اغلب خانمها خستگی را بهحساب مشغله، تاری دید را بهحساب ضعیفشدن چشمها و عفونت مکرر را بهحساب حساسیت فصلی یا ضعف سیستمایمنی میگذارند؛ درحالیکه تکتک اینها میتواند علائم دیابت در زنان باشند. چرا شناخت نشانههایش در خانمها حیاتی است؟ چون نوسان استروژن و پروژسترون مدیریت قند خون را در دورههای حساس مثل بارداری یا یائسگی حسابی پرچالش میکنند و بیتوجهی به این علائم، آسیبهای جبرانناپذیر به قلب، کلیهها و حتی سلامت جنین را بهدنبال دارد. در این راهنمای مجلۀ پزشکی و سلامت دکتردکتر، مفصل دربارۀ علائم دیابت در خانمهای جوان، میانسال و باردار حرف میزنیم.
علائم دیابت در زنان چیست؟
علائم بیماری دیابت در زنان زمانی بروز پیدا میکنند که بدن دیگر توان تبدیل قند به انرژی را نداشته باشد و سلولها به انسولین مقاوم شده باشند. اگر نمیدانید مقاومت به انسولین چیست، مطلبش را در دکتردکتر مطالعه کنید.
بسیاری از نشانهها و علائم پیش دیابت در زنان، در نگاه اول ارتباطی به پانکراس یا انسولین ندارند! بلکه بهعنوان علائم دیابت خاموش در زنان، با تغییرات فیزیولوژیک، نوسانات ماهانه یا حتی خستگیهای ناشی از سبک زندگی نمود پیدا میکنند. ازاینرو، شناخت زبان هشدار بدن زنان اهمیت ویژهای دارد.
نشانههای شایع دیابت در زنان
علائم دیابت بالا در زنان منحصر به تشنگی و تکرر ادرار نیست. برخی از علائم شایع دیابت در زنان مستقیما با سیستم بیولوژیک منحصربهفرد آنها مرتبط بوده و شامل این موارد است:
- خستگی غیرقابل توجیه ناشی از نرسیدن سوخت (قند) به سلولها؛.
- تشنگی مفرط و خشکی دهان بهدلیل دفع مکرر ادرار؛
- تغییرات اشتها و وزن بهدلیل گرسنگی مداوم. کاهش وزن ناگهانی در نوع ۱ و افزایش وزن در نوع ۲؛
- تاری دید بهدلیل تغییر سطح مایعات در بدن و تورم عدسی چشم؛
- کندی در بهبود زخمها بهدلیل ضعف گردش خون؛
- میل شدید به شیرینی بعد از وعده غذایی بهدلیل ناتوانی سلولها در جذب قند؛
- تنبلی تخمدان و شکلگیری کیستهای تخمدان، موهای زائد و پریودهای نامنظم؛
- پوست خشک و خارشی بهدلیل کاهش رطوبت بدن و اختلال در گردش خون محیطی؛
- عفونتهای مکرر قارچی و واژینال، خارش، سوزش و ترشحات بهدلیل سطح بالای گلوکز در ادرار؛
- عفونتهای مجاری ادراری (UTI) بهدلیل اختلال در سیستم ایمنی و وجود قند در ادرار؛
- خشکی واژن و کاهش میل جنسی بهدلیل آسیب رشتههای عصبی و درد هنگام نزدیکی؛
- تغییرات پوستی و تیرگیها، ظاهر شدن لکههای تیره و مخملی در نواحی گردن یا زیر بغل بهدلیل مقاومت به انسولین.
در شرایط بحرانی، پزشک برای مقابله با همین علائم و اطمینان از کنترل علائم دیابت در زنان، آمپول اوزمپیک را تجویز میکند.
تاثیر دیابت بر چرخه قاعدگی و باروری زنان
اگر چیزی از ارتباط علایم دیابت در زنان و چرخه قاعدگی و باروری نمیدانید، باید بگوییم که ارتباط بین قند خون و هورمونهای زنانه، باروری را کاملا تحتتأثیر قرار میدهد. نتیجۀ این تأثیر، اتفاقات زیر است:
- بینظمی در قاعدگی. قند خون بالا سطح التهاب بدن را بالا میبرد و باعث اختلال در تخمکگذاری میشود. در نتیجه، پریودهای بسیار سنگین، طولانی یا قطع ناگهانی قاعدگی اتفاق میافتند.
- سندرم تخمدان پلیکیستیک. تنبلی تخمدان ارتباطی تنگاتنگ با مقاومت به انسولین دارد. زنان مبتلا به PCOS هم در معرض خطر دیابت نوع ۲ هستند، هم بهدلیل مشکلات هورمونی برای بارداری به مشکل برمیخورند.
- تأخیر در باروری. دیابت کنترلنشده زمینهساز مشکلاتی مثل پیری زودرس تخمکها و دشواری در لانهگزینی جنین است.
- یائسگی زودرس. زنان مبتلا به دیابت نوع ۱ احتمالا زودتر وارد دوره یائسگی میشوند.
علائم دیابت در گروههای مختلف سنی زنان
دیابت در نوجوانی، جوانی و میانسالی چهرههای متفاوت به خود میگیرد و این بهاینخاطر است که بدن زنها در دوران مختلف زندگی تحتتأثیر هورمونهای متفاوت قرار میگیرد. بنابراین علائم اولیه دیابت در زنان در هر بازه سنی و با توجه به شرایط بیولوژیک هر فرد، کموبیش متفاوت است. غذاهای ممنوعه برای دیابتی ها نیز در سنوسال مختلف فرق میکند.
علائم دیابت در خانمهای جوان و نوجوان
دیابت بیماری پیری نیست، خیلی وقتها در زنان جوان و حتی نوجوان ظاهر میشود و بر مسیر بلوغ و رشد آنان تأثیر میگذارد. در سنین جوانی و بلوغ همهچیز تحت تأثیر جهشهای رشدی و شروع فعالیت تخمدانهاست. در این دوران، بدن در حساسترین حالت هورمونی قرار گرفته و دیابت معمولا با فرآیندهای رشد و چرخههای اولیه قاعدگی گره میخورد.
بروز علائم دیابت در زنان جوان معمولا ناشی از حمله سیستم ایمنی، مقاومت به انسولین یا سوابق خانوادگی بوده و عمدتا با علائم زیر همراه است:
- اختلال در بلوغ و قاعدگی. تأخیر در شروع اولین قاعدگی یا بینظمیهای شدید در چرخههای ابتدایی؛
- سندرم تخمدان پلیکیستیک. تنبلی تخمدان در دختران نوجوان، با علائمی مثل آکنه شدید، رویش موهای زائد و چاقی شکمی؛
- نوسانات خلقی شدید. تحریکپذیری فراتر از حد طبیعی و احساس بیحوصلگی، اضطراب و کاهش تمرکز؛
- عفونت قارچی. بروز عفونتهای واژینال تکرارشونده و مقاوم به درمان و دلیل خارش بدن در افراد دیابتی.
علائم اولیه دیابت در زنان میانسال (یائسگی)
در سنین باروری و میانسالی، بدن زنان بیشترین نوسانات متابولیک را پشتسر میگذارد و این محرک بروز دیابت موقت یا پایدار است. بههمینخاطر، تمرکز راه های درمان دیابت بر تعامل انسولین با هورمونهای بارداری و سبک زندگی است.
در این دوره، تشخیص دیابت در دوران میانسالی کمی سختتر است، چون اولین علائم دیابت در زنان میانسال شباهت عجیبی به نشانههای یائسگی دارند. این علائم عبارتاند از:
- تشدید گرگرفتگی و تعریق شبانه. افزایش دفعات و شدت گرگرفتگی یائسگی بهدلیل نوسان قند خون؛
- مشکلات خواب و خستگی مزمن. خستگی ناشی از افت انرژی سلولی و اختلال در خواب؛
- عفونتهای ادراری مکرر. حساسیت بیشتر بافت مجاری بهدلیل تغییرات استروژن و قند خون بالا.
- تغییر در میل و سلامت جنسی. تخریب اعصاب (نوروپاتی) ناشی از قند خون درد شدید مقاربت بهدلیل خشکی واژن؛
- افزایش دور کمر. تجمع چربی در ناحیه شکم بهدلیل مقاومت به انسولین.
دیابت در بارداری؛ نشانهها و خطرات
دیابت بارداری (Gestational Diabetes) معمولا در سهماهه دوم یا سوم (هفتههای ۲۴ تا ۲۸) بارداری ظاهر میشود. به زبان ساده، جفت هورمونهایی میسازد که برای رشد جنین حیاتی هستند. این هورمونها یک اثر جانبی دارند و آن اینکه سلولهای بدن مادر را در برابر انسولین مقاوم میکنند. پس لوزالمعده انسولین بیشتری تولید میکند تا این مقاومت را بشکند. اگر موفق نشود، قند خون بالا رفته، دیابت بارداری رخ میدهد و سروکلۀ علائم دیابت در زنان باردار ظاهر خواهد شد. آن وقت است که باید از این و آن درباره مقدار قند موز برای دیابتی ها بپرسید!
پیش از اشاره به این علائم، از خطرات دیابت بارداری میتوانیم به موارد زیر اشاره کنیم:
- ماکروزومی (وزن بالای نوزاد): رشد بیش از حد جنین و ضرورت زایمان سزارین؛
- پرهاکلامپسی: افزایش خطر فشار خون بالا و مسمومیت بارداری مادر؛
- هیپوگلیسمی: افت قند خون نوزاد بلافاصله پساز تولد؛
- خطر دیابت نوع ۲ در آینده: هم برای مادر و هم برای کودک.
علائم دیابت بارداری در زنان
علائم دیابت در زنان باردار همیشه واضح نیست. بعضیها بیهیچ علامت مشخصی ماههای بارداری را پشتسر میگذارند و برخی دیگر، این علائم را مشاهده میکنند:
- خستگی غیرعادی در قالب حس فرسودگی که فراتر از خستگی طبیعی در بارداری است؛
- تشنگی بیشازحد و عطش مداوم که حتی با نوشیدن آب زیاد برطرف نمیشود؛
- تکرر ادرار بیش از حد نرمال و تخلیه حجم زیاد ادرار در هر نوبت؛
- خشکی و احساس چسبندگی مداوم در گلو و دهان؛
- تاری ناگهانی یا موقت دید ناشی از نوسان قند خون؛
- عفونت مکرر بهویژه از نوع قارچی (برفک واژن) یا پوستی؛
گاه مادر باردار علامتی احساس نمیکند، اما پزشک در معاینات متوجه این علائم دیابت در بارداری میشود:
- رشد غیرطبیعی جنین نسبت به سن بارداری در مشاهدۀ سونوگرافی؛
- افزایش غیرعادی مایع آمنیوتیک؛
- وجود قند در ادرار مادر باردار.
تفاوت علائم دیابت نوع ۱ و نوع ۲ در خانمها
اگر بدانید دیابت نوع ۲ چیست و فرق آن با دیابت نوع یک را بدانید، تفاوت علائم دیابت نوع دو در زنان و نوع برایتان عجیب نیست. در جدول زیر تفاوتهای علائم دیابت در زنان، نوع ۱ و ۲ را مشاهده میکنید.
| ویژگی | دیابت نوع ۱ (تخریب ایمنی) | دیابت نوع ۲ (مقاومت سلولی) |
| الگوی شروع | طوفانی و ناگهانی؛ شروع قابل یادآوری. | خاموش و خزنده؛ عادتکردن تدریجی بدن به قند بالا. |
| تغییرات وزن | لاغری مفرط؛ ناتوانی بدن در سوزاندن قند و تلاش برای سوزاندن چربی و عضله. | چاقی شکمی بهدلیل مقاومت به انسولین و تجمع چربی در ناحیه میانتنه |
| سن بروز | بیشتر در کودکان، نوجوانان و جوانان. | بیشتر در بزرگسالان و میانسالان بالای ۴۵ سال |
| نشانه پوستی | خشکی شدید و پوستهپوستهشدن. | آکانتوز نیگریکانس؛ تیرگی و ضخیمشدن پوست پشت گردن، زیر بغل یا کشاله ران. |
| وضعیت باروری | ریسک بالای یائسگی زودرس و اختلال در تخمکگذاری از سنین پایین. | ارتباط تنگاتنگ با تخمدان پلیکیستیک، موهای زائد و آکنه هورمونی. |
| بوی بازدم | بوی میوه یا استون؛ بهدلیل تولید کتونها (وضعیت اورژانسی کتواسیدوز). | بوی بد دهان ناشی از التهاب لثه و خشکی مزمن دهان. |
| بهبود زخم | ریسک عفونت زخم بهدلیل مشکلات ایمنی | بازماندن زخم تا ماهها بهدلیل گردش خون ضعیف |
| میل جنسی | کاهش میل جنسی ناشی از خستگی روانی و ضعف جسمی. | نوروپاتی محیطی؛ کاهش حس در ناحیه لگنی و خشکی شدید واژن. |
| علائم اختصاصی | عفونتهای قارچی شدید و ناگهانی واژن. | سندرم تخمدان پلیکیستیک و لکههای تیره پوست. |
| خستگی | خستگی مفرط و افت انرژی ناگهانی. | خستگی مزمن و حالت بیحوصلگی مداوم. |
| نوسانات خلقی | تحریکپذیری شدید و پرخاشگری به دلیل افتوخیز ناگهانی قند. | افسردگی ملایم، بیحوصلگی و خوابآلودگی بعد از صرف وعدههای غذایی. |
| علت | حمله سیستم ایمنی به سلولهای تولیدکننده انسولین. | ناتوانی سلولها در استفاده صحیح از انسولین (سبک زندگی). |
| سابقه خانوادگی | احتمال ریشۀ غیرارثی و شروع از یک بیماری ویروسی. | ارتباط ژنتیکی قوی. |
کلام آخر دکتردکتر
پیشاز آنکه بیماری دیابت در خانمها به مراحل بحرانی برسد، بدن با بروز یکسری علائم شروع به حرفزدن میکند. تنخستگی مداوم، تاری دید، عفونتهای مکرر و سایر علائم دیابت در زنان که در متن مقاله اشاره کردیم، زنگ هشدار این عارضهاند. بیتوجهی به آنها فرصت پیشگیری و کنترل را میگیرد و راه را برای عوارض جدی قلبی و کلیوی هموار میکند. چه بهتر که بهجای حدسوگمان، با کنترل وزن و سبک زندگی، روش های پیشگیری از دیابت در کودکان و بزرگسالان، پایش تخصصی و انجام گاهبهگاه آزمایش قند خون ناشتا از دیابت پنهان غافل نمانید.
ازآنجاکه بیماری دیابت در خانمها با کیفیت زندگی، توانمندی هورمونی و حتی سلامت نسلهای آینده گره خورده و پیگیری آن حیاتی است، درصورت مشاهده این علائم در خود یا عزیزانتان، همین حالا در جلسه ویزیت آنلاین دکتردکتر، با بهترین متخصصان غدد و داخلی در سراسر ایران در ارتباط باشید یا درخواست آزمایش در محل را در همین سامانه ثبت کنید.
