سونوگرافی واژینال یکی از دقیقترین و پرکاربردترین روشهای تصویربرداری در حوزه سلامت زنان است که نقش مهمی در تشخیص و بررسی بسیاری از مشکلات و بیماریهای دستگاه تولیدمثل ایفا میکند. در این روش، با استفاده از امواج صوتی با فرکانس بالا، تصاویر واضحی از رحم، تخمدانها، لولههای فالوپ و بافتهای اطراف به دست میآید و در مقایسه با سونوگرافی شکمی، جزئیات بیشتری را در اختیار پزشک قرار میدهد. سونوگرافی واژینال معمولاً زمانی توصیه میشود که نیاز به بررسی دقیقتر علائم وجود داشته باشد. آشنایی با این روش، کاربردها و موارد توصیه آن میتواند به کاهش نگرانی بیماران و تصمیمگیری آگاهانهتر برای انجام این بررسی تشخیصی کمک کند.
سونوگرافی واژینال چیست؟
سونوگرافی واژینال یا ترانسواژینال یک آزمایش تصویربرداری است که به پزشک اجازه میدهد رحم، دهانه رحم، لولههای فالوپ و تخمدانها را مشاهده کند. این روش میتواند رشدهای غیرطبیعی را نشان دهد و به شناسایی علت درد لگنی یا خونریزیهای نامنظم کمک کند. این سونوگرافی یک نحوه تشخیص بارداری هم هست. همچنین ممکن است پزشک از سونوگرافی بارداری ترانسواژینال برای پایش علائم دوران بارداری استفاده کند.
در حین انجام سونوگرافی واژینال، پزشک یک پروب باریک و کوچک را وارد واژن میکند. این پروب با ژل مخصوص پوشانده میشود تا ورود آن راحتتر باشد. پروب با استفاده از امواج صوتی تصاویری ایجاد میکند که پزشک میتواند آنها را مشاهده و بررسی کند.
ممکن است برخی سونوگرافی ترانس شکمی (Abdominal) را یکی از انواع سونوگرافی واژینال بدانند. اما از نظر تخصصی این تقسیمبندی درست نیست. همانطور که گفته شد در سونوگرافی واژینال پروب وارد واژن میشود اما در سونوگرافی ترانس شکمی حتی اگر هدف بررسی اندامهای تولیدمثل باشد، پروب روی شکم قرار میگیرد و وارد واژن نمیشود.
هزینه سونوگرافی ترانسواژینال بسته به نوع مرکز، پوشش بیمه، و هدف انجام (تشخیصی، ناباروری، بارداری و غیره) بسیار متغیر است.
بیشتر بخوانید: لیست سونوگرافی های بارداری که مادر باید انجام دهد.
سونوگرافی واژینال برای چیست؟
در صورتی که دچار درد لگنی، خونریزی غیرطبیعی واژینال یا علائم دیگری باشید که پزشک لازم بداند بررسی شوند، ممکن است به سونوگرافی واژینال نیاز داشته باشید. همچنین اگر در معاینه لگنی مورد غیرمعمولی مشاهده شود یا پزشک در حال برنامهریزی برای جراحیهای لگنی باشد، انجام این سونوگرافی توصیه میشود.
پزشکان همچنین در اوایل بارداری از سونوگرافی ترانسواژینال لگن استفاده میکنند. این روش میتواند:
- محل دقیق بارداری را تأیید کند؛
- سن بارداری را مشخص کند؛
- ضربان قلب جنین را اندازهگیری کند؛
- برخی علائم خطر دوران بارداری را شناسایی کند؛
- عوارض زودهنگام بارداری را شناسایی کند.
آمادگی قبل از سونوگرافی واژینال
سونوگرافی واژینال معمولاً به آمادگی خاصی نیاز ندارد. این روش سریع است و معمولاً درد زیادی ندارد و خطر بروز عوارض جانبی آن بسیار کم است.
- لباسهایی بپوشید که بهراحتی بتوانید آنها را درآورید. لازم است شلوار و لباس زیر خود را خارج کنید و ممکن است از شما خواسته شود گان مخصوص بپوشید.
- اگر در دوران قاعدگی هستید و از تامپون یا کاپ استفاده میکنید، پیش از انجام سونوگرافی آن را خارج کنید.
- دستورالعملهای پزشک یا ارائهدهنده خدمات درمانی را درباره زمان نوشیدن مایعات و رفتن به سرویس بهداشتی رعایت کنید. پر یا خالی بودن مثانه بر نحوه دیده شدن اندامها در سونوگرافی تأثیر میگذارد.
نحوه انجام سونوگرافی ترانسواژینال
سونوگرافی واژینال با استفاده از امواج صوتی، تصاویری از اندامهای لگنی ایجاد میکند. در این روش، کارشناس سونوگرافی، وسیلهای میلهمانند به نام «پروب» یا «ترانسدیوسر» را وارد واژن میکند. پروب دستگاه سونوگرافی ترانسواژینال امواجی صوتی را ارسال میکند که پس از برخورد با ساختارهای مختلف داخل لگن، بازمیگردند. امواج بازگشتی توسط پروب دریافت و به سیگنالهایی تبدیل میشوند که در نهایت بهصورت تصاویر روی صفحهنمایش ظاهر شده و توسط پزشک مشاهده میشوند.
در طول انجام این آزمایش معمولاً:
- روی تخت معاینه دراز میکشید؛ مشابه معاینه لگنی، با زانوهای خمشده و پاهای باز، و ممکن است پاها روی رکاب قرار بگیرند.
- پزشک یا تکنسین، یک پوشش استریل و ژل استریل روی پروب قرار میدهد و آن را بهآرامی داخل واژن وارد میکند. ژل ممکن است کمی سرد باشد.
- پس از قرار گرفتن پروب، امواج صوتی آزاد میشود که تصاویر اندامهای لگنی را ثبت میکند. این تصاویر روی مانیتور نمایش داده میشوند. برای مشاهده زوایای مختلف، پروب کمی در داخل واژن حرکت داده میشود.
- پس از ثبت تصاویر کافی، تکنسین پروب را خارج میکند.
مدتزمان انجام سونوگرافی واژینال چقدر است؟
مدت زمان سونوگرافی واژینال معمولاً بین ۱۵ تا ۳۰ دقیقه است. این زمان به هدف انجام سونوگرافی و میزان وضوحی که پزشک برای مشاهده ساختارهای لگنی به دست میآورد، بستگی دارد.
آیا سونوگرافی واژینال دردناک است؟
ممکن است کمی ناراحتکننده باشد، اما نباید دردناک باشد. شکل پروب بهگونهای طراحی شده که با انحنای واژن هماهنگ باشد تا انجام کار راحتتر شود. ژل روانکننده نیز به ورود آسانتر آن کمک میکند. با این حال، ممکن است احساس فشار یا ناراحتی خفیفی داشته باشید که معمولاً خیلی زود برطرف میشود.
پروب دستگاه سونوگرافی واژینال چه شکلی دارد؟
پروب دستگاه سونوگرافی واژینال بهطور اختصاصی برای کاربرد واژینال طراحی شده است. نوک آن گرد و بدنهاش باریک است و قطر آن کمتر از حدود ۳ سانتیمتر است. پزشک یا کارشناس، پروب را با یک پوشش محافظ و ژل مخصوص میپوشاند تا ورود آن راحتتر باشد. حس آن معمولاً شبیه واردکردن تامپونی است که از حد معمول کمی بزرگتر است.
تفسیر جواب سونوگرافی واژینال
تفسیر جواب سونوگرافی واژینال بر اساس شرح حال بیمار، علائم بالینی و یافتههای تصویربرداری انجام میشود و معمولاً توسط پزشک متخصص زنان یا رادیولوژیست صورت میگیرد. برای این منظور موارد زیر در سونوگرافی ترانسواژینال بررسی میشوند:
- رحم از نظر اندازه و شکل، همگن یا ناهمگن بودن، وجود تودهها.
- ضخامت و وضعیت آندومتر.
- بررسی تخمدانها از نظر اندازه و حجم، وجود کیست، وضعیت فولیکولها، علائم احتمالی سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS).
- بررسی لولههای رحمی و لگن از نظر وجود مایع آزاد در لگن، علائم عفونت لگنی یا آبسه، بررسی بارداری خارجرحمی در صورت شک بالینی.
- بارداری (در صورت باردار بودن).
- تطابق یافتهها با علائم بیمار.
بیشتر بخوانید: سونوگرافی داپلر چیست؟
تفسیر نهایی زمانی دقیق است که یافتههای سونوگرافی با علائمی مانند موارد زیر مقایسه و تطبیق داده شود:
- درد لگن؛
- خونریزی غیرطبیعی؛
- تأخیر یا بینظمی قاعدگی؛
- ناباروری.
گزارش سونوگرافی بهتنهایی تشخیص قطعی محسوب نمیشود و تصمیمگیری نهایی درباره درمان یا پیگیری باید توسط پزشک معالج و بر اساس شرایط بالینی انجام شود.
بهترین زمان برای سونوگرافی واژینال
سونوگرافی واژینال میتواند در هر زمانی از چرخه قاعدگی انجام شود؛ بهترین زمان برای انجام سونوگرافی بستگی به هدف از بررسی دارد. زمانبندی سونوگرافی در موارد زیر ضروری است:
برای ارزیابی پوشش رحم (آندومتر)
چرخه قاعدگی معمولاً ۲۸ روز طول میکشد. پریود شما (ریزش پوشش رحم) مربوط به روزهای ابتدایی چرخه است. بهترین زمان برای بررسی آندومتریوز با سونوگرافی واژینال، پوشش آن، یا انجام هر چکاپ معمول و غیراختصاصی زنان چند روز اول پس از پایان پریود است، یعنی روزهای ۵ تا ۱۰ چرخه قاعدگی (با توجه به اینکه پریودهای معمول ۳ تا ۷ روز طول میکشند). در این زمان پوشش رحم در نازکترین حالت خود قرار دارد و این مشاهده دقیق رحم و هرگونه ناهنجاری احتمالی را بسیار آسانتر میکند.
برای تأیید تخمکگذاری ماهانه
تخمکگذاری معمولاً در وسط چرخه، یعنی روز ۱۴ چرخه ۲۸ روزه اتفاق میافتد. سونوگرافی برای تأیید تخمکگذاری، ۱ تا ۲ روز پس از تاریخ تخمکگذاری تخمینی شما مؤثرترین زمان است.
برای ارزیابی ضخامت آندومتر
پس از تخمکگذاری، پوشش رحم دوباره ضخیم میشود. اگر نیاز به ارزیابی مشکلی مرتبط با ضخامت آندومتر باشد، سونوگرافی معمولاً درست قبل از پریود یا در روزهای ۲۱ تا ۲۳ چرخه انجام میشود، زمانی که پوشش رحم معمولاً در ضخیمترین حالت خود قرار دارد.
اگر سونوگرافی برای بررسی درد لگن، قاعدگی نامنظم، لکهبینی غیرطبیعی یا تودههایی که در معاینه معمول لگن یافت شدهاند انجام میشود، زمانبندی آن چندان مهم نیست و میتواند در هر زمان از چرخه، حتی حین پریود انجام شود.
همچنین سونوگرافی ترانسواژینال میتواند در هر زمان پس از یائسگی نیز انجام شود.
چه بیماریهایی با سونوگرافی واژینال تشخیص داده میشوند؟
اگر سونوگرافی توسط پزشک شما انجام شود، ممکن است نتیجه آن بلافاصله اعلام شود. اما اگر این کار توسط تکنسین انجام شود، تصاویر ذخیره شده و سپس توسط پزشک رادیولوژیست بررسی میشوند.
سونوگرافی واژینال به تشخیص طیف گستردهای از بیماریها و شرایط کمک میکند، ازجمله:
- سرطان اندامهای تولیدمثل؛
- بارداری معمولی و روتین؛
- بارداری پنهان؛
- کیستها؛
- فیبرومها؛
- عفونتهای لگنی؛
- بارداری خارجرحمی؛
- سقط جنین؛
- جفت سرراهی؛
- علائم سرطان؛
- علل احتمالی مشکلات باروری؛
- قرارگیری درست یا نادرست دستگاه داخل رحمی (IUD).
عوارض سونوگرافی واژینال
سونوگرافی واژینال ایمن است. سونوگرافی ترانسواژینال در بارداری نیز خطری ندارد.
ممکن است هنگام انجام سونوگرافی، به دلیل ورود پروب، کمی احساس فشار یا ناراحتی خفیف داشته باشید. همچنین احتمال دارد به علت استفاده از ژل روانکننده در طول انجام سونوگرافی، ترشح مختصری مشاهده شود که معمولاً ظرف ۲۴ ساعت برطرف میشود.
خونریزی بعد از سونوگرافی واژینال
میتوانید پس از انجام سونوگرافی ترانسواژینال، فعالیتهای روزمره خود را بهطور عادی ادامه دهید. ممکن است مقدار کمی خونریزی یا احساس گرفتگی خفیف داشته باشید که معمولاً موقتی و غیرشایع است. در صورت بروز درد، خونریزی شدید یا علائم غیرعادی دیگر، با پزشک تماس بگیرید. میتوانید سریع و آسان در دکتردکتر از دکتر زنان وقت ویزیت آنلاین بگیرید.
چه کسانی نباید سونوگرافی ترانسواژینال انجام دهند؟
در برخی شرایط، انجام سونوگرافی واژینال ممکن است غیرایمن یا نامناسب باشد. این شرایط شامل موارد زیر است:
- پارگی کیسه آب در دوران بارداری: اگر در مادر باردار کیسه آب اطراف جنین پاره شود، خطر ابتلا به عفونت رحمی به نام کوریوآمنیونیت افزایش مییابد و بهتر است از دیگر سونوگرافیهای دوران بارداری استفاده شود.
- هایمن بدون سوراخ (ایمپرفوره): در این حالت بافت نازک که ورودی واژن را میپوشاند، بهطور کامل باز نشده است و انجام سونوگرافی واژینال غیرممکن میشود.
- انسداد در واژن: هرگونه مانعی که از ورود ابزار سونوگرافی به واژن جلوگیری میکند، انجام این نوع سونوگرافی را ناممکن میکند.
کلام آخر دکتردکتر
سونوگرافی واژینال یک روش تصویربرداری ایمن و کمتهاجمی است که به بررسی دقیق اندامهای تولیدمثل زنان، از جمله رحم، تخمدانها و لولههای رحمی کمک میکند. این سونوگرافی در تشخیص مشکلاتی مانند کیستها، فیبرومها، عفونتها، بارداری غیرطبیعی و ارزیابی پوشش رحم کاربرد دارد. سونوگرافی واژینال در بارداری هم بدون هیچ خطری برای مادر و جنین انجام شود. زمان مناسب انجام سونوگرافی واژینال بسته به هدف بررسی متفاوت است و نیازمند آمادگی خاصی مانند ناشتا بودن ندارد، پس از انجام آن هم مراقبت ویژهای لازم ندارد. سونوگرافی ترانسواژینال ابزاری مطمئن و دقیق برای تشخیص مشکلات زنان است. مشاوره با پزشک درباره زمان مناسب انجام آن و تفسیر نتایج، بهترین راه برای دریافت تشخیص و درمان بهموقع است. برای اطمینان و آگاهی بیشتر میتوانید در دکتردکتر وقت ویزیت آنلاین دکتر زنان یا نوبت حضوری بگیرید.
