سونوگرافی از روشهای تصویربرداری است که درمورد بیماریها و شرایط پزشکی مختلف مانند پارگی کیسه صفرا یا وضعیت سفالیک جنین اطلاعات مفیدی را در اختیار پزشک قرار میدهد. سونوگرافی سهبعدی جنین نوع پیشرفتهتری از سونوگرافی است که امکان مشاهده تصویری واقعگرایانه از جنین را فراهم میکند. در بیشتر موارد سونوگرافی دوبعدی کفایت میکند ولی در مواردی بهتر است که از سونوگرافی سهبعدی استفاده کنیم. اگر میخواهید بدانید که در سونوگرافی سهبعدی چه چیزی مشخص میشود و این نوع سونوگرافی چه مزایایی دارد یا تفاوتهایش با سونوگرافی دوبعدی و چهاربعدی چیست، تا پایان مقاله با ما همراه باشید.
سونوگرافی سهبعدی چیست؟
سونوگرافی سهبعدی نوعی سونوگرافی است که امکان مشاهده جنین در سه بعد با سطح بالایی از واقعگرایی را فراهم میکند. این روشی نوآورانه است که از امواج فراصوت بدون هیچگونه تابش یا اشعه ایکس استفاده میکند. بنابراین سونوگرافی سهبعدی جنین روشی ایمن و بیضرر برای جنین و مادر است. پزشک میتواند پس از انجام سونوگرافی تصاویر را بهصورت دیجیتالی ذخیره کرده و در اختیار والدین قرار دهد.
عوامل فراوانی بر میزان دقت نتیجه سونوگرافی سهبعدی جنین تأثیر میگذارند. این عوامل عبارتاند از:
- موقعیت جنین: اگر صورت جنین بهسمت جلوی رحم نباشد یا به جلوی رحم چسبیده باشد گرفتن عکس از صورت دشوار خواهد بود. در این حالت ممکن است که دکتر رادیولوژی از مادر بخواهد که وضعیت خود را تغییر دهد یا حتی روز دیگری برای انجام سونوگرافی مراجعه کند.
- مایع آمنیوتیک: میزان مایع آمنیوتیک در اطراف جنین بسیار مهم است. کمبودن مایع آمنیوتیک عبور امواج صوتی را دشوارتر میکند و موجب محدودشدن دید میشود.
- اضافهوزن مادر: در بعضی موارد میزان بافت بین پوست و رحم کیفیت تصویر را کاهش میدهد.
- حرکت جنین: بعضی از جنینها فعالتر از سایرین هستند. حرکت جنین میتواند تصویر را تار کند یا ویژگیهای مهم آن را پنهان کند.
- کیفیت تجهیزات: اسکنرها متفاوت هستند. در بعضی از مراکز تصویربرداری از دستگاههای جدیدتری استفاده میشود که تصاویر واضحتری را ثبت میکنند.
کاربرد سونوگرافی سهبعدی در بارداری چیست؟
سونوگرافی سهبعدی علاوهبر ثبت تصاویر یادگاری اهداف پزشکی خاصی نیز دارد. پزشک ممکن است از فناوری سهبعدی برای موارد زیر استفاده کند:
- ارزیابی شکاف لب یا کام جنین؛
- مشاهده ستون فقرات یا اندامها برای بررسی نقصهای مادرزادی؛
- بررسی بهتر ساختارهای قلب یا مغز جنین؛
- بررسی ویژگیهای چهره مرتبط با سندرمهای خاص.
در مواقعی که سونوگرافیهای معمول دوبعدی نگرانیهایی را ایجاد کردهاند، استفاده از اسکنهای سهبعدی، بهدلیل دقت بالایی که دارند، مفید خواهد بود.
سونوگرافی سهبعدی رحم نیز اطلاعات خوبی به پزشک میدهد. سونوگرافی سهبعدی رحم قبل از بارداری بهویژه برای شناسایی ناهنجاریهای رحم مفید است و به ارزیابی حفره رحم ازنظر وجود پولیپهای آندومتر (رشد خوشخیم پوشش رحم)، فیبرومهای رحمی (تومورهای خوشخیم عضله رحم) یا سایر موارد کمک میکند.
سونوگرافی سهبعدی چه زمانی انجام میشود؟
این مسئله که سونوگرافی سهبعدی در چند هفتگی انجام میشود نیز بر نتایج آن تأثیر میگذارد. اگرچه سونوگرافی سهبعدی را میتوان در هر زمانی از دوران بارداری انجام داد، معمولا بهترین زمان برای انجام آن سهماهه سوم بارداری بین هفتههای ۲۶ تا ۳۰ است. توصیه این بازه زمانی به این دلیل است که در این مرحله چربی بدن جنین بهاندازه کافی افزایش یافته است که موجب میشود ویژگیهای صورت و بدن او در تصاویر قابلتشخیصتر و دقیقتر باشند. ازسویدیگر هنوز فضای کافی برای حرکت جنین وجود دارد که برای ثبت زوایا و حالتهای مختلف او ضروری است.
قبل از هفته ۲۶ بارداری جنین خیلی لاغر به نظر میرسد و دیدن ویژگیهای دقیق او دشوار است. پس از هفته ۳۰ام نیز بهدلیل فضای محدود رحم، گرفتن تصاویر واضح سختتر میشود زیرا جنین بزرگتر شده و فضای کمتری برای حرکت دارد. درنتیجه ممکن است در موقعیت مناسب برای انجام سونوگرافی سهبعدی قرار نگیرد.
روش انجام سونوگرافی سهبعدی
سونوگرافی سهبعدی به همان روش سونوگرافی دوبعدی معمولی انجام میشود و تنها تفاوت آن سطح پیچیدگی تجهیزات است. زن باردار تاحدامکان بیحرکت دراز میکشد و پزشک ژل رسانا را روی ناحیه موردنظر اعمال میکند. سپس پروب را روی پوست حرکت میدهد و تصاویر بلافاصله روی نمایشگر ظاهر میشوند.
زمان لازم برای انجام سونوگرافی سهبعدی، بسته به موقعیت جنین و میزان مایع آمنیوتیک، از ۳۰ تا ۶۰ دقیقه متغیر است. این روش تصویربرداری هیچ درد یا ناراحتی برای مادر یا جنین ایجاد نمیکند.
برای سونوگرافی سهبعدی به آمادگی و اقدامات خاصی نیاز نداریم ولی توصیه میشود که مادر از مصرف قهوه خودداری کند، آب بیشتری مصرف کند و در روزهای منتهی به سونوگرافی به رژیم غذایی خود توجه ویژهای داشته باشد.
آیا انجام سونوگرافی سهبعدی در بارداری لازم است؟
سونوگرافی دوبعدی اغلب کارآمدتر است. معمولا برای ارزیابی نحوه رشد جنین به سونوگرافی سهبعدی نیازی نداریم. گرچه سونوگرافی سهبعدی میتواند تصویر خوبی از قسمت بیرونی بدن جنین ارائه دهد، سونوگرافی دوبعدی استانداردی است که متخصصان برای بررسی ناهنجاریها در رشدونمو جنین ایجاد کردهاند.
بااینحال، سونوگرافی سهبعدی ابزار مهمی برای ارزیابی ناهنجاریهایی مانند شکاف لب است که مشاهده آنها در سونوگرافی دوبعدی دشوار است. استفاده از این نوع سونوگرافی در مواردی که باید یک ناهنجاری را برای والدین توضیح بدهیم نیز مفید است. گرچه پزشکان و سونوگرافیستها ممکن است بتوانند بهراحتی آن ناهنجاری را در تصویری دوبعدی تشخیص دهند، والدین آن را در تصویر سهبعدی بهتر درک میکنند.
در سونوگرافی سهبعدی چه بیماریهایی قابلتشخیص است؟
در موارد خاصی پزشک سونوگرافی سهبعدی را توصیه میکند. هنگامی که ارزیابی دقیقتر و عمیقتری از آناتومی جنین لازم است، این روش تصویربرداری امکان تشخیص ناهنجاریها بهویژه در اندامهای خارجی را فراهم میکند.
علاوهبر این، هنگامی که سونوگرافی سهبعدی همراه با سونوگرافی دوبعدی معمولی استفاده میشود، میتواند در تشخیص زودهنگام شکاف لب، شکاف کام، اسپینا بیفیدا و سایر ناهنجاریهای جمجمهای-صورتی و اسکلتی نقش مهمی داشته باشد. بهعلاوه امکان تصویربرداری از تعداد نامحدودی از سطوح به شناسایی بعضی از بیماریهای کروموزومی یا ژنتیکی کمک میکند.
در سونوگرافی سهبعدی چه بیماریهایی قابلتشخیص نیست؟
با وجود اینکه سونوگرافی سهبعدی تصویری جذاب از جنین را ارائه میدهد بعضی از مشکلات و بیماریهای جنین را نشان نمیدهد. این بیماریها عبارتاند از:
- بیماریهای ژنتیکی و کروموزومی: تشخیص بیماریهایی مانند سندرم داون، سندرم ادواردز و سندرم پاتو و همچنین اختلالات ژنتیکی مانند تالاسمی و هموفیلی به آزمایش خون مادر، آمنیوسنتز و آزمایش NIPT نیاز دارد.
- اختلالات عملکردی مغز و سیستم عصبی مانند اوتیسم، اختلالات تکاملی مغز و مشکلات یادگیری یا هوشی: سونوگرافی عملکرد مغز را نشان نمیدهد.
- بیماریهای قلبی مانند آریتمی یا نارسایی قلبی.
- اختلالات متابولیک و هورمونی: این بیماریها با آزمایش خون و غربالگری تشخیص داده میشوند.
مزایای سونوگرافی سهبعدی
تصویربرداری سهبعدی با استفاده از صفحات مجازی (virtual planes) تجسم بهتری از ساختارهای قلب جنین ارائه میدهد؛ این روش امکان مشاهده تصاویری را فراهم میکند که با تصویربرداری دوبعدی امکانپذیر نیست و ممکن است تشخیص نقص را تا ۶٪ افزایش دهد.
از دیگر مزایای آن میتوان به توانایی تشخیص نقصهای صورت جنین مانند شکاف لب و همچنین نقصهای اسکلتی یا لوله عصبی اشاره کرد. تصویربرداری دوبعدی توانایی نمایش این نقصها را ندارد. درمجموع، سونوگرافی سهبعدی، بهویژه در طول هفتههای ۱۸ تا ۲۰ بارداری، میتواند در شناسایی بهتر ناهنجاریهای مادرزادی ساختاری جنین مؤثر باشد.
سونوگرافی سهبعدی برای تجسم تکصفحهای (one-plane visualization) به زمان کمتری نیاز دارد، همچنین برای تشخیص ناهنجاریهای رایج به مهارت و تجربه اپراتور وابستگی کمتری دارد. میتوان دادههای ثبتشده را برای بررسی به متخصص ارسال کرد تا مشکلات احتمالی موجود بهتر تشخیص داده شوند.
تفاوت سونوگرافی سهبعدی با سونوگرافی معمولی یا دوبعدی
در تمام انواع سونوگرافی از امواج صوتی برای ایجاد تصویری از جنین موجود در رحم استفاده میشود ولی سونوگرافی سهبعدی و دوبعدی تفاوتهایی با هم دارند. سونوگرافی دوبعدی روش تصویربرداری استانداردی است که تصاویر مسطح، دوبعدی و سیاهوسفید از جنین تولید میکند. از سونوگرافی دوبعدی عمدتا برای تولید تصاویری واضح برای ارزیابیهای پزشکی، ازجمله بررسی موقعیت و رشد جنین، بررسی موقعیت جفت و اندازهگیری مایع آمنیوتیک، استفاده میشود. در مقابل در سونوگرافی سهبعدی هزاران تصویر دوبعدی گرفتهشده از زوایای مختلف در کنار هم قرار میگیرند تا یک تصویر سهبعدی ایجاد شود. با این روش تصاویری زنده از ویژگیهای جنین مانند صورت و اندامها خواهیم داشت.
تفاوت سونوگرافی سهبعدی با سونوگرافی چهاربعدی
سونوگرافی چهاربعدی مشابه سونوگرافی سهبعدی است با این تفاوت که در آن عنصر زمان نیز اضافه میشود و حرکت جنین نشان داده میشود. در سونوگرافی چهاربعدی میتوانید خمیازهکشیدن، لگدزدن یا حتی مکیدن انگشت شست جنین را در زمان واقعی ببینید، البته تا زمانی که فضای کافی برای تکانخوردن او وجود داشته باشد.
هزینه سونوگرافی سهبعدی
هزینه سونوگرافی سهبعدی به عواملی مانند دستگاه سونوگرافی مورداستفاده، میزان تجربه و تخصص پزشک، شهر و منطقه انجام سونوگرافی و خدمات جانبی مانند ارائه تصاویر روی سیدی یا چاپ آنها بستگی دارد. اگر دستگاه سونوگرافی پیشرفتهتر بوده و قابلیتهای بیشتری داشته باشد، تجربه و تخصص پزشک بیشتر باشد و مرکز تصویربرداری در شهرهای بزرگ قرار داشته باشد هزینه سونوگرافی نیز بیشتر خواهد بود.
کلام آخر دکتردکتر
سونوگرافی سهبعدی یکی از سونوگرافیهای دوران بارداری است که نسبت به سونوگرافی معمول دوبعدی تصویری واقعیتر از جنین را ارائه میدهد. گرچه این روش گاهی به درخواست والدین و برای مشاهده تصویر جنین پیش از تولد انجام میشود کاربردهای پزشکی و تشخیصی فراوانی نیز دارد. از این روش میتوان برای تشخیص نقصهای چهره جنین مانند شکاف لب و نقصهای اسکلتی یا لوله عصبی استفاده کرد. سونوگرافی سهبعدی به آمادگی خاصی نیاز ندارد و مراحل انجام آن مانند سونوگرافیهای معمول دوبعدی است.
اگر به خدمات سونوگرافی نیاز دارید، در دکتردکتر بهراحتی میتوانید برای مراجعه حضوری به مرکز تصویربرداری موردنظرتان نوبت بگیرید.
