در سالهای اخیر، دیابت نوع ۱ بهعنوان یکی از چالشهای جدی بهداشتی در جوامع مختلف توجه زیادی را به خود جلب کرده است. در این مقاله به این سؤال پاسخ میدهیم که دیابت نوع ۱ چیست؛ سپس جدیدترین روشهای درمانی مورد استفاده امروز را بررسی میکنیم، درباره مهمترین علائم بیماری میگوییم و در پایان، برنامه غذایی مناسب برای کمک به کنترل قند خون و بهبود کیفیت زندگی افراد مبتلا را ارائه میدهیم. هدف این نوشته آن است که دیدی جامع، کاربردی و بهروز درباره دیابت نوع ۱ فراهم کند تا بیماران، خانوادهها و کارشناسان سلامت بتوانند تصمیمهای بهتری درباره مراقبت و مدیریت این بیماری اتخاذ کنند.
دیابت نوع ۱ چیست و چه تفاوتی با نوع ۲ دارد؟
بهطور کلی و براساس آخرین اطلاعات، در ایران ۱۴٫۲ درصد افراد بالغ کشور مبتلا به دیابت و ۲۴٫۸ درصد مبتلا به پیشدیابت هستند. شیوع دیابت در ایران از متوسط جهانی (۱۲٫۲ درصد) بالاتر است. با توجه به شیوع بالای دیابت، شناخت انواع مختلف این بیماری و تفاوتهای آنها اهمیت زیادی در پیشگیری و مدیریت بهتر دارد.
افراد مبتلا به دیابت معمولاً در یکی از ۲ دسته زیر قرار میگیرند:
- بدن آنها هیچ انسولینی تولید نمیکند.
- بدن آنها در استفاده صحیح از انسولینی که تولید میکند دچار مشکل است.
دیابت نوع ۱ (T1D) یک بیماری خودایمنی و مادامالعمر است که باعث میشود پانکراس نتواند هورمون انسولین تولید کند. دیابت نوع ۱ در گذشته با نام «دیابت نوجوانان» یا «دیابت وابسته به انسولین» شناخته میشد.
اگر انسولین کافی در بدن وجود نداشته باشد، مقدار زیادی قند در خون تجمع پیدا میکند و باعث هایپرگلیسمی (افزایش قند خون) میشود. در صورت درمان نشدن، این وضعیت ممکن است به مشکلات جدی سلامت یا حتی مرگ منجر شود.
در پاسخ به اینکه تفاوت دیابت نوع ۱ و دیابت نوع ۲ چیست، باید بدانید اینکه بدن شما انسولین تولید میکند یا نه، یکی از تفاوتهای اصلی بین دیابت نوع ۱ و دیابت نوع ۲ است.
| شاخص مقایسه | دیابت نوع ۱ | دیابت نوع ۲ |
| علت بروز | یک بیماری خودایمنی است. | یک اختلال هورمونی (همراه با مقاومت به انسولین) است. |
| آیا بدن انسولین تولید میکند؟ | خیر، بدن انسولین تولید نمیکند. | بله، حداقل در مراحل اولیه؛ اما بدن به آن پاسخ مناسب نمیدهد. |
| آیا نیاز به مصرف انسولین وجود دارد؟ | بله، همیشه نیاز است. | گاهی اوقات لازم میشود. |
| آیا کودکان را درگیر میکند؟ | بله، اغلب از حدود ۴ تا ۶ سالگی ممکن است بروز کند. | بیشتر در بزرگسالان شایع است اما در کودکان و نوجوانان نیز رو به افزایش است. |
دریافت این تشخیص میتواند رویدادی تغییردهنده در زندگی باشد. با این حال، ابزارها و فناوریهای متعددی برای کمک به مدیریت دیابت نوع ۱ در دسترس هستند و مراقبان سلامت نیز در این مسیر همراه شما خواهد بود.
علت ابتلا به دیابت نوع ۱
دیابت نوع ۱ یک اختلال خودایمنی است؛ یعنی در اثر بیشفعالی سیستم ایمنی بدن ایجاد میشود.
در دیابت نوع ۱، بدن انسولین تولید نمیکند. دلیل آن این است که سیستم ایمنی، بهاشتباه، سلولهای پانکراس را بهعنوان عوامل مهاجم شناسایی میکند و به سلولهای تولیدکننده انسولین حمله میکند. این حمله باعث از بین رفتن توانایی طبیعی بدن برای ساخت انسولین میشود.
البته دانشمندان هنوز علت دقیق دیابت نوع ۱ را نمیدانند. مشخص است که سیستم ایمنی بهاشتباه به سلولهای تولیدکننده انسولین در پانکراس حمله میکند، اما دلیل این خطا هنوز روشن نیست. در نهایت، تخریب این سلولها منجر به فقدان کامل انسولین در بدن میشود.
مطالعات نشان میدهد که عوامل ژنتیکی نقش مهمی دارند. میزان خطر بسته به سابقه ژنتیکی متفاوت است. احتمال ابتلا به دیابت نوع ۱ به صورت زیر برآورد میشود:
- ۱ نفر از هر ۲۵۰ نفر، در صورتی که سابقه خانوادگی بیولوژیکی وجود نداشته باشد؛
- بین ۱ نفر از هر ۲۵ تا ۱ نفر از هر ۱۰۰ نفر، اگر مادر بیولوژیکی مبتلا به دیابت نوع ۱ باشد؛
- ۱ نفر از هر ۱۷ نفر، اگر پدر بیولوژیکی مبتلا به دیابت نوع ۱ باشد؛
- بین ۱ نفر از هر ۱۰ تا ۱ نفر از هر ۴ نفر، اگر هر دو والد مبتلا به دیابت نوع ۱ باشند.
برخی عوامل مانند عفونتهای ویروسی یا سموم محیطی ممکن است در افرادی که زمینه ژنتیکی دارند، حمله سیستم ایمنی را تحریک کنند.
علائم دیابت نوع ۱
علائم دیابت نوع 1 عبارتاند از:
- تشنگی بیشازحد؛
- تکرر ادرار، از جمله خیس شدن مکرر پوشک در نوزادان و شبادراری در کودکان؛
- گرسنگی شدید؛
- کاهش وزن غیرقابلتوضیح؛
- خستگی؛
- تاری دید؛
- دیر خوب شدن بریدگیها و زخمها؛
- عفونتهای قارچی واژینال.
علائم معمولاً در ابتدا خفیف هستند و طی چند روز، چند هفته یا چند ماه تشدید میشوند. اگر شما یا کودک یا یکی از اعضای خانوادهتان این علائم را دارید، در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنید و درخواست آزمایش برای دیابت نوع ۱ بدهید. میتوانید همین جا در دکتردکتر نوبت ویزیت آنلاین بگیرید.
نشانههای اورژانسی دیابت نوع ۱ تشخیصدادهنشده که ناشی از عارضهای به نام کتواسیدوز دیابتی (DKA) است، شامل موارد زیر میشود:
- بوی میوهای در تنفس؛
- تهوع و استفراغ؛
- درد شکم؛
- تنفس سریع؛
- گیجی و خستگی شدید.
در صورت بروز این علائم فوراً به اورژانس مراجعه کنید. کتواسیدوز دیابتی یک وضعیت تهدیدکننده حیات است.
عوارض دیابت نوع ۱
در طول زمان، بالا بودن مداوم قند خون میتواند به بخشهای مختلف بدن آسیب برساند. عوارض دیابت نوع 1 در مردان و زنان ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- مشکلات چشمی مانند رتینوپاتی، ادم ماکولا، آبمروارید و گلوکوم؛
- مشکلات پا از جمله زخمها و عفونتهایی که ممکن است به گانگرن (مرگ و تخریب بافت بدن بهدلیل قطع جریان خون یا عفونت شدید) منجر شوند؛
- بیماریهای قلبی؛
- فشار خون بالا؛
- بیماریهای کلیوی؛
- مشکلات سلامت دهان و دندان؛
- نوروپاتی (آسیب عصبی)؛
- مشکلات پوستی مانند خشکی پوست، عفونتهای باکتریایی و قارچی و درماتوپاتی که میتواند دلیل خارش بدن در افراد دیابتی باشد؛
- سکته مغزی.
نزدیک به نیمی از افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ در طول زندگی خود دچار یک عارضه جدی میشوند. با این حال، حفظ مداوم قند خون در محدوده هدف میتواند به پیشگیری از این مشکلات کمک کند. اگر فرد طی ۲۰ سال نخست پس از تشخیص دچار عارضهای نشود، پیشآگهی (چشمانداز بیماری) معمولاً مطلوب خواهد بود.
همچنین افراد مبتلا به دیابت ۲ تا ۳ برابر بیشتر در معرض ابتلا به افسردگی هستند و احتمال تشخیص اضطراب در آنها حدود ۲۰ درصد بیشتر از افراد بدون دیابت است. توجه به سلامت روان و دریافت کمک تخصصی در صورت نیاز، بخش مهمی از مراقبت از این بیماری محسوب میشود.
روشهای تشخیص دیابت نوع ۱
تشخیص دیابت نوع ۱ معمولاً کار دشواری نیست. پزشک برای تشخیص از آزمایشهای زیر استفاده میکند:
- آزمایش قند خون: در زمان تشخیص، سطح گلوکز خون اغلب بسیار بالا است.
- آزمایش هموگلوبین گلیکوزیله (A1c): این آزمایش میانگین قند خون شما را در سه ماه گذشته اندازهگیری میکند.
- آزمایش آنتیبادی: این آزمایش خون وجود اتوآنتیبادیها را بررسی میکند تا مشخص شود فرد مبتلا به دیابت نوع ۱ است یا نوع ۲. وجود برخی آنتیبادیهای خاص نشاندهنده دیابت نوع ۱ است.
پزشک ممکن است برای ارزیابی وضعیت عمومی سلامت و بررسی احتمال کتواسیدوز دیابتی (DKA) آزمایشهای زیر را نیز درخواست کند:
- پانل متابولیک پایه (آزمایش خون)؛
- آزمایش ادرار (برای بررسی وجود کتونها)؛
- آزمایش گازهای خون شریانی (ABG).
آزمایشهای تخصصی و تفسیر آنها
انواع آزمایش تشخیص دیابت نوع 1 در ادامه معرفی میشوند.
آزمایش A1C
آزمایش A1C میانگین سطح قند خون شما را در ۲ تا ۳ ماه گذشته اندازهگیری میکند.
- طبیعی: کمتر از ۵٫۷٪
- پیشدیابت: ۵٫۷–۶٫۴٪
- دیابت: ۶٫۵٪ یا بیشتر.
آزمایش قند خون ناشتا
این آزمایش سطح قند خون شما را بعد از یک ناشتایی شبانه (عدم مصرف غذا) اندازهگیری میکند.
- طبیعی: ۹۹ میلیگرم در دسیلیتر یا کمتر؛
- پیشدیابت: ۱۰۰ تا ۱۲۵ میلیگرم در دسیلیتر؛
- دیابت: ۱۲۶ میلیگرم در دسیلیتر یا بیشتر.
آزمایش تحمل گلوکز
این آزمایش سطح قند خون شما را قبل و بعد از نوشیدن یک محلول حاوی گلوکز اندازهگیری میکند. شما قبل از آزمایش ناشتا خواهید بود و ابتدا خون برای تعیین قند خون ناشتا گرفته میشود. سپس محلول گلوکز را مینوشید و سطح قند خون شما در فواصل مشخص معمولاً ۱ ساعت، ۲ ساعت و احتمالاً س۳ ه ساعت پس از نوشیدن کنترل میشود.
در ۲ ساعت پس از نوشیدن محلول:
- طبیعی: ۱۴۰ میلیگرم در دسیلیتر یا کمتر؛
- پیشدیابت: ۱۴۰ تا ۱۹۹ میلیگرم در دسیلیتر؛
- دیابت: ۲۰۰ میلیگرم در دسیلیتر یا بیشتر.
آزمایش قند خون تصادفی
این آزمایش سطح قند خون شما را در زمان انجام آزمایش اندازهگیری میکند. میتوانید این آزمایش را در هر زمان انجام دهید و نیازی به ناشتا بودن ندارید.
- طبیعی: ندارد؛
- پیشدیابت: ندارد؛
- دیابت: ۲۰۰ میلیگرم در دسیلیتر یا بیشتر.
آزمایش آنتیبادی
دیابت نوع ۱ زمانی رخ میدهد که سیستم ایمنی بدن شما اتوآنتیبادیها (نوعی سلول ایمنی) تولید کند که سلولهای تولیدکننده انسولین در پانکراس را از بین میبرد. یک آزمایش خون ساده میتواند این اتوآنتیبادیهای مرتبط با دیابت را بررسی کند.
دیابت نوع ۱ در سه مرحله مشخص بر اساس تعداد اتوآنتیبادیها، سطح قند خون و وجود یا عدم وجود علائم توسعه مییابد.
درمان دیابت نوع ۱
تا به امروز، دیابت درمان قطعی ندارد اما قابلکنترل است. برای مدیریت دیابت نوع ۱، نیاز است که چندین بار در روز انسولین مصرف کنید. حفظ قند خون در محدوده مناسب کلیدی است. چندین عامل سطح گلوکز شما را تحت تأثیر قرار میدهند؛ بنابراین مدیریت دیابت نوع ۱ پیچیده و بسیار فردی است.
متخصص غدد و دیگر کارشناسان دیابت به شما کمک میکنند چهارچوب درمانی را تعیین کنید، اما دیابت نوع ۱ عمدتاً یک بیماری خودمدیریتشونده است.
۱. درمان با انسولین
انواع مختلفی از انسولین بهعنوان داروهای دیابت نوع ۱ وجود دارد که سرعت اثر و مدت زمان فعالیت آنها متفاوت است. ممکن است نیاز داشته باشید بیش از یک نوع انسولین استفاده کنید.
- انسولین پایه (Basal یا طولانیاثر): سطح ثابتی از انسولین که در طول روز نیاز است.
- انسولین وعدهای (Bolus): مقادیر مشخصی که هنگام غذاخوردن یا برای اصلاح قند خون بالا تزریق میشود.
روشهای مصرف انسولین:
- تزریقهای متعدد روزانه (MDI): با هر تزریق، انسولین را با سرنگ از ویال خارج کرده و به بافت چربی زیر پوست تزریق میکنید.
- قلم انسولین: قلمهای آماده پرشده با انسولین هستند و دوزها به بافت چربی زیر پوست تزریق میشوند.
- پمپ انسولین: انسولین را بهصورت مداوم و بر اساس نیاز از طریق لوله کوچکی که زیر پوست قرار دارد، تحویل میدهد و نحوه ترشح طبیعی پانکراس را شبیهسازی میکند.
- انسولین استنشاقی سریعاثر: این نوع انسولین از طریق دهان استنشاق میشود، مشابه اسپری آسم. تنها یک نوع انسولین قابل استنشاق وجود دارد.
میزان انسولین موردنیاز روزانه بسته به سن، شرایط خاص و مراحل زندگی مانند بلوغ، بارداری یا مصرف داروهای استروئیدی متفاوت است. مصرف بیش از حد انسولین میتواند باعث افت قند خون شود که نیاز به درمان فوری دارد، معمولاً با خوردن یا نوشیدن مواد شیرین.
۲. پایش گلوکز
شما نیاز دارید سطح گلوکز خود را در طول روز بهطور دقیق کنترل کنید. میتوانید از دستگاه تست قند خون و/یا مانیتور مداوم گلوکز (CGM) استفاده کنید.
پزشک محدوده هدف قند خون یا زمان در محدوده (TIR) را به شما میدهد. محدوده مناسب برای هر فرد بستگی به عوامل مختلفی دارد.
برخی از CGMها و پمپهای انسولین میتوانند با هم جفت شوند و یک سیستم حلقه بسته هیبریدی ایجاد کنند. در این سیستم، پمپ بر اساس سطح گلوکز بهطور خودکار انسولین تحویل میدهد تا قند خون در محدوده هدف باقی بماند. با این حال، این سیستم کاملاً خودکار نیست و در برخی شرایط شما باید اطلاعات لازم را به پمپ بدهید.
آیا درمان قطعی دیابت نوع ۱ وجود دارد؟
در حال حاضر درمان قطعی برای این بیماری وجود ندارد، اما دانشمندان در حال تحقیق برای پیشگیری از دیابت نوع 1 یا کند کردن پیشرفت بیماری هستند.
دیابت نوع ۱ ممکن است در خانوادهها ارثی باشد؛ بنابراین پزشک ممکن است بتواند اعضای خانواده شما را برای اتوآنتیبادیهای ایجادکننده بیماری آزمایش کند. وجود اتوآنتیبادیها حتی بدون علائم دیابت، نشاندهنده افزایش احتمال ابتلا به بیماری است. اگر کسی نشانههای اولیه اتوآنتیبادیها را داشته باشد، ممکن است برایش دارویی به نام تپلزیوماب (Teplizumab) تجویز شود که ظهور علائم دیابت نوع ۱ و نیاز به تزریق انسولین را به تأخیر میاندازد. این دارو به صورت تزریق داخل وریدی یک بار در روز برای چند روز تجویز میشود.
تحقیقات درباره روشهای پیشگیری از دیابت در کودکان و بزرگسالان ادامه دارد.
آیا قرص برای دیابت نوع ۱ وجود دارد؟
در حال حاضر هیچ قرصی برای درمان دیابت نوع ۱ وجود ندارد اما برخی افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ ممکن است همراه با انسولین متفورمین (Metformin) مصرف کنند.
متفورمین دارویی است که معمولاً برای افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ تجویز میشود. برخی از بیماران دیابت نوع ۱ از متفورمین استفاده میکنند تا مقاومت به انسولین خود را درمان کنند. برای اطلاع بیشتر میتوانید ببینید مقاومت به انسولین چیست. درهرحال، متفورمین درمان مکمل است نه داروی اصلی.
اگر بهدنبال درمان دیابت نوع 1 بدون تزریق انسولین هستید، پیشتر به انسولین استنشاقی و پمپهای انسولین اشاره شد. بههرحال، امروزه رایجترین روش درمان دیابت نوع ۱ دریافت انسولین تزریقی است.
تازههای درمان دیابت نوع ۱
از تازههای درمان دیابت نوع 1 میتوان به ۲ نوع پیوند عضو اشاره کرد که ممکن است دیابت نوع ۱ را «درمان» کند. اما این روشها با ریسکهای قابلتوجهی همراه هستند، از جمله عوارض جراحی و خطرات ناشی از مصرف داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی. پزشکان تنها برای تعداد محدودی از بیماران مجاز به انجام این پیوندها هستند. این پیوندها عبارتاند از:
- پیوند سلولهای لانگرهانس (Islet cell transplant): در سال ۲۰۲۳، سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) استفاده از پیوند سلولهای لانگرهانس پانکراس را برای افرادی که مدیریت دیابت نوع ۱ برایشان دشوار است، تأیید کرد. این سلولها انسولین تولید میکنند و پیوند میتواند نیاز شما به تزریق انسولین را بهطور کامل یا قابلتوجهی کاهش دهد.
- پیوند پانکراس: در صورتی که نیاز به پیوند کلیه هم داشته باشید، ممکن است واجد شرایط پیوند پانکراس شوید. اگر پیوند موفقیتآمیز باشد، شما دیگر دیابت نخواهید داشت.
روشهای نوین درمان دیابت نوع 1 بدون تزریق انسولین
تحقیقات پزشکی در زمینه درمان و خوب شدن دیابت نوع 1 بدون نیاز به انسولین پیشرفتهای بزرگی داشته است. دانشمندان به دنبال روشهای جدیدی برای مدیریت این بیماری هستند که میتواند کیفیت زندگی افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ را بهطور قابل توجهی بهبود دهد.
یافتن روشهای نوین برای درمان دیابت نوع ۱ به یک اولویت تحقیقاتی تبدیل شده است. پژوهشگران در حال بررسی سلول درمانی، آنتیبادیهای مونوکلونال و ایمنیدرمانی هستند. این روشها هدفشان اصلاح علت اصلی بیماری است، نه کنترل علائم بهتنهایی.
- سلول درمانی (درمان با سلولهای بنیادی): ممکن است بتواند سلولهای جدید تولیدکننده انسولین ایجاد کند.
- آنتیبادیهای مونوکلونال: میتوانند بخشهایی از سیستم ایمنی که باعث دیابت نوع ۱ میشوند را هدف قرار دهند.
- ایمنیدرمانی: تلاش میکند حمله سیستم ایمنی به سلولهای تولیدکننده انسولین را کنترل کند.
- جایگزینی سلولهای بتا و بازتنظیم سیستم ایمنی: بررسی روشهایی برای جایگزینی سلولهای بتای تولیدکننده انسولین که توسط سیستم ایمنی تخریب شدهاند.
همانطور که گفتیم، توجه زیادی به تحقیقات در زمینه دیابت میشود. بیراه نیست اگر امیدوار به شنیدن خبرهایی درباره جدیدترین درمان دیابت نوع 1 در کودکان و بزرگسالان باشیم. حتی کشف داروی جدید برای درمان دیابت نوع 1 هم دور از ذهن نیست.
سبک زندگی و رژیم غذایی برای دیابت نوع ۱
دیابت نوع ۱ و نوع ۲ هر دو نیازمند تغییراتی در سبک زندگی هستند. در هر دو بیماری، حفظ سطح قند خون سالم اهمیت زیادی دارد.
یکی از روشهای کنترل قند خون، استفاده از دستگاههای پایش گلوکز مانند نوارهای تست قند، تست انگشتی یا مانیتورهای مداوم قند خون است.
همچنین، رژیم غذایی برای دیابت نوع 1 حیاتی است. توصیه میشود که افراد دیابتی تمرکز خود را روی مصرف پروتئینهای کمچرب، سبزیجات غیرنشاستهای، چربیهای سالم و کربوهیدراتهای پیچیده قرار دهند. هرچند با رعایت تعادل میتوانید هرچیزی بخورید، اما ضروری است مصرف برخی غذاهای ممنوعه برای دیابتی ها را محدود کنید. توصیه میشود از میزان قند خوراکیها و نوشیدنیهای مختلف مثلاً مقدار قند موز برای دیابتی ها هم آگاه باشید.
فراموش نکنید که صرفنظر از نوع دیابت شما، آنچه میخورید بر سطح قند خون شما تأثیر میگذارد. برنامهریزی غذایی سالم برای همه مهم است، چه دیابت داشته باشند و چه نداشته باشند. اما افراد مبتلا به دیابت به دنبال ایجاد تعادل بین آنچه میخورند و دیگر عواملی هستند که بر قند خون اثر میگذارند، مانند فعالیت بدنی و انسولین یا دیگر داروها.
مدیریت استرس نیز برای افراد دیابتی بسیار مهم است. هورمونهایی که در پاسخ به استرس آزاد میشوند، ممکن است ضربان قلب، فشار خون و قند خون را افزایش دهند. استرس و واکنشهای عاطفی همچنین انجام صحیح تغذیه، ورزش و مراقبت از خود را دشوارتر و مدیریت دیابت را سختتر میکنند. بنابراین، مدیریت استرس اهمیت زیادی دارد.
نمونه رژیم غذایی دیابت نوع 1
یک رژیم غذایی سالم و متعادل برای همه افراد اهمیت دارد، چه دیابت داشته باشند و چه نداشته باشند، و همچنین به مدیریت دیابت کمک میکند. رژیم غذایی دیابت نوع 1 باید شامل تمام گروههای غذایی باشد: میوه، سبزیجات، کربوهیدراتها، پروتئین و لبنیات.
وعده صبحانه برای دیابت نوع 1 باشد یا ناهار و شام، صفحه غذایی دیابت (Diabetes Plate) سادهترین روش برای تهیه وعدههای غذایی سالم است که به مدیریت قند خون کمک میکند. با این روش میتوانید وعدههایی با تعادل مناسب سبزیجات، پروتئین و کربوهیدراتها ایجاد کنید، بدون نیاز به شمارش، محاسبه، وزن کردن یا اندازهگیری. نسبت مواد خوراکی باید به شکل زیر باشد:
- نصف بشقاب: سبزیجات غیرنشاستهای (مثل کاهو، خیار، گوجه، بروکلی، هویج یا اسفناج)
- یکچهارم بشقاب: پروتئین کمچرب (مثل مرغ یا بوقلمون بدون پوست)
- یکچهارم بشقاب: کربوهیدراتهای باکیفیت (مثل سبزیجات نشاستهای، غلات کامل، لبنیات کمچرب یا میوه)
| روز هفته | صبحانه | ناهار | شام |
| شنبه | املت سبزیجات با کدو و آووکادو | فلافل پخته با نان پیتای سبوسدار، حمص و تبوله | مرغ پارمزان پخته با جعفری |
| یکشنبه | پنکیک سبوسدار با دوغ | سوپ لوبیا سفید و سبزیجات (کدو سبز، اسفناج، گوجهفرنگی، سبزی تازه) | سالمون با سالاد زیتون و لوبیا سبز |
| دوشنبه | جو دوسر پرک با گردو و توت تازه | سالاد سالمون با لوبیا | ران مرغ بریان با سیبزمینی، پیازچه و سبزیجات مخلوط |
| سهشنبه | تست سبوسدار با کره مغزها و موز | چیلی بوقلمون و ۳ نوع لوبیا | کاری توفو و بادام هندی با برنج قهوهای، گلکلم و لوبیا سبز |
| چهارشنبه | مافین تخممرغ و سبزیجات با کدو و پنیر فتا | سالاد سزار مرغ در نان اسفناجی | تاکوی ماهی گریلشده با سالاد کلم و گشنیز |
| پنجشنبه | اسموتی توتفرنگی، هلو و شیر بادام | خوراک عدس با اسفناج و سبزی تازه | کوفته بوقلمون با سیر و پوره گلکلم |
| جمعه | تست سبوسدار با آووکادو و گشنیز | برگر کینوا و لوبیا سیاه با لوبیا سبز تنوری و سالاد | ماهی با روکش بادام و لیمو همراه اسفناج |
درمان دیابت نوع 1 با طب سنتی
ورزش منظم، مدیریت استرس و مصرف بیشتر مواد غذایی پر فیبر و پروبیوتیک ممکن است به کاهش سطح قند خون کمک کنند. هرچند این تغییرات سبک زندگی جایگزین درمان پزشکی دیابت یا سایر اختلالات متابولیک نمیشوند، افراد مبتلا به دیابت میتوانند از چند درمان گیاهی دیابت نوع 1 که به کنترل سطح قند خون کمک میکنند، بهره بگیرند.
دارچین
این ادویه محبوب برای تأثیرات بالقوه بر قند خون مورد مطالعه قرار گرفته است. برخی مطالعات نشان میدهند که ممکن است حساسیت به انسولین را بهبود دهد یا قند خون ناشتا را کمی کاهش دهد. با این حال، نتایج متناقض و اثرات معمولاً کم هستند. دارچین میتواند افزودنی خوشطعم به رژیم غذایی باشد، اما تأثیر آن بر قند خون قطعی نیست.
زنجبیل
زنجبیل حاوی ترکیبی طبیعی به نام جینجرول (Gingerol) است که دارای خواص ضدالتهابی و آنتیاکسیدانی قوی میباشد. این ویژگیها ممکن است به بدن کمک کنند گلوکز را مؤثرتر استفاده کند و سطح قند خون سالمتری حفظ شود. در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲، جینجرول ممکن است به حمایت از عملکرد انسولین نیز کمک کند.
چای سبز
چای سبز یک نوشیدنی محبوب است که ممکن است به کنترل قند خون در افراد مبتلا به دیابت کمک کند. تحقیقات نشان میدهد که میتواند عملکرد انسولین را بهبود دهد، مقاومت به انسولین را کاهش دهد و سطح سالم چربی خون را حفظ کند.
خیارچنبر تلخ (Bitter Melon)
این گیاه در طب سنتی رایج است و حاوی ترکیباتی است که ممکن است اثر انسولین را تقلید کنند یا به سلولها در جذب گلوکز کمک کنند. تحقیقات اولیه امیدوارکننده است، اما مطالعات محدود و اغلب کوچک هستند. مانند دارچین، ملون تلخ نباید جایگزین درمانهای تجویزی شود.
زردچوبه
زردچوبه ادویهای است که در طب سنتی ارزش زیادی داشته و تحقیقات نشان میدهد ممکن است برای افراد با پیشدیابت مفید باشد. مطالعات نشان میدهند که زردچوبه میتواند عملکرد انسولین را حمایت کند؛ عملکرد انسولین برای انتقال گلوکز از خون به سلولها ضروری است تا بدن بتواند از آن برای انرژی استفاده کند.
پروبیوتیک
پروبیوتیکها باکتریهای مفیدی هستند که فواید زیادی برای سلامتی دارند، از جمله بهبود کنترل قند خون. پروبیوتیکها میتوانند قند خون ناشتا، هموگلوبین A1c و مقاومت به انسولین را در افراد مبتلا به دیابت کاهش دهند.
مطالعهای در سال ۲۰۱۶ نشان داد بهبود سطح قند خون در افرادی که حداقل ۸ هفته چند گونه پروبیوتیک مصرف کردهاند، قابل توجهتر بوده است. غذاهای غنی از پروبیوتیک شامل غذاهای تخمیرشده هستند، مانند:
- ماست (به شرطی که برچسب آن حاوی کشتهای فعال زنده باشد)؛
- کفیر؛
- تمپه.
کروم
سطح بالای قند خون و دیابت با کمبود میکرومغذهایی مانند کروم و منیزیم مرتبط است. کروم در متابولیسم کربوهیدراتها و چربیها نقش دارد و ممکن است اثر انسولین را تقویت کند و به کنترل قند خون کمک کند.
غذاهای غنی از کروم عبارتاند از:
- گوشت گاو، مرغ و بوقلمون؛
- غلات کامل مانند جو؛
- میوهها و سبزیجات، مثل لوبیا سبز و سیب؛
- بادام.
با این حال، مکانیسم دقیق این ارتباط هنوز بهطور کامل شناخته نشده و نیاز به تحقیقات بیشتر دارد.
منیزیم
منیزیم نیز در تنظیم سطح قند خون مفید است. رژیمهای غذایی غنی از منیزیم با کاهش قابل توجه خطر ابتلا به دیابت مرتبط هستند. در مقابل، سطح پایین منیزیم میتواند منجر به مقاومت به انسولین و کاهش تحمل گلوکز در افراد دیابتی شود.
غذاهای غنی از منیزیم شامل:
- سبزیجات برگتیره؛
- تخمه کدو و کدو تنبل؛
- تن ماهی؛
- غلات کامل؛
- شکلات تلخ؛
- موز؛
- آووکادو؛
- انواع لوبیا.
اگر غذاهای غنی از منیزیم مصرف میکنید و سطح منیزیم خونتان کافی است، مصرف مکمل منیزیم برای شما فایدهای ندارد.
فراموش نکنید که «طبیعی» همیشه به معنای ایمن نیست. گیاهان دارویی ممکن است با داروهای دیابت، داروهای فشار خون یا رقیقکنندههای خون تداخل داشته باشند. همچنین ممکن است عوارض جانبی رخ دهد. همیشه قبل از افزودن مکمل جدید، با متخصص مراقبت سلامت مشورت کنید و بدانید این روشها بهتنهایی جایگزین راه های درمان دیابت نیستند.
کلام آخر دکتردکتر
دیابت نوع ۱ یک بیماری خودایمنی مزمن است که در آن تخریب سلولهای بتای پانکراس منجر به کمبود مطلق انسولین میشود. این بیماری اغلب در کودکان و نوجوانان بروز میکند، اما ممکن است در هر سنی ظاهر شود. تشخیص بهموقع علائمی مانند تشنگی شدید، تکرر ادرار و خستگی اهمیت حیاتی دارد، زیرا عدم کنترل قند خون میتواند به عوارض حاد و تهدیدکننده حیات منجر شود.
بهرغم نبود درمان قطعی، پیشرفتهای درمانی طی سالهای اخیر کنترل قند خون را دقیقتر و ایمنتر کردهاند و کیفیت زندگی بیماران را به شکل محسوسی بهبود دادهاند. در کنار درمان دارویی، تنظیم برنامه غذایی بر پایه شمارش کربوهیدرات، مصرف فیبر کافی، توزیع مناسب وعدهها و پرهیز از قندهای ساده، ستون اصلی مدیریت بیماری محسوب میشود. با پایبندی به این اصول، بسیاری از بیماران میتوانند زندگی سالم، فعال و طولانی داشته باشند و خطر بروز عوارض مزمن را به حداقل برسانند. برای بررسی وضعیت سلامت و میزان قند خونتان میتوانید سریع و ساده در دکتردکتر از پزشکان کاربلد نوبت ویزیت آنلاین یا حضوری بگیرید.
