در آزمایش CBC یا «شمارش کامل سلولهای خونی» شاخصهای مختلفی اندازهگیری میشود که یکی از آنها MCHC است. MCHC در آزمایش خون میانگین غلظت هموگلوبین در گلبولهای قرمز را نشان میدهد. هموگلوبین پروتئینی است که در گلبولهای قرمز خون وجود دارد و اکسیژن را به سراسر بدن منتقل میکند. اندازهگیری هموگلوبین در آزمایش خون MCHC در بررسی احتمال ابتلا به کمخونی و سایر مشکلات سلامتی به پزشک کمک میکند. اگر میخواهید بدانید که mchc در آزمایش خون به چه معناست و چقدر باید باشد، تا پایان مقاله با ما همراه باشید.
MCHC چیست؟
MCHC یکی از شاخصهای موجود در آزمایش CBC است که برای بررسی اندازه، شکل و سلامت گلبولهای قرمز خون (RBC) به کار میرود. بهطور خاص، MCHC برابر است با مقدار هموگلوبین موجود در گلبولهای قرمز تقسیم بر درصدی از خون که از گلبولهای قرمز تشکیل شده است. پزشکان این درصد را «هماتوکریت» مینامند.
هموگلوبین پروتئینی در گلبولهای قرمز است که سرشار از آهن است. این پروتئین اکسیژن را به تکتک سلولهای بدن منتقل میکند و سپس دیاکسیدکربن موجود در سلولها را به ریهها منتقل میکند تا بتوانید آن را ازطریق بازدم از بدن خود خارج کنید.
MCHC یکی از شاخصهای استاندارد برای تشخیص کمخونی است. کمخونی با سطح پایین گلبولهای قرمز خون مشخص میشود و میتواند موجب خستگی یا ضعف شود. آزمایش MCHC معمولا برای کمک به تشخیص و نظارت بر سایر بیماریها، ازجمله بیماری سلول داسی شکل، هایپرگلیسمی (قند خون بالا)، خونشناسی (hematology) و موارد دیگر نیز انجام میشود.
MCHC مخفف چیست؟
MCHC در آزمایش خون مخفف عبارت «غلظت متوسط هموگلوبین گلبولی» است. به عبارت سادهتر این شاخص میانگین غلظت هموگلوبین گلبولهای قرمز خون را نشان میدهد.
MCHC در آزمایش خون چه چیزی را نشان میدهد؟
آزمایش خون MCHC میانگین غلظت هموگلوبین را در حجم مشخصی از گلبولهای قرمز اندازهگیری میکند. حجم گلبولهای قرمز معیاری برای اندازهگیری اندازه گلبولهای قرمز و میزان گنجایش آنها است. در واقع MCHC در آزمایش خون یک ارزیابی کلی از میزان آهن گلبولهای قرمز و ظرفیت حمل اکسیژن آنها را ارائه میدهد. بدن ما برای ساخت هموگلوبین به آهن نیاز دارد، بنابراین هموگلوبین خیلی کم (یا خیلی زیاد) در گلبولهای قرمز میتواند نشانه کمخونی یا سایر مشکلات سلامتی باشد.
MCHC معیاری برای سنجش میزان هموگلوبین یک گلبول قرمز نسبت به اندازه آن است. MCHC پایینتر یا بالاتر از حد نرمال میتواند نشانه کمخونی باشد، به این معنی که شما به اندازه کافی گلبول قرمز سالم ندارید.
همانطور که گفتیم MCHC بخشی از آزمایش خون عمومی (CBC) است. ممکن است که پزشک آزمایش CBC را بهعنوان بخشی از معاینات روتین سالانه یا درصورت داشتن علائم کمخونی، سابقه خانوادگی اختلال خونی یا رژیم غذایی کمآهن برای شما تجویز کند. این آزمایش سریع انجام میشود و به آمادگی خاصی نیاز ندارد.
نقش MCHC در تشخیص کمخونی
کمخونی به این معنی است که بهاندازه کافی گلبول قرمز سالم یا هموگلوبین ندارید. هموگلوبین پروتئینی سرشار از آهن است که مسئول رنگ قرمز خون و گردش اکسیژن در بدن است. کمبود اکسیژن ناشی از غلظت پایین هموگلوبین ممکن است موجب خستگی و سایر علائم کمخونی شود. ممکن است کمخونی موجب شود که هنگام ورزش احساس ضعف، خستگی یا تنگی نفس کنید. انواع مختلفی از کمخونی وجود دارد که علل مختلفی دارند. اگر پزشک احتمال بدهد که ممکن است کمخون باشید، ممکن است آزمایش خون کامل (CBC) را درخواست کند و سطح MCHC شما را بررسی کند.
در کمخونی سیدروبلاستیک (sideroblastic anemia) بدن نمیتواند بهاندازه کافی از آهن برای ساخت گلبولهای قرمز طبیعی استفاده کند. درنتیجه، ممکن است بخشی از گلبولهای قرمزتان طبیعی باشند و بخشی دیگر بسیار کوچک و فاقد هموگلوبین باشند. این میتواند بر MCHC شما تأثیر بگذارد.
بعضی از بیماریهای مزمن میتوانند موجب کمخونی شوند. مثلا اگر به بیماری کلیوی، آرتریت روماتوئید یا لوپوس مبتلا باشید ممکن است دچار کمخونی شوید. این بیماریها میتوانند موجب التهاب مزمن شوند که در توانایی بدن در استفاده از آهن اختلال ایجاد میکند، حتی زمانی که ذخایر آهن بدن کافی باشد. این نوع کمخونی نیز میتواند موجب تغییراتی در MCHC شما شود.
پایین بودن mchc در آزمایش خون به این معنی است که گلبولهای قرمز خون هموگلوبین کافی ندارند. آزمایش MCHC از اجزای استاندارد آزمایش شمارش کامل خون (CBC) است و مقدار MCHC میتواند به ارزیابی شدت و علت کمخونی کمک کند. پزشکان معمولا زمانی کمخونی را تشخیص میدهند که مقدار هموگلوبین کمتر از ۱۳٫۵ گرم در دسیلیتر (g/dL) در مردان یا کمتر از ۱۲٫۰ گرم در دسیلیتر در زنان باشد. مقادیر معمول هموگلوبین در کودکان با توجه به سن آنها متفاوت است.
گرچه سطح mchc پایین در آزمایش خون میتواند به تشخیص کمخونی کمک کند، برای تعیین علت پایینبودن هموگلوبین و نوع کمخونی معمولا به آزمایشهای بیشتری نیاز داریم. ممکن است پزشک مقادیری مانند موارد زیر را نیز بررسی کند:
- ویتامین B12 و فولات؛
- فریتین و اشباع آهن.
فولات و ویتامین B12 در تولید گلبولهای قرمز خون به بدن کمک میکنند. فریتین یک پروتئین خونی حاوی آهن و اشباع آهن (iron saturation) مقدار آهن موجود برای استفاده است. اگر خونریزی داخلی عامل کمخونی باشد ممکن است به آندوسکوپی یا عکسبرداری با اشعه ایکس نیاز داشته باشید.
تفاوت MCHC با MCH و MCV
آزمایش خون عمومی یا شمارش کامل سلولهای خونی (CBC) برای اندازهگیری اندازه، شکل و کیفیت گلبولهای قرمز خون شامل آزمایشهای دیگری نیز میشود. این اندازهگیریها در کنار هم شاخصهای گلبول قرمز نامیده میشوند. از این شاخصها میتوان برای تشخیص کمخونی استفاده کرد.
سایر شاخصهای گلبول قرمز عبارتاند از:
- حجم متوسط گلبولی (MCV): اندازهگیری اندازه متوسط گلبولهای قرمز خون؛
- هموگلوبین متوسط گلبولی (MCH): اندازهگیری مقدار متوسط هموگلوبین در هر گلبول قرمز؛
- پهنای توزیع گلبول قرمز (RDW): اندازهگیری تفاوت در حجم و اندازه گلبولهای قرمز خون.
اگرچه میانگین هموگلوبین گلبولی (MCH) و MCHC هر دو بخشی از CBC هستند که برای بررسی گلبولهای قرمز خون به کار میروند، شاخصهای متفاوتی هستند. فرق mch و mchc در این است که MCH میانگین مقدار هموگلوبین در هر سلول خونی است ولی MCHC میانگین غلظت هموگلوبین در حجم معینی از گلبولهای قرمز خون را نشان میدهد. MCV نیز شاخصی متفاوت با MCHC است که اندازه متوسط گلبولهای قرمز خون را اندازهگیری میکند.
مقدار نرمال MCHC چقدر است؟
MCHC با استفاده از آنالایزر خودکار هماتولوژی (Automated Hematology Analyzer) محاسبه میشود. آنالایزر خودکار هماتولوژی دستگاهی است که میتواند بهسرعت خون را تجزیهوتحلیل کند. این دستگاه نشان میدهد که آیا MCHC شما نرمال است یا بالاتر یا پایینتر از حد طبیعی است.
برای تفسیر نتیجه آزمایش MCHC ابتدا باید بدانیم که mchc در آزمایش خون نرمال چند است. البته تغییرات جزئی ممکن است طبیعی باشد و به عواملی مانند سن، جنس و بارداری مرتبط باشد.
- سن و جنس: بهطورکلی سطح MCHC در بزرگسالان مسن کمی بالاتر از افراد جوانتر و در زنان نیز اندکی بالاتر از مردان است. دلیل بالاتربودن MCHC در افراد مسن درصد بالاترِ گلبولهای قرمز در آنهاست که اغلب یک سازگاری طبیعی است.
- بارداری: ممکن است mchc در آزمایش خون بارداری پایینتر باشد که عمدتا بهدلیل افزایش حجم خون و رقیقتر شدن غلظت آن است. این تغییرات عموما خوشخیم هستند ولی باید بهدقت تحتنظر باشند تا به سطوح نگرانکننده نرسند.
محدوده طبیعی MCHC در بزرگسالان
mchc در آزمایش خون نرمال ۳۲ تا ۳۶ گرم در دسیلیتر (g/dL) یا ۳۲۰ تا ۳۶۰ گرم در لیتر (g/L) است. البته این اعداد ممکن است بسته به محل انجام آزمایش و نوع فناوری مورداستفاده کمی متفاوت باشن. مثلا در بعضی از آزمایشگاهها محدوده طبیعی این پارامتر از ۳۱٫۵ تا ۳۵٫۵ است.
MCHC نرمال در کودکان
محدوده طبیعی MCHC برای بزرگسالان و کودکان عموما ۳۲ تا ۳۶ گرم در دسیلیتر (یا ۳۲ تا ۳۶ درصد) در نظرگرفته میشود. مقدار نرمال MCHC برای نوزادان از بدو تولد تا ۶ماهگی ۲۸ تا ۳۶ و برای نوزادان ۶ماهه تا یکساله ۳۲ تا ۳۶ گرم در دسیلیتر است.
MCHC پایین نشانه چیست؟
MCHC زیر ۳۲ گرم در دسیلیتر (g/dL) پایین در نظر گرفته میشود. MCHC پایین ممکن است نشانه کمخونی یا تولید کم گلبولهای قرمز، بیماری سلیاک یا بیماری التهابی روده (IBD) باشد. سطح MCHC ممکن است درصورت شیمیدرمانی یا پرتودرمانی نیز پایین باشد.
سایر شرایط و عواملی که میتوانند موجب کاهش سطح هموگلوبین و کمخونی شوند عبارتاند از:
- بارداری؛
- قاعدگی؛
- عفونتها؛
- خونریزی.
مقدار MCHC پایین بهعنوان هیپوکرومیا شناخته میشود. هیپوکرومیا نشان میدهد که غلظت هموگلوبین در گلبولهای قرمز خون کمتر از حد طبیعی است. پایینبودن سطح هموگلوبین ظرفیت خون برای حمل اکسیژن به اندامها و بافتها را کاهش میدهد.
کمخونی فقر آهن
پایین بودن mchc در آزمایش خون میتواند نشانهای از کمخونی فقر آهن باشد. کمخونی فقر آهن بهدلیل رژیم غذایی فاقد آهن یا ناتوانی در جذب آهن ایجاد میشود. برای ساخت گلبولهای قرمز خون به آهن نیاز داریم. کمبود آهن بر تولید گلبولهای قرمز سالم و درنتیجه سطح MCHC در آزمایش خون تأثیر میگذارد.
کمخونی فقر آهن شایعترین نوع کمخونی است. این کمخونی میتواند براثر موارد زیر ایجاد شود:
- التهاب مزمن: بیماریها و شرایط پزشکی که موجب التهاب طولانیمدت میشوند، استفاده از آهن را برای بدن شما دشوار میکنند.
- بیماری کلیوی: کلیهها بهاندازه کافی اریتروپویتین تولید نمیکنند. اریتروپویتین هورمونی است که برای ساخت گلبولهای قرمز خون لازم است.
- مشکل در جذب آهن: میتواند ناشی از ورزشهای استقامتی، بیماریهای گوارشی و بعضی از بیماریهای ژنتیکی باشد.
انواع دیگری از کمخونی که میتوانند سطح MCHC در خون را پایین بیاورند عبارتاند از:
- کمخونی پرنیشیوز (Pernicious anemia): میتواند ناشی از نبود ویتامن B12 در رژیم غذایی باشد. کمخونی پرنیشیوز همچنین در افرادی ایجاد میشود که نمیتوانند ویتامین B12 را جذب کنند.
- کمخونی آپلاستیک (Aplastic anemia): کمخونی آپلاستیک موجب کاهش تعداد گلبولهای قرمز، گلبولهای سفید و پلاکتها میشود.
تالاسمی
تالاسمی یک اختلال خونی ارثی است که در آن بدن نسبت به حالت عادی هموگلوبین کمتری تولید میکند. این اختلال میتواند موجب بروز مشکلاتی در بتاگلوبین شود. (پروتئین بتاگلوبین بخشی از هموگلوبین است.) درنتیجه ممکن است سطح MCHC در آزمایش خون کاهش پیدا کند.
بیماریهای مزمن
بیماریهای مزمنی که احتمال پایینبودن MCHC و کمخونی را افزایش میدهند عبارتاند از:
- آرتریت روماتوئید؛
- بیماری کبد؛
- بیماری تیروئید؛
- بیماری کلیوی؛
- بیماری سلیاک یا بیماری التهابی روده (IBD)، ازجمله بیماری کرون و کولیت اولسراتیو (ulcerative colitis): این بیماریها میتوانند موجب التهاب دیوارههای روده بهویژه در روده کوچک شوند. التهاب دیوارههای روده در توانایی بدن در جذب آهن اختلال ایجاد میکند و MCHC را کاهش میدهد.
- سرطان: بعضی از سرطانهای خون با MCHC پایین مرتبط هستند. هر سرطانی که مغز استخوان را تحتتأثیر قرار دهد و تولید گلبولهای قرمز خون را کاهش دهد، میتواند بر MCHC تأثیر بگذارد.
- بیماری سلول داسیشکل: این بیماری میتواند MCHC را بالا یا پایین ببرد. اثرات بیماری سلول داسیشکل بر MCHC به علت بیماری بستگی دارد.
مسمومیت با سرب نیز میتواند موجب mchc پایین در آزمایش خون شود زیرا سرب در توانایی بدن در ساخت هموگلوبین اختلال ایجاد میکند. پانسیتوپنی نیز بیماری دیگری است که موجب کاهش گلبولهای قرمز (کمخونی، anemia)، گلبولهای سفید (لکوپنی، leukopenia) و پلاکتها (ترومبوسیتوپنی، thrombocytopenia) میشود و درنتیجه سطح MCHC در آزمایش خون را پایین میآورد.
MCHC بالا نشانه چیست؟
MCHC بالاتر از ۳۶ گرم در دسیلیتر (g/dL) بالا در نظر گرفته میشود. بالا بودن mchc در آزمایش خون وضعیت بسیار نادری است که در بعضی از اختلالات گلبول قرمز دیده میشود. mchc بالا در آزمایش خون میتواند ناشی از مشکلاتی مانند بیماری سلول داسیشکل یا اسفروسیتوز ارثی باشد.
سطح بالای MCHC بهعنوان هایپرکرومیا شناخته میشود. هایپرکرومیا نشان میدهد که غلظت هموگلوبین در گلبولهای قرمز خون بیشتر از حد طبیعی است. غلظت بالای هموگلوبین میتواند احتمال ابتلا به عوارض سلامتی مختلف مانند لختهشدن خون را افزایش دهد.
کمخونی همولیتیک
بعضی از انواع کمخونی مانند کمخونی همولیتیک نیز میتوانند MCHC را افزایش دهند. این نوع کمخونی زمانی ایجاد میشود که سرعت تجزیهشدن و ازبینرفتن گلبولهای قرمز خون بیشتر از تولید گلبولهای قرمز جدید برای جایگزینی آنهاست. این نوع کمخونی میتواند بهدلایل مختلفی ازجمله موارد زیر رخ دهد:
- بیماریهای خودایمنی؛
- عوارض تزریق خون (Blood transfusion)؛
- عفونتها؛
- بیماری سلول داسیشکل.
اسفروسیتوز ارثی
در نوع دیگری از کمخونی به نام اسفروسیتوز ارثی (hereditary spherocytosis) گلبولهای قرمز خیلی سریع تجزیه میشوند و غشای خود را از دست میدهند. این موجب میشود که آنها از شکل دونات به شکل گرد و متراکم تغییر کنند. اسفروسیتوز ارثی بیماری ژنتیکی نادری است که در آن مقدار هموگلوبین تغییر نمیکند ولی گلبولهای قرمز بهدلیل ازدستدادن غشای خود کوچکتر میشوند. کوچکشدن گلبولهای قرمز منجر به بالارفتن غلظت هموگلوبین و درنتیجه MCHC در آزمایش خون میشود.
خطاهای آزمایشگاهی
گاهی میزان MCHC در آزمایش خون نادرست است. MCHC براساس میزان هموگلوبین موجود در گلبولهای قرمز خون محاسبه میشود، بنابراین هر چیزی که بهطور موقت بر سطح هموگلوبین تأثیر بگذارد میتواند نتایج آزمایش MCHC را تغییر دهد. مواردی که میتوانند موجب تغییر سطح این پارامتر شوند عبارتاند از:
- تزریق خون: ممکن است سطح هموگلوبین در خون تزریقی بالا باشد و بهطور موقت هموگلوبین خون را بالا ببرد.
- هایپربیلیروبینمی (Hyperbilirubinemia): این بیماری با سطح بالای بیلیروبین مشخص میشود. بیلیروبین مادهای است که هنگام تجزیه گلبولهای قرمز خون در بدن ایجاد میشود. سطح بالای بیلیروبین میتواند نشاندهنده ابتلا به بیماری کبد، سنگ کیسه صفرا، کمخونی همولیتیک و سندرم گیلبرت باشد.
- عفونتها: بعضی از عفونتها، مانند سیتومگالوویروس و ذاتالریه، موجب تجمع گلبولهای قرمز خون میشوند که میتواند سطح هموگلوبین را بالا نشان دهد.
- لیپیدمی: بالابودن ذرات چربی (لیپیدها) در خون میتواند موجب شود که سطح هموگلوبین بهاشتباه بالا اندازهگیری شود.
- اشتباه در انجام آزمایش خون: ممکن است گرفتن نمونه خون از شما درست انجام نشده باشد. اگر نمونه آزمایش خون شما به مکان دیگری منتقل شود، ممکن است زمان طولانیتری در معرض دماهای مختلف قرار بگیرد و در زمان پردازش آن تأخیر ایجاد شود.
- تزریق پلاسما: پلاسما بخش مایع خون است که گلبولهای قرمز، گلبولهای سفید و پلاکتها در آن قرار دارد. اگر اخیرا تزریق پلاسما انجام دادهاید ممکن است سطح پلاسمای شما بهطور موقت بالاتر از حد طبیعی باشد و سطح هموگلوبین خون را پایینتر نشان دهد.
حتی اگر MCHC در محدوده طبیعی باشد باز هم ممکن است به نوع خاصی از کمخونی مبتلا باشید. در کمخونی نرموسیتیک نرموکرومیک (Normocytic Normochromic Anemia) گلبولهای قرمز خون ازنظر اندازه (MCV) و میزان هموگلوبین (MCHC) در محدوده طبیعی قرار دارند ولی تعداد کل آنها کاهش یافته است. این نوع کمخونی میتواند بهدلایل مختلفی ازجمله خونریزی حاد و بیماری کلیوی ایجاد شود.
چه زمانی MCHC اهمیت بیشتری دارد؟
آزمایش MCHC ابزاری تشخیصی است که با استفاده از آن میتوان انواع کمخونی را از هم تشخیص داد، بهویژه زمانی که میخواهیم کمبود آهن و سایر اختلالات گلبولهای قرمز را شناسایی کنیم. اگرچه این آزمایش بخش استانداردی از آزمایش شمارش کامل سلولهای خون (CBC) است، زمانی که سطح MCHC خارج از محدوده طبیعی باشد، اهمیت زیادی پیدا میکند زیرا میتواند نشاندهنده کمبود آهن، مشکلات ارثی، بیماری خودایمنی یا بیماریهای مزمن باشد.
تفسیر همزمان با سایر شاخصهای CBC
هنگامی که سطح MCHC در آزمایش خون همراه با سایر شاخصهای خونی تفسیر شود، تصویر گستردهتری از سلامت را ارائه میدهد. این تفسیر میتواند نشانههای اولیه بیماریها یا حتی اثربخشی درمانهای جاری را نشان دهد.
- تشخیص زودهنگام بیماریها: خون مانند بازتابی از عملکرد داخلی بدن عمل میکند. MCHC بالا، هنگامی که با سایر نشانگرها ترکیب شود، میتواند نشانه اولیه اختلال در مغز استخوان باشد که به رسیدگی نیاز دارد.
- نظارت بر مداخلات درمانی: در بیمارانی که تحت درمانهایی مانند شیمیدرمانی قرار دارند یا مکملهای آهن مصرف میکنند، نظارت بر سطح MCHC میتواند به ارزیابی اثربخشی این مداخلات درمانی کمک کند. افزایش مثبت MCHC پس از درمان میتواند نشانه پیشرفت در روند درمان باشد.
درمان سطح غیرطبیعی MCHC در آزمایش خون
اگر MCHC بالاتر یا پایینتر از محدوده طبیعی باشد، پزشک احتمالا درمورد علل احتمالی و درصورت نیاز برنامههای درمانی برای رفع علت آن با شما صحبت خواهد کرد. برنامه درمانی به این بستگی دارد که چه بیماری یا مشکلی موجب خوانش غیرطبیعی MCHC شده است.
سطح غیرطبیعی MCHC معمولا نشاندهنده کمخونی است. اگر کمخونی علت سطح پایین یا بالای MCHC باشد، پزشک سعی میکند علت کمخونی را تشخیص دهد و آن را درمان کند. درمانهای کمخونی میتواند شامل موارد زیر باشد:
- پیوند خون یا مغز استخوان؛
- تزریق خون؛
- مصرف مکملهای غذایی؛
- دارودرمانی.
نشان داده شده است که سطح پایین MCHC در افرادی که بهدلیل حمله قلبی حاد یا آمبولی ریوی حاد بستری شدهاند پیامدهای بدتری دارد. سطح پایین MCHC میتواند در پیشبینی نتیجه موارد خاصی از حمله قلبی یا آمبولی ریوی مؤثر باشد.
کلام آخر دکتردکتر
سطح MCHC در آزمایش خون نشان میدهد که هر گلبول قرمز خون نسبت به اندازه خود چه مقدار هموگلوبین دارد. بنابراین این شاخص میتواند ظرفیت حمل اکسیژن سلولهای خونی را نشان دهد. MCHC بخشی از آزمایش شمارش کامل خون یا CBC است که معمولا در معاینات روتین سالانه انجام میشود. نتایج آزمایش MCHC نشان میدهد که چه مقدار آهن در گلبولهای قرمز خون وجود دارد و سلولها چقدر اکسیژن را حمل میکنند. هموگلوبین خیلی زیاد یا خیلی کم میتواند نشانه کمخونی یا سایر مشکلات سلامتی باشد.
اگر امکان مراجعه به آزمایشگاه را ندارید برای اندازهگیری سطح MCHC خون یا هر آزمایش دیگری بهراحتی میتوانید از خدمات پزشکی در محل دکتردکتر استفاده کنید.
سوالات متداول
منابع
