انسولین یکی از حیاتیترین هورمونهای بدن است که نقش کلیدی در تنظیم سطح قند خون و تأمین انرژی سلولها ایفا میکند. این هورمون به سلولها کمک میکند تا گلوکز موجود در خون را جذب و از آن برای تولید انرژی استفاده کنند. هرگونه اختلال در تولید یا عملکرد انسولین میتواند تعادل قند خون را بر هم بزند و زمینهساز بروز بیماریهایی مانند دیابت شود. در دنیای امروز که شیوع اختلالات متابولیک رو به افزایش است، شناخت دقیق عملکرد انسولین و اهمیت آن در حفظ سلامت بدن بیش از پیش ضروری به نظر میرسد. در این مقاله، نقش انسولین، نحوه عملکرد آن و تأثیر اختلالات مرتبط با این هورمون بر سلامت انسان را بررسی میکنیم.
انسولین چیست؟
انسولین هورمونی است که بهطور طبیعی در لوزالمعده (پانکراس) ساخته میشود و برای اینکه بدن بتواند از قند (گلوکز) بهعنوان منبع انرژی استفاده کند، ضروری است. اگر لوزالمعده شما انسولین کافی تولید نکند یا بدن نتواند بهدرستی از انسولین استفاده کند، سطح قند خون افزایش مییابد (هایپرگلیسمی). این وضعیت منجر به بروز دیابت میشود.
همچنین انواعی از انسولین مصنوعی وجود دارد که افراد مبتلا به دیابت برای کنترل بیماری خود و جلوگیری از افزایش قند خون از آن استفاده میکنند.
انسولین چه نقشی در بدن دارد؟
انسولین در لوزالمعده تولید میشود. بهطور دقیقتر، سلولهای بتا در جزایر لانگرهانس لوزالمعده این هورمون را میسازند. این بخش، عملکرد درونریز لوزالمعده محسوب میشود؛ به این معنی که انسولین مستقیماً وارد جریان خون میشود.
انسولین گلوکز را از خون به داخل سلولهای سراسر بدن منتقل میکند. گلوکز هم از غذاها و نوشیدنیهایی که مصرف میکنید تأمین میشود و هم از آزاد شدن ذخایر گلوکز (گلیکوژن) در بدن. گلوکز منبع اصلی و ترجیحی انرژی بدن است.
تمام سلولهای بدن شما به انرژی نیاز دارند. میتوان انسولین را مانند کلیدی در نظر گرفت که در سلولهای بدن را باز میکند. وقتی انسولین در سلولها را باز میکند، گلوکز میتواند از جریان خون خارج شده و وارد سلولها شود تا برای تولید انرژی مورد استفاده قرار گیرد.
اگر انسولین کافی وجود نداشته باشد، گلوکز نمیتواند وارد سلولها شود و در عوض در خون تجمع پیدا میکند. این موضوع باعث افزایش قند خون و در نهایت دیابت میشود. نبود کامل انسولین برای مدت طولانی میتواند به یک عارضه خطرناک و تهدیدکننده زندگی به نام کتواسیدوز دیابتی (DKA) منجر شود.
انسولین قند خون را کاهش میدهد یا افزایش؟
انسولین باعث کاهش سطح قند خون میشود. در مقابل، هورمون دیگری به نام گلوکاگون بهطور طبیعی باعث افزایش آن میشود. بدن از این دو هورمون برای حفظ تعادل قند خون در محدوده سالم استفاده میکند.
اگر به دیابت مبتلا باشید، مصرف بیش از حد انسولین (ساختگی) ممکن است باعث کاهش شدید قند خون (هیپوگلیسمی) شود. در این شرایط، ممکن است نیاز باشد برای افزایش قند خون، مواد قندی مصرف کنید. همچنین نوعی گلوکاگون تزریقی با نسخه پزشک برای استفاده در شرایط اضطراری و درمان افت شدید قند خون وجود دارد. بهتر است با پزشک یا متخصص آموزش دیابت خود مشورت کنید تا مشخص شود آیا گلوکاگون باید در برنامه درمانی شما قرار بگیرد یا خیر.
انسولین از چه ساخته میشود؟
انسولین به روشهای مختلفی تولید میشود. ساختار مولکول انسولین شبیه دو زنجیره به هم پیوسته از «دانهها» یا همان آمینواسیدها است.
شما و پزشکتان درباره اینکه کدام نوع انسولین برای شما مناسبتر است تصمیمگیری میکنید:
انسولین انسانی (Human insulin)
این نوع بهصورت مصنوعی در آزمایشگاه تولید میشود، اما طوری طراحی شده که شبیه انسولینی باشد که بدن انسان بهطور طبیعی تولید میکند.
انسولین آنالوگ (Analogue insulin)
این نوع نیز در آزمایشگاه ساخته میشود، اما دانشمندان موقعیت برخی از «دانهها» را تغییر دادهاند تا انسولین مهندسیشده ژنتیکی ایجاد کنند که به آن انسولین آنالوگ گفته میشود.
انسولین حیوانی (Animal insulin)
این نوع امروزه کمتر استفاده میشود، اما در برخی افراد هنوز هم مشاهده میشود که انسولین تصفیهشده بهدستآمده از حیوانات بهتر عمل میکند. این انسولین از گاو یا خوک تهیه میشود.
سطح نرمال انسولین در بدن چقدر است؟
سطح «طبیعی» مشخص و ثابتی برای انسولین وجود ندارد، زیرا شرایط هر فرد متفاوت است و نیاز بدن به انسولین در طول شبانهروز بهطور قابلتوجهی تغییر میکند. عوامل مختلفی بر سطح انسولین تأثیر میگذارند، از جمله:
- نوع و مقدار غذایی که مصرف میکنید (بهویژه غذاهای حاوی کربوهیدرات)؛
- زمان و تعداد وعدههای غذایی؛
- میزان فعالیت بدنی و نوع آن (مانند ورزشهای هوازی یا تمرینات قدرتی)؛
- ابتلا به بیماری یا قرار داشتن در شرایط استرس؛
- بیدار یا خواب بودن؛
- سایر هورمونهای بدن؛
- برخی داروها مانند کورتیکواستروئیدها.
علاوه بر این، آزمایش رایج و استانداردی که بهطور معمول برای اندازهگیری مستقیم سطح انسولین استفاده شود وجود ندارد.
انواع انسولین
بیشتر افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ و برخی از افراد مبتلا به دیابت نوع ۲، دو نوع انسولین دریافت میکنند:
- یک انسولین سریعالاثر که همراه با وعدههای غذایی و گاهی میانوعدهها مصرف میشود. به این نوع، انسولین بولوس گفته میشود.
- یک انسولین کندتر و طولانیاثر که یک یا دو بار در روز تزریق میشود و در طول روز اثر مداوم دارد. به این نوع، انسولین پایه (بازال) گفته میشود.
دُز بولوس انسولینی است که زمان آن با زمان وعدههای غذایی تنظیم میشود تا افزایش قند خون بعد از غذا را کنترل کند. این نوع انسولین باید سریع اثر کند، بنابراین از انسولینهای سریعالاثر یا کوتاهاثر استفاده میشود.
انسولین بولوس معمولاً قبل از غذا تزریق میشود، اما در برخی افراد ممکن است پزشک توصیه کند که هنگام غذا یا بلافاصله بعد از آن تزریق شود، بهخصوص برای جلوگیری از افت قند خون (هیپوگلیسمی).
نقش انسولین بازال که به آن انسولین پایه یا زمینهای هم گفته میشود، این است که در زمانهای ناشتا (وقتی غذا نمیخورید) سطح قند خون را در حد ثابت نگه دارد.
در حالت ناشتا، بدن بهطور مداوم مقداری گلوکز وارد خون میکند تا سلولها انرژی داشته باشند. بنابراین انسولین بازال لازم است تا قند خون را کنترل کند و به سلولها کمک کند گلوکز را برای تولید انرژی جذب کنند. این نوع انسولین معمولاً یک یا دو بار در روز تزریق میشود، بسته به نوع آن.
انسولین بازال باید برای مدت نسبتاً طولانی اثر داشته باشد؛ به همین دلیل معمولاً از انسولینهای طولانیاثر یا متوسطاثر برای این منظور استفاده میشود.
تقسیمبندی انسولین از نظر سرعت اثرگذاری
از نظر سرعت اثرگذاری، انواع مختلفی از انسولین وجود دارد. بیشتر این انواع بهصورت تزریقی هستند و از طریق سرنگ، انواع قلم انسولين یا پمپ انسولین استفاده میشوند. همچنین نوعی انسولین استنشاقی نیز وجود دارد. اگر به دیابت مبتلا باشید، پزشک شما با توجه به شرایطتان نوع یا انواع مناسب انسولین را تجویز کرده و با تغییر نیازهای شما، دُز آن را تنظیم میکند.
انواع اصلی انسولین بر اساس سرعت شروع اثر و مدت زمان ماندگاری عبارتاند از:
۱. انسولین سریعالاثر (Rapid-acting)
این نوع انسولین طی ۵ تا ۲۰ دقیقه شروع به اثر میکند و حدود ۳ تا ۵ ساعت فعال باقی میماند. اوج اثر آن معمولاً ۱ تا ۲ ساعت پس از تزریق است. از انواع آن میتوان به انسولین گلولیزین اشاره کرد. انسولین استنشاقی نیز در این دسته قرار میگیرد. این نوع انسولین باید قبل از وعدههای غذایی مصرف شود.
۲. انسولین معمولی یا کوتاهاثر (Regular یا Short-acting)
این نوع شامل Novolin R و Humulin R است. حدود ۳۰ تا ۴۵ دقیقه پس از تزریق شروع به اثر میکند و پس از ۵ تا ۸ ساعت اثر آن از بین میرود. اوج اثر آن حدود ۲ تا ۴ ساعت پس از تزریق است.
۳. انسولین با اثر متوسط (Intermediate-acting)
حدود ۲ ساعت پس از تزریق شروع به اثر میکند و بیشترین اثر آن بین ۴ تا ۱۲ ساعت است. اثر آن طی ۱۴ تا ۲۴ ساعت از بین میرود. از انواع آن میتوان به انسولین ایزوفان (NPH) اشاره کرد.
۴. انسولین طولانیاثر (Long-acting)
حدود یک ساعت طول میکشد تا وارد جریان خون شود و شروع به اثر کند. اوج اثر آن بین ۳ تا ۱۴ ساعت پس از تزریق است و میتواند تا یک روز دوام داشته باشد. از انواع آن انسولین گلارژین است.
۵. انسولین فوقطولانیاثر (Ultra long-acting)
حدود ۶ ساعت طول میکشد تا وارد جریان خون شود. این نوع انسولین برای چندین ساعت سطح اثر یکنواختی دارد (اوج مشخصی ندارد) و میتواند تا ۲ روز ماندگار باشد. از انواع آن انسولین دگلودک است.
انسولین برای چه افرادی تجویز میشود؟
برخی افراد فقط یک نوع انسولین دریافت میکنند که ترکیبی از انسولین سریعالاثر و طولانیاثر است. به این نوع، انسولین مخلوط (Mixed insulin) گفته میشود.
برخی از افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ یا دیابت بارداری ممکن است فقط انسولین طولانیاثر (بازال) دریافت کنند، زیرا همین مقدار در کنار سایر روشهای درمانی برای کنترل قند خون آنها کافی است.
اگر بهجای تزریق از پمپ انسولین استفاده کنید، معمولاً فقط به انسولین سریعالاثر نیاز خواهید داشت. پمپ بهطور مداوم مقادیر کمی از این انسولین را وارد بدن میکند و شما میتوانید در مواقع لازم (مثلاً هنگام غذا خوردن) دُزهای اضافی (بولوس) را تنظیم کنید.
مصرف انسولین در دیابت نوع ۱
درمان با انسولین به حفظ قند خون در محدوده هدف کمک میکند و از بروز عوارض جدی پیشگیری میکند. در دیابت نوع ۱ بدن اصلاً انسولین تولید نمیکند. اگر به دیابت نوع ۱ مبتلا باشید، برای حفظ سلامت خود به درمان با انسولین نیاز دارید، زیرا این درمان جایگزین انسولینی میشود که بدن شما قادر به تولید آن نیست.
افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ معمولاً درمان خود را با ۲ تزریق انسولین در روز و با ۲ نوع مختلف انسولین شروع میکنند و بهتدریج به ۳ یا ۴ تزریق در روز با انواع مختلف انسولین میرسند. نوع انسولین مورد استفاده به سطح گلوکز خون آنها بستگی دارد. مطالعات نشان دادهاند که ۳ یا ۴ تزریق انسولین در روز بهترین کنترل قند خون را فراهم میکند و میتواند از آسیبهای چشمی، کلیوی و عصبی ناشی از دیابت جلوگیری کرده یا آن را به تأخیر بیندازد.
مصرف انسولین در دیابت نوع ۲
در دیابت نوع ۲ انسولین به اندازه کافی تولید نمیشود یا عملکرد آن دچار اختلال است. برخی از افراد مبتلا به دیابت نوع ۲، نه همه آنها، برای کنترل بهتر بیماری به انسولین نیاز پیدا میکنند.
بیشتر افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ ممکن است تنها به یک تزریق انسولین در روز، بدون نیاز به داروهای خوراکی دیابت، احتیاج داشته باشند. برخی دیگر ممکن است به ۱ تزریق انسولین در شب (هنگام شام یا قبل از خواب) همراه با داروهای خوراکی دیابت نیاز پیدا کنند.
گاهی داروهای خوراکی دیگر اثر خود را از دست میدهند و در این صورت افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ درمان خود را با ۲ تزریق روزانه از ۲ نوع مختلف انسولین آغاز میکنند. سپس ممکن است نیاز آنها به ۲ یا ۴ تزریق انسولین در روز افزایش یابد.
داروهای دیگری نیز برای درمان دیابت نوع ۲ وجود دارند، مانند داروهای خوراکی و تزریقات آگونیستهای GLP-1. این داروها از روشهای مختلفی با مقاومت به انسولین مقابله میکنند. اما اگر مقاومت به انسولین شدید باشد، این داروها ممکن است برای حفظ سطح قند خون در محدوده سالم کافی نباشند و در این شرایط استفاده از انسولین ضروری میشود. در واقع زمانی به انسولین نیاز پیدا میکنید که تغییرات سبک زندگی سالم و سایر روشهای درمانی نتوانند قند خون شما را بهخوبی کنترل کنند.
انسولین در بارداری (دیابت بارداری)
پژوهشگران معتقدند در دوران بارداری، جفت هورمونهایی ترشح میکند که باعث مقاومت به انسولین میشوند. اگر پانکراس (لوزالمعده) نتواند این مقاومت را جبران کند، دیابت بارداری رخ میدهد. این وضعیت معمولاً پس از تولد نوزاد برطرف میشود.
روشهای دریافت انسولین
انسولین بهصورت قرص وجود ندارد، زیرا دستگاه گوارش قبل از اینکه فرصت اثرگذاری پیدا کند، آن را تجزیه میکند. با این حال، روشهای دیگری برای دریافت انسولین وجود دارد و پزشک شما میتواند مناسبترین روش را برایتان انتخاب کند.
روشهای مصرف انسولین شامل موارد زیر است:
پمپ انسولین
پمپ انسولین مقدار کمی انسولین سریعالاثر را بهصورت مداوم در طول روز وارد بدن میکند؛ این عملکرد شبیه انسولین طولانیاثر است. همچنین میتواند دُزهای اضافی (بولوس) انسولین، معمولاً هنگام غذا خوردن، وارد بدن کند که مشابه انسولین سریعالاثر است. این دستگاه انسولین را از طریق یک لوله نازک که زیر پوست قرار میگیرد منتقل میکند. انواع مختلفی از پمپهای انسولین وجود دارد.
انسولین استنشاقی (Afrezza)
این نوع انسولین سریعالاثر است و از طریق دستگاهی به نام استنشاقکننده (inhaler) وارد دهان شده و استنشاق میشود. باید در ابتدای هر وعده غذایی استفاده شود. افراد سیگاری یا کسانی که مشکلات ریوی مانند آسم یا بیماری انسدادی مزمن ریه دارند، نباید از این نوع انسولین استفاده کنند.
گاهی استفاده از انسولین ممکن است چالشبرانگیز باشد، اما روشی مؤثر برای کاهش قند خون است. اگر در اجرای برنامه انسولین خود مشکلی دارید، حتماً با تیم درمانیتان مشورت کنید. با گذشت زمان، میتوانید برنامهای متناسب با نیازها و سبک زندگی خود پیدا کنید که به شما کمک میکند زندگی فعال و سالمی داشته باشید.
اگر در طول روز دفعات زیادی انسولین تزریق میکنید، از پزشک خود درباره راههای سادهتر کردن این روند سؤال کنید. افزودن داروهای غیرانسولینی به برنامه درمانی ممکن است تعداد تزریقها را کاهش دهد. در این صورت، ممکن است نیاز به اندازهگیری مکرر قند خون نیز کمتر شود. برخی از این داروها مزایای دیگری هم دارند؛ مثلاً میتوانند خطر حمله قلبی، سکته مغزی، نارسایی قلبی و نارسایی کلیه را کاهش دهند.
برخی انواع آمپول انسولین برای لاغری و کنترل وزن هم بهکار میروند. برخی افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ پس از شروع این داروها ممکن است بتوانند انسولین را بهطور کامل قطع کنند. با این حال، تا زمانی که پزشک اجازه نداده، باید مصرف انسولین را طبق دستور ادامه دهید.
تزریق با قلم یا سرنگ انسولین
میتوانید انسولین را با سرنگ و سوزن به لایه چربی زیر پوست تزریق کنید یا از دستگاهی شبیه قلم استفاده کنید. هر دو روش دارای مخزن انسولین و سوزن هستند. تعداد دفعات تزریق در روز به نوع دیابت، سطح قند خون و تعداد وعدههای غذایی و فعالیت بدنی شما بستگی دارد. ممکن است لازم باشد چندین بار در روز تزریق انجام دهید.
محل تزریق انسولین کجاست؟
انسولین را میتوان در نواحی مختلف بدن تزریق کرد. بهطور کلی، مناطقی که چربی زیرپوستی بیشتری دارند بهترین محل هستند، از جمله:
- شکم (حداقل ۵ سانتیمتر فاصله از ناف)؛
- جلوی رانها یا کنارههای آن؛
- پشت بازوها (قسمت بالایی)؛
- قسمت بالایی باسن.
برای جلوگیری از عوارض پوستی، مهم است که محل تزریق را بهطور مرتب تغییر دهید.
نحوه صحیح تزریق انسولین
دو روش رایج تزریق انسولین عبارتاند از:
- تزریق با قلم (انسولين قلمی)؛
- تزریق با سرنگ.
۱. نحوه تزریق انسولین با قلم
اگر از انواع انسولين قلمی استفاده میکنید، این مراحل را طی کنید:
مراحل آمادهسازی قلم انسولین
- دستهای خود را بشویید.
- در قلم انسولین را بردارید.
- اگر انسولین داخل قلم کدر است، قلم را به مدت یک دقیقه در دستهایتان بغلتانید و بهآرامی از این طرف به آن طرف بچرخانید. اگر انسولین کاملاً شفاف است، نیازی به این کار نیست. قلم را تکان ندهید.
- درپوش لاستیکی را با پد الکلی تمیز کنید.
- یک سوزن جدید به قلم وصل کنید. برای این کار، برچسب کاغذی سر سوزن انسولین را جدا کرده، آن را روی قلم پیچ کنید و درپوش بیرونی سوزن را بردارید. (برای جدا کردن سوزن پس از تزریق به این درپوش نیاز خواهید داشت.) سپس درپوش داخلی سوزن انسولین را هم بردارید.
- قلم انسولین را هواگیری (پرایم) کنید. این کار برای خارج کردن حبابهای هوا و اطمینان از باز بودن مسیر سوزن است. قبل از هر تزریق باید این کار را انجام دهید. برای این کار، درجه دُز را روی ۲ واحد تنظیم کنید، قلم را رو به بالا نگه دارید و دکمه را تا انتها فشار دهید. باید حداقل یک قطره انسولین خارج شود؛ در صورت لزوم این کار را تکرار کنید تا قطره ظاهر شود.
- با چرخاندن درجه، مقدار انسولین تجویزشده را تنظیم کنید.
- از درست بودن دُز اطمینان حاصل کنید و قلم را بدون تماس سوزن با چیزی روی سطحی قرار دهید.
مراحل تزریق با قلم انسولین
- با دستی که معمولاً مینویسید، قلم را بگیرید و انگشتان را دور آن حلقه کنید، بهطوریکه شست آزاد باشد تا دکمه تزریق را فشار دهد.
- سوزن را با یک حرکت سریع و با زاویه ۹۰ درجه وارد پوست کنید؛ سوزن باید کاملاً وارد پوست شود.
- دکمه تزریق را بهآرامی تا انتها فشار دهید تا کل دُز وارد شود. قلم را به مدت ۶ تا ۱۰ ثانیه در همان محل نگه دارید، سپس سوزن را خارج کنید.
- درپوش بیرونی سوزن را با احتیاط روی آن قرار دهید، سوزن را باز کنید (همراه با درپوش بیرونی جدا میشود) و آن را در ظرف مخصوص زبالههای تیز بیندازید.
- در قلم را بگذارید و آن را در دمای اتاق نگهداری کنید.
۲. نحوه تزریق انسولین با سرنگ
اگر با سرنگ انسولین تزریق میکنید، نحوه تزریق انسولین مانند زیر است:
- دستهای خود را بشویید.
- بطری انسولین را بررسی کنید تا مطمئن شوید تاریخ انقضای آن نگذشته است.
- در بطری انسولین را بردارید.
- قسمت لاستیکی بالای بطری را با پد الکلی تمیز کنید.
- درپوش سرنگ را بردارید.
با کشیدن پیستون، هوا را وارد سرنگ کنید تا نوک سیاه آن همسطح با خط مربوط به دُز موردنیاز شما قرار گیرد. - سوزن را از قسمت لاستیکی بطری عبور دهید.
- پیستون را فشار دهید تا هوا از سرنگ وارد بطری شود.
- بطری انسولین و سرنگ را وارونه کنید. سپس برای کشیدن انسولین به داخل سرنگ، بهآرامی پیستون را به عقب بکشید تا نوک سیاه آن با خط دُز موردنظر شما برابر شود.
- محل مناسبی برای تزریق انتخاب کنید و پوست را با پد الکلی تمیز کنید.
- پوست را بهآرامی بین انگشتان بگیرید. سرنگ را با زاویه ۹۰ درجه نسبت به پوست نگه دارید و سوزن را کاملاً وارد کنید.
- پوست را رها کنید و پیستون را بهآرامی فشار دهید تا تمام انسولین تزریق شود. حدود ۵ ثانیه صبر کنید، سپس سوزن را خارج کنید.
- سرنگ استفادهشده را در ظرف مخصوص اجسام تیز یا یک ظرف پلاستیکی یا فلزی با در محکم قرار دهید.
ممکن است در محل تزریق کمی خونریزی ایجاد شود. در صورت مشاهده خونریزی، با یک پد الکلی یا پنبه تمیز روی محل فشار وارد کنید و در صورت نیاز از چسب زخم استفاده کنید.
بهترین زمان تزریق انسولین
تزریق انسولین زمانی بیشترین اثربخشی را دارد که زمان انجام شود که انسولین همزمان با ورود گلوکز حاصل از غذا به خون، شروع به اثر کند. برای مثال، انسولین معمولی بهترین عملکرد را وقتی دارد که حدود ۳۰ دقیقه قبل از غذا خوردن تزریق شود.
بهطور کلی، بهترین زمان برای تزریق انسولین به نوع آن بستگی دارد، زیرا انواع مختلف انسولین با سرعتهای متفاوتی عمل میکنند تا قند خون را کنترل کنند، بهویژه در زمان وعدههای غذایی.
بهطور کلی، انسولینهای سریعالاثر باید کمی قبل از غذا تزریق شوند تا از افزایش ناگهانی قند خون بعد از غذا جلوگیری کنند، در حالی که انسولینهای طولانیاثر برای حفظ سطح پایدار قند خون در مدت طولانیتری استفاده میشوند.
فواید و عوارض انسولین چیست؟
در افرادی که دیابت ندارند، انسولین به موارد زیر کمک میکند:
- کنترل سطح قند خون: پس از غذا خوردن، بدن مواد مغذی بهنام کربوهیدراتها را به قندی بهنام گلوکز تجزیه میکند. گلوکز منبع اصلی انرژی بدن است و به آن قند خون نیز گفته میشود. بعد از غذا، سطح قند خون افزایش مییابد. وقتی گلوکز وارد جریان خون میشود، لوزالمعده (پانکراس) در پاسخ، انسولین ترشح میکند. سپس انسولین به گلوکز کمک میکند تا وارد سلولهای بدن شود و انرژی مورد نیاز آنها را تأمین کند.
- ذخیره گلوکز اضافی برای تأمین انرژی: پس از غذا خوردن، سطح انسولین بالا است و گلوکز اضافی در کبد ذخیره میشود. این گلوکز ذخیرهشده «گلیکوژن» نام دارد. بین وعدههای غذایی، سطح انسولین کاهش مییابد. در این زمان، کبد گلیکوژن را به شکل گلوکز وارد جریان خون میکند. این فرآیند باعث میشود سطح قند خون در محدودهای ثابت و متعادل باقی بماند.
انسولین بهخودیخود عارضهای ایجاد نمیکند. درکسانی که با انسولین مصنوعی درمان میشوند، شایعترین عارضه کاهش قند خون (هیپوگلیسمی) در اثر مصرف بیش از حد انسولین نسبت به نیاز بدن است. سایر عوارض احتمالی که نادر هستند عبارتاند از:
- واکنشهای پوستی در محل تزریق: تزریق مکرر در یک ناحیه ممکن است باعث تجمع چربی زیر پوست و ایجاد حالت برجستگی شود یا برعکس، باعث از بین رفتن چربی و ایجاد فرورفتگی در پوست گردد. به این وضعیت «لیپودیستروفی موضعی» گفته میشود و میتواند جذب انسولین را کاهش دهد. بنابراین تغییر مداوم محل تزریق اهمیت دارد.
- واکنش آلرژیک به انسولین: برخی افراد ممکن است به انواع خاصی از انسولین حساسیت نشان دهند که ممکن است باعث درد، سوزش، تغییر رنگ پوست، خارش و تورم در محل تزریق برای چند ساعت شود. در چنین وضعیتی روشهای مختلفی برای بهبود حساسیت به انسولین وجود دارد.
- تشکیل آنتیبادی علیه انسولین: در موارد بسیار نادر، بدن ممکن است علیه انسولین مصنوعی آنتیبادی تولید کند، زیرا دقیقاً مشابه انسولین طبیعی نیست. این موضوع ممکن است اثر انسولین را کاهش داده و نیاز به دُزهای بسیار بالا ایجاد کند.
نکات مهم در انتخاب بهترین نوع انسولین برای دیابت
پزشک شما با توجه به شرایطتان بهترین نوع انسولین برای دیابت شما را تجویز میکند. این انتخاب به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله:
- نحوه پاسخ بدن شما به انسولین: سرعت جذب و مدتزمان اثر آن در افراد مختلف متفاوت است.
- سبک زندگی: نوع غذایی که میخورید، میزان مصرف الکل و مقدار فعالیت بدنی همگی بر نحوه استفاده بدن از انسولین تأثیر دارند.
- دفعات تزریق: تمایل شما به انجام چندین تزریق در روز.
- دفعات اندازهگیری قند خون.
- سن شما.
- اهداف شما برای کنترل قند خون.
پزشک ممکن است بیش از یک نوع انسولین برای شما تجویز کند. ممکن است لازم باشد روزانه بیش از یک بار انسولین مصرف کنید تا دُزها در طول روز پخش شوند یا در کنار آن از داروهای دیگر نیز استفاده کنید.
انسولین استنشاقی سریعالاثر برای استفاده قبل از وعدههای غذایی در افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ و نوع ۲ مورد تأیید سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) است. این دارو حدود ۱۵ تا ۲۰ دقیقه پس از مصرف به اوج اثر خود در خون میرسد و طی ۲ تا ۳ ساعت از بدن پاک میشود. در افراد مبتلا به دیابت نوع ۱، این نوع انسولین باید همراه با انسولین طولانیاثر استفاده شود.
کلام آخر دکتردکتر
انسولین هورمونی حیاتی است که نقش اصلی آن تنظیم سطح قند خون و تأمین انرژی موردنیاز سلولهای بدن است. این هورمون توسط پانکراس تولید میشود و پس از غذاخوردن با کمک به ورود گلوکز به سلولها، از افزایش بیش از حد قند خون جلوگیری میکند. در صورت کمبود یا اختلال در عملکرد انسولین، بیماری دیابت ایجاد میشود که نیاز به مدیریت دقیق و در بسیاری از موارد درمان با انسولین دارد.
امروزه انواع مختلف انسولین با سرعتها و مدت اثر متفاوت وجود دارد که بسته به شرایط فرد، سبک زندگی و نوع دیابت توسط پزشک تجویز میشوند. انسولین یکی از مهمترین عوامل حفظ تعادل متابولیک بدن است و نقش اساسی در پیشگیری از عوارض جدی دیابت دارد. برای اطمینان از سلامت خود و آزمایش سطح قند خونتان میتوانید راحت و آسان در دکتردکتر نوبت ویزیت آنلاین یا حضوری بگیرید.
