MRI استخوانها و مفاصل نوعی روش تصویربرداری بدون اشعه است که وضعیت استخوانها، مفاصل و حتی غضروفها را بررسی میکند. انجام این ام آر آی برای هر ناحیه از بدن که پزشک به سلامت استخوانها یا مفاصل در آن مشکوک است، امکانپذیر است. در این مقاله، درباره کاربردها، روش انجام ام آر آی استخوان و تفسیر نتایج آن صحبت میکنیم.
MRI استخوانها و مفاصل چیست؟
ام آر آی استخوانها و مفاصل روشی است که با استفاده از امواج مغناطیسی و فرکانسهای رادیویی، وضعیت استخوان و مفاصل را بررسی میکند. در این روش، حتی بافتهای نرم مانند غضروف، عضلات و تاندونها قابلمشاهده هستند. ازآنجاکه سایر فناوریهای تصویربرداری مانند CT اسکن از تابش اشعه ایکس استفاده میکنند، متخصصان ارتوپدی اغلب روش ام آر آی را برای دریافت تصاویر دقیقتر ترجیح میدهند.
بسته به ناحیه موردنظر، MRI استخوانها و مفاصل به چند دسته تقسیم میشود که ازآنجمله میتوان به ام آر آی زانو، ام آر آی استخوان لگن، ام آر آی ستون فقرات و ام آر آی شانه اشاره کرد.
کاربردهای MRI استخوانها و مفاصل
برخی از بیماریها و شرایطی که به ام آر آی استخوانها و مفاصل نیاز دارند عبارتاند از:
- جراحات و آسیبدیدگیها مثل شکستگی ریز (مو برداشتن استخوان) یا پارگی در تاندونها، رباطها و غضروفها؛
- تغییرات ساختاری در استخوانها بهدلیل افزایش سن؛
- تشخیص علل عفونت استخوان (استئومیلیت)؛
- تومورها یا سرطان استخوان؛
- بیماریهای مادرزادی؛
- استئونکروز (مرگ سلولهای استخوانی بهدلیل اختلال در خونرسانی)؛
- بیماریهای مربوط به مغز استخوان؛
- مشکلات دژنراتیو مفاصل مانند آرتروز؛
- فشردگی اعصاب یا فتق دیسک (HNP) در ستون فقرات؛
- ارزیابیهای پس از عمل جراحی استخوانها و مفاصل.
چه زمانی پزشک MRI را برای مفاصل و استخوان تجویز میکند؟
اسکن ام آر آی مفاصل و استخوانها در موارد زیر انجام میشود:
- درد مفصل مداوم و غیرقابلتوضیح باشد؛
- پزشک به وجود آرتریت روماتوئید یا آرتریت التهابی مشکوک باشد؛
- سایر آزمایشهای تصویربرداری مثل رادیوگرافی ساده بینتیجه باشند؛
- مداخله زودهنگام برای کاهش سرعت پیشرفت بیماری ضروری باشد.
ام آر آرتروگرافی چیست؟
ام آر آرتروگرافی (MR Arthrogram) روشی برای مطالعه بهتر ساختارهای درون مفصل است. در این روش، اسکن MRI پس از تزریق مستقیم ماده حاجب به داخل مفصل با هدایت فلوروسکوپی انجام میشود. برای نمونه، ام آر آرتروگرافی شانه برای بررسی دقیق پارگیهای ریز تاندون یا بافت نرم داخل مفصل پس از دررفتگیهای مکرر کاربرد دارد. برای انجام این اسکن معمولا باید به مراکز ام آر آرتروگرافی تخصصی مراجعه کنید. گاهی ممکن است این اسکن قبل یا بعد از جراحی آرتروسکوپی تجویز شود. این تصاویر به پزشک کمک میکنند بهتر درباره درمان یا پایش روند بهبودی بیمار تصمیم بگیرد.
مزایای انجام ام آر آی مفاصل و استخوانها
با اینکه سایر آزمایشهای تصویربرداری مانند اشعه ایکس، سیتی اسکن یا سونوگرافی هنوز برای ارزیابی مفاصل کارآیی لازم را دارند، ام آر آی استخوان و مفاصل مزایای قابلتوجهی ارائه میدهد که با روشهای دیگر متفاوت است:
- کنتراست بافت نرم: ایدئال برای مشاهده دقیق غضروف، رباطها، سینوویوم و مغز استخوان؛
- تشخیص زودهنگام: شناسایی تغییرات التهابی قبل از دائمیشدن آسیب استخوانی؛
- بدون تابش یونیزان: ایمن برای پایش مداوم بیماریهای مزمن مفصلی و استخوانی؛
- نمای پویا: امکان ارزیابی چندین بافت در یک اسکن واحد.
MRI استخوان و مفاصل چه مواردی را تشخیص میدهد؟
MRI استخوان و مفاصل دید جامعی از وضعیت استخوانها، مفاصل و بافتهای نرم آنها ارائه میدهد و برای تشخیص موارد زیر مفید است:
- از بینرفتن غضروفها یا نازکشدن و زبرشدن آنها؛
- التهاب سینوویال (تورم یا ضخیمشدن پوشش مفصل)؛
- ادم مغز استخوان (نشانه اولیه فشار یا التهاب استخوان)؛
- افیوژن مفصل (تجمع مایع در فضای مفصلی)؛
- درگیری تاندون و رباط.
MRI استخوانها و مفاصل چگونه انجام میشود؟
فرایند MRI استخوانها و مفاصل، شامل سه مرحله مهم است:
آمادگی قبل از MRI
خوردن و نوشیدن: برای انجام MRI استخوانها و مفاصل نیازی به ناشتایی ندارید؛ مگر اینکه پزشک دستور دیگری داده باشد. بنابراین، میتوانید طبق معمول غذا بخورید، مایعات بنوشید و داروهای خود را مصرف کنید.
وجود اشیای فلزی در بدن: MRI از یک میدان مغناطیسی قوی استفاده میکند. بنابراین، اگر دستگاهی در بدن شماست که برای سلامتی شما کار گذاشته شده است ممکن است آسیب ببیند. همچنین، اگر هرگونه مواد فلزی دیگری در بدن خود دارید، ممکن است در نتایج دقیق تصویربرداری تداخل ایجاد کنند. درنتیجه، درباره موارد زیر حتما به پزشک و تکنیسین اطلاع دهید:
- دستگاه تنظیم ضربان قلب؛
- کلیپسهای آنوریسم در جمجمه؛
- ایمپلنت حلزون گوش؛
- محرکهای عصبی؛
- پروتز در اندامها؛
- برخی از انواع IUD؛
- خطچشم دائمی، خالکوبی یا پیرسینگ روی بدن؛
- اشیای فلزی داخل بدن مانند ترکش، گلوله؛
- توری سیمی، استنت، کویل یا کلیپس رگ.
کلاستروفوبیا: اگر به کلاستروفوبیا یا ترس از فضای بسته مبتلا هستید، به تکنیسین اطلاع دهید تا آرامبخش با دز پایین به شما بدهد.
فرایند MRI استخوانها و مفاصل
مراحل انجام MRI استخوانها و مفاصل بهصورت زیر است:
۱. ابتدا تکنیسین از شما میخواهد که لباس مخصوص MRI را بپوشید و تمام لوازم جانبی فلزی، حتی سوتین فنردار، سنجاقسر و عینک را بیرون از اتاق بگذارید.
۲. اگر به ام آر آتروگرافی نیاز باشد، تکنسین از IV برای تزریق ماده حاجب استفاده میکند.
۳. حالا باید روی تخت معاینه دراز بکشید. ممکن است به شما گوشگیر یا هدفون بدهند تا صدای دستگاه MRI شما را آزار ندهد.
۴. تخت بهداخل دستگاه MRI منتقل میشود.
۵. در طول معاینه، باید بیحرکت دراز بکشید تا تصاویری که گرفته میشود واضح باشند. ممکن است از شما بخواهند در طول اسکن نفس خود را برای چند ثانیه نگه دارید.
۶. ممکن است در محل تزریق کنتراست، احساس سرما یا ناراحتی داشته باشید.
۷. پس از تکمیل تصویربرداری، تخت از دستگاه خارج میشود. در صورت استفاده از ماده حاجب، تکنسین IV را خارج میکند.
نکته: MRI استخوان یا مفصل بسته به ناحیه مورد بررسی، معمولا بین ۳۰ تا ۶۰ دقیقه طول میکشد.
مراقبت پس از ام آر آی استخوانها و مفاصل
این روش سرپایی است و به مراقبت خاصی بعد از آن نیاز نیست. میتوانید به منزل بروید و به کارهای روزمرهتان برسید. اگر کلاستروفوبیا دارید، باید داروی آرامبخش دریافت کنید. بنابراین، باید فردی را همراه خود ببرید که پس از انجام اسکن شما را به منزل برساند. معمولا یکی دو ساعت طول میکشد تا اثر داروی آرامبخش از بین برود.
تفسیر نتایج MRI
رادیولوژیست پس از بررسی تصاویر مفاصل و استخوانهای شما، گزارش آن را برای پزشک معالج شما ارسال میکند. معمولا ظرف ۲۴ساعت نتایج آماده میشوند اما گاهی ممکن است بیشتر طول بکشد. پزشک معالج شما نتایج را تفسیر میکند. ممکن است پزشک برای بررسی دقیقتر مفاصل و استخوانها، آزمایشهای بیشتر یا سایر روشهای تصویربرداری در تخصص پزشکی هستهای را به شما توصیه کند. با این کار، او میتواند برای درمان مناسب شما، خواه جراحی تعویض مفصل باشد یا روشهایی برای تسکین علائم، تصمیمات بهتری بگیرد.
عوارض و خطرات ام آر آی استخوانها و مفاصل
خطری که بیشتر روشهای تصویربرداری برای بیماران دارند، استفاده از پرتو ایکس است. خبر خوب اینکه MRI استخوانها و مفاصل از تابش یونیزان استفاده نمیکند؛ بنابراین، برای بسیاری از افراد ایمن است. بااینحال، ممکن است یکسری عوارض برای برخی از افراد وجود داشته باشد که عبارتاند از:
تداخل میدان مغناطیسی با فلزات
افرادی که ایمپلنتهای فلزی یا هرگونه فلز دیگری در بدن خود دارند، ممکن است هنگام انجام MRI استخوانها و مفاصل با مشکلاتی مواجه شوند. برای نمونه، ام آر آی ممکن است دستگاههای فلزی کارگذاشتهشده در بدن آنها را از کار بیندازد یا بهدلیل وجود فلز، نتایج نادرستی ارائه دهد.
واکنش آلرژیک به ماده حاجب
معمولا در MRI از دو ماده کنتراست ید و گادولینیوم استفاده میکنند. در بیشتر موارد واکنش آلرژیک نسبت به این ماده خفیف است. برای مثال، ممکن است طعم فلزی در دهانتان احساس کنید یا در محل تزریق کبودی ایجاد شود. بااینحال، در افرادی که بیماریهای شدید کلیوی مانند نارسایی کلیه دارند یا دیالیز انجام میدهند، ممکن است خطر ابتلا به بیماری فیبروز سیستمیک نفروژنیک ناشی از رنگ کنتراست وجود داشته باشد.
همچنین، ماده حاجب ممکن است بر بیماران مبتلا به آلرژی، آسم، کمخونی، افت فشار خون و بیماری سلول داسیشکل تأثیر منفی بگذارد. به همین دلیل، پزشک معمولا به بیمار میگوید که ۲۴، ۱۲ و ۲ ساعت قبل از ام آر آی، ماده حاجب را امتحان کند.
بارداری
تاکنون هیچ اطلاعات یا گزارشی مبنی بر مضربودن MRI برای جنین ارائه نشده است. بااینحال، زنان باردار یا مشکوک به بارداری، باید این موضوع را به پزشک اطلاع دهند. معمولا MRI برای افراد باردار در سهماهه اول بارداری توصیه نمیشود.
اگر نگران عوارض جانبی یا خطرات MRI هستید، با یک متخصص ارتوپدی یا پزشک معالجتان درباره آن مشورت کنید. میتوانید این کار را بهصورت آنلاین هم انجام دهید؛ بهویژه اگر خارجشدن از منزل بهدلیل مشکلات استخوانی برایتان طاقتفرسا است. پلتفرم دکتردکتر با خدمات ویزیت آنلاین به شما امکان میدهد به راحتترین شکل ممکن با پزشک درباره نگرانیهایتان از MRI استخوانها و مفاصل صحبت کنید.
محدودیتهای MRI استخوانها و مفاصل
این روش با همه مزایایی که ارائه میدهد، ممکن است محدودیتهایی داشته باشد. برای نمونه، برخی از محدودیتهای MRI عبارتاند از:
- هزینه بالای آن نسبت به سیتی اسکن و سونوگرافی؛
- محدودیت انجام آن برای افرادی که ایمپلنت فلزی دارند؛
- طولانیبودن زمان اسکن و دشواری بیحرکتماندن برای برخی بیماران؛
- محدودیت برای افراد مبتلا به اضافهوزن شدید (بسته به ابعاد دستگاه).
هزینه ام آر آی استخوان و مفاصل
هزینه ام آر آی استخوان و مفاصل بسته به مرکز تصویربرداری، نوع بیمه، ناحیه مدنظر و ام آر آرتروگرافی متفاوت است. باتوجهبه بیثباتی اقتصادی و تورم قیمتها در ایران، نمیتوانیم عدد دقیقی برای هزینه ام آر آی استخوان و مفاصل به شما اعلام کنیم.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
MRI استخوانها و مفاصل معمولا مشکل خاصی ایجاد نمیکند که بهدلیل آن نیاز به مراجعه به پزشک داشته باشید. بااینحال، اگر پس از انجام ام آر آی با ماده کنتراست در ناحیه موردنظر عوارضی را تجربه کردهاید، به پزشک مراجعه کنید.
کلام آخر دکتردکتر
ام آر آی استخوانها و مفاصل یکی از دقیقترین و بیخطرترین روشها برای بررسی سلامت سیستم اسکلتیعضلانی است. این روش به پزشک کمک میکند تا مشکلات را در مراحل اولیه تشخیص داده و بهترین درمان را انتخاب کند. درصورت نیاز به مشورت، میتوانید از پلتفرم دکتردکتر برای نوبتدهی یا ویزیت آنلاین با بهترین متخصصان ارتوپدی استفاده کنید.
