MRI شش و ریه روشی برای تصویربرداری از قفسه سینه است که بدون اشعه و فقط با استفاده از میدان مغناطیسی و امواج رادیویی عمل میکند. پزشکان برای تشخیص بیماریهای تنفسی، ناهنجاریهای ریوی و حتی توصیف ضایعات مشکوکی که در سیتی اسکن ریه مشاهده شده است، MRI ریه را تجویز میکنند. اگر میخواهید بدانید امآرآی ریه چگونه انجام میشود و چه مزایا و خطراتی ممکن است برای افراد داشته باشد، مطالعه این مطلب را به شما پیشنهاد میکنیم.
امآرآی ریه و قفسه سینه چیست؟
تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI) یا امآرآی، یک آزمایش غیرتهاجمی است که با استفاده از میدان مغناطیسی قوی، پالسهای فرکانس رادیویی و رایانه، تصاویر دقیقی از ساختارهای داخلی بدن تولید میکند. در امآرآی ریه، این تصویربرداری از حفره قفسه سینه و اعضای داخلی آن شامل مدیاستن (میانپرده)، ریه، فضای پلور، دیواره قفسه سینه و قلب و عروق انجام میشود.
تصاویر mri شش و ریه به پزشک کمک میکند بیماریهای مربوط به ریه را با دقت بیشتری تشخیص دهند. یکی از بزرگترین مزایای امآرآی این است که از تابش استفاده نمیکند و بنابراین، خطر بسیار کمتری نسبت به سیتی اسکن (توموگرافی کامپیوتری) دارد.
دستگاه امآرآی چه شکلی است؟
دستگاههای MRI از نظر طراحی و تکنیکهای مورد استفاده، پیشرفتهای بسیاری درگذر زمان داشتهاند. بااینحال، ساختار کلی آنها یکسان است. دستگاه امآرآی یک لوله بزرگ استوانهایشکل است که با یک آهنربای دایرهای احاطه شده است. یک میز یا تخت در مرکز آن قرار دارد که بیمار باید روی آن دراز بکشد. این میز متحرک است و به داخل لوله بهسمت مرکز آهنربا میلغزد.
برخی از دستگاههای امآرآی طوری طراحی شدهاند که آهنربا بهطور کامل بدن بیمار را در بر نگیرد. برخی دیگر، قطر سوراخ بزرگتری دارند که برای بیماران با جثه درشتتر مناسب است. همچنین، ازآنجاکه بعضی از مراجعهکنندگان به کلاستروفوبیا (ترس از فضاهای بسته) مبتلا هستند و برای رفتن به درون استوانه مقاومت میکنند، یکسری از دستگاههای MRI را طوری میسازند که از طرفین باز باشد.
MRI ریه چگونه انجام میشود؟
برخلاف سیتی اسکن، MRI شش و ریه برای تصویربرداری نیازی به تابش ندارد. این دستگاه با امواج رادیویی، اتمهای هیدروژنی را که بهشکل طبیعی در بدن وجود دارند، دوباره تراز میکند. وقتی اتمهای هیدروژن به تراز معمول خود برمیگردند، بسته به بافتی که در آن قرار دارند، مقادیر مختلفی از انرژی را منتشر میکنند. اسکنر دستگاه این انرژی را دریافت میکند و تصاویر موردنیاز را دراختیار پزشک قرار میدهد. با این روش، هیچگونه تغییرات شیمیایی در بافتها ایجاد نمیشود.
در بیشتر واحدهای امآرآی، میدان مغناطیسی با عبور جریان الکتریکی از طریق کویلهای سیمی تولید میشود. این کویلها بعد از ارسال و دریافت امواج رادیویی، سیگنالهایی تولید میکنند که برای دستگاه قابلشناسایی است. در این فرایند، جریان الکتریکی به هیچ عنوان با بیمار تماس پیدا نمیکند.
در MRI قفسه سینه، ریهها لایه به لایه اسکن میشوند و چندین تصویر مقطعی دو بعدی با دقت و وضوح بالا تولید میکنند. سپس رایانه این تصاویر را روی هم قرار میدهد. نتیجه کار، یک تصویر سهبعدی از حفره قفسه سینه است.
آمادگی قبل از MRI ریه
معمولا برای MRI ریه به آمادگی خاصی نیاز ندارید. خود تکنیسین یا رادیولوژیست قبل از شروع کار، توضیحات لازم را به شما ارائه میدهد. میتوانید طبق معمول غذا بخورید، بنوشید و دارو مصرف کنید؛ مگر اینکه پزشکتان دستور دیگری داده باشد.
اشیایی که نباید وارد اتاق MRI شوند
برای انجام MRI باید لباس بیمارستانی بپوشید؛ زیرا ممکن است در لباسهای شما اشیا یا موادی به کار رفته باشند که در تصاویر نهایی تداخل ایجاد کنند یا قرارگرفتن آنها در میدان مغناطیسی قوی خطرناک باشد. اشیایی که نباید وارد اتاق امآرآی شوند شامل موارد زیر هستند:
اشیای فلزی خارج از بدن
تمام جواهرات، وسایل فلزی و الکترونیکی باید از اتاق MRIبیرون بمانند؛ وگرنه بهخاطر تداخل با میدان مغناطیسی، ممکن است سوختگی یا آسیب ایجاد کنند یا بهشکلی خطرناک پرتاب شوند. برای نمونه:
- بست، زیپ و دکمههای فلزی در لباسهای جین؛
- سوتین سیمدار؛
- جواهرات، ساعت، سمعک، عینک؛
- سنجاق، سنجاقسر؛
- خودکار؛
- چاقوی جیبی یا کلید؛
- پیرسینگ بدن؛
- تلفن همراه، ساعت الکترونیکی و دستگاههای ردیابی؛
- کارتهای اعتباری؛
- وسایل دندانپزشکی که قابلبرداشتن باشند.
اشیای فلزی داخل بدن
چنانچه ترکش، گلوله یا فلز دیگری در بدن شماست، به تکنسین یا رادیولوژیست بگویید؛ بهویژه اگر در نزدیکی چشم شما قرار داشته باشند. نگرانی اصلی، حرکت این اشیا در طول اسکن یا گرمشدن آنهاست که ممکن است به نابینایی منجر شود. حتی رنگهای مورداستفاده در خالکوبیها و آرایش دائمی، اغلب حاوی فلزاتی مانند آهن هستند که گرمشدن آنها باعث آسیب پوستی میشود.
نکته: میدان مغناطیسی معمولا روی دندان پرشده، بریس، سایه چشم و لوازم آرایش موقت تأثیری ندارد.
ایمپلنتهای درمانی
شاید بپرسید با ایمپلنتهای فلزی درمانی چه باید کرد. به جز چند نوع ایمپلنت، مابقی آنها برای MRI مشکلی ایجاد نمیکنند. ایمپلنتهای زیر از آنهایی هستند که اسکن نمیشوند و قبل از ورود به اتاق MRI شش و ریه باید از نظر ایمنی ارزیابی شوند:
- برخی از ایمپلنتهای حلزون گوش؛
- گیرههای مورداستفاده برای آنوریسم مغز؛
- کویلهای فلزی در رگهای خونی؛
- دفیبریلاتورها و ضربانسازهای قلبی مدل قدیمی؛
- محرکهای عصب واگ.
اشیای فلزی مورد استفاده در جراحی ارتوپدی مثل پلاتین معمولا برای امآرآی خطری ندارند؛ اما اگر بهتازگی یک مفصل مصنوعی در استخوانهای شما تعبیه شده است، باید پزشک را در جریان قرار دهید. بهترین کار این است که هرگونه دستگاه پزشکی یا الکترونیکی در بدن خود دارید، از قبل تکنیسین یا رادیولوژیست را مطلع کنید.
نکته: اگر کسی بهصورت اضطراری باید بیمار را در اتاق MRI همراهی کند، غربالگری لباسها و اشیای همراه با او هم ضروری است.
مراحل انجام MRI ریه
MRI شش و ریه ممکن است بهصورت سرپایی انجام شود. این فرایند معمولا شامل چندین مرحله است که هریک از آنها چند دقیقه طول میکشد. علاوه بر آن، هر مرحله صداهای متفاوتی ایجاد میکند. مراحل انجام mri ریه بهصورت زیر است:
- ابتدا وارد اتاقی میشوید که دستگاه MRI در آن قرار دارد.
- روی تخت متحرک به پشت دراز میکشید.
- ممکن است تکنسین امآرآی از تسمهها و بالشتکهایی برای کمک به بیحرکتماندن و حفظ موقعیت شما استفاده کند.
- میز به داخل یک دستگاه بزرگ استوانهای که دهانه آن شبیه دونات (حلقوی) است منتقل میشود.
- وقتی در موقعیت مناسب قرار گرفتید، میز حرکت میکند و دستگاه از تمام زوایای ریه شما عکس میگیرد. ممکن است صداهای کلیک یا وزوز بشنوید؛ این صداها از میدانهای مغناطیسی ایجاد میشوند. اگر تکنیسین ببیند که صداها برای شما بهشدت آزاردهنده است، به شما گوشگیر یا هدفون میدهد.
- تکنسین از شما میخواهد که در طول آزمایش بیحرکت بمانید. ممکن است لازم باشد در حین تصویربرداری، نفس خود را برای مدت کوتاهی حبس کنید و حرکت بلعی انجام ندهید (مثل قورتدادن آبدهان).
- اگر به تزریق ماده حاجب نیاز باشد، پزشک، پرستار یا تکنسین یک کاتتر داخل وریدی به داخل ورید دست یا بازوی شما وارد میکنند.
- پس از اتمام کار، تکنسین از شما میخواهد منتظر بمانید تا رادیولوژیست تصاویر را بررسی کند. ممکن است به تصاویر بیشتری نیاز باشد؛ بنابراین، از جای خود حرکت نکنید.
- درنهایت، تکنسین کاتتر داخل وریدی را برمیدارد و یک پانسمان کوچک روی محل ورود سوزن قرار میدهد. میتوانید از تخت پایین بیایید.
مدتزمان MRI شش و ریه
اسکن ریه حدود یک تا دو دقیقه طول میکشد. بااینحال، کل فرایند ویزیت و تصویربرداری ممکن است ۳۰ دقیقه زمان ببرد. میتوانید بلافاصله پس از MRI به خانه برگردید و فعالیتهای معمول خود را از سر بگیرید.
در طول MRI و بعد از آن چه اتفاقی میافتد؟
شما در اتاق MRI تنها میمانید (مگر اینکه وجود همراه ضروری باشد). بااینحال، تکنیسین با استفاده از رابط دوطرفه، شما را میبیند و میتواند با شما صحبت کند. اسکنرهای MRI دارای تهویه مطبوع و نور کافی هستند تا راحتی شما را تضمین کنند.
MRI ریه درد ندارد اما ممکن است بیحرکتماندن در طول فرایند تصویربرداری کمی ناراحتکننده باشد. همچنین ممکن است احساس کنید قفسه سینهتان کمی گرم شده است که کاملا طبیعی است. اگر ماده حاجب به شما تزریق کرده باشند، ممکن است در محل ورود سوزن کبودی یا سوزش خفیف ایجاد شود و بهشکل موقت طعم فلزی در دهان خود احساس کنید.
آیا به بیهوشی نیاز است؟
برای افراد بزرگسال، بیهوشی انجام نمیشود. بااینحال، اگر به کلاستروفوبیا مبتلا هستید و ممکن است تنگینفس بگیرید. قبل از انجام MRI، از پزشک بخواهید یک آرامبخش خفیف برای شما تجویز کند.
نوزادان و کودکان خردسال اغلب برای انجام MRI به آرامبخش یا بیهوشی نیاز دارند. این به سن کودک، رشد فکری و نوع تصویربرداری بستگی دارد. حتما باید در طول MRI یک متخصص بیهوشی کودکان در دسترس باشد. البته از قبل به شما توضیح میدهند که چگونه فرزندتان را آماده کنید.
برخی از مراکز MRI، کارکنانی دارند که کودکان را آرام میکنند تا به بیهوشی یا آرامبخش نیاز نباشد. به یاد داشته باشد بیهوشی حتی برای بزرگسالان خوب نیست چه رسد به کودکان. به همین دلیل، این افراد کودکان را با نشاندادن یک اسکنر MRI مدلسازیشده و پخش صداهایی که در طول فرایند میشنوند آماده میکنند. بعضی مراکز عینک یا هدست به کودک میدهند تا در طول MRI فیلم تماشا کند و بیحرکت بماند.
MRI ریه برای چه بیماریهایی استفاده میشود؟
امآرآی ریه یا قفسه سینه امکان تصویربرداری دقیق از ریهها، بافتهای نرم، عروق و ساختارهای اطراف آن را فراهم میکند. این روش در تشخیص، تعیین وسعت و پایش بسیاری از بیماریهای ریوی نقش دارد که مهمترین آنها عبارتاند از:
۱. سرطان ریه و توصیف ندولها و تودههای ریوی
تشخیص زودهنگام سرطان ریه و توصیف ندولها از چالشهای اصلی رادیولوژی است. با اینکه سیتی اسکن همچنان بهعنوان ابزار بالینی اصلی در این زمینه محسوب میشود، تکنیکهای جدید MRI نیز با نرخ تشخیص ۲۶ تا ۹۶ درصد عملکرد قابلقبولی نشان دادهاند. مطالعات نشان میدهد MRI در توصیف ندولهای ریوی منفرد، عملکرد بهتری نسبت به سیتی اسکن و پت اسکن دارد.
درحالحاضر، مرحلهبندی سرطان ریه عمدتا با CT و PET استفاده میشود؛ اما امآرآی هم در موارد زیر نقش تکمیلی ایفا میکند:
- بررسی ندولها یا تودههای غیرطبیعی که CT اسکن آنها نتیجه مبهمی ارائه داده است؛
- تعیین اندازه، محل و وسعت تومور؛
- ارزیابی گسترش تومور به دیواره قفسه سینه، مدیاستن، عروق یا پلور؛
- کمک به تمایز ضایعات خوشخیم و بدخیم با استفاده از تکنیکهایی مانند دیفیوژن و کنتراست بافت نرم؛
- تشخیص متاستازهای ریوی؛
- شناسایی خوشههای سلولی غیرطبیعی کوچک (۶ تا ۸ میلیمتر) با دقت بالا.
۲. بیماریهای انسدادی و مزمن راههای هوایی
MRI ریه بهدلیل استفادهنکردن از تابش و امکان تصویربرداری همزمان ساختاری و عملکردی، بهعنوان روش جایگزین یا مکمل CT اسکن برای بررسی بیماریهای انسدادی مطرح است. با این روش میتوان اطلاعات متنوعی از راههای هوایی و پارانشیم به دست آورد. مهمترین کاربردهای MRI ریه در این زمینه عبارتاند از:
ارزیابی ساختار راههای هوایی
برخی توالیها امکان مشاهده دیواره و لومن برونشها را با کیفیت مناسب فراهم میکنند. این مزیت برای کودکان یا افرادی که به تصویربرداری مکرر نیاز دارند اهمیت ویژهای دارد. همچنین، تکنیکهایی مانند MRI تنفس آزاد، MRI گازهای هایپرپلاریزه (هلیوم-۳ یا زنون-۱۲۹) و دکامپوزیشن فوریه (Fourier Decomposition) در شناسایی نواحی با تهویه ناکافی نتایج امیدوارکنندهای نشان دادهاند.
ارزیابی پرفیوژن (جریان خون ریه)
از تکنیکهای DCE-MRI و روشهای بدون کنتراست، میتوان برای ارزیابی الگوی جریان خون ریه استفاده کرد. روش کار به این صورت است که ابتدا جریان خون ریه بدون تزریق بررسی میشود و سپس مقدار و سرعت ورود خون به ریه بعد از تزریق ماده حاجب اندازهگیری میشود. با تلفیق این اطلاعات و دادههای مربوط به تهویه در ریه، پزشک میتواند «ناهماهنگی تهویهپرفیوژن» را بررسی کند. این اطلاعات در تشخیص بخشهای درگیر ریه، شدت بیماری و پاسخ به درمان اهمیت دارد.
آسم
درحالحاضر از MRI میتوان درکنار CT اسکن، برای نمایش نواحی تهویهنشده، التهاب و ادم دیواره راه هوایی استفاده کرد. پزشکان حتی از این روش برای ارزیابی اثر درمانهایی مانند برونکودیلاتورها در بیماران مبتلا به آسم استفاده میکنند. MRI هایپرپلاریزه در تشخیص انسدادهای کوچک بسیار حساس است.
بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD)
با اینکه تستهای عملکرد ریوی و CT اسکن ابزارهای بالینی اصلی برای بررسی COPD (شایعترین بیماری مزمن تنفسی در جهان) هستند، میتوان از MRI بهعنوان روش تکمیلی برای ارزیابی شدت امفیزم، الگوهای تهویه ناهمگون و محدودیت جریان هوا استفاده کرد. MRIحتی تغییرات عملکردی اولیه را پیش از آنکه در سیتی اسکن قابل مشاهده باشند، آشکار میکند. البته مطالعاتی که تاکنون انجام شده است کوچک و محدود بودهاند و هنوز به تحقیقات بیشتری نیاز است.
برونشکتازی
برونشکتازی بهمعنای گشادشدن دائمی و غیرقابلبازگشت مجاری هوایی بزرگ (برونشها) است. معمولا چرخه معیوبی از التهاب مزمن، عفونت مکرر و تخریب دیواره برونش باعث ایجاد برونشکتازی میشود. MRI ریه بهخوبی ترشحات، ضخیمشدن دیواره، التهاب و پرفیوژن نواحی درگیر را نشان میدهد و برای پایش طولانیمدت این تغییرات مفید است.
فیبروز کیستیک (CF)
ازآنجاکه بیماران مبتلا به فیبروز کیستیک به تصویربرداریهای متعدد نیاز دارند و این موضوع آنها را در معرض دز بالایی از تابش قرار میدهد، MRI گزینه ایمنتر و مطلوبتری نسبت به CT برای پیگیری این بیماری است.
۳. فشار خون ریوی (Pulmonary hypertension)
آنژیوگرافی MR با کنتراست یکی از روشهای ارزشمند برای ارزیابی ساختاری و عملکردی در فشار خون ریوی است و میتوان از آن در موارد زیر استفاده کرد:
- پایش شدت بیماری و پاسخ به درمان؛
- تشخیص اتساع شریانهای پروگزیمال و انسداد شاخههای کوچک در فشار خون ریوی ترومبوآمبولیک مزمن؛
- ارائه اطلاعات دقیق درباره عملکرد بطن راست و جریان خون ریوی.
۴. عفونتهای ریه
MRI برای ارزیابی برخی عفونتهای ریوی و قفسه سینه، بهویژه در بیمارانی که نیازمند پرهیز از تابش هستند، نقش تکمیلی دارد. برخی از موارد کاربرد آن عبارتاند از:
- تشخیص و پیگیری پنومونی (ذاتالریه)؛
- شناسایی نواحی التهابی، تجمعات عفونی و آبسه؛
- ارزیابی عفونتهای باکتریایی، ویروسی و قارچی قفسه سینه، بهویژه زمانی که CT محدودیت دارد؛
- ارزیابی میزان عفونت در فضای پلور.
۵. آمبولی ریه
از سال ۲۰۰۴، استفاده از آنژیوگرافی MR برای تشخیص علائم مستقیم آمبولی در شاخههای شریان ریوی گسترش یافته است. تکنیکهای جدید مانند تصویربرداری موازی، آنژیوگرافی دینامیک با تفکیک زمانی بالا و تصویربرداری پرفیوژن کنتراستافزوده، امکان ارائه همزمان اطلاعات ساختاری و عملکردی را فراهم میکنند. MRI در بیمارانی که علائم آمبولی ریوی دارند، بهعنوان جایگزینی برای CT آنژیوگرافی به کار میرود.
۶. بیماریهای بینابینی ریه (Interstitial lung disease)
پیشرفتهای اخیر در تکنیکهای MRI، بهویژه استفاده از توالیهای فوقسریع مانند UTE و ZTE، امکان تصویربرداری باکیفیت از پارانشیم ریه با سیگنال کم را فراهم کردهاند. برخی از کاربردهای MRI در این زمینه عبارتاند از:
- نشاندادن علائم اولیه فیبروز، التهاب فعال و ادم بینابینی با دقت قابلقبول؛
- ارزیابی فعالیت بیماری و روند پیشرفت تغییرات بینابینی؛
- ارائه اطلاعات تکمیلی درباره پرفیوژن و تهویه.
با وجود این پیشرفتها، HRCT همچنان روش استاندارد تشخیص، طبقهبندی الگوهای فیبروتیک (مانند UIP، NSIP و OP) و تعیین شدت درگیری در بیماریهای بینابینی ریه است و MRIبیشتر نقش کمکی دارد.
۷. اختلالات پلور
پلور لایه نازکی است که ریهها و دیواره داخلی قفسه سینه را میپوشاند. MRI قفسه سینه در ارزیابی طیف گسترده از بیماریهای پلور کاربرد دارد. برای نمونه:
- افیوژن پلور (تجمع مایع در فضای پلور)؛
- پلورزی (التهاب پلور)؛
- پنوموتوراکس (احتباس هوا در فضای پلور)؛
- درگیریهای بدخیم پلور که بهمعنای ضخیمشدن غیرطبیعی یا وجود تودههایی در آن است.
MRI علاوه بر تشخیص این اختلالات، در شناسایی علت زمینهای آنها شامل عفونت، آسیب به دندهها، ترومای قفسه سینه، بدخیمی یا سرطان هم نقش مهمی دارد. بهدلیل کنتراست بالای بافت نرم، MRI میتواند در برخی بیماران ضخیمشدگی پلور، تهاجم به دیواره قفسه سینه و درگیری دیافراگم را حتی بهتر از CT اسکن مشخص کند.
۸. تومورهای مدیاستن
مدیاستن فضای مرکزی بین دو ریه است که قلب، عروق بزرگ، نای، مری و غدد لنفاوی را در بر میگیرد. تومورهای مدیاستن ممکن است خوشخیم یا بدخیم باشند. پزشکان از MRI قفسه سینه برای موارد زیر کمک میگیرند:
- توصیف دقیق ضایعات مدیاستن که در سیتی اسکن ریه مشاهده شدهاند؛
- ارزیابی احتمال وجود تومور در مدیاستن؛
- بررسی میزان گسترش تومور به ساختارهای حیاتی مانند قلب، آئورت و ستونفقرات؛
- کمک به تمایز انواع تومورهای مدیاستن مانند تیموم، لنفوم یا تراتوم.
۹. ارزیابی عروق ریوی
از آنژیوگرافی MRI میتوان برای شناسایی مشکلات عروق ریوی استفاده کرد. برخی از این اختلالات عبارتاند از:
- بیرونزدگی غیرطبیعی دیواره سرخرگ (آنوریسم)؛
- انسداد یا لخته رگ (ترومبوز یا آمبولی)؛
- پارگی یا جداشدن پوشش داخلی سرخرگ (دیسکسیون)؛
- فشارخون ریوی؛
- ناهنجاریهای عروقی مادرزادی.
۱۰. بیماریهای مادرزادی ریه
MRI بهدلیل ایمنی و استفادهنکردن از تابش، روش مناسبی برای ارزیابی ناهنجاریهای مادرزادی ریه، بهخصوص در کودکان است. مهمترین این ناهنجاریها عبارتاند از:
- مالفورماسیون راه هوایی ریوی مادرزادی (CPAM)؛
- سکوستراسیون ریوی؛
- کیست برونکوژنیک؛
- آتزی برونش (Bronchial Atresia)؛
- بیشتورم لوبار مادرزادی (Congenital Lobar Overinflation)؛
- آژنزی یا هیپوپلازی ریه.
۱۱. بررسی بافت نرم قفسه سینه
MRI با کنتراست بالای بافت نرم، امکان ارزیابی دقیق ضایعات دیواره قفسه سینه، عضلات، اعصاب و ستون فقرات را فراهم میکند. این روش بهویژه در بررسی موارد زیر مفید است:
- احتمال گسترش تومورها به دیواره قفسه سینه؛
- تمایز التهاب از فیبروز؛
- ناهنجاریهای عروقی؛
- ناهنجاریهای بافت نرم قفسه سینه؛
- ارزیابی تغییراتی مثل عود تومور پس از جراحی یا رادیوتراپی.
تفاوت MRI ریه با CT اسکن ریه
MRI ریه و CT اسکن ریه هر دو برای تصویربرداری از قفسه سینه استفاده میشوند اما از نظر روش تولید تصویر، دقت، کاربردهای بالینی و تابش تفاوتهای مهمی دارند.
نوع فناوری تصویربرداری
سیتی اسکن از اشعه ایکس (X‑ray) برای ایجاد تصاویر مقطعی از ریه استفاده میکند؛ اما MRI شامل استفاده از میدان مغناطیسی قوی و امواج رادیویی برای تولید تصویر است.
کیفیت تصویر در بافتهای مختلف
سیتی اسکن جزئیات دقیقی از ساختارهای ریه و پارانشیم ریوی نشان میدهد؛ اما MRI در این زمینه محدودیت دارد. به این دلیل که ریه حاوی هواست و سیگنال MRI در هوا کم است. بااینحال، MRI در بررسی بافت نرم، عروق و مدیاستن دقیقتر عمل میکند.
ایمنی
CT اسکن از پرتو یونیزان استفاده میکند و بنابراین، بیمارانی که بهصورت مکرر باید این تصویربرداری را انجام دهند، دوز تابش قابلتوجهی دریافت میکنند. این در حالی است که امآرآی هیچگونه تابشی ندارد و برای کودکان، زنان باردار و بیمارانی که به پایشهای طولانیمدت نیاز دارند ایمنتر است.
سرعت انجام تصویربرداری
CT اسکن بسیار سریع انجام میشود و بنابراین، برای شرایط اورژانسی مانند آمبولی ریه مناسبتر است. امآرآی ریه معمولا چند دقیقه طول میکشد.
دقت در تشخیص ضایعات کوچک
تصویربرداری با MRI کنتراست بالایی بین بافتهای نرم با ساختارهای اطراف ایجاد میکند که باعث میشود مشاهده کوچکترین تغییرات آسان شود. به همین دلیل، از این تکنیک برای تشخیص بسیاری از بیماریهای قفسه سینه و ریه استفاده میکنند. بااینحال، MRI در تشخیص ضایعات بسیار کوچک ریوی نسبت به سیتی اسکن حساسیت کمتری دارد. سیتی اسکن میتواند ندولهای بسیار کوچک در حد چند میلیمتر را هم تشخیص دهد.
MRI ریه با تزریق ماده حاجب
در برخی موارد برای بهدستآوردن تصاویر دقیقتر از ریهها، MRI با تزریق یک ماده حاجب انجام میشود. تزریق این ماده باعث میشود که بافتها و ساختارهای مختلف ریه با کنتراست بیشتری نسبت به یکدیگر دیده شوند و پزشک بتواند با دقت بالاتری جزئیات را بررسی کند.
چرا از ماده حاجب در MRI ریه استفاده میشود؟
در MRI رگهای ریوی، ماده حاجب باعث روشنتر دیدهشدن عروق نسبت به بافتهای اطراف میشود. به همین دلیل، موانع جریان خون مانند آمبولی با وضوح بیشتری قابلمشاهدهاند. همچنین، ازآنجاکه میزان جذب کنتراست در بافتهای مختلف متفاوت است، این ویژگی در شناسایی تومورها، متاستازها و نواحی غیرطبیعی به پزشک کمک میکند.
ماده حاجب مورد استفاده در MRI ریه
رایجترین ماده حاجب در MRI ریه، گادولینیوم است. این ماده برای بیمارانی که به ید حساسیت دارند گزینه ایمنتری است. بااینحال، برخی افراد به گادولینیوم هم حساسیت دارند. به همین دلیل، پزشک قبل از تزریق ابتدا مطمئن میشود که بیمار سابقه آلرژی به ماده، غذا یا داروی خاصی نداشته باشد و در صورت لزوم، امکان تجویز پیشداروها را بررسی میکند.
نکته مهم: افرادی که به بیماری شدید کلیوی مبتلا هستند، نباید گادولینیوم دریافت کنند. بنابراین، اگر مشکلات کلیوی دارید، باید از قبل به تکنسین یا رادیولوژیست اطلاع دهید. در برخی موارد ممکن است پزشک بهمنظور بررسی عملکرد کلیه، برایتان آزمایش خون بنویسد.
ماده حاجب دیگر که از آن در تحقیقات پیشرفته MRI ریه استفاده میشود، گاز هلیوم-۳ است. چند سال است که دانشمندان روی تکنیک جدیدی از MRI برای تصویربرداری از تهویه ریه با کمک گاز هلیوم تحقیق میکنند. در این روش، قبل از تصویربرداری بیمار مقدار کمی از گاز بیاثر هلیوم-۳ را استنشاق میکند. با این روش میتوان موارد زیر را اندازهگیری کرد:
- اندازه فضای هوایی ریه؛
- نحوه توزیع هوای استنشاقشده در هنگام دم؛
- فشار جزئی اکسیژن؛
- میزان جذب اکسیژن در خون.
یکی از مزیتهای این تکنیک، توانایی تهیه تصاویر سهبعدی با سرعت بسیار بالا (در حد یکدهم ثانیه) است. بنابراین، تصاویر پیاپی از دم و بازدم ثبت میشود که میتواند انسدادهای جریان هوا و نواحی با تهویه ناکافی را بهوضوح نشان دهد.
توجه: این روش هنوز در مرحله پژوهشی است و تاکنون فقط در تعداد محدودی مطالعات بالینی کوچک مورد استفاده قرار گرفته است.
تفسیر MRI شش و ریه
تجزیه و تحلیل تصاویر MRI ریه برعهده یک رادیولوژیست آموزشدیده است. او این تصاویر را برای پزشک شما ارسال میکند و پزشکتان جواب MRI را تفسیر خواهد کرد.
نتیجه طبیعی MRI ریه
اگر MRI ریه طبیعی باشد یا بهعبارتی پاسخ منفی باشد، به این معنی است که اسکن هیچ چیز غیرمعمولی را در ریههای شما نشان نداده است. پزشک به شما اطلاع میدهد که آیا نیاز به غربالگری مجدد دارید یا نه و اگر دارید، چه زمانی باید آن را انجام دهید.
یافتههای غیرطبیعی MRI شش و ریه
یافتههای غیرطبیعی MRI ممکن است به دو صورت زیر باشد:
نتیجه مثبت: به این معنی است که اسکن شما چیزی غیرمعمول، مثلاً یک ندول را نشان داده است. نتایج مثبت بهخودی خود بهمعنای ابتلا به سرطان ریه نیستند. برای تشخیص دقیق ناهنجاری، پزشک برای شما آزمایشهای بیشتری تجویز خواهد کرد. این آزمایشها احتمالا شامل موارد زیر هستند:
- بیوپسی: پزشک یک نمونه کوچک از بافت ریه را برای بررسی زیر میکروسکوپ برمیدارد؛
- PET اسکن: به شما یک رادیوتراکر تزریق میکنند. این یک ترکیب شیمیایی بیضرر است که در ریههای شما جمع میشود و انرژی آزاد میکند. پت اسکنر انرژی را تشخیص میدهد و تصاویر دقیقی ایجاد میکند. با این روش پزشک میتواند ساختار و عملکرد ریههای شما را بهدقت بررسی کند.
نتیجه نامشخص: گاهی اوقات ممکن است یک ندول بسیار کوچک یا ناهنجاری دیگری در ریه شما نشان داده شود که نیازی به پیگیری فوری ندارد. بااینحال، پزشک برای بررسی رشد ندول آزمایشهای بعدی را پیشنهاد میدهد و زمان انجام آن را تعیین میکند.
اگر تمایل دارید با راحتی و آسایش کامل از ویزیت متخصص ریه بهرهمند شوید، سایت دکتردکتر این امکان را برای شما فراهم کرده است. با خیال راحت در منزلتان بنشینید و از خدمات ویزیت آنلاین دکتردکتر استفاده کنید. پزشکان ما در اولین فرصت ممکن با شما ارتباط برقرار میکنند و درصورتیکه نیاز به MRI ریه داشته باشید، به مراکز موردنظر ارجاع میدهند. بعد از دریافت جواب MRI، میتوانید با پزشکتان برای تفسیر نتایج تماس بگیرید.
MRI ریه چه مزایایی دارد؟
MRI ریه یک روش تصویربرداری غیرتهاجمی و پیشرفته است که مزایای زیادی برای بیمار فراهم میکند. مهمترین این مزایا عبارتاند از:
- استفادهنکردن از اشعه و کاملا ایمن برای تصویربرداریهای مکرر؛
- تولید تصاویر دقیق و باکیفیت از ریه و ساختارهای عروقی؛
- کمک به تشخیص طیف گستردهای از بیماریها ازجمله ناهنجاریهای بافت نرم قفسه سینه؛
- کمک به مرحلهبندی تومورها و تعیین وسعت آنها؛
- امکان تصویربرداری همزمان از ساختار و عملکرد ریه (تهویه و پرفیوژن)؛
- امکان تشخیص ناهنجاریهایی که بهدلیل وجود استخوانها در روشهای دیگر بهخوبی دیده نمیشوند؛
- استفاده از گادولینیوم بهعنوان ماده حاجب که احتمال واکنش آلرژیک کمتری نسبت به ید دارد؛
- حساسیت بالا به مشکلات اولیه تهویه ریه؛
- امکان ارزیابی جریان خون بدون عوارض ناشی از روشهای تهاجمی مثل آنژیوگرافی با کاتتر؛
- مناسب برای پایش طولانیمدت بیمارانی که نیازمند MRIمکرر ریه هستند؛
- مناسب برای کودکان و زنان باردار (درصورتیکه نیاز به تزریق کنتراست نباشد)؛
- مناسب برای بیماران مبتلا به نارسایی کلیه یا آلرژی شدید (درصورتیکه نیاز به کنتراست نباشد).
MRI ریه چه محدودیتها و معایبی دارد؟
با وجود مزایای بسیار، MRI ریه محدودیتها و موارد احتیاطی هم دارد که عبارتاند از:
- محدودیت وزن یا جثه برای ورود به دستگاه MRI؛
- نیاز به بیحرکتماندن کامل که بهویژه برای کودکان یا افراد مضطرب دشوار است؛
- نیاز به همکاری بیمار در انجام دستوراتی مانند حبسکردن نفس؛
- نبودِ امکان استفاده برای افراد دارای ایمپلنتهای خاص، برخی دستگاههای پزشکی کاشتنی، آرایش دائم و خالکوبیهای وسیع؛
- کاهش کیفیت تصویر در افراد با ضربان قلب بسیار نامنظم؛
- محدودیت استفاده از ماده حاجب در افراد مبتلا به بیماریهای شدید کلیوی.
آیا MRI ریه خطرناک است؟
با رعایت استانداردهای ایمنی، MRI تقریبا هیچ خطری برای افراد عادی ندارد. حتی نیازی به بیهوشی یا آرامبخش نیست؛ مگر آنکه بیمار کودک باشد یا اضطراب خیلی شدیدی به او دست دهد. میدان مغناطیسی قوی MRI برای بدن مضر نیست؛ اما ممکن است باعث اختلال در عملکرد برخی دستگاههای پزشکی کاشتنی شود. به همین دلیل، بررسی سابقه پزشکی و وجود ایمپلنتها پیش از انجام MRI ریه ضروری است.
یکی از عوارض MRI مربوط به ماده حاجب گادولینیوم است. این ماده ممکن است باعث فیبروز سیستمیک نفروژنیک شود که معمولا در بیماران با نارسایی کلیه رخ میدهد. البته نسل جدید گادولینیومها بهندرت چنین عارضهای را ایجاد میکنند. همچنین، پزشک مراقب است که قبل از تزریق ماده حاجب، عملکرد کلیه بیمار را ارزیابی کند.
نکته: ماده حاجب عمدتا از طریق کلیهها از بدن دفع میشود. بااینحال، برخی شواهد نشان دادهاند که ممکن است پس از چند بار MRI ریه، مقادیر بسیار کمی از گادولینیوم در بدن، بهویژه مغز، باقی بماند. علاوه بر آن، به مادران شیرده توصیه میشود بهمدت ۲۴ تا ۴۸ ساعت پس از تزریق کنتراست شیردهی به نوزاد را متوقف کنند؛ هرچند براساس مطالعات، مقدار کنتراستی که نوزاد ازطریق شیرخوردن جذب میکند ناچیز است.
MRI ریه در دوران بارداری
براساس دادههای موجود، MRI بدون کنتراست در دوران بارداری خطر اثباتشدهای برای جنین ندارد. بااینحال، پزشکان ترجیح میدهند درصورت امکان انجام MRI ریه را به بعد از زایمان موکول کنند. همچنین، ازآنجاکه جنین در یک میدان مغناطیسی قوی قرار میگیرد، بهتر است در سهماهه اول از MRI خودداری کنید. استفاده از کنتراست گادولینیوم هم جز در موارد ضروری در دوران بارداری توصیه نمیشود.
چه کسانی نباید MRI انجام دهند؟
انجام MRI برای افرادی که شرایط زیر را دارند، ممنوع است یا به ارزیابیهای ویژه نیاز دارد:
- افراد دارای ایمپلنتهای خاص یا اشیای پزشکی ناسازگار با MRI؛
- افرادی که خالکوبیهای گسترده در بدن دارند (بهخاطر وجود رنگدانههای فلزی)؛
- بیماران مبتلا به نارسایی کلیه (درصورت نیاز به تزریق کنتراست)؛
- بیمارانی که به ماده حاجب گادولینیوم آلرژی دارند؛
- افرادی که بدون استفاده از آرامبخش قادر به بیحرکتماندن نیستند.
کلام آخر دکتردکتر
MRI شش و ریه یکی از روشهای تصویربرداری ایمن و دقیق برای بررسی ساختار و عملکرد ریه است. این روش نقش مهمی در تشخیص زودهنگام، مرحلهبندی و پیگیری بسیاری از بیماریهای خطرناک ریوی دارد و میتواند مکمل خوبی برای CT اسکن و سایر روشهای تصویربرداری تشخیصی باشد. اگر پزشک برای شما MRI ریه تجویز کرده است، در کوتاهترین زمان ممکن برای انجام آن نوبت بگیرید. این روش به تشخیص زودهنگام بسیاری از بیماریهای ریوی کمک میکند و اطلاعات ارزشمندی درباره انتخاب بهترین مسیر درمان پیشروی شما قرار میدهد.
در سامانه نوبتدهی دکتردکتر، آدرس همه مراکز MRI نزدیک به محل سکونت خودتان را خواهید یافت. میتوانید بهصورت آنلاین نوبت خود را ثبت کنید تا ساعتها پشت صفهای طولانی معطل نشوید.
