح قند خون و افزایش کلسترول خوب (HDL) کمک میکند و همزمان کلسترول کل را نیز کاهش میدهد. علاوهبر این، دانههای شنبلیله منبع خوبی از فیبر محلول هستند.
تخم کتان
تخم کتان یکی از غنیترین منابع فیبر محلول در طبیعت است. تحقیقات نشان داده است که مصرف فیبر کتان بهبود قابلتوجهی در مقادیر گلوکز ایجاد میکند. علاوهبر این، روغن کتان منبع عالی آلفا لینولنیک اسید (اسید چرب امگا-۳) است. میتوان از دانه کتان آسیابشده یا روغن آن استفاده کرد.
پیاز و سیر
استفاده از پیاز و سیر برای کاهش سطح قند خون در آسیا، اروپا و خاورمیانه رایج بوده است. این گیاهان حاوی ترکیبات گوگردی آلیسین و آلیل پروپیل دی سولفید (allyl propyl di sulphide) هستند که ساختارهای شیمیایی مشابه انسولین دارند و بنابراین قند خون را کاهش میدهند.
سیلیمارین (خارمریم)
سالهاست که از این گیاه برای درمان بیماریهای کبدی استفاده میشود. تحقیقات اخیر نشان داده است که سیلیمارین مقاومت به انسولین را کاهش میدهد، سطح انسولین ناشتا را بهطور قابلتوجهی پایین میآورد و در کاهش سطح آنزیمهای کبدی بهتر از متفورمین عمل میکند.
چای سبز
چایسبز بهدلیل محتوای بالای پلیفنول آنتیاکسیدانی در طب سنتی چینی و هندی با موفقیت در بهبود هضم، بهبود زخم، کاهش قند خون و افزایش سلامت قلب استفاده شده است. تحقیقات نشان میدهد که چای سیاه، سبز و چای اولونگ (oolong) حساسیت به انسولین را افزایش میدهند ولی سایر چایهای گیاهی مؤثر نبودند زیرا از گیاه کاملیا سیننسیس به دست نیامدهاند.
پیشگیری از دیابت در گروههای خاص
بهطور کلی گامهای پیشگیری از دیابت در گروههای خاص نیز بیشتر شامل رعایت اصول سبک زندگی سالم میشود ولی نکاتی وجود دارد که در این گروهها باید بیشتر به آنها توجه داشته باشیم.
راه پیشگیری از دیابت در کودکان و نوجوانان
رعایت نکات و توصیههای زیر میتواند در پیشگیری از دیابت در کودکان و نوجوانان مؤثر باشد:
- تغذیه با شیر مادر میتواند خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ در دوران جوانی را کاهش دهد.
- بهبود کیفیت و کمیت خواب، کاهش رفتارهای کمتحرک و افزایش فعالیت بدنی سبک و شدید میتواند مزایای قابلتوجهی برای سلامت متابولیک داشته باشد.
- کاهش مصرف نوشیدنیهای شیرینشده با شکر، که با چاقی و دیابت نوع ۲ مرتبط است، خطر ابتلا به دیابت را در کودکان و نوجوانان کاهش میدهد.
- استفاده از صفحهنمایش باید محدود شود زیرا با مقاومت بیشتر به انسولین و چاقی مرتبط است.
- در کودکان مبتلا به چاقی، مداخلات رفتاری سالم مبتنی بر خانواده، شامل فعالیت بدنی، تغذیه سالم و حمایتهای سلامت روان، منجر به کاهش متوسط شاخص توده بدنی (BMI) و بهبود پارامترهای سلامت متابولیک میشود.
پیشگیری از دیابت بارداری؛ نکات حیاتی برای مادران
در دیابت بارداری سطح قند خون بالاتر از حد طبیعی است ولی از مقادیر تشخیصی دیابت پایینتر است. خطر عوارض دوران بارداری و زایمان در زنان مبتلا به دیابت بارداری بیشتر است. خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ در این زنان و احتمالا فرزندانشان در آینده نیز بیشتر است. دیابت بارداری ازطریق غربالگری قبل از تولد تشخیص داده میشود، نه ازطریق علائمی که مادر گزارش میدهد. با رعایت توصیههای زیر میتوانیم خطر ابتلا به دیابت بارداری را کاهش دهیم.
فعالیت بدنی
ورزش منظم و با شدت متوسط مانند پیادهروی، شنا، یوگا یا رقص به حفظ تعادل قند خون کمک میکند. در ورزش با شدت متوسط احساس میکنید ضربان قلبتان بالا میرود ولی نه خیلی زیاد. مثلا میتوانید با سرعت نه خیلی زیاد و نه خیلی کم پیادهروی کنید. اگر قبل از شروع ورزش، بیماری یا آسیبدیدگی دارید، درمورد ورزش با پزشک خود صحبت کنید.
تغذیه سالم
در دوران بارداری به غذای اضافی زیادی نیاز ندارید ولی برای رشد مناسب کودک باید تغذیه سالمی داشته باشید. کاهش مصرف غذاهای پرچرب و پُرقند موجب حفظ وزن سالم میشود و خطر ابتلا به دیابت بارداری را کاهش میدهد.
برای وعدههای غذایی و میانوعدهها گزینههای سالمتری را انتخاب کنید؛ بهجای نان و غلات سفید از غلات کامل استفاده کنید و سبزیجات زیادی بخورید. از غذاها و نوشیدنیهای پرچرب یا پرقند دوری کنید.
حفظ وزن سالم
با تغذیه سالم و ورزش میتوانید وزن سالم را حفظ کنید. در طول سهماهه دوم و سوم بارداری حدود ۰٫۵ کیلوگرم در هفته وزن اضافه میکنید.
اگر اضافهوزن دارید، میتوانید بدون مشکل کمتر از ۰٫۵ کیلوگرم در هفته وزن اضافه کنید، البته تا زمانی که غذای خوب بخورید و وعدههای غذایی منظم (صبحانه، ناهار و شام) داشته باشید. این نشان میدهد که برای رشد سالم کودک خود بهاندازه کافی مواد مغذی (کلسیم، آهن، ویتامینها، پروتئین و انرژی) دریافت میکنید.
کلام آخر دکتردکتر
دیابت بیماری مزمنی است که بهتدریج به قسمتهای مختلف بدن آسیب میرساند. سالانه تعداد زیادی از افراد در سراسر جهان دراثر عوارض ناشی از دیابت جان خود را از دست میدهند. با پیشگیری از دیابت میتوانیم از بسیاری از آسیبها و عوارض این بیماری جلوگیری کنیم و قند خون خود را در محدوده سالم نگه داریم. مهمترین نکته در پیشگیری از بیماری دیابت درپیشگرفتن سبک زندگی سالم است. تغذیه سالم و افزایش فعالیت بدنی میتواند موجب حفظ قند خون در محدوده مناسب شود.
بعضی از افراد تا سالها پس از ابتلا به این بیماری متوجه آن نمیشوند. اینجا است که چکاپهای سالانه و کنترل منظم قند خون اهمیت پیدا میکند. با خدمت آزمایش در محل دکتردکتر بهراحتی میتوانید آزمایشات و چکاپهای سلامتی خود را در خانه انجام دهید.
