متیل پردنیزولون یک کورتیکواستروئید است که بر سیستم ایمنی بدن تأثیر میگذارد تا تورم، قرمزی، خارش و واکنشهای آلرژیک را تسکین دهد. اثرگذاری این دارو بهدلیل خواص ضدالتهابی و اثراتی است که در سرکوب دستگاه ایمنی بدن دارد. این دارو فقط با نسخه پزشک قابلتهیه است. برای آشنایی با نحوه عملکرد، موارد استفاده، عوارض جانبی و تداخلات دارویی متیل پردنیزولون تا پایان مقاله با ما همراه باشید.
متیل پردنیزولون چیست و چگونه عمل میکند؟
متیل پردنیزولون متعلق به دستهای از داروها به نام گلوکوکورتیکوئیدها (نوعی کورتیکواستروئید) است که با تغییر پاسخ ایمنی بدن، التهاب را کاهش میدهند. متیل پردنیزولون شبیه هورمونی طبیعی است که در غدد فوق کلیوی تولید میشود. زمانی که بدن مقدار کافی از این هورمون را تولید نمیکند برای جایگزینی آن از متیل پردنیزولون استفاده میشود. این دارو التهاب (تورم، گرما، قرمزی و درد) را تسکین میدهد و برای درمان انواع خاصی از آرتروز، اختلالات پوستی، خونی، کلیوی، چشمی، تیروئید و رودهای (مانند کولیت)، آلرژیهای شدید و آسم استفاده میشود. متیل پردنیزولون برای درمان انواع خاصی از سرطان نیز به کار میرود.
سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) متیل پردنیزولون را تأیید کرده است. این دارو یک کورتیکواستروئید سیستمیک است که خواص ضدالتهابی و سرکوبکننده سیستم ایمنی را نشان میدهد و بهطور مؤثر اختلالات غدد درونریز، التهابی، ایمونولوژیک، خونی و تنفسی را درمان میکند.
متیل پردنیزولون برای چه بیماریهایی تجویز میشود؟
متیل پردنیزولون یک کورتیکواستروئید مصنوعی سیستمیک است که طیف وسیعی از اثرات فیزیولوژیکی مشابه گلوکوکورتیکوئیدهای طبیعی را ایجاد میکند. متیل پردنیزولون معمولا بهدلیل فعالیت ضدالتهابی و سرکوب سیستم ایمنی تجویز میشود. از این دارو میتوان برای موارد زیر استفاده کرد:
- اختلالات غدد درونریز مانند نارسایی اولیه یا ثانویه قشر آدرنال، هیپرپلازی مادرزادی آدرنال مرتبط با سرطان و هیپرکلسمی مرتبط با سرطان؛
- اختلالات روماتیسمی مانند آرتریت روماتوئید یا آرتریت پسوریاتیک؛
- بیماریهای کلاژن مانند لوپوس یا درماتومیوزیت سیستمیک؛
- بیماریهای پوستی مانند پسوریازیس یا سندرم استیونز-جانسون، درماتیت آتوپیک، درماتیت تماسی، پمفیگوس ولگاریس، پمفیگوس فولیاسه، پمفیگوئید تاولی، اریتم مولتیفرم و نکرولیز اپیدرمی سمی؛
- آلرژیهای شدید که با داروهای دیگر مدیریت نشدهاند مانند آلرژیهای فصلی یا سالانه یا واکنشهای آلرژیک به داروها؛
- مشکلات چشمی مانند تورم یا زخم در چشم، ورم ملتحمه آلرژیک، واسکولیت شبکیه و کراتیت (التهاب قرنیه)؛
- مشکلات معده یا روده مانند کولیت اولسراتیو یا بیماری کرون؛
- مشکلات تنفسی مانند آسیب ریه ناشی از بیماری مزمن بریلیوم یا سندرم لوفلر (Loeffler syndrome)، که با سایر درمانها مدیریت نمیشود، پنومونیت آسپیراسیون، آسم، سل ریوی منتشر، پنومونی ائوزینوفیلیک و سارکوئیدُز علامتدار؛
- اختلالات خونی مانند سطح پایین پلاکت در بزرگسالان یا کمبود گلبولهای قرمز در کودکان؛
- بیماریهای نئوپلاستیک مانند سرطان خون یا سرطان در سیستم لنفاوی در بزرگسالان؛
- عود بیماری اماس؛
- مشکلات کلیوی مانند سندرم نفروتیک؛
- عفونتها مانند تریشینوز که بر مغز یا قلب اثر میگذارد.
نحوه عملکرد متیل پردنیزولون چگونه است؟
متیل پردنیزولون یک گلوکوکورتیکوئید مصنوعی است. گلوکوکورتیکوئیدهای دستهای از کورتیکواستروئیدها و هورمونهای استروئیدی هستند که عمدتا بر متابولیسم کربوهیدراتها، پروتئینها و چربیها اثر میگذارند و خواص ضدالتهابی قوی دارند.
در سطح سلولی، متیل پردنیزولون با نفوذ به غشاهای سلولی و اتصال به گیرندههای گلوکوکورتیکوئیدی درونسلولی خاص اثرات خود را اعمال میکند. پس از اتصال، کمپلکس گیرنده-متیل پردنیزولون دچار تغییر ساختاری میشود که به آن امکان میدهد که به هسته سلول منتقل شود. این کمپلکس در داخل هسته به «عناصر پاسخ گلوکوکورتیکوئیدی (GREs)» روی DNA متصل میشود. این اتصال میتواند رونویسی ژنهای خاص را افزایش یا کاهش دهد. تغییرات حاصل در بیان ژن منجر به سنتز پروتئینهایی میشود که با استفاده از آنها اثرات دارو اعمال میشود.
عناصر پاسخ گلوکوکورتیکوئیدی توالیهای خاصی از DNA هستند که در تنظیم بیان ژن توسط گلوکوکورتیکوئیدها نقش حیاتی دارند.
یکی از عملکردهای اصلی متیل پردنیزولون اثر ضدالتهابی آن است. این اثر ازطریق چند مکانیسم ایجاد میشود. اول، مهارکردن سنتز پروستاگلاندینها و لوکوترینها که واسطههای حیاتی التهاب هستند. این مهار با سرکوب آنزیم فسفولیپاز A2 رخ میدهد که بهطور معمول آزادسازی اسید آراشیدونیک (پیشساز پروستاگلاندینها و لوکوترینها) را کاتالیز میکند. دوم، کاهشدادن تولید سیتوکینهای پیشالتهابی مانند اینترلوکینها و فاکتور نکروز تومور آلفا (TNF-α). با سرکوب این مولکولهای سیگنالدهنده، جذب و فعالسازی سلولهای ایمنی مختلف در محل التهاب کاهش مییابد.
علاوهبر این، متیل پردنیزولون تولید پروتئینهای ضدالتهابی مانند لیپوکورتین-۱ را القا میکند که فسفولیپاز A2 را بیشتر مهار میکند. بهعلاوه غشاهای لیزوزومی را تثبیت میکند و از آزادشدن آنزیمهای پروتئولیتیک، که میتوانند در طول پاسخهای التهابی به بافتها آسیب برسانند، جلوگیری میکند. متیل پردنیزولون با کاهش نفوذپذیری مویرگی و سرکوب مهاجرت گلبولهای سفید خون به بافتهای ملتهب، تورم و آسیب بافتی را کاهش میدهد.
متیل پردنیزولون علاوهبر خواص ضدالتهابی، توانایی سرکوب سیستم ایمنی را نیز دارد و در شرایطی که پاسخ ایمنی شدید مضر است، به کمک بدن میآید. این دارو تکثیر لنفوسیتهای T و تولید آنتیبادی بهوسیله لنفوسیتهای B را کاهش میدهد. متیل پردنیزولون با تعدیل فعالیت این سلولهای ایمنی به مدیریت اختلالات خودایمنی و جلوگیری از رد پیوند در بیماران پیوندی کمک میکند.
انواع متیل پردنیزولون
متیل پردنیزولون بهشکل قرصهای ۲، ۴، ۸، ۱۶ و ۳۲ میلیگرم، سوسپانسیون تزریقی با غلظتهای ۲۰، ۴۰ و ۸۰ میلیگرم در میلیلیتر و بهصورت پودر تزریقی با دُزهای ۴۰، ۱۲۵، ۵۰۰، ۱۰۰۰ و ۲۰۰۰ میلیگرم موجود است. قرص متیل پردنیزولون دارویی تجویزی است که با نام تجاری مدرول (Medrol) و همچنین بهصورت ژنریک موجود است. داروهای ژنریک معمولا نسبت به نسخه تجاری قیمت کمتری دارند.
آمپول متیل پردنیزولون شامل پودری است که با مایع مخلوط میشود تا بهصورت عضلانی یا داخل وریدی تزریق شود. این دارو بهشکل سوسپانسیون تزریقی نیز موجود است که بهصورت عضلانی، داخل مفصلی یا داخل ضایعه تزریق میشود.
از آمپول متیل پردنیزولون گاهی برای درمان حالت تهوع و استفراغ ناشی از انواع خاصی از شیمیدرمانی و جلوگیری از رد پیوند عضو نیز استفاده میشود. آمپول متیل پردنیزولون برای کمردرد نیز کاربرد دارد. از شکل تزریقی این دارو میتوان برای درمان کمردردهای شدید، درد سیاتیک و دردهای ناشی از دیسک کمر استفاده کرد. استفاده از آمپول متیل پردنیزولون استات برای کمردرد موجب کاهش التهاب، تورم و دردهای مزمن یا حاد کمر و سیاتیک میشود. نحوه تزریق آمپول متیل پردنیزولون استات برای کمردرد معمولا بهصورت تزریق اپیدورال (اطراف نخاع)، عضلانی یا داخلمفصلی است.
از متیل پردنیزولون در پالستراپی نیز استفاده میشود. پالستراپی تزریق داخل وریدی ناپیوسته یا متناوب دُزهای بسیار بالای کورتیکواستروئیدها همراه بعضی از داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی در دورهای کوتاه است. در پالستراپی متیل پردنیزولون دُزهای بسیار بالای کورتیکواستروئیدهای داخل وریدی (IV) در یک دوره کوتاه برای سرکوب سریع سیستم ایمنی و مهار واکنشهای التهابی شدید تجویز میشود. از این روش معمولا برای بیماریهای خودایمنی، التهابی و کلیوی، اغلب در مواردی که درمانهای استاندارد با شکست مواجه شدهاند یا در طول عودهای شدید، استفاده میشود.
نحوه مصرف و دُز مصرفی متیل پردنیزولون
دُز، فرم و تعداد دفعات مصرف این دارو به موارد زیر بستگی دارد:
- سن؛
- بیماری تحتدرمان؛
- شدت بیماری؛
- سایر بیماریها؛
- واکنش به دُز اول.
طول مدت درمان با این دارو به وضعیت و نحوه پاسخ بدن شما وابسته است. اگر دارو را طبق تجویز پزشک مصرف نکنید، ممکن است خطرات جدی برایتان ایجاد شود.
قرص متیل پردنیزولون را دقیقا طبق دستور پزشک یا دستورات روی برچسب دارو مصرف کنید؛ بیشتر یا کمتر از مقدار تجویزشده مصرف نکنید. مصرف قرص متیل پردنیزولون همراه غذا یا شیر میتواند عوارض جانبی گوارشی آن را کاهش دهد. متیل پردنیزولون بهصورت عضلانی یا داخل وریدی نیز تجویز میشود. این دارو درصورت تجویز عضلانی (متیل پردنیزولون استات یا سوکسینات) نباید به عضله دلتوئید تزریق شود زیرا ممکن است موجب آتروفی زیر جلدی شود. از تزریق به داخل درم یا نواحی مبتلا به عفونت حاد موضعی نیز اجتناب کنید. تزریق داخل وریدی (متیل پردنیزولون سوکسینات) به دُز و شدت بیماری بستگی دارد.
آمپول متیل پردنیزولون معمولا طی ۱۵ تا ۶۰ دقیقه با انفوزیون متناوب تجویز میشود. دُزهای بالا باید دستکم طی ۳۰ دقیقه تجویز شوند. در مواردی که دُزهای ۲۵۰ میلیگرم یا بیشتر متیل پردنیزولون در کمتر از ۳۰ دقیقه تجویز شدهاند افت فشار خون، آریتمی و مرگ ناگهانی گزارش شده است.
انفوزیون متناوب روشی برای تزریق وریدی داروها است که در آن دارو در حجم کم (معمولا ۵۰ تا ۲۵۰ میلیلیتر) و طی مدتزمان مشخص (اغلب ۳۰ دقیقه تا ۲ ساعت) بهصورت دورهای تجویز میشود.
دُز مصرفی معمول قرص متیل پردنیزولون بهصورت زیر است:
برای بیماری اماس
بزرگسالان (۱۸ تا ۶۴ سال):
- دُز معمول برای شروع: ۱۶۰ میلیگرم در روز، در یک یا دو دُز؛
- تغییرات دُز: پس از مصرف ۱۶۰ میلیگرم در روز بهمدت ۱ هفته پزشک دُز مصرفی را به ۶۴ میلیگرم، یک روز در میان بهمدت ۱ ماه کاهش میدهد.
کودکان (صفر تا ۱۷ سال):
پزشک براساس بیماری تحتدرمان دُز مصرفی فرزندتان را تعیین میکند. او باید کمترین دُز مؤثر را به فرزندتان بدهد. روش تعیین دُز دارو براساس وزن برای بیماران کودک ترجیح داده میشود.
افراد مسن (۶۵ سال و بالاتر):
ممکن است کلیههای افراد مسن بهخوبی گذشته کار نکنند. این میتواند موجب کندتر شدن پردازش داروها در بدن شود. درنتیجه مقدار بیشتری از دارو برای مدت طولانیتری در بدن باقی میماند. این مسئله خطر عوارض جانبی را افزایش میدهد. ممکن است پزشک برای جلوگیری از تجمع بیشازحد دارو در بدن درمان را با دُز کمتر شروع کند.
برای سایر بیماریها
بزرگسالان (۱۸ تا ۶۴ سال):
- دُز معمول برای شروع: ۴ تا ۴۸ میلیگرم در روز، در یک یا چند دُز؛
- تغییرات دُز: اگر به دارو پاسخ خوبی دادید، پزشک ممکن است دُز مصرفیتان را بهآرامی کاهش دهد تا به کمترین دُز مؤثر برسید؛
- درمان روز در میان (ADT): اگر باید متیل پردنیزولون را برای مدت طولانی استفاده کنید، پزشک ممکن است از شما بخواهد که آن را یک روز در میان مصرف کنید. این کار میتواند عوارض جانبی را کاهش دهد.
کودکان (صفر تا ۱۷ سال):
پزشک براساس بیماری تحتدرمان دُز مصرفی فرزندتان را تعیین میکند. او باید کمترین دُز مؤثر را به فرزندتان بدهد.
افراد مسن (۶۵ سال و بالاتر):
ممکن است کلیههای افراد مسن بهخوبی گذشته کار نکنند. این میتواند موجب کندتر شدن پردازش داروها در بدن شود. درنتیجه مقدار بیشتری از دارو برای مدت طولانیتری در بدن باقی میماند. این مسئله خطر عوارض جانبی را افزایش میدهد. ممکن است پزشک برای جلوگیری از تجمع بیشازحد دارو در بدن درمان را با دُز کمتر شروع کند.
فراموشکردن دُز دارو
اگر یک دُز دارو را فراموش کنید یا دارو را طبق برنامه مصرف نکنید ممکن است دارو بهخوبی اثر نکند یا تأثیر خود را از دست بدهد. برای اینکه این دارو بهخوبی عمل کند، باید همیشه مقدار مشخصی از آن در بدن باشد.
درصورت فراموشکردن یک دُز بلافاصله آن را مصرف کنید. اگر تقریبا زمان دُز بعدی رسیده است با پزشک خود صحبت کنید. ممکن است لازم باشد این دُز را فراموش کنید یا یک دُز اضافی مصرف کنید. بدون مشورت با پزشک دُز دوبرابر یا اضافی مصرف نکنید.
مصرف بیشازحد یا اوردُز دارو
اوردُز میتواند موجب شود که مقدار خطرناکی از دارو در بدنتان وجود داشته باشد. علائم و نشانههای اوردُز این دارو میتواند شامل موارد زیر باشد:
- فشار خون بالا؛
- احتباس نمک و آب که ممکن است موجب تورم بازوها، پاها یا ساق پا شود؛
- سطح پایین پتاسیم در خون که ممکن است موجب ضعف، خستگی و گرفتگی عضلات شود.
اگر مقدار زیادی از این دارو را مصرف کردهاید، فورا با پزشک خود تماس بگیرید. همچنین میتوانید با مرکز اطلاعرسانی داروها و سموم با شماره ۱۹۰ یا ۱۴۹۰ تماس بگیرید. اگر علائم شما شدید است به اورژانس مراجعه کنید یا با ۱۱۵ تماس بگیرید.
مصرف متیل پردنیزولون در بیماریهای التهابی
متیل پردنیزولون کورتیکواستروئیدی است که التهاب را کاهش میدهد. این دارو با تقلید از کورتیزول طبیعی، سیستم ایمنی بیشفعال را سرکوب میکند، التهاب را کاهش میدهد و بیماریهای التهابی مزمن را مدیریت میکند. از این دارو میتوان برای کاهش التهاب در بیماریهایی مانند آرتریت روماتوئید، آرتریت پسوریاتیک و بیماریهای التهابی روده مانند کولیت اولسراتیو و بیماری کرون استفاده کرد. متیل پردنیزولون بهدلیل قدرت بالا و عوارض جانبی، معمولا برای کنترل سریع التهاب در فازهای حاد بیماری (بهصورت قرص یا آمپول) استفاده میشود و باید تحتنظر پزشک مصرف شود.
مصرف متیل پردنیزولون در بیماریهای خودایمنی
غدد فوق کلیوی بهطور طبیعی کورتیزول تولید میکنند. کورتیزول هورمونی است که برای مدیریت استرس و کنترل سیستم ایمنی بدن ضروری است. متیل پردنیزولون یک کورتیکواستروئید مصنوعی است که برای تقلید و تقویت اثرات ضدالتهابی کورتیزول طبیعی بدن طراحی شده است.
در بیماریهای خودایمنی سیستم ایمنی بدن بهاشتباه به بافتهای سالم حمله میکند و سیلی از مواد شیمیایی التهابی را آزاد میکند. متیل پردنیزولون در سطح مولکولی عمل میکند تا این پاسخ ایمنی تهاجمی را سرکوب کند.
ازآنجاییکه این دارو یک مولکول کوچک محلول در چربی است، بهراحتی از غشای بیرونی سلولهای ایمنی عبور میکند. پس از ورود به داخل سلول مستقیما به گیرندههای خاص گلوکوکورتیکوئید متصل میشود. این کمپلکس گیرنده-دارو سپس به هسته سلول میرود و در آنجا نحوه رفتار DNA را ازنظر فیزیکی تغییر میدهد. این دارو با مهار آنزیمی به نام فسفولیپاز A2 بهطور فعال مسیر اسید آراشیدونیک را مسدود میکند (اسید آراشیدونیک یک اسید چرب ضروری و غیراشباع چندگانه از خانواده امگا-۶ و فراوانترین اسید چرب غیراشباع چندگانه در غشای سلولهای بدن است). این کار تولید پروستاگلاندینها و لوکوترینها (مجرمان اصلی ایجاد گرما، تورم و درد) را متوقف میکند. علاوهبر این، تولید سیتوکینهای پیشالتهابی مخرب، ازجمله TNF-alpha و IL-6 متوقف میشود. متیل پردنیزولون با خاموشکردن این کارخانههای التهابی بهسرعت بافتهای متورم را کوچک میکند.
مصرف متیل پردنیزولون در آلرژی شدید و آسم
میتوان از متیل پردنیزولون در موارد تشدید شدید آسم استفاده کرد. این دارو التهاب راههای هوایی، تولید مخاط و تورم را کاهش میدهد و در عرض چند ساعت اثر میکند. از متیل پردنیزولون معمولا برای کنترل کوتاهمدت حملات استفاده میشود. در آلرژیهای شدید نیز این دارو با سرکوب پاسخ آلرژیک سیستم ایمنی، واکنشهای شدیدی مانند کهیر و آنژیوادم (تورم عمیق و ناگهانی زیر پوست براثر نشت مایع از رگها) را درمان میکند.
متیل پردنیزولون بهصورت قرص خوراکی موجود است ولی در موارد شدید و اورژانسی، برای تأثیرگذاری سریعتر از آن بهصورت داخل وریدی (IV) یا عضلانی (IM) استفاده میشود. در بعضی موارد نیز برای حملات حاد و شدید از پالستراپی داخل وریدی با دُز بالا (مثلا روزانه یک گرم بهمدت ۳ روز) استفاده میشود که ممکن است اثرات طولانیمدتی را، بدون نیاز به وابستگی طولانیمدت به استروئید، ایجاد کند.
مصرف متیل پردنیزولون در بارداری و شیردهی
برای اطمینان از چگونگی تأثیر متیل پردنیزولون بر بارداری مطالعات کافی انجام نشده است. اگر باردارید یا قصد بارداری دارید، با پزشک خود صحبت کنید. اگر مزایای متیل پردنیزولون از خطرات احتمالی آن برای جنین بیشتر باشد میتوانید از این دارو استفاده کنید.
سطح متیل پردنیزولون در شیر مادر بسیار پایین است و حتی پس از تجویز داخل وریدی ۱ گرم، هیچ عارضه جانبی در نوزادان شیرخوار گزارش نشده است. این نوزادان در معرض دُزهایی کمتر از تولید کورتیزول روزانه خود قرار میگیرند که بسیار کمتر از دُزهای درمانی نوزادان است. متیل پردنیزولون با مصرف دُزهای متوالی روزانه در شیر مادر تجمع پیدا نمیکند. برای به حداقل رساندن مواجهه نوزاد باید در طول تزریق دُز داخل وریدی یک گرم و تا ۲ ساعت پس از آن از شیردهی اجتناب شود. دُزهای خوراکی کمتر و تزریق موضعی (مثلا برای التهاب تاندون) به اقدامات احتیاطی خاصی نیاز ندارند ولی تزریق سیستمیک یا مفصلی، بهویژه با دُزهای متوسط تا زیاد کورتیکواستروئید، ممکن است بهطور موقت شیردهی را کاهش دهد.
اگر به فرزندتان شیر میدهید با پزشک خود صحبت کنید. ممکن است پزشک توصیه کند که شیردهی را متوقف کنید یا داروی متفاوتی را برای بیماریتان تجویز کند.
عوارض جانبی متیل پردنیزولون
عوارض جانبی گلوکوکورتیکوئیدها ناشی از عملکرد هورمونی آنهاست که میتواند منجر به سندرم کوشینگ یاتروژنیک (iatrogenic Cushing syndrome) شود. گردشدن، پفکردن، رسوب چربی و پلتورا یا پرخونی صورت (صورت ماهشکل) نیز معمولا آشکار است. چربی از اندامها به تنه، پشت گردن و حفرههای بالای ترقوه انتقال مییابد. موهای ریز روی صورت، رانها و تنه بیشتر رشد میکنند. ممکن است آکنه نقطهای ناشی از استروئید ظاهر شود و فرد دچار بیخوابی و افزایش اشتها شود.
با مصرف متیل پردنیزولون، تجزیه پروتئینها به اجزای سازندهشان (اسیدهای آمینه) ادامه مییابد و اسیدهای آمینه بهسمت تولید گلوکز منحرف میشوند؛ درنتیجه نیاز به انسولین افزایش مییابد و فرد دچار افزایش وزن میشود. میوپاتی و تحلیل عضلات و همچنین نازکشدن پوست، همراه با استریا (ترکهای پوستی) و کبودی نیز میتواند رخ دهد. هایپرگلیسمی و پوکی استخوان و همچنین دیابت و نکروز آسپتیک یا مرگ استخوان مفصل ران نیز عوارض جانبی دیگری هستند که ممکن است ایجاد شوند.
عوارض جانبی شایعتر
عوارض جانبی شایعتر متیل پردنیزولون میتواند شامل موارد زیر باشد:
- سردرد؛
- حالت تهوع و استفراغ؛
- افزایش وزن؛
- گیجی، هیجان و بیقراری؛
- تورم مچ پا، پاها یا دستها؛
- مشکلات پوستی مانند آکنه، نازکشدن و براقشدن پوست؛
- افزایش تشنگی؛
- عفونت؛
- فشار خون بالا؛
- ضعف عضلانی؛
- افسردگی.
اگر این عوارض خفیف باشند پس از چند روز یا چند هفته از بین میروند. اگر شدیدتر هستند یا برطرف نمیشوند با پزشک یا داروساز صحبت کنید.
عوارض جانبی جدی
درصورت بروز عوارض جانبی جدی فورا با پزشک خود تماس بگیرید. اگر علائم کشنده هستند یا فکر میکنید شرایط شما اورژانسی است با ۱۱۵ تماس بگیرید.
- واکنشهای آلرژیک:
- خارش پوست؛
- خارش یا کهیر؛
- تورم صورت، لبها یا زبان.
- تغییر در احساسات و خلقوخو:
- افسردگی؛
- اضطراب؛
- هیجان یا شادی شدید؛
- تغییرات شخصیتی؛
- روانپریشی.
- مشکلات چشمی:
- تغییر در بینایی؛
- درد چشم؛
- بیرونزدگی چشم؛
- افزایش فشار چشم.
- مشکل در ادرارکردن یا تغییر در میزان ادرار کردن؛
- دیابت:
- افزایش تشنگی؛
- ادرارکردن بیشتر از حد معمول؛
- درد در باسن، کمر، دندهها، شانهها، بازوها یا پاها.
- عفونت:
- تب؛
- گلودرد؛
- عطسه؛
- سرفه؛
- تورم مچ پا، پاها یا دستها؛
- زخمهایی که بهبود نمییابند.
- سطح پایین پتاسیم در خون:
- ضعف؛
- ریتم نامنظم قلب.
- تغییرات هورمونی:
- کاهش اشتها؛
- کمبود انرژی؛
- حالت تهوع؛
- استفراغ؛
- سردرد؛
- تب؛
- درد مفاصل یا عضلات؛
- سوزش پوست؛
- کاهش وزن؛
- فشار خون پایین که ممکن است موجب سرگیجه یا غش شود.
سایر عوارض جانبی این دارو:
- کندشدن رشد کودکان؛
- بیخوابی؛
- دورههای قاعدگی نامنظم یا قطع قاعدگی؛
- مدفوع سیاه یا قیری.
موارد منع مصرف متیل پردنیزولون
موارد منع مصرف متیل پردنیزولون شامل موارد زیر است:
- حساسیت شدید به دارو یا اجزای آن؛
- عفونت قارچی سیستمیک؛
- تزریق داخل نخاعی؛
- واکسن ویروس زنده یا ضعیفشده؛
- پورپورای ترومبوسیتوپنیک ایدیوپاتیک (ITP؛ اختلال خودایمنی که در آن سیستم ایمنی بهاشتباه پلاکتها را تخریب میکند و موجب کاهش شدید آنها (ترومبوسیتوپنی) میشود؛ در این بیماری تعداد غیرطبیعی و کم پلاکتها در خون موجب کبودی یا خونریزی آسان میشود).
متیل پردنیزولون نیز مانند سایر گلوکوکورتیکوئیدها در بیماران مبتلا به بیماریهای زیر باید با احتیاط مصرف شود:
- زخم معده؛
- بیماری قلبی یا فشار خون بالا همراه با نارسایی قلبی؛ حمله قلبی اخیر؛
- بعضی از بیماریهای عفونی مانند روانپریشی ناشی از آبلهمرغان و سل؛
- دیابت؛
- گلوکوم یا آبمروارید؛
- بیماریهای کبدی، کلیوی و رودهای؛
- کمکاری غده تیروئید؛
- بیماریهای روانی؛
- میاستنی گراویس (بیماری مزمن و خودایمنی که در آن سیستم ایمنی به ارتباط میان اعصاب و عضلات حمله میکند و موجب ضعف عضلات ارادی و اسکلتی میشود)؛
- پوکی استخوان؛
- عفونت هرپس چشمی یا تبخال چشمی؛
- تشنج؛
- سل؛
- زخم معده؛
- سندرم کوشینگ (بیماریای که در آن بدن بیش ازحد هورمون کورتیزول تولید میکند).
روانپریشی (Psychosis) ناشی از بیماریهای عفونی، وضعیتی است که در آن عفونت مستقیما بر سیستم عصبی مرکزی (مغز) تأثیر میگذارد و موجب هذیان، توهم و اختلال در درک واقعیت میشود.
هشدارها و اقدامات احتیاطی:
- بعضی از فرمولاسیونهای متیل پردنیزولون حاوی بنزیل الکل هستند که منجر به سندرم گاسپینگ در نوزادان میشود. در نوزادان نارس باید از مصرف این فرمولاسیونها خودداری شود. قبل از استفاده، برای اطلاع از مواد جانبی، برچسب دارو را بررسی کنید.
- بعضی از فرمولاسیونهای متیل پردنیزولون حاوی لاکتوز هستند که در افراد دارای حساسیت به لبنیات منع مصرف دارد.
- اگر در دوره مصرف متیل پردنیزولون داروهای تجویزی و بدون نسخه، ویتامین، مکمل غذایی و محصولات گیاهی مصرف میکنید به پزشک یا داروساز اطلاع دهید. شاید لازم باشد که پزشک دُز داروها را تغییر دهد یا شما را ازنظر عوارض جانبی بهدقت تحتنظر بگیرد.
- داروی بدون نسخه آسپرین میتواند با متیل پردنیزولون تداخل داشته باشد. قبل از شروع مصرف متیل پردنیزولون حتما به پزشک خود اطلاع دهید که این دارو را مصرف میکنید. بدون مشورت با پزشک هنگام مصرف متیل پردنیزولون مصرف این دارو را شروع نکنید.
- اگر باردارید، قصد بارداری دارید یا به نوزاد شیر میدهید به پزشک خود اطلاع دهید. اگر در حین مصرف متیل پردنیزولون باردار شدید با پزشک خود تماس بگیرید.
- اگر قرار است جراحی کنید، ازجمله جراحی دندان، به پزشک یا دندانپزشک اطلاع دهید که متیل پردنیزولون مصرف میکنید.
- متیل پردنیزولون معده و روده را در برابر اثرات تحریککننده الکل، آسپرین و بعضی از داروهای آرتروز حساستر میکند. این اثر خطر ابتلا به زخم معده را افزایش میدهد.
تداخل دارویی متیل پردنیزولون
متیل پردنیزولون میتواند با بعضی از داروها، ویتامینها یا گیاهان دارویی تداخل داشته باشد. تداخل زمانی است که یک ماده نحوه عملکرد دارو را تغییر میدهد. این میتواند مضر باشد یا مانع از عملکرد خوب دارو شود.
محصولات بدون نسخهای شامل آسپرین و سایر داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن و ناپروکسن ممکن است با متیل پردنیزولون تداخل داشته باشند. حتما قبل از شروع مصرف متیل پردنیزولون پزشک و داروساز خود را از مصرف این داروها مطلع کنید.
واکسنهایی که نباید همراه با متیل پردنیزولون دریافت کنید
در هنگام مصرف متیل پردنیزولون نباید واکسنهای خاصی را دریافت کنید. اگر هنگام مصرف متیل پردنیزولون چنین واکسنهایی دریافت کنید ممکن است عوارض جانبی خطرناکی ایجاد شود. این واکسنها عبارتاند از:
- واکسنهای زنده مانند واکسن آنفولانزای بینی، آبلهمرغان، آبله و واکسن سرخک، اوریون و سرخجه (MMR): واکسن زنده نسخه ضعیفشده میکروبی است که برای محافظت از بدن در برابر آن تزریق میشود. متیل پردنیزولون سیستم ایمنی بدن را تضعیف میکند. تضعیف سیستم ایمنی خطر ابتلا به عفونت ازطریق واکسن زنده را افزایش میدهد.
تداخلاتی که خطر عوارض جانبی متیل پردنیزولون را افزایش میدهند
مصرف متیل پردنیزولون با بعضی از داروها خطر عوارض جانبی آن را افزایش میدهد زیرا مقدار متیل پردنیزولون در بدن افزایش مییابد. نمونههایی از این داروها عبارتاند از:
- سیکلوسپورین: متیل پردنیزولون میتواند موجب تجمع سیکلوسپورین در بدن شود و بالعکس. اگر این داروها را با هم مصرف کنید، ممکن است دچار عوارض جانبی مانند تشنج شوید.
- کتوکونازول: درصورت مصرف کتوکونازول ممکن است پزشک دُز متیل پردنیزولون شما را تغییر دهد. پزشک این کار را برای جلوگیری از افزایش عوارض جانبی متیل پردنیزولون انجام میدهد.
تداخلاتی که خطر عوارض جانبی سایر داروها را افزایش میدهند
مصرف متیل پردنیزولون با بعضی از داروها خطر عوارض جانبی این داروها را افزایش میدهد. نمونههایی از این داروها عبارتاند از:
- آسپرین: با قطع مصرف متیل پردنیزولون احتمال بروز عوارض جانبی آسپرین افزایش مییابد. اگر مشکل لختهشدن خون دارید، از پزشک خود بپرسید که آیا متیل پردنیزولون برای شما بیخطر است یا خیر.
- وارفارین و هپارین: مصرف وارفارین و هپارین با متیل پردنیزولون میتواند خون را بیشازحد رقیق کند و موجب خونریزی خطرناک شود یا موجب شود که این داروها در رقیقکردن خون بهخوبی عمل نکنند.
تداخلاتی که اثربخشی دارو را کاهش میدهند
مصرف متیل پردنیزولون با بعضی از داروها میتواند موجب کاهش اثربخشی این دارو در بدن شما شود زیرا مقدار متیل پردنیزولون در بدن کاهش مییابد. نمونههایی از این داروها عبارتاند از فنوباربیتال، فنیتوئین و ریفامپین. درصورت مصرف فنیتوئین، فنوباربیتال یا ریفامپین ممکن است که پزشک دُز متیل پردنیزولون را افزایش دهد.
قطع تدریجی متیل پردنیزولون (Tapering)
بدون مشورت با پزشک مصرف متیل پردنیزولون را قطع نکنید. قطع ناگهانی دارو میتواند موجب کاهش اشتها، ناراحتی معده، استفراغ، خوابآلودگی، گیجی، سردرد، تب، درد مفاصل و عضلات، پوستهپوسته شدن پوست و کاهش وزن شود. اگر برای مدت طولانی این دارو را در دُزهای بالایی مصرف کنید، پزشک احتمالا دُز دارو را بهتدریج کاهش میدهد تا بدن شما قبل از قطع کامل دارو خود را با شرایط وفق دهد. اگر بهتدریج دُز دارو را کاهش میدهید پس از قطع مصرف، مراقب عوارض جانبی بالا باشید. درصورت بروز این عوارض فورا با پزشک خود تماس بگیرید. شاید لازم باشد دُز دارو را موقت افزایش دهید یا دوباره مصرف آنها را از سر بگیرید.
نکات مهم قبل از مصرف متیل پردنیزولون
پیش از مصرف متیل پردنیزولون موارد زیر را در نظر داشته باشید:
- این دارو میتواند موجب تغییرات هورمونی شود یا موجب شود که بدن تولید هورمون را متوقف کند. اگر به دُز مصرفی دارو به خوبی پاسخ دهید، ممکن است پزشک بهآرامی دُز مصرفی را کم کند تا خطر عوارض جانبی کاهش یابد.
- این دارو سیستم ایمنی بدن را تضعیف میکند. درنتیجه راحتتر به عفونت مبتلا میشوید و مبارزه با عفونتها برایتان سختتر میشود. در طول مصرف دارو باید از افرادی که بیمار هستند یا بهتازگی بیمار بودهاند، دوری کنید. این شامل کسانی میشود که مبتلا به آبلهمرغان، سرخک یا آنفولانزا هستند.
اگر اخیرا عفونت داشتهاید یا علائم عفونت دارید، به پزشک خود اطلاع دهید؛ این علائم شامل تب، لرز یا درد بدن است.
- این دارو شما را مستعد ابتلا به بیماریها میکند. در هنگام مصرف متیل پردنیزولون واکسیناسیون، ایمنیسازی (immunization، مقاومسازی بدن در برابر بیماریهای عفونی) یا آزمایش پوستی انجام ندهید، مگر اینکه پزشک از شما بخواهد. در طول درمان هرگونه آسیب یا علائم عفونت (تب، گلودرد، درد هنگام ادرار و درد عضلانی) را به پزشک اطلاع دهید.
اگر خلط شما غلیظ شد یا رنگ آن از سفید شفاف به زرد، سبز یا خاکستری تغییر کرد، با پزشک خود تماس بگیرید. این تغییرات میتواند علائم عفونت باشد.
- افرادی که در حین مصرف این دارو، واکسن آبله دریافت میکنند، در معرض خطر بیشتر عوارض جانبی جدی هستند. برای دریافت واکسن آبله باید تا ۳ ماه پس از آخرین دُز متیل پردنیزولون خود صبر کنید.
قبل از دریافت هرگونه واکسن، بهویژه واکسنهای زنده، به پزشک اطلاع دهید که این دارو را مصرف میکنید.
- متیل پردنیزولون میتواند موجب واکنش آلرژیک شدید شود. علائم واکنش آلرژیک میتواند شامل موارد زیر باشد:
- خارش؛
- کهیر؛
- مشکل در تنفس؛
- تورم گلو یا زبان.
اگر واکنش آلرژیک دارید، با پزشک خود تماس بگیرید. همچنین میتوانید از مرکز اطلاعرسانی داروها و سموم با شماره ۱۹۰ یا ۱۴۹۰ راهنمایی بگیرید. اگر علائم شدید است با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به نزدیکترین مرکز اورژانس مراجعه کنید.
- در طول درمان با این دارو نباید گریپفروت یا آب گریپفروت بخورید زیرا میتواند سطح متیل پردنیزولون در خون و خطر عوارض جانبی را افزایش میدهد.
- اگر به بیماری قلبی مبتلا هستید سابقه بیماری قلبی خود را به پزشک اطلاع دهید. این دارو میتواند فشار خون را افزایش دهد و موجب حفظ نمک و آب در بدن شود.
- درصورت ابتلا به دیابت به پزشک خود اطلاع دهید. این دارو میتواند بر مدیریت سطح قند خون تأثیر بگذارد. شاید لازم باشد سطح قند خون خود را بیشتر آزمایش کنید یا دُز داروی دیابت و رژیم غذاییتان را تغییر دهید.
- این دارو میتواند موجب خونریزی معده شود. اگر زخم معده دارید یا در گذشته به آن مبتلا بودهاید به پزشک خود اطلاع دهید.
- مصرف این دارو برای مدت طولانی میتواند فشار چشم را افزایش دهد. اگر به گلوکوم یا سایر بیماریهای مرتبط با چشم مبتلا هستید، قبل از شروع مصرف این دارو به پزشک خود اطلاع دهید.
- درصورت ابتلا به مشکلات کبدی ممکن است نتوانید این دارو را بهخوبی پردازش کنید. این میتواند سطح متیل پردنیزولون در بدن را افزایش دهد و عوارض جانبی بیشتری ایجاد کند. پزشک میتواند بسته به عملکرد کبد شما دُز کمتری را برایتان تجویز کند.
- بیماران مبتلا به کمکاری تیروئید در معرض خطر عوارض جانبی بیشتری هستند. سابقه بیماری تیروئید را به پزشک اطلاع دهید. شاید لازم باشد دُز کمتری از دارو را دریافت کنید.
- درصورت ابتلا به تبخال چشمی از پزشک خود بپرسید که آیا این دارو برای شما بیخطر است یا خیر. ممکن است خطر بروز عوارض جانبی برای شما بیشتر باشد.
- کورتیکواستروئیدها خطر ابتلا به بحران کلیوی اسکلرودرمی را افزایش میدهند. اگر به اسکلروز سیستمیک مبتلا هستید و متیل پردنیزولون مصرف میکنید، پزشک شما را بهدقت تحتنظر خواهد داشت.
اسکلروز سیستمیک (Systemic Sclerosis) یا اسکلرودرمی یک بیماری مزمن و خودایمنی نادر است که بهدلیل تولید بیشازحد کلاژن موجب التهاب و فیبروز (سفتشدن) پوست و اندامهای داخلی (مانند ریه، قلب، کلیه) میشود.
- ممکن است پزشک از شما بخواهد که رژیم غذایی کمسدیم، کمنمک، غنی از پتاسیم یا پُرپروتئینی داشته باشید. دستورات پزشک را اجرا کنید.
- مصرف قرص متیل پردنیزولون میتواند موجب ناراحتی معده شود. برای جلوگیری از ناراحتی معده آن را با غذا یا شیر مصرف کنید.
- ممکن است پزشک از شما بخواهد که هر روز خودتان را وزن کنید. هرگونه افزایش وزن غیرمعمول را گزارش دهید.
- اگر قرص متیل پردنیزولون را یک بار در روز مصرف میکنید، آن را صبح مصرف کنید. میتوانید قرص را ببرید یا خرد کنید.
این دارو را در ظرفی که در آن قرار دارد، دور از دسترس کودکان قرار دهید. آن را در دمای اتاق (۲۰ تا ۲۵ درجه سانتیگراد) و دور از گرما و رطوبت نگهداری کنید.
کلام آخر دکتردکتر
متیل پردنیزولون از داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی و ضدالتهاب است. این دارو در بیماریها و شرایط پزشکی مختلفی شامل واکنشهای آلرژیک، آسم، آرتریت روماتوئید، لوپوس اریتماتوز سیستمیک، اماس و موارد دیگر استفاده میشود. همچنین از داروهای حیاتی در درمان شرایط التهابی شدید مانند تشدید حاد بیماری انسدادی مزمن ریوی (COPD) و کاهش ادم مغزی پس از آسیبهای مغزی یا جراحی است. در بعضی موارد میتوان از آن بهعنوان داروی خارش بدن برای کاهش التهاب، حساسیت و خارش ناشی از بیماریهای پوستی استفاده کرد.
اگر درحال مصرف این دارو هستید و درمورد عوارض جانبی یا نحوه مصرف آن سؤالی دارید در دکتردکتر میتوانید با بهترین متخصصان کشور مشاوره کنید. همچنین میتوانید برای مراجعه حضوری به مطب پزشک خود نوبت بگیرید.
